document

NÚI C79 Khuyến khích sự tham gia của khu vực tư nhân vào phổ biến công nghệ, xây dựng liên kết chuỗi giá trị để cải thiện việc sản xuất sắn tại các nông hộ quy mô nhỏ ở Đông Nam Á: Tr

NÚI C

79

Khuyến khích sự tham gia của khu vực tư nhân vào phổ biến

công nghệ, xây dựng liên kết chuỗi giá trị để cải thiện việc

sản xuất sắn tại các nông hộ quy mô nhỏ ở Đông Nam Á:

Trường hợp chuỗi giá trị cây sắn tại Sơn La

Cơ quan

1 Trường Nông nghiệp và khoa học thực phẩm, Đại học Queensland, Brisbane,

Qld 4072, Australia

2 Trung tâm Nông nghiệp Nhiệt đới Quốc tế (CIAT), Văn phòng Viên Chăn, CHDCND

Lào

3 Trung tâm Nông nghiệp Nhiệt đới Quốc tế (CIAT), Văn phòng Hà Nội, Việt Nam.

Tác giả đại diện

d.smith1@uq.edu.au

Từ khóa

Phân tích chuỗi Giá trị, Chuyển giao công nghệ, Khu vực tư nhân, áp dụng công

nghệ mới

Giới thiệu

Sự bùng nổ của thị trường sắn toàn cầu trong thời gian gần đây đã tạo ra

cơ hội sinh kế cho nhiều hộ nông dân quy mô nhỏ tại Đông Nam Á Nghiên

cứu đã đưa ra nhiều công nghệ có thể nâng cao năng suất và tính bền

vững của những hộ trồng sắn này Nhiều công nghệ đã được phát triển

cùng với người nông dân qua phương pháp đánh giá có sự tham gia Điều

thách thức là làm sao phổ biến được những công nghệ này ra khỏi vùng

ảnh hưởng của dự án

Mặc dù các chính sách của chính phủ ưu tiên phổ biến những công nghệ

này, nhưng mức độ áp dụng vẫn còn thấp Chúng tôi cho rằng, trong

những bối cảnh cụ thể, các thành phần tư nhân tham gia trong chuỗi giá

trị có được lợi ích khuyến khích đầu tư thúc đẩy sử dụng các giống cây

trồng, chế độ phân bón phù hợp, kiểm soát sâu bệnh và các phương pháp

sản xuất khác Trong những hoàn cảnh khác, lợi ích khuyến khích sự tham

gia của thành phần kinh tế tư nhân vẫn còn thấp vì vậy vẫn cần sự hỗ trợ

từ khu vực nhà nước hoặc các tổ chức phi chính phủ

Chúng tôi trình bày một khung phân tích các cơ chế khuyến khích thành

phần kinh tế tư nhân tham gia trong chuỗi giá trị đầu tư vào việc phổ biến

HỘI THẢ

80

những công nghệ khác nhau và mở rộng khung này bao gồm cả các yếu

tố ảnh hưởng tới việc áp dụng công nghệ của nông dân Sau đó, chúng tôi thử nghiệm khung này thông qua phân tích chuỗi giá trị liên kết các hộ trồng sắn quy mô nhỏ tại tỉnh Sơn La với các nhà máy chế biến tinh bột sắn và các nhà sản xuất sắn lát khô

Phương pháp nghiên cứu

Đã có nghiên cứu lớn về những yếu tố ảnh hưởng đến việc ứng dụng công nghệ và tiến bộ trong nông nghiệp (Klerkx, van Mierlo và cộng sự 2012) Khung sau đây được xây dựng dựa trên các tài liệu nghiên cứu này và khung ADOPT cho Hộ nông dân quy mô nhỏ (Brown 2016) nhằm phân tích các biện pháp khuyến khích các chủ thể tư nhân tham gia chuỗi giá trị đầu

tư vào thúc đẩy các công nghệ khác nhau, có tính đến (1) đặc điểm công nghệ, (2) bản chất hệ thống sản xuất, và (3) đặc điểm của chuỗi giá trị, bao gồm khả năng của các bên kinh doanh nông nghiệp nhằm thu được lợi nhuận từ việc đầu tư vào phổ biến công nghệ

Mức độ tham gia tối đa của tác nhân chuỗi giá trị có công nghệ bị ảnh hưởng bởi các biến số chính và các biến số phụ ở hai góc bên phải (lợi thế tương đối của công nghệ và lợi thế tương đối của bên tham gia chuỗi giá trị tham gia vào công nghệ) Qui mô phổ biến bị tác động bởi các biến số chính và phụ còn lại ở hai góc bên trái (đặc điểm dễ học hỏi của công nghệ

và đặc điểm của chuỗi giá trị tác động vào khả năng phổ biến công nghệ)

Khung phổ biến và tham gia

NÚI C

81

Khi công nghệ được phổ biến tới hộ nông dân quy mô nhỏ, việc ứng dụng

công nghệ tối đa của nông dân phụ thuộc vào lợi thế tiềm ẩn tương đối

của công nghệ và lợi thế tương đối của cộng đồng tham gia vào công

nghệ Thời điểm áp dụng tối đa phụ thuộc vào đặc điểm dễ học hỏi của

công nghệ và nhóm dân số cụ thể tác động lên khả năng này

Khung ứng dụng Chúng tôi thử nghiệm khung này vào phổ biến và ứng dụng tiềm năng một

loạt công nghệ khác nhau thông qua chuỗi giá trị cây sắn tại Sơn La

Kết quả

Các đặc điểm về tính dễ học có ảnh hưởng đến sự phổ biến và áp dụng tại

Sơn La bao gồm thực tế là hệ thống khuyến nông của chính phủ không có

định hướng cụ thể cho cây sắn, không có nhiều nhóm nông dân dẫn đầu,

và mức độ hiểu biết về các vấn đề/can thiệp tiềm năng ở mức trung bình

Các đặc điểm thuận lợi tương đối được quan sát thấy tại Sơn La bao gồm:

định hướng thị trường đang tăng lên, sản xuất qui mô nhỏ, bất lợi rủi ro

cao và định hướng lợi ích cộng đồng ở mức trung bình

HỘI THẢ

82

Có hai loại công nghệ chính được ưu tiên áp dụng bởi các bên tham giat-rong chuỗi giá trị tại Sơn La:

Giống mới

Được nhân giống đặc biệt đáp ứng các đặc tính mong đợi bao gồm năng

suất củ cao, củ có hàm lượng tinh bột cao, có khả năng chịu hạn, khả năng kháng sâu bệnh Đối tác/đầu mối can thiệp giới thiệu giống sắn mới trong chuỗi giá trị sắn tại Sơn La có thể là Nhà máy chế biến tinh bột sắn Sơn La

Quản lý phân bón

Đối tác/đầu mối chính cho việc giới thiệu can thiệp xử lý phân bón có hiệu quả trong chuỗi giá trị sắn tại Sơn La có thể là những công ty sản xuất phân bón đang hoạt động tại Sơn La và mạng lưới các cửa hàng liên kết cung cấp vật tư nông nghiệp của họ

Thảo luận và kết luận

Đặc điểm công nghệ của các giống mới cũng như đặc điểm cộng đồng tại Sơn La có nghĩa là tiềm năng áp dụng tối đa các giống mới của người nông dân tại Sơn La tương đối cao

Nhà máy chế biến tinh bột có những lợi ích đáng kể để thúc đẩy ứng dụng các giống có năng suất cao hơn dẫn đến nguồn cung nguyên liệu thô nhiều hơn nhằm tăng hiệu quả sử dụng công suất chế biến Tuy nhiên, họ thiếu sự kết nối chặt chẽ lâu dài thông qua chuỗi giá trị Các thương lái lớn hơn cung cấp nguyên liệu cho nhà máy có kết nối chặt chẽ với người nông dân ở phía trên chuỗi giá trị nhưng lại có ít lợi ích khuyến khích họ thúc đẩy sử dụng giống mới có năng suất cao hơn Những thương lái đơn lẻ thiếu khả năng loại trừ các thương lái khác thu lợi từ việc đầu tư của họ

Để tạo điều kiện cho sự tham gia của thương lái cũng như phổ biến rộng rãi giống cây trồng, các thương lái quy mô lớn hơn và các thương lái liên kết qui mô nhỏ ở cấp xã cần phải được khuyến khích tham gia Những ưu đãi có thể bao gồm trợ giá bán cổ phần cho những thương lái lớn hơn và

hỗ trợ các thương lái lớn và các thương lái ở cấp xã nhân giống để bán cho nông dân Hỗ trợ kỹ thuật ban đầu có thể do dự án cung cấp, nhưng

hỗ trợ tài chính trợ giá giống nên do nhà máy cung cấp Vì nhà máy hiện

là nhà chế biến lớn duy nhất ở tỉnh nên có mức độ độc quyền cao với lợi nhuận mà nhà máy tạo ra và chỉ phải cạnh tranh với thị trường sắn cắt lát khô

NÚI C

83

Các công ty phân bón có lợi ích đáng kể nhằm thúc đẩy việc phổ biến

rộng rãi và áp dụng phân bón do các hộ trồng sắn tại Sơn la đang sử dụng

lượng phân bón tương đối ít và thiếu kiến thức về công thức và tỷ lệ phân

bón phù hợp Mối liên kết giữa các công ty phân bón với nông dân rất tốt

do có hệ thống phân phối thông qua các cửa hàng vật tư nông nghiệp ở

các địa phương Các nhà máy sản xuất tinh bột sắn có ít lợi ích hơn trong

việc hỗ trợ nông dân do lợi ích có thể thu được trong dài hạn và rủi ro khi

nông dân sử dụng hỗ trợ vào các hoạt động không liên quan đến sắn

Trong khi lợi ích tham gia và phổ biến cao, thì khả năng sử dụng phân

bón hiện còn thấp do hiện chưa có các công thức phân bón phù hợp với

trồng sắn Một trong những đầu tư trọng điểm vào tạo điều kiện thuận

lợi cho việc sử dụng phân bón trong trồng sắn là cùng làm việc với các

công ty phân bón để xây dựng công thức phù hợp dựa trên các kết quả

khảo nghiệm

Tài liệu tham khảo

1 Brown, P R., Nidumolu, U.B., Kuehne, G., Llewellyn, R., Mungai, O., Brown, B

và Ouzman, J (2016) Xây dựng và phổ biến cho công chúng về chương trình

ADOPT cho hộ nông dân quy mô nhỏ ở những nước đang phát triển Chuỗi

đánh giá tác động ACIAR A C f I A Research Canberra, Trung tâm Nghiên

cứu nông nghiệp quốc tế Australia

2 Klerkx, L.và cộng sự (2012) Tiến bộ của các phương pháp luận hệ thống

nhằm đổi mới nông nghiệp: ý tưởng, phân tích và can thiệp Khảo sát hệ

thống trang trại 457 trong thế kỷ 21: Động năng mới D G I Darnhofer, và

B Dedieu: 457-483.