ĐẶC điểm TRIẾT học TRONG TOÀN cầu hóa

11 MỤC LỤC NỘI DUNG Trang MỞ ĐẦU 2 I MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ TOÀN CẦU HÓA VÀ ĐẶC ĐIỂM TRIẾT HỌC TRONG TOÀN CẦU HÓA 3 1 Quan niệm và đặc điểm của toàn cầu hóa 3 2 Một số đặc điểm triết học trong toàn cầu hóa hiện nay 7 II VẤN ĐỀ ĐẶT RA CHO NGHIÊN CỨU, GIẢNG DẠY TRIẾT HỌC Ở VIỆT NAM TRONG CUỘC CÁCH MẠNG KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HIỆN ĐẠI 10 1 Những nguyên tắc cơ bản trong nghiên cứu và giảng dạy triết học Mác Lênin trong cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại 11 2 Vấn đề đặt ra cho nghiên cứu triết họ.

M C L C ỤC LỤC ỤC LỤC

g

I MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ TOÀN CẦU HÓA VÀ ĐẶC ĐIỂM

TRIẾT HỌC TRONG TOÀN CẦU HÓA

3

2 Một số đặc điểm triết học trong toàn cầu hóa hiện nay 7

II VẤN ĐỀ ĐẶT RA CHO NGHIÊN CỨU, GIẢNG DẠY TRIẾT HỌC

Ở VIỆT NAM TRONG CUỘC CÁCH MẠNG KHOA HỌC VÀ CÔNG

NGHỆ HIỆN ĐẠI

10

1 Những nguyên tắc cơ bản trong nghiên cứu và giảng dạy triết học

Mác - Lênin trong cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại

11

2 Vấn đề đặt ra cho nghiên cứu triết học ở Việt Nam trong cuộc cách

mạng khoa học và công nghệ hiện đại

14

3 Vấn đề đặt ra cho giảng dạy triết học ở Việt Nam trong cuộc cách

mạng khoa học và công nghệ hiện đại

19

MỞ ĐẦU

Toàn cầu hóa đang trở thành xu thế tất yếu của đời sống xã hội, đã và đangtạo ra những biến động to lớn, có tác động sâu sắc, nhiều mặt đến cả tự nhiên, xãhội và con người Cùng với những biến động đó, sự tăng trưởng và phát triển mạnh

mẽ của nền kinh tế toàn cầu, các thành tựu của khoa học công nghệ trong kỷnguyên toàn cầu hóa đã và đang tạo nên những bước tiến mới trong nhiều lĩnh vựccủa cuộc sống đương đại, tác động mạnh mẽ đến tất cả các quốc gia, khu vực vàtoàn thể nhân loại

Quá trình toàn cầu hóa mang lại nhiều thành tựu trên nhiều lĩnh vực khácnhau của đời sống xã hội, nổi bật nhất là lĩnh vực kinh tế, khoa học công nghệvừa là động lực thúc đẩy xã hội phát triển, nhưng đồng thời cũng đặt xã hội vàcon người trước những sự bất thường, những đe dọa và những rủi ro khó lường.Mặc dù vậy, toàn cầu hóa không làm mất đi những mâu thuẫn của thời đại màlàm cho những mâu thuẫn này biến đổi ngày càng sâu sắc Nhiều vấn đề toàncầu đang nổi lên đang trở thành những thách thức cho các khoa học nghiên cứu,nhận thức và giải quyết tạo động lực cho xã hội phát triển

Trong bối cảnh đó, triết học Mác - Lênin với bản chất khoa học, cách mạng,

đã và đang chứng tỏ sức sống bền vững và giá trị thời đại của nó trong nhận thức

và giải quyết những vấn đề toàn cầu Chính vì vậy, nghiên cứu những đặc điểm cơbản của Triết học Mác - Lênin trong toàn cầu hóa là cơ sở để luận giải những vấn

đề mới do toàn cầu hóa đặt ra Đồng thời là cơ sở vận dụng vào xác định nhữngvấn đề đặt ra cho nghiên cứu, giảng dạy triết học ở nước ta trong cuộc cách mạngkhoa học và công nghệ hiện nay, để triết học thực là “công cụ nhận thức vĩ đại”,thực sự là công cụ cải tạo thế giới

I MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ TOÀN CẦU HÓA VÀ ĐẶC ĐIỂM TRIẾT HỌC TRONG TOÀN CẦU HÓA

1 Quan niệm và đặc điểm của toàn cầu hóa

* Quan niệm về toàn cầu hóa

Toàn cầu hóa không phải là một hiện tượng mới, mà nó có quá trình lịch sửlâu dài Có nhiều cuộc tranh luận diễn ra xoay quanh câu hỏi: toàn cầu hóa là gì

và hiện tượng này bắt đầu từ khi nào? Nhiều người cho rằng toàn cầu hóa đãmanh nha xuất hiện từ rất sớm, gắn liền với làn sóng thực dân hóa đầu tiên củacác cường quốc châu Âu thế kỷ XV - XVI Một số khác lại cho rằng, toàn cầuhóa diễn ra từ cuối thế kỷ XIX cùng với sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cáchmạng công nghiệp tạo nên sự phát triển của lực lượng sản xuất Cho đến nay,khái niệm toàn cầu hóa vẫn là một khái niệm đa diện, đa nghĩa, tùy theo góc độtiếp cận, phạm vi và mục đích nghiên cứu mà sẽ có nhiều cách hiểu khác nhau.Nhưng dù có nhiều sự khác biệt thì nội hàm của khái niệm toàn cầu hóa vẫnthống nhất ở một số đặc tính chung nhất định

Toàn cầu hóa không phải là hiện tượng xã hội ngẫu nhiên mà là quá trìnhđược nảy sinh, phát triển quy định bởi nhu cầu, lợi ích của con người, sự pháttriển của lực lượng sản xuất xã hội và khoa học công nghệ hiện đại Toàn cầuhóa là xu thế khách quan do sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất, củakinh tế và khoa học công nghệ vượt ra khỏi biên giới quốc gia hình thành nềnkinh tế thế giới thu hút ngày càng nhiều các nước tham gia, vừa hợp tác vừacạnh tranh và đấu tranh với nhau

Theo nghĩa chung nhất, toàn cầu hóa là một quá trình tăng lên không ngừngnhững mối liên hệ ràng buộc lẫn nhau, tác động chi phối và ảnh hưởng lẫn nhau,phụ thuộc vào nhau, diễn ra trong tất cả các các quốc gia, dân tộc, các khu vực

và trên toàn thế giới, làm biến đổi mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, từ đó làmnảy sinh hàng loạt khả năng mới và điều kiện mới Nói cách khác, toàn cầu hóa

là trình gia tăng mạnh mẽ những mối hệ, ảnh hưởng, tác động, phụ thuộc lẫnnhau của các khu vực, các quốc gia, các tộc trên toàn giới

Về bản chất của toàn cầu hóa, tác giả Lê Hữu Nghĩa cho rằng bản chất củatoàn cầu hóa là “quá trình tăng lên mạnh mẽ những nối liên hệ, sự ảnh hưởng,tác động lẫn nhau của tất cả các khu vụ đời sống chính trị, kinh tế, xã hội củacác quốc gia, các dân tộc trên thế giới"1 Đó là quá trình biến đổi từng bướcnhững mối liên hệ, sự ảnh hưởng, tác động qua lại phụ thuộc lẫn nhau, theohướng ngày càng xích lại gần nhau thành những giá trị chung, phổ biến có ýnghĩa toàn nhân loại Như vậy, có thể xác định xét về bản chất toàn cầu hóa làtrình gia tăng mạnh mẽ những mối hệ, hưởng, tác động nhau, phụ thuộc lẫn nhaucủa cả vực, các quốc gia, các tộc trên toàn giới.

Quá trình toàn cầu hóa luôn vận động, biến đổi không ngừng thúc đẩy sự

mở rộng và gia tăng mỗi liên hệ, sự tương tác và phụ thuộc lẫn nhau, làm biếnđổi toàn diện và sâu sắc tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội: kinh tế, xã hội,chính trị, văn hóa, quốc phòng, an ninh, khoa học, giáo dục, y tế, môi trườnggiữa các quốc gia dân tộc, các tổ chức khu vực và quốc tế trên phạm vi toàn cầu.Toàn cầu hóa diễn ra trên các cấp độ quan hệ kỹ thuật - kinh tế (lực lượng sảnxuất), kinh tế - xã hội (quan hệ sản xuất) và chính trị - xã hội, tinh thần

Nói đến toàn cầu hóa, trước hết người ta nói đến toàn cầu hóa kinh tế Toàncầu hóa kinh tế là trung tâm và suy đến cùng quy định, chi phối toàn bộ quátrình toàn cầu hóa Sau lĩnh vực kinh tế, mọi lĩnh vực khác của đời sống xã hội,

tử chính trị, an ninh, văn hóa đến môi trường cũng đều chịu ảnh hưởng vớinhững mức độ khác nhau của cơn lốc toàn cầu hóa Toàn cầu hóa là một quátrình chứa đựng trong nó nhiều mâu thuẫn, vừa có mặt tích cực, vừa có mặt tiêucực, vừa có hợp tác, vừa có đầu tranh, vừa tạo ra cơ hội nhưng cũng đồng thờitạo ra những thách thức Mâu thuẫn cơ bản của thời đại toàn cầu hóa chính làmâu thuẫn ở thời đại “suy tàn” của thế giới tha hóa toàn cầu, vừa có mặt tíchcực, vừa có mặt tiêu cực, vừa có hợp tác, vừa có đấu tranh Mâu thuẫn này thểhiện ở khả năng và sự cần thiết phát triển thống nhất của loài người được tạo ranhằm mục đích hiện thực hóa những lợi ích chung và lợi ích riêng vốn có của

1 Lê Hữu Nghĩa, “Toàn cầu hóa: những vấn đề chính trị - xã hội, Tạp chí Nghiên cứu trao đổi, số 22, tr.27-30

mỗi người trên trái đất Mặt khác, việc thực hiện mục đích ấy lại lệ thuộc vàomột số ít thể lực cầm quyền, thế lực kinh tế ở các nước tư bản phát triển dẫn tới

sự xung đột giữa các nền văn minh, sự phân hóa chất lượng sống Đó chính là cơ

sở của các khuynh hướng nhìn nhận và đánh giá khác nhau, thậm chỉ đối lậpnhau về toàn cầu hóa

* Đặc điểm của toàn cầu hóa

Thứ nhất, toàn cầu hóa xu thế tất yếu khách quan

Toàn cầu hóa hiện tượng xã hội có tính lịch sử Sự ra đời, vận động, phát triểncủa toàn cầu hóa là quá trình tất yếu khách quan, tác động chi phối mọi lĩnh vựccủa đời sống xã hội ở mọi quốc gia dân tộc Tính khách quan của toàn cầu hóa gắnliền với quá trình phát triển của nền sản xuất xã hội, cách mạng khoa học và côngnghệ Sự đời và phát triển của toàn cầu hóa bắt nguồn từ sự phát triển khách quancủa lực lượng sản xuất và phân công lao động quốc tế Sự “bùng nổ” và phát triểnnhư vũ bão của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ từ giữa thế kỷ XX đến nayvới những thành tựu nổi bật đã và đang làm cho “khoa học trở thành lực lượng sảnxuất trực tiếp" Một mặt, thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất mà còn làmgia tăng quy mô và tốc độ của toàn cầu hóa Phân công lao động quốc tế ngày càngtrở nên sâu sắc và rộng khắp toàn cầu Mặt khác, cách mạng công nghệ lần thứ tưtạo ra sự kết nối vạn vật, kết nối người - người trên phạm toàn thế giới Điều nàyđược Đảng ta khẳng định: “Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế tiếp tục tiến triển”2

Hai là, toàn cầu hóa tác động đến mọi lĩnh vực trên phạm vi toàn cầu

Toàn cầu hóa là hiện tượng xã hội mang tính toàn cầu, do đó, toàn cầu hóa tácđộng tất cả lĩnh vực của đời sống hội trên phạm vi toàn cầu theo hai chiều hướngtích cực và tiêu cực

Về mặt tích cực, toàn cầu hóa làm gia tăng các liên kết, sự tác, phụ thuộc vàonhau của nền kinh tế quốc gia, vực trên phạm vi cầu Nó tạo điều kiện thuận lợi cácphương tiện đại thúc đẩy sự chuyển dịch cấu kinh theo hướng công nghiệp hóa,hiện đại hóa, chuyển sang kinh tế thức ở nhiều khu vực và quốc gia thuộc các phát

2 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb Chính trị Quốc gia sự thất, Hà Nội

2021, tập 1, tr.207

triển Đồng thời, toàn cầu hóa tạo điều kiện thuận lợi để tất cả các quốc gia dân tộcxích lại gần nhau, liên kết, hợp tác, trao đổi tri thức, văn hóa và chuyển giao côngnghệ Toàn cầu hóa thúc đẩy sự phát triển xã hội, truyền tải và chuyển giao trênquy mô lớn những tri thức, tạo thêm khả năng phát triển rút ngắn thông qua tậndụng các nguồn lực bên ngoài, thúc đầy sự xích lại gần nhau giữa các dân tộc.Bên cạnh đó, mặt trái của toàn cầu hóa là làm trầm trọng thêm nạn thấtnghiệp, thất học, nghèo đói và bất bình đẳng xã hội Toàn cầu hóa khiến chodịch bệnh cũng không ngừng lan rộng và tăng lên, tình trạng cạn kiệt nguồn tàinguyên thiên nhiên, làm ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, gây ra biến đổi khihậu, “tàn phá” môi trường xã hội nhân văn.

Ba là, toàn cầu hóa tạo ra cơ hội và thách thức cho sự phát triển của tất cả các

quốc gia, dân tộc

Sự phát triển của toàn cầu hóa, nhất là toàn cầu hỏa kinh tế đã xóa bỏ nhữngrào cản ngăn cách giữa các quốc gia dân tộc, mở ra những điều kiện thuận lợi cho

sự phát triển kinh tế - xã hội của tất cả các nước trên thế giới; tạo cơ hội thuận lợicho việc khai thông kinh tế thị trường ở mỗi quốc gia với kinh tế thị trường toàncầu Từ đó, cho phép mỗi quốc gia có thể bổ sung và khắc phục được những yếukém của nền kinh tế dân tộc; tạo cơ hội cho các quốc gia, nhất là các quốc gia đangphát triển tiếp cận được nguồn vốn, thức khoa học, công nghệ hiện đại, kinhnghiệm quản lý tiên tiến; tạo ra cơ hội cho tất cả các quốc gia dân tộc hội nhậpquốc tế, góp phần gia tăng xu thế hòa bình, hợp tác và phát triển trên phạm vi toàncầu; thúc đẩy nhanh quá trình sáng tạo, chuyển giao và ứng dụng các tri thức vănhóa, thông tin, thức, công nghệ…

Nhưng, toàn cầu hóa cũng làm gia tăng thách thức cho các quốc gia, dân tộc

Đó là làm tăng sự bất bình đẳng giữa các quốc gia, mở rộng thêm khoảng cáchgiàu - nghèo giữa các nước và trong từng nước Toàn cầu hóa đã và đang bị cácnước tư bản phát triển và các tập đoàn kinh tế tư bản độc quyền xuyên quốc gia

áp đặt và chi phối Sự tăng lên của bất bình đẳng và nới rộng khoảng cách giàunghèo không chỉ có giữa các nước phát triển và đang phát triển, mà còn diễn ra

trong từng nước (cả trong nước phát triển và nước đang phát triển) Toàn cầu hóatạo ra thách thức mới đối với các vấn đề độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia; tácđộng làm biến đổi đời sống kinh tế chính trị, văn hóa của các quốc gia dân tộc…

2 Một số đặc điểm triết học trong toàn cầu hóa hiện nay

Triết học trong toàn cầu hóa thực chất là tiếp nối từ triết học Mác – Lênin trảiqua những đặc điểm của những thời kỳ phải giải đáp những thách đố trong lịch sửliên quan đến phát triển lực lượng sản xuất đến khái quát những đặc điểm mớitrong toàn cầu hóa hiện nay

Nhìn lại lịch sử phát triển của triết học Mác - Lênin thấy rằng, mỗi thời kỳphát triển của lực lượng sản xuất thì triết học Mác - Lênin đều có những dấu ấnnhất định, phản ánh rõ nét từng giai đoạn của quá trình ấy

Ngay từ khi ra đời vào những năm 50 của thế kỷ XIX, triết học Mác - Lênin

đã gắn bó chặt chẽ với giai đoạn chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh với những bướctiến nhảy vọt về lực lượng sản xuất Với sự ra đời và thống trị của phương thức sảnxuất Tư bản chủ nghĩa đã đưa lực lượng sản xuất bước những bước tiến dài tronglịch sử xã hội, chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn nhưng đã tạo ra lượng của cảivật chất vô cùng lớn Như Mác đã từng khẳng định: chủ nghĩa tư bản với hơn mộttrăm năm tồn tại đã tạo ra lượng của cải vật chất bằng tất cả lịch sử loài người cộnglại Chính sự phát triển mạnh mẽ của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa tạo cơ

sở chính trị xã hội cho sự ra đời của triết học Mác - Lênin với việc giai cấp côngnhân bước lên vũ đài chính trị, sẵn sàng thực hiện sứ mệnh của mình

Bước sang giai đoạn V.I.Lênin chủ nghĩa tư bản chuyển sang giai đoạn đếquốc chủ nghĩa, triết học Mác - Lênin phản ánh sâu sắc đặc điểm xã hội giai đoạnnày Đặc biệt là đặc điểm về sự phát triển của những mâu thuẫn xã hội, sự pháttriển mạnh mẽ của khoa học tự nhiên… đặt ra những thách đố đòi hỏi triết học Mác

- Lênin cần giải đáp Trước yêu cầu của thực tiễn, V.I.Lênin đã thực hiện sứ mệnhcủa Triết học, đưa lý luận triết học Mác trở thành hiện thực với sự thành công củacách mạng tháng 10 Nga vĩ đại, đánh dấu bước phát triển của triết học

Tiếp tục tiến trình phát triển của nhân loại, sau khi cách mạng tháng 10 Nga

thành công, thực tiễn quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Đông Âu và Liên Xôđặt ra những thách đố lịch sử mới, đòi hỏi triết học tiếp tục luận giải những vẫn đề

lý luận và thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội như mô hình phát triển, vấn đềchuyên chính vô sản… những thách đố đặt ra được V.I.Lênin và những nhà triếthọc mác xít nghiên cứu, bổ sung và phát triển phù hợp với sự phát triển của thựctiễn, đưa triết học Mác - Lênin tiếp tục phát triển

Những năm 90 của thế kỷ XX trở lại đây, sự sụp đổ của mô hình xã hội chủnghĩa ở Đông Âu và Liên Xô, đưa chủ nghĩa xã hội tạm thời lâm vào thoái trào, xuhướng toàn cầu hóa, quốc tế hóa trở thành xu thế chủ đạo trên nền tảng sự pháttriển của lực lượng sản xuất mang tính xã hội hóa ngày càng cao, kéo gần các quốcgia lại trong tổng thể những mối quan hệ ràng buộc, vừa tạo thời cơ vừa đưa đếnnhững thách thức mới Triết học Mác - Lênin giai đoạn này thực chất là bước pháttriển tiếp theo của triết học Mác - Lênin sau giai đoạn xây dựng chủ nghĩa xã hội ởĐông Âu và Liên Xô, phản ánh bước phát triển của lực lượng sản xuất Do đó, đặcđiểm triết học giai đoạn toàn cầu hóa cũng có nhiệm vụ giải đáp những thách đốcủa lịch sử, của giai đoạn toàn cầu hóa, quốc tế hóa nền kinh tế thế giới Nhữngthách đố lịch sử của giai đoạn toàn cầu hóa hiện nay có thể kể đến đó là làm rõ bảnchất toàn cầu hóa về kinh tế mang đặc điểm và trình độ nào của lực lượng sản xuất;toàn cầu hóa về kinh tế thì quan hệ giữa xã hội và tự nhiên biến đổi như thế nào,theo hướng tích cực hay theo hướng tiêu cực; lực lượng sản xuất phát triển đếntrình độ cao, khoa học đã và đang trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp

Bên cạnh đó, toàn cầu hóa còn đòi hỏi triết học trả lời những vấn đề lớn vềchính trị, xã hội như toàn cầu hóa về kinh tế có dẫn đến toàn cầu hóa về chính trịkhông? toàn cầu hóa về kinh tế tất yếu dẫn đến hội nhập quốc tế về văn hóa và códẫn đến mất bản sắc văn hóa không? Toàn cầu hóa về kinh tế thì những mâu thuẫnthời đại còn hay mất? nếu còn thì biểu hiện những mâu thuẫn ấy giờ thay đổi rasao? Và đặc biệt, toàn cầu hóa có dẫn đến đồng hóa hệ tư tưởng, ý thức xã hội haykhông? Nếu không thì cơ sở của nó như thế nào? Và nếu có thì biểu hiện ra sao?Như vậy có thể thấy rằng, đặc điểm triết học Mác - Lênin trong toàn cầu hóa

hiện nay là sự tiếp nối hợp logic phát triển của triết học Mác-Lênin trong giai đoạnphát triển mới - giai đoạn nền kinh tế thế giới đã toàn cầu hóa mang đặc trưng kinh

tế tư bản chủ nghĩa biểu hiện những nội dung, đặc điểm mới Nổi lên một số đặcđiểm cơ bản:

Một là, đặc điểm về phương pháp tiếp cận triết học có tính tổng hợp cao nhất

từ trước đến nay

Phương pháp triết học bản chất đã mang tính tổng hợp hóa, tính trừutượng hóa ở mức cao nhất nhằm tìm ra những quy luật vận động chung nhất của

tự nhiên, xã hội và tư duy, là kết quả phản ánh sự phát triển của đời sống kinh tế

xã hội, sự phát triển của khoa học và tư duy con người Do đó, khi đời sống xãhội thế giới có bước phát triển mạnh mẽ dưới sự tác động của toàn cầu hóa, sựphân hóa trong đời sống xã hội ngày càng rõ nét nhưng mang tính chất phức tạp,khó nhận biết, chứa đựng nhiều mâu thuẫn nằm ở tầng sâu, ẩn chứa qua vô vàncác hiện tượng phức tạp của đời sống xã hội Do đó, đặc điểm triết học trongtoàn cầu hóa nổi lên là đặc điểm về phương pháp tiếp cận có tính tổng hợp caonhất từ trước đến nay Tính tổng hợp cao nhất này không phủ nhận các phươngpháp tiếp cận trước đây, mà thực chất là bước kế thừa và phát triển phương pháptiếp cận triết học trước đây trong điều kiện mới

Hai là, đặc điểm triết học Mác phản ánh khái quát các mâu thuẫn của nền

tảng kinh tế khác nhau ở các dân tộc trong tính chỉnh thể của nền kinh tế thế giớiToàn cầu hóa tạo cơ hội thuận lợi cho việc khai thông kinh tế thị trường ởmỗi quốc gia với kinh tế thị trường toàn cầu Thêm nữa, toàn cầu hóa đẩy nhanhchuyển phân công lao động quốc từ công lao động theo "chiều dọc" sang phâncông động theo “chiều ngang" Các cơ sở sản xuất khắp các trên địa cầu thamgia vào sản xuất các bộ phận, tiết, linh kiện theo quy chuẩn, sau đó được ráp vớinhau thành sân phẩm hoàn chỉnh” Với hình thức phân công lao động mới này,xuất trên phạm vi toàn cầu tạo thành một mạng lưới thống nhất, trong đó mỗiquốc gia tham gia trở thành một “mắt xích” của mạng lưới này tạo thuận lợi chomọi quốc gia, nhất là các quốc gia đang phát triển thể tham gia vào một công

đoạn nào đó của hệ thống xuất cầu tranh tri thức, công tiến trình công nghiệphóa, hiện đại hóa Mặc dù vậy, chính quá trình toàn cầu hóa lại chứa đựng mâuthuẫn từ bên trong, giữa các nền tảng kinh tế với tư cách là một bộ phận củachỉnh thể với nhau, mâu thuẫn giữa chính các bộ phận này với hệ thống trong xuthế giữ vững độc lập với tránh bị hòa tan được triết học phản ánh rõ nét trên lĩnhvực triết học Do đó, triết học Mác trong toàn cầu hóa phản ánh rõ nét đặc trưngnày của quá trình toàn cầu hóa.

Ba là, triết học Mác kế thừa, phê phán những lý thuyết về kinh tế, chính trị,

xã hội, khoa học có tính mới về đặc điểm và trình độ cao trong toàn cầu hóa Quy luật phát triển của lịch sử tư tưởng nhân loại chịu sự quy định của hệthống các quy luật phụ thuộc và quy luật nội tại Do đó, sự phát triển triết họcMác trong giai đoạn toàn cầu hóa sẽ phản ánh rõ nét những quy luật này, trong

đó nổi bật lên đó là đặc điểm triết học Mác kế thừa, phê phán những lý thuyết vềkinh tế, chính trị, xã hội, khoa học có những tính mới về đặc điểm và trình độcao trong toàn cầu hóa Các nhà kinh điểm cũng từng nhấn mạnh, triết học Máckhông phải đã xong xuôi, hoàn bị hẳn mà nó chỉ đặt nền móng cho một khoa họcđòi hỏi cần tiếp tục bổ sung và phát triển để nó không lạc hậu với cuộc sống Do

đó, triết học trong toàn cầu hóa sẽ kế thừa những giá trị nhân loại đạt được trongcác học thuyết về kinh tế, chính trị, xã hội Bên cạnh đó, kế thừa có phê phánnhững lý thuyết đó trên lập trường tính đảng, không phủ nhận sạch trơn nhưngluôn nêu cao tinh thần phê phán, tiếp thu những giá trị tích cực, đào thải nhữngyếu tố không phù hợp với sự tiến bộ của nhân loại

II VẤN ĐỀ ĐẶT RA CHO NGHIÊN CỨU, GIẢNG DẠY TRIẾT HỌC Ở VIỆT NAM TRONG CUỘC CÁCH MẠNG KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HIỆN ĐẠI

Toàn cầu hóa làm thay đổi mạnh mẽ mọi mặt của đời sống xã hội, trong đónổi bật chính là sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ với nhữngbước tiến như vũ bão, tác động làm thay đổi sâu sắc đời sống xã hội Trong cuộccách mạng khoa học và công nghệ, nhiều vấn đề triết học đặt ra đòi hỏi chúng ta

cần tiếp tục tiếp cận, luận giải dưới góc độ triết học, trên cơ sở đó tiếp tục bổsung và phát triển triết học Mác - Lênin trong điều kiện mới Những vấn đề đặt

ra trong nghiên cứu và giảng dạy triết học Mác - Lênin mang tính toàn diện,dưới góc độ bài tiểu luận, tôi xin chỉ ra một số vấn đề cơ bản nghiên cứu vàgiảng dạy triết học trong cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại

1 Những nguyên tắc cơ bản trong nghiên cứu và giảng dạy triết học Mác - Lênin trong cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại

Một là, nguyên tắc đảm bảo tính khách quan trong nghiên cứu và giảng dạy

triết học Mác - Lênin

Với tư cách là hệ tư tưởng chính trị của giai cấp công nhân, chủ nghĩa Mác

- Lênin nói chung, triết học Mác - Lênin nói riêng đã trở thành nền tảng tưtưởng, kim chỉ nan cho phong trào công nhân trên toàn thế giới và là vũ khí líluận sắc bén của giai cấp công nhân trong đấu tranh chống áp bức bóc lột, đặcbiệt trong đấu tranh chống các hệ tư tưởng đối lập, không chỉ trong điều kiệncủa thế kỉ XIX mà cả ngày nay Có được ý nghĩa lớn lao như vậy, bởi chủ nghĩaMác - Lênin thực sự đã đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn, "giải đáp đượcnhững vấn đề mà tư tưởng tiên tiến của nhân loại đã nêu ra"3 Điều này thể hiệntrước hết, ở thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin -phép biện chứng duy vật

Những nội dung tư tưởng được C.Mác, Ph Ăngghen, V.I.Lênin trình bàytrong những tác phẩm kinh điển của các ông Do vậy, muốn đánh giá một cáchkhách quan giá trị kinh điển, giá trị khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, điềuđầu tiên khi nghiên cứu, giảng dạy chủ nghĩa Mác - Lênin là phải tiếp cận chínhcác tác phẩm đó, và tốt hơn hết là chính bản gốc của các tác phẩm ấy Có nhưvậy mới đảm bảo tính khách quan, tính chính xác của học thuyết lý luận đó vàmới có cơ sở để đánh giá đúng và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin

Hai là, nguyên tắc bảo đảm tính hệ thống, chỉnh thể

3V.I Lênin, Ba nguồn gốc và ba bộ phận cấu thành của chủ nghĩa Mác, Toàn tập, tập 23, trang 49.