document

3 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 1[.]

/ BQ GIAO THONG VAN TAI - TRUONG CAO DANG NGHE GIAO THONG VAN TAI TW I

GIAO TRINH

KY NANG SONG

(Lưu hành nội bộ)

Hà Nội, năm 2017

Bài 4 Kỹ năng kiên định 4.1 Tim hiéu về kỹ năng kiên định

4.1.1 Khái niệm kĩ năng kiên định

Kiên định là giữ vững ý định, ý chí, không dao động mặc dù gặp khó khăn, trở ngại

- Kiên định nghĩa là nhận ra những gi ban muốn và tại sao bạn lại muốn điều

đó, đồng thời có khả năng để từng bước đạt được những gì bạn muốn trong một tình huống cụ thể, và hòa hợp giữa quyền lợi của bạn và nhu cầu của những người

khác Điều đó cho thấy việc biết cách thể hiện thái độ kiên định trong mọi tình

huống là rất quan trọng Chúng ta có thể thể hiện sự kiên định khác nhau với những mục đích khác nhau

- Kĩ năng kiên định là kĩ năng giúp chúng ta có thái độ vững vàng trước những thách thức và đòi hỏi trong cuộc sống hàng ngày, giúp chúng ta có thể từ chối điều mình không muốn làm và tự tin với những lựa chọn của bản thân, tiến hành thương thuyết có lưu ý đến nhu cầu và quyền của người khác

- Kĩ năng kiên định là khả năng thể hiện thái độ quyết tâm bảo vệ và thực

hiện những điều mình muốn, từ chối những điều mình không muốn dựa trên sự tôn trọng và kết hợp hài hòa giữa quyền và nhu cầu của bản thân với quyền và nhu cầu của người khác

-_ Một người có tính kiên định là một người hiểu rõ quyền, nhu cầu của bản thân cũng như của người khác

4.1.2 Dic diém

- Kiên định được thể hiện bang việc bạn biết rõ mình có những quyền gi, bạn muốn gì và cần gì trong tình huống cụ thể cũng như trong cuộc sống nói chung

- Kiên định được thể hiện bằng việc bạn có khả năng nói ra điều mình muốn

và mình cần; bạn tin rằng mình có quyền, có giá trị

- Kiên định được thể hiện bằng những thái độ và hành động cụ thể của bạn

trong việc quyết tâm báo đảm nhu cầu và sự an toàn của bản thân

- Kĩ năng từ chối là kĩ năng để thẻ hiện thái độ kiên định của chúng ta trước

những áp lực, những yêu cầu đi ngược lại với nhu cầu, mong muốn của bản thân hoặc có khả năng làm ảnh hưởng xấu đến người khác

- Kiên định là sự cân bằng giữa thái độ hiếu thắng, gây hắn, vị kỉ và phục tùng, phụ thuộc

39

- Kiên định không phải là thái độ và kĩ năng sinh ra chúng ta đã có Chúng ta hoàn toàn có thể xây dựng được thái độ và kĩ năng kiên định thông qua việc rèn luyện hàng ngày trong các tình huống của cuộc sống

- Kĩ năng kiên định có mối quan hệ mật thiết với nhiều kĩ năng sống khác như: kĩ năng tự nhận thức bản thân, kĩ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề 4.1.3 Ý nghĩa của việc xây dựng và thể hiện thái độ kiên định

- Kĩ năng kiên định giúp các em có thái độ vững vàng trước những thách

thức và đòi hỏi trong cuộc sống hàng ngày, giúp các em có thể từ chối điều mình

không muốn làm và tự tin với những lựa chọn của bản thân, tiến hành thương

thuyết có lưu ý đến nhu cầu và quyền của người khác

- Kĩ năng kiên định rất cần thiết trong cuộc sống Nó làm tăng thêm sự tự tin; giúp ta vững vàng trước các khó khăn, áp lực và giúp ta thực hiện được những ước mơ, hoài bão

- Việc thực hiện kĩ năng kiên định giúp chúng ta rèn luyện khả năng nói

“không”, từ chối trước những sức ép của người khác có liên quan đến những hành

vi không có lợi cho sức khỏe hoặc bị xã hội lên án

- Kĩ năng kiên định giúp cá nhân tự bảo vệ bản thân và có khả năng chống lại những áp lực tiêu cực từ bạn bè, những người xung quanh, tránh được những

điều xấu cho mình và gia đình Người không có kĩ năng kiên định sẽ bị mắt tự chủ,

bị xúc phạm hoặc bản thân luôn bị phụ thuộc, luôn cảm thấy tức giận và thất vọng

- Kĩ năng kiên định giúp cá nhân có suy nghĩ và quyết tâm hành động một cách an toàn, có trách nhiệm với bản thân và người khác Giúp cá nhân có khả năng thách thức những suy nghĩ định kiến, rập khuôn và các hành vi có tính phân biệt đối xử

4.1.4 Phân biệt tính kiên định, thái độ hung hăng gây hắn và thái độ phục

mong muốn dựa trên

quyền của bản thân và

tôn trọng quyền của

quyền và nhu cầu của người khác

- Người có thái độ này mức coi quyền và

nhu cầu của người khác là trên hết và quên đi quyền và

40

người khác

- Kiên định là sự cân

bằng giữa thái độ

hung hang gay han va

luôn muôn mọi người phải theo ý của mình bất kể điều đó đúng hay sai và người khác

nhu câu của mình

bất kể điều đó là

hợp lí

thái độ phục tùng có tán đồng hay không

Biểu | - Cởi mở và thành thật | - Thực hiện băng được |- Yên lặng vì sợ hiện | với bản thân và người | điều mình muốn bắt kể | người khác giận

- Nói lớn tiếng, thô lỗ, ngắt lời người khác

- Luôn đặt nhu cầu và quyền lợi của mình lên trên

- Tránh xung đột

- Đồng ý khi trong lòng không muốn

- Luôn đặt nhu cầu

của người khác lên trên

- Trong lòng giận

dữ và khó chịu nhưng không nói ra

- Không xác định rõ điều mình thực sự

- Thể hiện rõ ý kiến và - Biện minh hành

4.1.5 Cách thể hiện kĩ năng kiên định

Hãy nói những ngôn từ tích cực

Hãy bắt đầu bằng những câu nói khẳng định lòng kiên định của bạn: Tôi

hiểu được tầm quan trọng của lòng kiên định cần có của con người

- Tôi tiếp tục tiến bước cho đến khi nào đạt được những mục tiêu của đời mình

41

- Tôi có một sức mạnh tiềm tàng, thúc đẩy tôi làm mọi việc một cách kiên trì,

déo dai, bén bi

- Tôi luôn vững vàng tiến bước Tôi thành công nhờ kiên định theo đuổi mục

tiêu

- Tôi là một con người luôn kiên định, trước sau như một trước mọi thử thách

Hãy tin mình sẽ làm được

- Trên đời này, không gì có thể ngăn bước tiến thành công của một người có lòng kiên định, bền gan, bền chí, trước sau như một!

- Chính lòng kiên định sẽ giúp bạn toàn tâm toàn ý giải quyết mọi vấn đề

một cách dứt khoát, bất chấp mọi trở ngại lúc nào cũng sẵn sàng cản bước chân

bạn Chính khả năng dám đối mặt với những khó khăn đẻ vượt qua và theo đuổi

mục đích đời mình sẽ đưa bạn luôn tiến về phía trước

Hãy quyết tâm hành động

- Làm thế nào bạn có thể đánh giá và duy trì được lòng kiên định của mình?

Trong bạn có thường xuất hiện ý định bỏ cuộc hay không? Những điều bất trắc xảy đến có lần nào khiến bạn phải chùn bước? Những lúc như vậy, bạn đã phản ứng ra sao? Từ bỏ mọi hy vọng của mình hay là cố gắng xoay xở để tìm ra phương án tối

ưu nhất?

- Trả lời những câu hỏi trên đây sẽ giúp bạn khám phá chính mình và hiểu rằng lòng kiên định chính là sự bảo đảm vững chắc nhất cho việc đạt được những mục tiêu của mình

- Có một chân lí, lẽ sống giản dị là, nếu bạn nhất định không chịu đầu hàng trước những vật cản, thử thách trên con đường bạn đi, thì rốt cuộc chính những vật cản đó phải khuất phục, nhường lối cho bạn đi Những lực cản trong cuộc sống không thể quật ngã những con người can đảm, có mục tiêu, mơ ước và lòng kiên trì theo đuổi tận cùng Chính lòng kiên trì sẽ làm tăng thêm sức mạnh, cảm hứng và khả năng chịu đựng của bạn

- Sự khác nhau giữa những người dễ dàng đầu hàng hoàn cảnh với những người luôn ngắng cao đầu đối diện với mọi hoàn cảnh, đó chính là: lòng kiên định Hãy đọc và suy ngẫm

“Tôi đã nghiệm ra rằng, thành công thật sự của một con người không phải được đánh giá qua địa vị, danh tiếng của họ, mà là qua quá trình người đó đã chính phục những thử thách như thé nào đề đạt được mục đích và vươn đến thành công.”

- Booker T Washington

42

“Không điều gì trên đời có thê xô ngã được một người có lòng kiên trì.”

- Bruce Harrell

“Khi có ai đó nói với bạn: “Đừng bỏ cuộc”, “Hãy tiếp tục đi”, tức là họ đang khích lệ bạn Khi bạn tự nhủ với mình rằng: “Ta khong bi khuất phục, không được dừng lại”, tức là bạn đang tiếp thêm cho mình một sức mạnh lớn lao Nhưng khi bạn nói rằng: “Ta sẽ kiên trì cho đến khi nào chiến thắng” thì không gì có thể cản

được bạn tiến đến thành công.”

4.2 Thực hành kỹ năng kiên định

Hoạt động 1: Thế nào là Kĩ năng kiên định? - 10 phút

Mục tiêu: Giúp học sinh hiểu được khái niệm kiên định và các bước để phát

đưa ra một vài ví dụ thể hiện thái độ kiên định Sau đó giáo viên tổng kết và thuyết

trình, giới thiệu với học sinh về khái niệm kiên định

- Kiên định khác với thái độ phục tùng hay hung hăng, gây hắn

Phương pháp: Thảo luận nhóm

Phương tiện: Giấy Ao, băng dính, bút màu, bút viết giấy

Cách thức tiến hành:

Giáo viên chia lớp học thành các nhóm nhỏ, mỗi nhóm từ 5 — 8 học sinh

43

Yêu cầu các em thảo luận về các biểu hiện của 3 thái độ: Kiên định, phục

tùng và hung hăng, gây hắn Mỗi nhóm sẽ thảo luận về một thái độ theo cách thức

như sau:

+ Mỗi nhóm sẽ vẽ hình của một người hoặc cử ra một bạn nằm lên tờ giấy to, sau đó một bạn khác cầm bút vẽ theo hình của bạn đang nằm trên giấy Hình vẽ cần có cả đầu, thân mình, chân, tay

+ Phần đầu trên hình vẽ, học sinh ghi những suy nghĩ, cảm xúc

+ Phần tay, chân và thân mình học sinh ghi những biểu hiện: lời nói, hành

động cử chỉ, điệu bộ thể hiện thái độ kiên định, sự thụ động hay sự hung hăng hay gây hắn

Thời gian thảo luận là 15 phút Sau khi học sinh hoàn thành bài tập thảo luận, các nhóm dán sản phẩm của mình lên bảng hoặc lên tường, mỗi nhóm cử đai diện lên trình bày bằng miệng, hoặc mô phỏng những biểu hiện nhóm mình đã thảo luận Giáo viên kẻ 3 cột về thái độ Kiên định, phục tùng và gây han lên bảng hoặc lên giấy Ao

biểu hiện của tính kiên định là thực hiện bằng được những điều mình muốn bất kể

có chuyện gì xảy ra Giáo viên có thể cùng lớp nhìn lại khái niệm về tính kiên định

để giúp học sinh thấy rằng đây không phải là thái độ Kiên định mà là sự gây hắn

Thái độ kiên định cần tính tới sự cân bằng giữa nhu cầu của bản thân và của người khác, có sự tự trọng và tôn trọng người khác

- Giáo viên tóm tắt lại kết quả thảo luận của cả lớp nhằm giúp học sinh một

lần nữa phân biệt sự khác nhau giữa kiên định với thái độ hung hăng, gây hắn và

thái độ phục tùng (Xem thêm phần Kiến thức đề xuất)

mình, nhưng cũng có những tình huông chúng ta lại trở nên gây hân hay có xu hướng “ba phải” hoặc “a dua” theo đám đông Có một số người có xu hướng hung hăng hơn hoặc phụ thuộc hơn so với người khác nhưng chúng ta có thể tin tưởng rằng chúng ta hoàn toàn có thể rèn luyện được tính kiên định

Hoạt động 3: Luyện tập thể hiện tính kiên định

Mục tiêu: Giúp học sinh trải nghiệm và thực hành các thái độ kiên định

bằng lời nói và hành động

Phương pháp: Sắm vai cặp đôi

Phương tiện: Không

độ kiên định Sau đó, các cặp đôi sẽ đổi vai cho nhau

Khi học sinh thực hành cặp đôi xong, giáo viên mời một vài cặp lên thé hiện trước lớp Giáo viên phân tích các biểu hiện của học sinh và góp ý, điều chỉnh nếu cần thiết

Giáo viên đưa ra kết luận:

- _ Để phát triển kĩ năng kiên định chúng ta cần:

> Nhận thức đây đủ về bản thân mình: Hiểu rõ những đặc điểm, khả

năng, cảm xúc, nhu cầu và mong muốn riêng của bản thân (Rèn luyện kĩ năng tự nhận thức bản thân và xác định giá trỊ)

>_ Nhận ra và sử dụng những quyên con người cơ bản (Quyên con người

là những quyên người nào cũng có)

> Luyện tập kĩ năng từ chối

45

Bài 5: Kĩ năng đặt mục tiêu và lập kế hoạch

5.1 Tìm biểu về kỹ năng đặt mục tiêu và lập kế hoạch

3.1.1 Kỹ năng đặt mục tiêu

a Khái niệm mục tiêu và kĩ năng đặt mục tiêu

- Mục tiêu là điều mà chúng ta muốn thực hiện, muốn đạt tới (Ví dụ: Mục tiêu ngày mai sẽ làm quen với các bạn mới vào trường; mục tiêu trong học kì tới sẽ học tốt môn tin học; mục tiêu từ ngày mai sẽ dậy sớm, vào lúc 6h30 sáng; mục tiêu

sẽ tìm được một công việc phù hợp; mục tiêu sẽ trở thành một người tốt; mục tiêu luôn giúp đỡ mọi người )

- Kĩ năng đặt mục tiêu là khả năng xác định những mong muốn cụ thể, thực tế của mình trong từng giai đoạn cũng như trong suốt cuộc đời và biết xây dựng kế hoạch để biến những mục tiêu ấy thành hiện thực

b Ý nghĩa của kĩ năng đặt mục tiêu

- Giúp chúng ta suy nghĩ, ước mơ về một điều cụ thé, thực tế và biết phan

đầu đề đạt được điều mình mong muốn

- Giúp chúng ta cảm nhận những ý nghĩa, giá trị của cuộc sống và sống có mục đích, có kế hoạch hơn

- Kĩ năng đặt mục tiêu liên hệ mật thiết với kĩ năng tự nhận thức bản thân, kiên định, ra quyết định và kĩ năng lập kế hoạch Cụ thể kĩ năng đặt mục tiêu liên

hệ với kĩ năng nói trên như sau: Muốn đặt mục tiêu phù hợp học sinh cần có khả năng nhận thức về nhu cầu, hứng thú, điểm mạnh, điểm yếu của bản thân Mặt khác, trên cơ sở xác định được mục tiêu, học sinh mới có thể lập kế hoạch để thực hiện mục tiêu; ra quyết định phù hợp với mục tiêu, đặc biệt là ra quyết định trong những tình huống có xung đột về giá trị )

c Nguyên tắc khi đặt mục tiêu

Mục tiêu cần đám bảo nguyên tắc SMART:

- Specific - Cụ thể, dễ hiểu

- Measurable — Đo lường được

- Achievable — C6 thé dat được

- Xem mục tiêu có chính đáng, phù hợp lợi ích của bản thân và mục tiêu chung của xã hội không?

- Xác định thời gian để thực hiện mục tiêu Mục tiêu đó sẽ được thực hiện trong thời hạn nào?

- Xác định những khả năng, ý chí quyết tâm của bản thân, điều kiện chủ

- Xác định những thách thức đòi hỏi ta phải vượt qua để đạt được mục tiêu

- Xác định những yếu tố nào có thể khắc phục, vượt qua để đạt được mục tiêu và những yếu tố nào không thể khắc phục được nhưng lại giữ vai trò quyết định sự thành công hay thất bại của việc thực hiện mục tiêu Nếu có các yếu tố này thì cần từ bỏ hoặc thay đổi mục tiêu đã dự định

- Mục tiêu của cá nhân có xuất phát từ chính nhu cầu của cá nhân hay dựa trên mong muốn của người khác? Những mục tiêu ngắn hạn, trung hạn và mục tiêu cuộc đời có phù hợp hay mâu thuẫn với nhau? Ở người thành công và hạnh phúc

những nhóm mục tiêu này thường phù hợp, thống nhất với nhau và mục tiêu

thường xuất phát từ chính nhu cầu chính đáng của người đặt mục tiêu chứ không phải do áp lực từ người khác

5.1.2.Kĩ năng Lập kế hoạch

a.Khái niệm năng lập kế hoạch

Lập kế hoạch là một quá trình ấn định những mục tiêu và xác định cách thức, các bước cụ thé đề thực hiện những mục tiêu đó

Đặc điểm

- Kế hoạch là một sản phẩm của quá trình tư duy logic nhằm cụ thể hóa những mong muốn, mục tiêu của cá nhân trong một khoảng thời gian nhất định

- Kĩ năng lập kế hoạch có mối liên hệ mật thiết với kĩ năng đặt mục tiêu Có

thể nói kĩ năng đặt mục tiêu và lập kế hoạch là kĩ năng "tuy một mà hai, tuy hai mà

một” Trong nhiều trường hợp người ta coi lập kế hoạch là một trong các bước của

kĩ năng Thiết lập mục tiêu, cụ thể là bước lên kế hoạch thực hiện mục tiêu Nhưng

cũng có trường hợp người ta coi những mục tiêu là một sản phẩm đầu tiên, quan

trọng trong kĩ năng lập kế hoạch

41

- Có thể ví kế hoạch của chúng ta như một chiếc thang dựa (chiếc thang chỉ

có hai chân và các bậc thang) và mục tiêu là bức tường, chiếc cột hoặc thân cây Chiếc thang không thể đứng khi không có điểm tựa Kế hoạch cũng vậy, không có

kế hoạch nào lại không nhằm đạt được mục tiêu nào đó

- Trong bài học này chúng ta đang xem xét hoạt động lập kế hoạch như là một bước quan trọng trong Kĩ năng thiết lập mục tiêu

b Năm câu hói cần thiết khi lập kế hoạch

- Cái gì? Tôi định làm gì, trở thành ai, theo đuổi mục đích nào?

- Vì sao? Vì sao tôi theo đuổi nghề này? Vì cha mẹ thúc ép, vì bạn bè rủ rê?

Vì nó đang là thời thượng? Hay vì tôi yêu thích, vì nó thật sự có ý nghĩa cho cuộc

đời tôi?

- Ai? Ai có liên quan? Trước tiên là tôi, liệu tôi có đủ năng lực và kiên nhẫn

để đeo đuổi mục đích cho đến cùng? Tôi có dễ chán nản và hay bỏ cuộc không?

Sức khỏe của tôi có đủ tốt để theo đuổi nghề này không?

- Những người có liên quan nghĩ sao? Ai là người hỗ trợ đắc lực trong những người thân (cha mẹ, thầy cô, bạn bè )?

- Đâu là những trở ngại? Nếu bố không đồng ý, làm sao thuyết phục? Nhờ

mẹ hay anh chị lớn hoặc cô chú nói giúp?

- Lúc nào? Vào thời điểm nào tôi sẽ khởi đầu và kết thúc giai đoạn nào của

kế hoạch?

- Bằng cách nào? Tôi sẽ cố gắng tìm kiếm việc làm như thế nào? Tìm kiếm thông tin ra sao? Chon nghề nào là phù hợp với tính cách và khả năng của mình nhất? Trình bày ước muốn của mình với cha me ra sao dé thành công?

5.2 Thực hành kỹ năng xác định mục tiêu và lập kế hoạch

Hoạt động 1: Ý nghĩa cúa việc xác định mục tiêu

Mục tiêu: Giúp học sinh hiểu ý nghĩa của việc đặt mục tiêu trong cuộc sống Phương pháp: Sử dụng truyện kể và thuyết trình

Phương tiện: In hoặc chiếu trên màn chiếu câu chuyện “Mai Hoa lạc vào xứ

sở thần tiên” (Phụ lục 1)

Cách thức tiễn hành:

- Giáo viên kể lại câu chuyện “Mai Hoa lạc vào xứ sở thần tiên” và dẫn dắt vào giới thiệu ý nghĩa của việc có được mục tiêu: Chúng ta không thể đến được đích khi chúng ta không biết mình đi đâu Có được một mục tiêu là chúng ta đã đi được một bước quan trọng đề đạt được thành công trong cuộc sống

48

- Giáo viên đặt ra câu hỏi liên hệ với thực tế của học sinh: Những ai ở đây đã

biết sau khi ra trường mình sẽ làm gì? Ở đâu? (Giáo viên có thể hỏi thêm một số

em về dự định của các em sau khi ra trường, các em sẽ làm gì? Ở đâu)

- Khi ra trường, các em hình dung mình có thể gặp những khó khăn hay thuận lợi gì?

Kết luận:

- Mục tiêu của mỗi người có thể khác nhau, và mỗi người cũng có những cách

thức khác nhau để đạt mục tiêu đã đề ra Những thành công có được thường không phải là một sự may mắn, ngẫu nhiên mà dựa trên sự xác định mục tiêu rõ ràng, dựa trên năng lực, điều kiện thực tế và đặc biệt cần có sự nỗ lực cố gắng của mỗi cá nhân Do vậy để biến những ước mơ của mình thành hiện thực, để thực hiện được tốt những mục tiêu trong cuộc sống, chúng ta cần có kĩ năng đặt mục tiêu

-_ Khi chúng ta có ước mơ, có mục tiêu thì sẽ mở ra những cơ hội để chúng ta đạt được những mục tiêu đó Khi chúng ta biết đặt cho mình những mục tiêu phù hợp với khả năng và điều kiện của mình và quyết tâm thực hiện chúng thì sẽ phát huy được những điểm mạnh của bản thân và người đó sẽ dần bước lên những

nắc thang thành công trong cuộc sống

Hoạt động 2: Xác định mục tiêu ngắn hạn và trung hạn

Mục tiêu: Giúp hoc sinh chia sẻ với cả lớp những mong muốn của bản thân trong thời gian sắp tới và giúp học sinh phân loại mục tiêu ngắn hạn và mục tiêu đài hạn

- Sau đó, một bạn trong nhóm lắc đều hộp giấy để các thẻ trộn lẫn với nhau,

mở hộp rồi yêu cầu mỗi thành viên nhặt một thẻ giấy bat kì trong hộp rồi lần lượt đọc to cho cả nhóm cùng nghe

49

Lưu ý: Sở đĩ phải làm như vậy dé khuyến khích các bạn có thể nói ra những

mong muốn thảm kín cửa nành mà không ngại và việc trộn các phiếu với nhau sẽ

giúp học sinh c¿m tháy thoái mái khi đọc lên những mong nmón

- Nhóm trưởng yêu cầu các thành viên cùng xác định những mong muốn nào

có thể thực hiện ngay bây giờ, trong tuần này, tháng này hoặc trong vòng một năm tới; mong muốn nào sẽ được thực hiện trong thời gian 3 - 5 — 10 năm tới và mong muốn nào là mong muốn cả cuộc đời

- Thư kí ghỉ những ý kiến đã được thống nhất trong nhóm vào giấy thành ba cột: Mong muốn ngắn hạn (một ngày, một tháng, một quí hoặc một năm ), mong muốn dài hạn (ba năm, nắm năm, mười năm) và mong muốn trong cả cuộc đời Cách trình bày như sau:

Giáo viên tổng hợp ý kiến của học sinh và đưa ra kết luận:

Kết luận

-_ Tùy theo cách phân loại, có thể có nhiều loại mục tiêu khác nhau, nhưng thông thường người ta chia thành ba loại, mục tiêu ngắn hạn (mục tiêu theo ngày, tháng, quí, năm ), mục tiêu trung hạn (1 năm, 5 năm, 10 năm) và mục tiêu của cả cuộc đời

-_ Mục tiêu thường xuất phát từ những nhu cầu, mong muốn của con người Mong muốn của mỗi người về cuộc đời mình hay trong từng giai đoạn của cuộc đời có những điểm giống và khác nhau Mục tiêu của mỗi người trong từng giai đoạn cũng có thể không giống nhau Tuy nhiên, những mục tiêu không nên đối lập với

50

nhau mà nên thống nhất, bổ sung cho nhau, điều đó giúp con người tập trung phát

triển hết những tiềm năng của mình và đạt đến thành công rực rỡ hơn

-_ Trong cùng một thời điểm mỗi người có thể có một hoặc nhiều mục tiêu Số mục tiêu cho mỗi người là không giới hạn, song mục tiêu cần mang tính hiện thực

mà chúng ta sẽ thảo luận trong hoạt động sắp tới

Hoạt động 3: 7 câu hỏi xác định mục tiêu

Mục tiêu:

- Giúp học sinh trải nghiệm và suy ngẫm về mục tiêu cuộc đời dựa trên giá trị

và những nhu cầu thực tế của bản thân

- Tạo cơ hội cho học sinh soi sáng, đối chiếu mục tiêu cuộc đời với những mục tiêu ngắn hạn, trung hạn của mình để có sự điều chỉnh phù hợp

Phương tiện: Bản in Bộ câu hỏi xác định mục tiêu cuộc đời (xem phụ lục 3), giấy, bút cho học sinh

Phương pháp: Bài tập cá nhân

Cách thức tiễn hành:

- Giáo viên yêu cầu học sinh ngồi thành vòng tròn, giữ tâm trạng cũng như bầu

không khí lớp yên lặng Sau đó yêu cầu các em lần lượt trả lời các câu hỏi nhằm

giúp xác định mục tiêu cuộc đời (Có thể in sẵn bài tập hoặc lần lượt đọc từng câu

hỏi dé hoc sinh trả lời)

- Giáo viên dành thời gian cho học sinh trả lời Sau khi học sinh đã làm xong bài tập giáo viên có thể yêu cầu cả lớp ngồi xích lại gần nhau và đề nghị một vài học sinh chia sẻ hoặc nếu cảm nhận thấy học sinh không sẵn sàng chia sẻ giáo viên

có thể yêu cầu các em nộp lại tờ giấy Sau đó giáo viên sẽ phân tích dựa trên những

câu trả lời ở một số tờ giấy bất kì và giữ bí mật danh tính cho người trả lời

Lưu ý: Khi tổ chức dé hoc sinh chia sẻ, hoặc khi phân tích câu trả lời của học sinh giáo viên cần tăng cường sử dụng các câu hỏi mở, phản hồi, tóm tắt để khuyến khích học sinh chia sẻ và làm bật ý nghĩa của bài tập Đồng thời để phân

tích bài tập tốt hơn giáo viên nên đọc thêm phần tài liệu tham khảo 1

-_ Để xác định mục tiêu cuộc đời phù hợp cần dựa trên những điều bạn thực sự

coi trọng, điều bạn thực sự muốn làm; cảm thấy tự hào, hạnh phúc và là chính

5

mình mỗi khi làm việc đó

Hoạt động 4: Đánh giá sự phù hợp và tính khả thi của Mục tiêu

Mục tiêu:

- Giúp học sinh nắm được những tiêu chí cơ bản nhằm xác định được một

Mong muốn có thể trở thành hiện thực và mong muốn không hiện thực

- Giáo viên đưa ra câu hỏi: Trong số những mong muốn đã được xác định ở hoạt động 3 thì mong muốn nào có thê trở thành hiện thực? Mong muốn nào chỉ là giác mơ, không thực tế đối với bạn?

- Phân tích, xác nhận và kết luận rằng: Cùng một mong muốn, nhưng nó có thể trở thành hiện thực đối với người này, có thể mãi mãi chỉ là giấc mơ đối với người khác

Cách xác định mục tiêu, mong muốn mang tính hiện thực

- Giáo viên dùng phương pháp động não hỏi cả lớp: Muốn đặt ra được những mong muốn mang tính hiện thực có thể trở thành mục tiêu để phấn đấu, chúng ta cần phải tính đến những yếu tố nào?

- Giáo viên ghi nhận các ý kiến, phân tích và tông hợp, bổ sung và phân tích các yếu tố SMART khi xác định mục tiêu (Xem phần kiến thức đề xuất)

- Lay một số mục tiêu đã được xác định trong hoạt động 2 để phân tích theo tiêu chí SMART vừa giới thiệu với học sinh

Kế luận:

Cùng một mong muốn, nhưng nó có thể trở thành hiện thực đối với người này, nhưng lại chỉ có thể là giấc mơ đối với người khác, bởi sở thích, nhu cầu, năng

lực và điều kiện thực tế của mỗi người mỗi khác Do vậy khi đặt mục tiêu chúng

ta cần quan tâm đến các tiêu chí cần thiết để có được mục tiêu phù hợp và khả thi

với điều kiện và hoàn cảnh của bản thân

52

Hoạt động 5: Phỏng vấn thành công

Mục tiêu:

- Giúp học sinh nhận thấy rằng dù có những việc làm sai, hay thất bại nhưng trong cuộc sống ai cũng có những việc mình đã làm tốt, mình đã từng thành công

và có thê tiếp tục thành công

- Thành công ít khi tự đến mà đòi hỏi một khoảng thời gian dài, cùng với sự kiên trì, nỗ lực của bản thân cũng như có sự hỗ trợ từ bạn bè, người thân

Phương pháp: Sắm vai

Phương tiện: Giây, bút cho các nhóm

Cách thức tiễn hành:

- Chia nhóm: Chia lớp thành khoảng 4 nhóm

- Giáo viên đưa ra yêu cầu: Các em hãy tưởng tượng chúng ta đang xây dựng một chương trình truyền hình có tên là “Phóng vấn thành công” Trong đó, các em chính là những thành viên trong chương trình truyền hình này

- Mỗi nhóm cử ra I nhóm trưởng, 1 thư kí và 2 người đóng vai (1 người phỏng vấn, 1 người là phóng viên) Các thành viên còn lại sẽ góp ý cho cách thể hiện của 2 người

Một số câu hỏi gợi ý trong chương trình phỏng vẫn thành công

- Bạn hãy cho biết, thành công lớn nhất từ trước đến nay bạn đạt được là gì?

- Bạn phải mắt bao lâu đề đạt được thành công đó?

- Bạn gặp khó khăn gì để thực hiện được thành công đó?

- Bạn đã vượt qua bằng cách nào?

Để đạt được thành công, chúng ta cần mất một khoảng thời gian nhất định, có khi

là rất dài Để có được thành công chúng ta có thể phải vượt qua rất nhiều khó khăn

và thách thức, nhưng bên cạnh đó, chúng ta cũng có những người giúp đỡ mình Tắt cả những điểm này cần lưu ý khi đặt ra mục tiêu và kế hoạch tương lai

Ai cũng có thể có sai lầm, thất bại và ai cũng có thành công Các em hoàn toàn có

cơ hội đề thành công Đề từng bước có được nhiều thành công hơn, các em hãy xác

53

định các em muôn thành công điêu gì (xác định mục tiêu) và các em làm thê nào

để có thê đi đến thành công đó (lập kế hoạch thực hiện mục tiêu đã đề ra)

Hoạt động 6: Thực hành lên kế hoạch thực hiện mục tiêu

Mục tiêu:

- Giúp học sinh hiểu ý nghĩa của việc lập kế hoạch thực hiện mục tiêu và

hình dung được các bước cần có của quá trình lập kế hoạch thực hiện mục tiêu

- Thực hành lập kế hoạch thực hiện một mục tiêu của bản thân

Phương pháp: Sắm vai và thảo luận nhóm

Phương tiện:

- Giấy trắng hoặc giấy màu cỡ 1⁄2 giấy A4, bút

- Bản in mẫu “Xác định mục tiêu ” và mẫu “Kế hoạch thực hiện mục tiêu” (xem ở phần phụ lục)

Cách thức tiến hành:

'Thực hành Xác định mục tiêu 3 tháng sau khi ra trường (Š - 10”)

- Phát Bản mẫu “Xác định mục tiêu cá nhân ” cho hoc sinh

- Yêu cầu học sinh lựa chọn một trong những điều mình mong muốn thực hiện trong khoáng thời gian 03 tháng sau khi ra trường và vận dụng những kiến thức đã học để xây dựng mong muốn đó thành một mục tiêu khả thi

Thực hành lập kế hoạch thực hiện mục tiêu (20°)

Giới thiệu Qui trình lập và thực hiện kế hoạch:

Lập kế hoạch

Tổ chức thực hiện kế hoạch

Đánh giá, rút kinh nghiệm hoặc điều chỉnh kế hoạch (nếu cần)

- Hướng dân học sinh các bước lập kê hoạch: (Tham khảo Phụ lục 2)

+ Liệt kê những việc cần làm để đạt mục tiêu

+ Xác định việc nào cần làm trước, việc nào cân làm sau

+ Xác định: Cách làm, phương tiện, thời gian để thực hiện từng việc kể trên + Xác định nguồn lực, điều kiện thuận lợi để thực hiện từng hoạt động (VD: sức khoẻ, thời gian, tài chính, người hỗ trợ, chính sách của nhà nước, dip tuyển người cua cdc cong ti )

+ Xác định khó khăn, thách thức có thể có khi thực hiện các hoạt động trên + Lên phương án khắc phục những khó khăn trên

54

+ Xác định kết quả mong đợi ở từng hoạt động và kết quả hoàn thành mục tiêu nói chung

- Phát mẫu Lập kế hoạch (phụ lục 5) cho học sinh và yêu cầu học sinh thực hiện lập kế hoạch cho mục tiêu của mình trong vòng 10 phút

- Sau khi các học sinh đã hoàn thành bài tập của mình giáo viên mời một số học sinh chia sẻ về bài tập của mình Khi học sinh chia sẻ, giáo viên đặt ra những câu hỏi để giúp học sinh làm rõ bản kế hoạch của mình và bổ sung những yếu tố học sinh chưa đưa vào trong kế hoạch

- Giáo viên tổng hợp các chia sẻ của học sinh rồi đưa ra kết luận

- Lập kế hoạch thực hiện mục tiêu giúp chúng ta hình dung cụ thể để thực hiện

được mục tiêu, chúng ta cần làm gì? Mắt bao nhiêu thời gian? Chúng ta có những

thuận lợi gì? Khó khăn nào cần phải vượt qua? Cách thức nào dé chúng ta vượt qua khó khăn? Ai là người có thể hỗ trợ, giúp đỡ chúng ta

-_ Hành động để đạt được mục tiêu là rất quan trọng Và trong quá trình thực hiện

kế hoạch đề ra, chúng ta cần có quyết tâm để vượt qua những khó khăn, trở ngại Đôi khi trong quá trình thực hiện kế hoạch chúng ta lại gặp những khó khăn, thách

thức mới, và đôi khi chúng ta có thé bi thất bại Khi đó chúng ta cần nhìn lại mục tiêu và kế hoạch của mình xem đã phù hợp chưa, có cần điều chỉnh gì không? Nếu

ta đã tin tưởng là mục tiêu và kế hoạch của mình là phù hợp, hãy đừng vội nản chí

và sớm bỏ cuộc Sự kiên trì, nỗ lực và quyết tâm thường được trả công xứng đáng

bằng thành quả chúng ta sẽ đạt được

PHỤ LỤC

1 Trích đoạn câu chuyện “Mai Hoa lạc vào xứ sớ thần tiên”

Một ngày nọ trong giấc mơ của mình Mai Hoa lạc vào xứ sở thần kiên Ở đó thứ gì cũng lạ, cũng hấp dẫn đối với Mai Hoa Mai Hoa hứng thú chạy khắp nơi để khám phá và thưởng thức hoa thơm, quả lạ, những lâu dài hấp dẫn nơi xứ sở này Cái gì cũng mời gọi Mai Hoa thưởng thức

Một lúc sau Mai đến một ngã năm đường, Mai Hoa băn khoăn không biết nên rẽ vào hướng nào Cô nhìn lên tắm biển chỉ đường nhưng rồi cũng chẳng biết

55

nên đi về đường nào Mai Hoa chợt nhìn thấy một chú mèo đen Cô vội chạy lại và hỏi:

Mai Hoa: Mèo ơi, hãy cho tôi biết tôi phải đi về hướng nào?

Mèo đen: Thế cô muốn đi về đâu?

Mai Hoa: Tôi tôi chả biết tôi muốn đi về đâu

Mèo đen: (Giáo viên đề nghị học sinh đoán xem mèo sẽ nói gì)

Mèo trả lời: Nếu cô chẳng biết cô muốn đi về đâu thì cô đi về hướng nào chả được

Sau khi kể trích đoạn truyện này giáo viên liên hệ với cuộc sống của một khóm lục bình nổi trôi theo dòng nước; hay hình ảnh cuộc sống của một con người không có mục đích, mục tiêu

2.Mục tiêu định kì của cá nhân 3 tháng sau khi ra trường

3 Bảy câu hỏi giúp xác định mục tiêu cuộc đời

Bảy câu hỏi xác định mục tiêu

1 Năm giá trị quan trọng nhất của bạn trong cuộc sống là gì?

2 Ngay trong lúc này, ba mục tiêu quan trọng nhất trong cuộc đời bạn là gì?

3 Nếu hôm nay bạn biết được rằng bạn chỉ còn sống được sáu tháng, bạn sẽ làm gì, bạn sẽ giành thời gian như thế nào?

4 Bạn sẽ làm gì nếu ngày mai bạn trúng số một triệu đô la tiền mặt, miễn thuế?

5 Điều gì bạn luôn muốn làm, nhưng sợ phải cô gắng?

6 Bạn thích làm gì nhất? Cái gì mang lại cho bạn cảm giác tự hào và hài

lòng với bản thân nhất?

7 Nếu bạn biết bạn sẽ không bị thất bại, điều lớn nhất mà bạn dám mơ là gì?

Suy ngẫm về bảy câu hỏi xác định mục tiêu

Xác định mục tiêu là một điều cần thiết trong cuộc sống!

Quyết định trở thành người biết lập mục tiêu và thực hiện mục tiêu, hướng tới tương lai mang lại cho bạn cảm giác mạnh mẽ về sự kiểm soát Bạn cảm thấy tự hào về bản thân Bạn cảm thấy rằng mình làm chủ số phận của mình Tuy nhiên, đôi khi bạn vẫn còn lúng túng trong việc thiết lập mục tiêu cho mình Dưới đây là bảy câu hỏi giúp bạn xác định mục tiêu Bạn phải tự hỏi, suy ngẫm và trả lời nhiều

lần một cách trung thực nhất với bản thân mình

Câu hói thứ nhất: Năm giá trị quan trọng nhất của bạn trong cuộc sống

là gì?

- Mục đích của câu hỏi này là để giúp bạn xác định điều gì thật sự quan trọng với bạn? Điều gì ít quan trọng hơn hay không quan trọng?

57

- Khi bạn đã xác định được năm điều quan trọng nhất trong cuộc đời bạn, hãy sắp xếp chúng theo thứ tự ưu tiên, từ mục tiêu quan trọng nhất đến mục tiêu thứ năm

- Xác định các giá trị của bạn và xếp thứ bậc quan trọng của chúng nên thực hiện trước khi lập ra mục tiêu Vì các giá trị bạn đặt ra là thành tố cơ bản trong tính cách, điều này giúp bạn chọn mục tiêu nào phù hợp nhất với bạn

Câu hói thứ hai: Ngay trong lúc này, ba mục tiêu quan trọng nhất trong cuộc đời bạn là gì?

Viết câu trả lời trong vòng 30 giây Đây là phưrơng pháp liệt kê nhanh, khi bạn chỉ có 30 giây để viết ra ba mục tiêu quan trọng nhất, ý thức của bạn sẽ chọn lọc các mục tiêu của bạn nhanh chóng Ba mục tiêu chính chỉ kịp vụt qua đầu bạn Với chỉ 30 giây, bạn sẽ chính xác như thể bạn có 30 phút

Câu hỏi thứ ba: Nếu hôm nay bạn biết được rằng bạn chỉ còn sống được sáu tháng, bạn sẽ làm gì, bạn sẽ giành thời gian như thế nào?

- Đây là câu hỏi đánh giá khác giúp bạn xác định cái gì là thực sự quan trọng với bạn Khi thời gian có hạn, thậm chí nếu chỉ trong tưởng tượng, bạn trở nên rất

ý thức ai và cái gì bạn thực sự quan tâm Như một bác sĩ đã nói: “Tôi chưa bao giờ gặp một thương gia nào trên giường bệnh mà lại nói “Tôi mong có thé giành nhiều thời gian cho công việc hơn nữa”

- Có người cho rằng bạn sẽ sẵn sàng để sống khi bạn biết bạn chỉ còn một giờ sống trên trái đất Bạn sẽ làm gì?

Câu hói thứ tư: Bạn sẽ làm gì nếu ngày mai bạn trúng số một triệu đô la

tiền mặt, miễn thuế?

- Bạn sẽ thay đổi cuộc sống của bạn như thế nào? Bạn sẽ mua gì? Bạn sẽ bắt đầu làm gì hay thôi không làm gì nữa? Tưởng tượng rằng bạn chỉ có hai phút để viết câu trả lời và bạn sẽ chỉ có thể làm hay đạt được những gì bạn viết ra Đây thực sự là câu hỏi giúp bạn quyết định sẽ làm gì nếu bạn có đủ thời gian và tiền bạc bạn cần, nếu bạn không phải sợ sự thất bại nào

- Bạn sẽ đưa ra câu trả lời rõ ràng nhất khi bạn nhận ra nhiều thứ bạn sẽ làm khác đi nếu bạn cảm thấy bạn có đủ khả năng để lựa chọn

Câu hói thứ năm: Điều gì bạn luôn muốn làm, nhưng sợ phái cố gắng? Câu hỏi này giúp bạn biết rõ ràng hơn ở thời điểm nào nỗi sợ hãi của bạn có thể ngăn cản bạn làm những gì bạn thực sự muốn làm

Câu hỏi thứ sáu: Bạn thích làm gì nhất? Cái gì mang lại cho bạn cảm

giác tự hào và hài lòng với bản thân nhất?

58

Đây là câu hỏi về giá trị khác có thể chỉ ra điểm bạn nên khám phá đề tìm ra

“tước muốn của trái tìm” Bạn sẽ luôn cảm thấy vui nhất khi bạn muốn làm nhất, nó

sẽ là hoạt động làm bạn cảm thấy mãn nguyện và hài lòng nhất Những người thành đạt nhất ở Mĩ luôn làm những gì họ thích nhất

Câu hỏi thứ bảy và có lẽ là quan trọng nhất: Nếu bạn biết bạn sẽ không

bị thất bại, điều lớn nhất mà bạn dám mơ là gì?

Giả dụ có một vị thần xuất hiện và ban cho bạn một điều ước Vị thần đảm bảo rằng bạn chắc chắn sẽ thành công hoàn toàn ở một thứ mà bạn có gắng làm cho dù

nó lớn hay nhỏ, ngắn hạn hay dài hạn Nếu bạn được bảo đảm chắc chắn thành công trong một lĩnh vực nào đó bạn sẽ xác định mục tiêu nào cho mình? Dù bạn viết bất kì cái gì như câu trả lời cho bất kì câu hỏi nào trong số này, bao gồm cả câu hỏi: “Nếu bạn biết bạn sẽ không thất bại, điều lớn nhất mà bạn dám mơ là gì?” thì bạn có thể làm được Sự thực là bạn có thê viết ra nghĩa là bạn có thể thực hiện được Một khi bạn xác định được bạn muốn gì, câu hỏi duy nhất bạn phải trả lời là:

“Tôi đã thực sự mong muốn nó và sẵn sàng trả giá chưa?”

4 Các bước lập kế hoạch

ĐỂ đạt được mục tiêu đặt ra cần phải làm những việc gì? Việc nào làm trước, việc nào làm sau?

Giống như một bó đũa, chúng ta không thể bẻ một lúc cả bó mà phải bẻ từng

cái một Với những kế hoạch nhỏ chúng ta có thể thực hiện luôn nhưng với mục tiêu lớn, chúng ta phải chia nhỏ công việc ra để làm tuần tự từng bước một

Việc này cũng giống như khi chúng ta đi lên cầu thang, chúng ta phải đi từng bậc một hoặc cùng lắm 2 — 3 bậc một chứ không thể nhảy vọt lên tầng 2, tầng 3 được

Ví dụ: Mục tiêu sau khi ra trường 3 tháng tôi sẽ tìm được việc làm phù hợp với khả năng và nghề cắt tóc Dé đạt được mục tiêu này, tôi cần xác định tôi phải làm các việc sau: tìm hiểu thông tin về các cửa hiệu cắt tóc và nhu cầu cắt tóc của người dân tại địa phương hoặc một nơi khác mà tôi muốn làm việc Lựa chọn nơi đang cần tuyển dụng Tiếp cận với nơi tuyển dụng, chuẩn bị tốt cho quá trình tuyển dụng

Từng việc được thực hiện khi nào, trong thời gian bao lâu?

Ví dụ:

- Trong tháng đầu tiên, tôi sẽ tìm hiểu về các cửa hiệu cắt tóc tại địa phương

- Tháng thứ 2 tôi sẽ tiếp cận với các cửa hiệu cắt tóc đang có nhu cầu tuyển dụng phù hợp với khả năng và mong muốn của mình

59

- Tháng thứ 3 nếu xin được việc, sẽ có gắng để học hỏi và rèn luyện tay

nghề của mình được tốt

Từng việc được tiến hành bằng các phương tiện gì? Cần những điều kiện

nào?

Ví dụ:

Để tìm hiểu thông tin về các cửa hiệu cắt tóc:

- Liệt kê ra các cửa hiệu và các thông tin cần tìm hiểu như: số lượng khách hàng, chất lượng, cách thức làm việc của ông chủ

- Đến tận nơi để quan sát và nghe ngóng phản ánh của khách hàng

- Hỏi những người xung quanh

Ví dụ:

Tôi có thể có rủi ro là người ta chưa tin tưởng tôi nên sẽ do dự khi nhận tôi vào học hoặc vào làm Nhưng tôi có thể khắc phục bằng cách: Nhờ người có uy tín như thầy cô ở trường, bố mẹ, người quán lí ở phường, xã bảo đảm giúp; viết giấy cam kết và chứng minh bằng sự nỗ lực, nghiêm túc làm việc của bản thân Qua thời gian và sự chứng minh của tôi, tôi sẽ làm họ thay đổi thái độ

Tôi bị từ chối 1 lần, 2 lần, 3 lần nhưng nếu quyết tâm, tôi sẽ không nản chí, tôi tiếp tục trau dồi kiến thức, kinh nghiệm, tìm kiếm lời khuyên, sự giúp đỡ và tiếp tục xin việc Nếu tôi quyết tâm như thế, nhất định tôi sẽ thành công

5 Kế hoạch thực hiện mục tiêu

(Lưu ý: Có thể chọn 1 trong 2 mau này để học sinh thực hành)

Mẫu 1: BẢNG LẬP KẾ HOẠCH THỰC HIỆN MỤC TIÊU

Họ và tên:

Những lợi ích khi đạt mục tiêu Những lợi ích khi đạt mục tiêu

60

Mẫu 2: KÉ HOẠCH THỰC HIỆN MỤC TIÊU

Đề thựé hiện ?TH€ TIỂU sz:zececseseeisessisiisiiciES03164013036516038856816134353.88 8 883

3 Nhờ người quen, có uy | - Nhờ được 3 người giúp tín giới thiệu giúp chỗ làm | đỡ

4.Thuyết phục người quản | -

lí chỗ làm nhận vào làm

lš P5224 5515P43545583668 tôi cần thực hiện những hoạt động cụ thể sau:

thành

6 Tài liệu đọc thêm

Lam thế nào để đạt mục đích?

Tưởng tượng rằng bạn đang đứng trước một ngã tư đường phố ở Việt Nam Không có đèn giao thông Bạn thì đang ở bên này đường và muốn sang bên kia đường Dòng người đang tấp nập, ngược xuôi trước mặt bạn

Vay ban sé lam thế nào?

Có ba cách bạn có thể làm:

- Một là: Bạn thần người ra "đông quá, thôi mình quay về thôi!"

- Hai là: Bạn đứng đó, phân tích từng chiếc xe một, xem cách đi của

nó thế nào để mình còn biết cách xử lí Nhưng vì xe cộ di qua đi lại khá

đông nên bạn vừa nghĩ xong cho chiếc xe này thì lại một chiếc xe khác xuất hiện, rồi lại chiếc xe nữa, đi đủ kiểu khác nhau và bạn phân tích không xué, Nên bạn cứ đứng nhìn, ngập ngừng mãi với một niềm hi vọng mong manh rằng: rồi đến một lúc nào đó, hết xe thì mình có thể vượt qua Nhưng bạn

biết rồi đấy, đường vắng xe là điều ngày càng không thể ở Việt Nam

- Ba là: Bạn biết bên kia đường là nơi bạn muốn tới, bạn sẽ nhìn quanh cân thận rồi lèo lái giữa dòng xe cộ, có khi bạn ngừng chờ cho một chiếc xe đi qua, có khi bạn vặn ga nhanh hơn để vượt, rồi cuối cùng bạn cũng có thể vượt qua được và sang được bên kia đường.Chắc bạn đọc đến

đây thì cũng thấy rằng cách thứ ba mới là cách chúng ta thường hay làm và

làm một cách rất tự nhiên

Liệu bạn có thể nhận thấy khi bạn có một mục đích trong cuộc sống,

nó sẽ giúp bạn nhận ra được những rào cản cần phải vượt qua để đạt tới Đồng thời, nếu đó là mục đích thực sự của bạn, nếu nó làm bạn thực lòng yêu thích và để tâm theo đuổi, nó cũng giúp bạn tìm được cách vượt qua những rào cản

Trong thực tế, dù bạn muốn đạt được điều gi, rao can vẫn sẽ luôn tồn tại Nếu ta quá rối trí bởi những rào cản, thì ta có thể thuộc kiểu người thứ nhất đi qua đường: Thấy sợ quá nên bỏ về nhà ngủ mất, tất nhiên chúng ta cũng có thể áp dụng cách sống này và rồi chúng ta sẽ không gặp vấn đề nào

120

nữa Tuy vậy, nếu cuộc sống mà không có những trải nghiệm thì còn gì thú

vị nữa?

Cũng có thể bạn sẽ có cách giải quyết của người đi xe kiểu thứ hai: Ì

ra phân tích từng vấn đề, có nghĩ cách giải quyết cho từng vấn đề, nhưng vừa nghĩ xong định áp dụng, thì nhìn lại vào thực tế, nó không phải như bạn

đã nghĩ nữa rồi Vậy nên, bạn có thấy mệt mỏi không khi cứ nghĩ quá nhiều

mà hành động quá ít?

Vậy nên điều cần thiết là luôn hướng tới tương lai, tập trung vào nó, nhưng đề tầm nhìn của bạn đủ mở rộng để nhìn thấy rào cản mà tìm cách vượt qua thích hợp và có những hành động cụ thể nữa

121

Bai 6 KY nang giai quyet Tan G a»

6.1 Tìm hiểu về kỹ năng giải quyết vấn đề

6.1.1 Khái niệm kỹ năng giải quyết vấn đề

Kỹ năng ra quyết định hay còn gọi là kỹ năng giải quyết vấn đề sẽ xuất hiện trong những tình huống có vấn đề, trước khi hiểu về kỹ năng này chúng ta cần biết thế nào là vấn đề và hoàn cảnh như thế nào được gọi là

- Vấn đề cũng có thể là một câu hỏi khó hoặc không rõ ràng: một điều

khó hiểu hoặc khó giải quyết

b.Hoàn cánh có vẫn đề

Là hoàn cảnh mà ở đó nảy sinh những mục đích mới, nhiệm vụ mới

mà những phương tiện và phương pháp cũ đã có trước đây không thể đáp ứng được để đạt tới mục đích

c Đặc điểm

- Ra quyết định là một khâu quan trọng trong quá trình giải quyết vấn

đề Đó là kĩ năng đưa ra các giải pháp, phân tích và lựa chọn một giải pháp tối ưu tại thời điểm đó

- Với mỗi quyết định và giải quyết vấn đề đúng đắn, chúng ta có thé mang lại thành công cho cá nhân, niềm vui cho cha mẹ, anh em, bạn bè và những người thân khác Tuy nhiên, đôi khi chúng ta cũng có những quyết định và giải quyết vấn đề không phù hợp Hậu quả của những quyết định, giải quyết vấn đề không phù hợp là những hành vi sai trái hoặc nghiêm trọng

hơn là những hành vi phạm pháp dẫn đến sự thất bại của bản thân, gây phiền

muộn cho những người xung quanh

- Ra quyết định và giải quyết vấn đề là một việc làm quan trọng song không phải khi nào cũng dễ thực hiện Để đưa ra một quyết định và giải

122

quyết vấn đề phù hợp, chúng ta cần tìm hiểu kĩ vấn đề đang gặp phải, biết

xác định các phương án giải quyết vấn đề đó, đánh giá đầy đủ kết quả của

mỗi phương án, và phải biết so sánh các phương án để đưa ra quyết định cuối cùng Sau đó, chúng ta phải hành động theo quyết định đã lựa chọn và

cuối cùng là cần đánh giá kết quả thực hiện nhằm rút kinh nghiệm cho bản

thân

Ra quyết định và giải quyết vấn đề có liên quan đến nhiều kĩ năng sống khác như : kĩ năng giải quyết mâu thuẫn, kĩ năng tư duy phê phán, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng kiên dinh,

6.1.2 Tiến trình giải quyết vẫn đề

Bước 1 Nhận dạng/ xác định vấn đề

Bước 3 ú Xây dung các giải pháp

Đánh giá kết quá (Kiểm tra xem có cần

chỉnh lí hay sửa đổi gì không?)

Phân tích các bước trong sơ đồ giải quyết vấn đề

Bước 1: Nhận dạng/ Xác định vấn đề Bước đầu tiên để giải quyết vấn đề là bạn cần biết vấn đề bạn muốn giải quyết là gì? Bạn cần viết ra điều

gi bạn muốn đạt được Thông thường chúng ta thường giữ những vấn đề hay

ý tưởng trong đầu như là một việc mơ hồ và chưa có cách giải quyết phù hợp Khi viết ra vấn đề buộc bạn phải suy nghĩ về những gì bạn thực sự cố gắng

và muốn đạt được Bước này cũng nhằm giúp bạn giải quyết vào vấn đề chính, không bị tập trung vào những vấn đề phụ hoặc không cần thiết

Bước 2: Phân tích vấn đề Ai sẽ bị ảnh hưởng bởi vấn đề? Ảnh hưởng ở mức độ nào? Nguyên nhân là gì? Vấn đề đã tồn tại bao lâu? Trước

đây đã thực hiện biện pháp gì và kết quả đạt được ra sao? Mức độ nghiêm trọng của vấn đề như thế nào?

Bước 3: Xây dựng các giải pháp khả thi Thu thập thông tin, liệt kê xem có những phương án, sự lựa chọn nào để giải quyết tình huống hay vấn

đề đó Bước này phải sử dụng kĩ năng phân tích, suy nghĩ sáng tạo và linh hoạt Hãy liệt kê tất cả các phương án có thể có và nhớ là luôn đặt câu hỏi:

“Còn giải pháp nào khác nữa không?”

Bước 4: Đánh giá các giải pháp Phân tích những điểm tốt, điểm

chưa tốt; thuận lợi, khó khăn và tính khả thi của từng cách lựa chọn Trong bước này nhất thiết phải sử dụng kĩ năng phân tích, tư duy phê phán, xác

định giá trị, tìm kiếm sự giúp đỡ

Bước 5: Ra quyết định Lựa chọn cách giải quyết tốt nhất với bản thân mình và hoàn cảnh hiện tại Ở đây phải sử dụng kĩ năng so sánh, cân nhắc giá trị, tư duy sáng tạo Ở đây có thể phải sử dụng kĩ năng từ chối, thương thuyết, ứng phó với đối tượng muốn rủ rê làm theo ý họ Sau khi đã

ra quyết định, chúng ta sẽ phải thực hiện quyết định của mình Kĩ năng kiên

định với giá trị, quyết định mà mình đã lựa chọn đóng vai trò đặc biệt quan trọng

124

Bước 6: Kiểm tra, đánh giá quyết định và việc thực hiện quyết định Sau khi đã đưa vào thực hiện một giải pháp, bạn cần kiểm tra xem cách giải quyết đó có tốt không và có đưa tới những ảnh hưởng không mong đợi nào không? Những bài học rút ra được ở khâu đánh giá này sẽ giúp bạn giảm được rất nhiều “chất xám” và nguồn lực ở những vấn đề khác lần sau

Có thể bạn sẽ cảm thấy hơi rườm rà nếu làm theo các bước trên Vạn sự khởi đầu nan Lần đầu tiên áp dụng một kĩ năng mới bao giờ cũng đòi hỏi sự kiên nhẫn và quyết tâm của bạn Nếu bạn thường xuyên rèn luyện, thì dần dần kĩ năng giải quyết vấn đề sẽ trở thành phản xạ vô điều kiện

6.2 Thực hành kỹ năng giải quyết vấn đề

Hoạt động 1: Vấn đề là một phần cuộc sống

Mục tiêu: Học sinh tự nhận thức được các vấn đề của bản thân và biết

rằng vấn đề là một phần trong cuộc sống, ai cũng có những vấn đề riêng cần phải giải quyết Đồng thời, giúp học sinh có cái nhìn tích cực hơn về vấn đề Phương pháp: Bài tập liệt kê và chia sẻ cá nhân

Phương tiện: Thẻ màu, hộp đựng thẻ màu, bút dạ màu

Cách thức tiễn hành:

Giáo viên đặt câu hỏi: ““Theo các em vấn đề là gi?” sau đó ghi nhận tất

cả những ý kiến của học sinh rồi đưa ra giải thích về các thuật ngữ cho học sinh hiểu: vấn đề, hoàn cảnh có vấn đề (theo như phần kiến thức đề xuất) Giáo viên yêu cầu học sinh suy nghĩ và liệt kê ra giấy tất cả những khó khăn hay vấn đề mình có thể gặp và cần phải giải quyết sau khi ra trường (Học sinh ghi trong 5”)

Học sinh ghi xong, bỏ vào hộp đựng phiếu của lớp Giáo viên trộn

phiếu sau đó mời từng bạn nhặt lại một phiếu bất kì rồi đọc to cho cả lớp

cùng nghe

Mời một bạn làm thư kí ghi lại những vấn đề phản ánh trong các phiếu cá nhân lên giấy A0, những vấn đề trùng lặp sẽ được đánh thêm một

dấu (*) để xác định tần suất số người gặp phải

Sau đó giáo viên phân loại các vấn đề và đưa ra kết luận

125

Kết luận:

Vấn đề là những tình huống căng thắng, những mâu thuẫn, những khó chịu, những khó khăn, thách thức nảy sinh trong cuộc sống, cản trở chúng ta thực hiện mục tiêu và buộc chúng ta phải giải quyết

Không chỉ một mình cá nhân học sinh phải đối diện và giải quyết những vấn đề, những tình huống khó khăn mà tất cả các thành viên khác

trong lớp và mọi người đều phải đối diện và giải quyết vấn đề của riêng mình

Đôi khi chúng ta cảm thấy rất khó khăn, thậm chí đau đầu, khổ sở khi

đứng trước những vấn đề đó, nhưng hãy thử tưởng tượng cuộc sống sẽ như thế nào nếu như cuộc sống luôn diễn ra một cách tuần tự, êm ả, ngày này qua ngày khác không có gì mới mẻ, không có bất cứ một vấn đề, một khó khăn, thách thức nào?

Nhìn một cách tích cực, vấn đề làm cho cuộc sống của chúng ta phong

phú hơn và mỗi khi giải quyết xong một vấn đề, chúng ta lại trưởng thành

- Bang tổng kết những vấn đề này nên được lưu lại để giáo viên hoặc nhà trường nắm bắt được những vấn đề học sinh gặp phải để có kế hoạch hỗ trợ trong phạm vi khả năng và chức trách của mình Đây cũng là cơ sở để giáo viên nắm bắt những vấn đề thực tế, học sinh hay gặp nhất để lấy tình huống

ví dụ phân tích, thực hành trên lớp

Hoạt động 2: Giải quyết vấn đề

Mục tiêu: Thông qua giải quyết các tình huống giả định giúp học sinh nam được các bước của kĩ năng giải quyết vấn đề để đảm bảo vấn đề được giải quyết hiệu quả, phù hợp nhất

Phương pháp: Thảo luận nhóm và sắm vai

126

Phương tiện:

Một số tình huống để học sinh đóng vai: Giáo viên xây dựng tình

huống dựa trên kết quả hoạt động 2 hoặc xem tình huống trong phụ lục

Sơ đồ các bước giải quyết vấn dé (in sin, số lượng bằng số lượng học sinh trong lớp

Cách thức tiến hành:

Thảo luận nhóm để giải quyết vấn đề (30)

Chia lớp thành các nhóm (mỗi nhóm khoảng 5 em), giao cho mỗi

nhóm một tình huống và yêu cầu trả lời câu hỏi:

Vấn đề trong tình huống đưa ra là gì? Nguyên nhân của vấn đề do đâu? Vấn đề liên quan đến những ai?

Hãy liệt kê tắt cả những cách giải quyết có thể có cho tình huống này Trong số các cách giải quyết đó nhóm bạn sẽ chọn cách giải quyết nào? Vì sao?

Sau khi lựa chọn cách giải quyết các em còn phải làm gì?

Các nhóm trình bày kết quả làm việc của nhóm mình

Phân tích các bước ra quyết định và giải quyết van đề (30”)

Giáo viên yêu cầu cả lớp: Hãy hình dung lại những vấn đề bạn đã

từng giải quyết và phân tích xem bạn đã thực hiện qua các bước cụ thể nào?

Ghi nhận những ý kiến được nêu ra Phân tích các ý kiến đó và khái quát thành các bước phải trải qua khi giải quyết vấn đề

Phát sơ đồ Giải quyết vấn đề cho học sinh và phân tích từng bước: Làm gì ở mỗi bước và vì sao phải thực hiện bước này Giáo viên nên đưa ra

các ví dụ cụ thể khi phân tích để học sinh dễ hình dung

Kết luận

Mặc dù quyết định thường do cá nhân tạo ra, song chúng có thể gây ra ảnh hưởng đến nhiều người Mỗi quyết định thường có cả hai mặt tích cực và tiêu cực ảnh hưởng đến người đưa ra quyết định đó và những người khác

Vì vậy, điều quan trọng là phải suy nghĩ, phân tích thật kĩ và phải biết lựa

chọn nào là tốt nhất Sơ đồ giải quyết vấn đề nêu trên giúp chúng ta phân

127