040

Phỏng vấn bà Hoàng Thị Lũy 12 01 09 File # 040 040 Sinh năm 1928 tại thị xã Tuy Hoa, tỉnh Phú Yên Nguyên bí thư phụ xữ cứu quốc thị xã Hào Vang, tỉnh Phú Yên, thường vụ phụ nữ tỉnh Phú Yên Phỏng vấn n[.]

Sinh năm 1928 tại thị xã Tuy Hoa, tỉnh Phú Yên

Nguyên bí thư phụ xữ cứu quốc thị xã Hào Vang, tỉnh Phú Yên, thường vụ phụ nữ tỉnh Phú Yên.

Phỏng vấn ngày 12 tháng 1 năm 2009 tại thành phố Hồ Chí Minh

Người phỏng vấn: Đào Thế Đức

Đây là buổi phỏng vấn lần đầu với bà 040 Người phỏng vấn có đi cùng hai người khác, những người sẽ đảm trách việc phỏng vấn tại thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận trogn thời gian tới Cuộc phỏng vấn diễn ra tại văn phòng làm việc của bà 040 tại Viện Mắt thành phố Hồ Chí Minh nên có nhiều tiếng ồn bên ngoài Các tài liệu liên quan và phỏng vấn

bổ xung sẽ được thực hiện vào một buổi khác tại nhà riêng của bà

(Bắt đầu băng ghi âm)

Đấy, trước mắt thì cháu muốn hỏi cô về cái thời kỳ Cách mạng tháng Tám Lúc giành chính quyền thì cô đang ở đâu?

À, tôi ở Phú Yên À, không không, à, hồi đó tôi lên tỉnh À, tôi ở Phú Yên

À lúc đó cô đang ở Phú Yên? Thế cô có tham gia ?

Tôi làm Ban thường vụ phụ nữ ở đấy

Tức là cô có tham gia chuẩn bị ?

Thường vụ Phụ nữ tỉnh À, còn cái khi mà khởi nghĩa đấy hả

Giành chính quyền rồi mới làm Bí thư phụ nữ

À giành chính quyền rồi?

Trước kia là tham gia là vì cái con bạn tôi là cô Huỳnh Thị Hồng mà bây giờ ở Nha Trang đó

À, cô mà làm ở Pasteur đấy á?

Không, cô Huỳnh Thị Hồng cơ, ở bên cán bộ Phụ nữ cơ Mà bố cô ấy là ông Huỳnh Lưu, là đại biểu Quốc hội của Phú Yên hồi xưa đó Thế thì cô ấy là con của cái ông đó, cho nên là cô

ấy được hưởng thụ về cái truyền thống cách mạng, cho nên cô ấy tham gia sớm lắm Thế thì

là tôi chỉ, chỉ qua cô ấy Qua cô ấy mà biết, mà làm thôi

À, cô đấy chính là người vận động bác vào?

Đến khi khởi nghĩa thì tôi mới tham gia thật sự, chứ trước kia chỉ biết là lạ lắm, chứ không biết có chưa, có mấy cái ông nào đó, hoặc là ông bí thư, sau này là Bí thư tỉnh đó, ông ấy đi

bán vải ta, đi bán vải ở dưới quê, à dưới tỉnh đó, thì ông ấy mới bị sốt rét Thế thì ông ấy hay đến nhà, nhà tôi, nhà ông anh tôi là y tá trưởng của cái bệnh viện, cái bệnh viện đó Thế thì ông ấy hay đến nhà để ông ấy tiêm thuốc thì biết vậy thôi, biết ông Quỳnh vậy thôi Thế thì tamới hỏi, mới nói là, à cái ông Quỳnh đi theo cái ông đó, để nói chuyện Đến khi mà khởi nghĩa, ta bảo là hôm nay có Việt Minh nói chuyện, chạy ra xem, chạy ra xem về họ hỏi Việt Minh nói chuyện gì đó? Việt Minh đâu, thấy ông Quỳnh cái hồi lên nói đó (cười) Thấy Việt Minh đâu! Thì như vậy tham gia mà, không biết, không có khái niệm.

Lúc đó là lần đầu tiên cô nghe thấy cái từ Việt Minh à?

À (cười) Ai cũng mới lần đầu nghe hết ạ Đi nghe thử Việt Minh nói gì, thế thì đến thì lại thấy mấy cái người quen, là vì cô Hồng là bạn học của tôi từ tiểu học kia, lớp ba, lớp tư, lớp

tư lớp ba như vậy đó trước khi lên lớp nhì Thế thành ra tôi vẫn Việt Minh đâu, thấy ông Quỳnh là ông bệnh nhân hay đến tiêm sốt rét (cười) Mà sau này làm Bí thư tỉnh đó Làm Bí thư ở, ở gọi là cái gì Ủy ban Việt Minh của tỉnh Thế thì nói chuyện với cô Hồng tôi có thấy Việt Minh đâu Thế thì mới gặp mới hỏi thì nó nói chuyện như vậy thôi, đến khi bọn tôi tham gia biểu tình rồi sùng sục vậy đó, chứ cũng chưa có khái niệm chi, đến khi phân công đấy, đó

là mình cướp được chính quyền rồi, phân công làm việc đấy, thì tôi mới tham gia Hồi đầu tôitham gia, hồi đó thì có cái tuyên truyền Tuyên truyền truyền bá quốc ngữ đấy, tham gia Bình dân học vụ rồi Đó là vì tôi là học sinh ra mà

Cô là học ở trường nào ra?

Tôi học ở trường tiểu học của tỉnh Phú Yên

Tỉnh Phú Yên?

Rồi sau vào học năm lớp nhì ở Quy Nhơn, Bình Định đó Thế thì tham gia công tác, rồi đến sau này khi mà năm 47 thì ông Phạm Văn Đồng mới chủ trương mở cái trường đàng hoàng

đó, đi học cái lớp chính quy cho cán bộ

Như vậy cái lúc đi học thì bà bạn ấy bà ấy không có vận động gì cô đi theo vào Việt Minh à?

Không, không có bảo Việt Minh gì hết

Phải trước mấy ngày chứ?

Thành thử ra ở đây đấy, mới bảo chứ, à tham gia 19 tháng 8 hả, mà Phú Yên là khởi nghĩa ngày 25, thôi cũng được, thành ra họ mới công nhận tôi (cười) Tiền khởi nghĩa chớ không chắc tôi cũng không biết nữa (cười)

Tức là cái tiền khởi nghĩa ấy được trợ cấp bao nhiêu một tháng?

À bây giờ đấy hả? Bây giờ là bảy, tám trăm gì đó Bảy trăm hay sao ấy

Thế thì cái việc của cô làm Bí thư phụ nữ ấy sau khi giành chính quyền rồi mình làm việc gì?

Bí thư phụ nữ.

Vâng, thì là công việc của mình thì gồm có những việc gì?

Suốt ngày đi biểu tình, nghe tình hình quốc tế rồi tình hình trong nước, rồi làm cái gì, cái gì, vậy đó Năm 46 mới bắt đầu kháng chiến, tôi tham gia dân quân tự vệ ở cái gì đó, gọi là… À không gọi dân quân mà gọi tự vệ, thì rồi cũng dắt súng, rồi cũng đi

À, có súng à?

Không phải súng, gọi là cái

Dao à?

À, cái dao Dao mà có cái bao da, ờ, ấy vào À thế là bọn tôi

Dao ấy là ai cũng có hay là chỉ có chỉ huy mới có thôi?

Tất cả dân quân tự vệ đều có hết

À, có hết?

Đội tự vệ là có Canh gác ở ngoài biển mà Hồi đó là Nhật còn đóng ở trong thành phố đó, thìcanh gác Tới khi mà toàn quốc kháng chiến thì, à cái gì đó, vườn không nhà trống đó, thì cũng tự đốt nhà mình hết, đi theo Vậy đó Hồi đó làm buồn cười lắm, hăng hái, tích cực rồi tham gia vậy thôi chứ chẳng kêu ca gì

Cháu muốn hỏi cô là lúc mà cô làm cán bộ phụ nữ ấy thì mình lấy các tin tức về quốc tế, về trong nước thì mình lấy từ đâu? Mình nghe đài à?

Họp luôn đấy mà

À đi họp, xong rồi

Đi họp được nghe phổ biến, rồi về phổ biến lại Được cái gì trên phổ biến cái gì thì phổ biến lại cho tự vệ

Mình có đài để mình tự nghe không?

Không, không có đài

Mình có nhận được báo không? Báo chí có nhận được không?

Tôi cũng chẳng nhớ đâu Các anh hỏi kỹ thế thì tôi không nhớ Vì hình như hồi đó không có đài hay báo gì hay sao ấy mà chỉ có các chỉ thị, công văn thôi

Cô có được nhìn tận mắt các công văn không?

Có chứ

Công văn đánh máy à? Hay là ?

Đánh máy, đánh máy, in litô

À in ra rồi à?

In ra rồi chứ, in ra rồi đánh máy

Có con dấu không?

Ví dụ là Phụ nữ dũng cảm hăng hái tham gia, cái gì đó Dân quân tự vệ hay là bảo vệ, như vậy đó Thế thì, mà cái lớp, từng lớp của tôi đó hồi đó làm cán bộ đa số là nông dân, thành ra các bà ấy mới bảo chứ: Này, công văn nói là phải, phải, cái gì chứ, “phụ nữ đứng cắm hàng

hai”, phải đứng cắm hàng hai Tôi nói: đâu có cái chuyện đó, đâu, đưa công văn tôi xem (cười) À thì mấy bà đưa công văn thì nó có, “phụ nữ dũng cảm hăng hái tham gia tự vệ, bảo

vệ Tổ quốc” chi đó vậy đó chứ đâu có vậy, thế rồi là

Phụ nữ đứng cắm hàng hai?

(cười) À, phụ nữ dũng cảm hăng hái “Cấp tốc, cấp tốc” nữa kia, thành ra các bà đọc làm sao

ra “cắt tóc”, thế là tất cả cắt, cắt ngắn hết đầu (cười lớn) Mấy bà trên tỉnh đấy, tôi thì làm ở dưới thị xã

Thế cắt tóc cả loạt luôn?

À, vậy đó Tôi mới nói không phải đâu, đưa công văn tôi xem Thì ra là phụ nữ dũng cảm À cấp tốc Dũng cảm hăng hái cấp tốc tham gia cái gì đó, vậy đó À thế, thành ra là bọn tôi không Ở phụ nữ thị xã không có cắt ngắn như mấy bà ở tỉnh (cười) Cắt tóc như đàn ông vậy

đó Mà tôi cắt ngang đây, tôi mặc quần áo để cái dao rồi mới tự vệ mới đi canh gác dọc bờ biển

Mình có tập luyện thường xuyên không hay là cứ phát dao thế thôi? Mình có tập trung lại để huấn luyện chị em không?

Không, mình không làm cái chuyện đó mà hồi trước là có mở cái lớp chung để đi học thôi chứ còn phụ nữ không có mở cái lớp riêng Tham gia chung mà, mà tham gia tự vệ chung đó

là tham gia cả nam cả nữ, cùng tham gia

Hồi đó mà mấy bà có chồng có con rồi có tham gia vào không?

Không, đa số là trẻ

Thanh niên cả à?

Còn các bà sau này mới tham gia vào hội, rồi thì là lập Hội Mẹ chiến sĩ gì đó, chứ còn lớp trẻ thôi

Hồi đó mình đi tham gia thế thì bố mẹ ở nhà có rầy rà gì không?

À, thế, tôi thì lại được cái là ông bố tôi đấy ạ, ông là làm công chức, theo đường sắt Thành rabắt đầu ấy là cái đường sắt nó đi ra ngoài, tránh ở các thành phố á, đi ra ngoài thì là cả gia đình tôi đi theo, đi theo cái cơ quan đó Thành ra bọn tôi ở lại với nhau, hay là cái con cháu tôi nhà tại Thuận An bây giờ nó ở Huế đấy, nó tham gia giải phóng, đưa mấy bà ấy lên chiến khu Bây giờ nó cũng 78

À, thế lúc nào phải xin bác cái địa chỉ.

Thế thì là, thì tham gia những cái như thế

Lúc năm 45 thế là bác bao nhiêu tuổi nhỉ?

Mười bảy tuổi

Mười bảy tuổi? Bác là sinh năm bao nhiêu?

Hai mươi tám

Hai tám?

Thành ra đến 46 là tôi đúng 18 tuổi là tôi được kết nạp vào Đảng đấy

À kết nạp vào ngay năm 46?

Năm 46 Vừa rồi là vừa 60 năm tuổi Đảng

Thế là lúc năm 46 bác đang làm ở đâu?

Tôi cũng không biết nữa

Mình có đi nói cho họ biết là phải bầu cử ai, bầu cử ai không?

Không, không nói

Mình có đi tuyên truyền cho người dân là ?

À, có đi tuyên truyền là đi tham gia bầu cử

Mình có đi tuyên truyền cho người dân là phải đi bầu cử, rồi phải bầu cho ông này, ông này không?

Tuần lễ vàng cũng 46 hay bao nhiêu gì đó, tôi không biết

Có tham gia vận động Tuần lễ vàng?

Tuần lễ vàng Tham gia vận động Tuần lễ vàng

Người ta nộp vàng có nhiều không?

Nhiều lắm

Ồ thế à, tức là dân cũng giàu đấy chứ?

Dân thì, dân ở Phú Yên là gọi là mấy tỉnh miền Trung đấy mà, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, thì Phú Yên là giàu nhất

À Phú Yên giàu nhất à? Những người giàu họ có tích cực ?

Cha ông ta đã nói là Quảng Nam Quảng Nam cái gì nhỉ?

Quảng Nam hay cãi à?

À, Quảng Nam hay cãi, Quảng Ngãi hay cau, Bình Định hay lo, Phú Yên ăn hết (cười) Thành ra Phú Yên là đồng rộng mênh mông, giáp giới với Khánh Hòa nhưng mà qua cái cánhđồng Phú Yên đồng rộng mênh mông tới cái dãy núi là tới Khánh Hòa Thành ra sau này là khi kháng chiến đấy, trong Khánh Hòa mà vỡ mặt trận thì tất cả cán bộ tràn ra Phú Yên

Chạy ra Phú Yên?

Thành ra bây giờ là cán bộ, cán bộ của Khánh Hòa mà làm việc ở Phú Yên từ sau ngày nhập Phú Khánh đông lắm Bây giờ ở Nha Trang cũng đông lắm Cán bộ Khánh Hòa, cực Nam đấy, là Bình Thuận này, Ninh Thuận này

Bác có nhớ hồi năm 46 thế thì tỉnh mình là bầu những ai không? Có ông nào?

Bầu ai?

Bầu vào Quốc hội ấy Bầu Quốc hội thì bầu ai?

À thì nhất định ông Huỳnh Lư là có rồi

Huỳnh Lư, à.

Ông Nguyễn Côn

Ông Nguyễn Côn à?

Ông Trần Quỳnh Mấy ông đó là Bí thư tỉnh, rồi Bí thư, Chủ tịch Việt Minh rồi gì gì đó

Hồi đấy mình có treo ảnh mấy ông đó để bầu cử không?

Không có

Không có à?

Không biết nữa

Nhưng mà khi mà bác đi vận động phụ nữ thế mình có phải bảo họ, bảo các bà là bầu cho ông này, ông này không?

Có chứ

Hồi đó là ai giới thiệu bác vào Đảng?

Ông Lê Trọng Khang, là Bí thư thị xã đấy

Thị xã, à, vâng.

Với lại ông Trần Ý, là Bí thư công vận Giờ hai ông ấy cũng mất hết rồi Cái lý lịch thì mang tên hai ông đó Khi giải phóng miền Nam thì hai ông ấy còn Ông Lê Trọng Khang là Bí thư, ông ở lại trong này luôn, thành ra là ổng vẫn làm việc ở Phú Yên

Hồi đó mình phấn đấu vào Đảng có phải làm cảm tình bao nhiêu lâu?

Không có phải vào cảm tình cái gì hết

Họ cứ bảo vào là vào luôn à?

Hình như là Đảng nhận xét là, những quần chúng nào có tích cực hay ấy gì đó thì là họ báo cho biết rồi chuẩn bị để kết nạp Đến nỗi mà cái hôm kết nạp thì bí mật, ra cái đình ở ngoài đồng đấy, nắng lắm Cái lần gọi tôi đi kết nạp đấy, tôi sợ quá, tôi rủ hai bà nữa đi Ra hỏi tôi

đi đâu đấy, tôi bảo đi kết nạp Sao đi đâu đông thế, họ đuổi về, tôi lại về (cười) Lần sau bảo

đi một mình, chứ không được đi thế nữa

À, hồi đó làm bí mật à?

Ừ, bí mật chứ Kết nạp Đảng phải làm bí mật chứ

Hồi đó thì phải giấu ai? Giấu Pháp à?

Đúng Giấu dân luôn

Giấu dân cũng giấu à?

Hồi đó Đảng đâu có hoạt động công khai

Thế thì mình có treo cờ, treo ảnh gì có không?

Có, treo cờ, treo cờ Ảnh thì không

Có lễ đàng hoàng, tuyên thệ đàng hoàng (cười).

Mà kết nạp một mình bác hay là nhiều người nữa?

Kết nạp một người thôi Bởi vậy lần đầu rủ nhiều người là không được (cười) Sau phải đi một mình thì mới kết nạp được đó Cũng có mấy đứa kết nạp sau, dần dần Ví dụ như cô Nhanh, cô Nga, kết nạp sau bây giờ ở Bình Thuận đây này, cô giáo đó Kết nạp sau tôi Thằng

An ở Huế đó, kết nạp sau nữa

Cái hồi đó kết nạp thế thì họ có nói trước với mình không?

Cái lúc dự bị đấy mình có phải phấn đấu gì nhiều không?

Phải làm việc tích cực hơn này

Họ có hỏi mình ?

Rồi tham gia cái chi đó, cái lớp Mác xít

Có phải học chính trị gì không? À, có à.

Đấy, tham gia thảo luận cái lớp Mác xít (cười) Chắc là học tập qua đấy

Hồi đó bác có phải làm đơn để vào Đảng không hay là họ cứ chọn thôi?

Ừ

Họ chọn mình?

Không có thủ tục như bây giờ Rồi thì học cảm tình, rồi làm đơn, rồi cần có người giới thiệu,

có người chứng nhận cho Đơn giản hơn, chứ thời nay khó hơn Hồi đó kết nạp thì nhiều hơn bây giờ

Nhưng mà họ đã chọn sẵn rồi?

Chọn sẵn

Họ có điều tra lý lịch của mình không?

Chắc có chứ Chắc có nên họ mới biết thành phần nào để quy định cái thời gian dự bị chứ

À, thế à Chứ nếu thành phần nào thì được ngắn hơn?

Thành phần là, chắc là bần cố nông là ngắn nhất rồi, rồi tư sản thành thị À, dân nghèo thành thị.

Thì ngắn hơn?

Rồi mới đến tiểu tư sản bọn tôi, tiểu tư sản học sinh

Như vậy bác được xếp vào tiểu tư sản học sinh? Thì là sáu tháng đấy?

Ừ

Chứ còn cái loại nào dài hơn không?

Tiểu tư sản học sinh tức là, đúng là mình con nhà tiểu tư sản, được đi học, vậy thôi Chứ còn tiểu tư sản thật thì chắc là thời gian sẽ dài hơn

Còn dài hơn nữa?

Ừ, tám chín tháng Còn bọn tôi chỉ sáu tháng rồi ra thôi Như cô Nga ở Bình Thuận bây giờ đấy, cô giáo, hồi đó cũng mới học 9 tháng ra rồi về dạy ở trường

Không có lương lậu gì à?

Không có lương lậu gì Đâu có, hồi đó chẳng có lương, toàn làm tự nguyện hết

Thế ăn uống như thế nào?

Ăn cơm nhà

Ăn cơm ở nhà à? Bố mẹ vẫn nuôi?

À không có bố mẹ thì bọn tôi nuôi nhau Mấy anh chị em nuôi nhau

Chứ hội không có quỹ à?

Không

Cái hồi đó mà người ta bảo mình vào Đảng thì nếu mình không muốn vào thì sao?

Không muốn vào chắc thôi chứ đâu có sao Chả ai bắt buộc cả Mà đứa nào được vào là mừng lắm Vào là mừng lắm chứ

Hồi đó ngoài Đảng Cộng sản ra còn có một cái đảng nào ở đây không?

Hồi đó hả, hồi đó không có

Phú Yên không còn một đảng phái nào khác à?

Không có, không có đảng phái Nhưng mà hình như thì có một nhóm Ở Phú Yên là có xảy racái chuyện là nó có cái, cái không thống nhất giữa cái thị xã Tuy Hòa với Sơn Cầu Hồi đó Sơn Cầu là tỉnh lỵ À, thì có một cái nhóm khác Thành ra bây giờ trong cái lịch sử Phú Yên vẫn còn, vẫn ghi hai cái nhóm khác nhau

Tức là hai nhóm Việt Minh cả?

Hai đảng phái Hai nhóm Việt Minh cả, ừ đấy

Nhưng mà không thống nhất với nhau?

Nhưng mà, nhưng mà cái, cái nhận thức hay là cái ấy nó hơi khác nhau, đó Bên Sơn Cầu cũng nói là Việt Minh mà bên thị xã Tuy Hòa cũng nói là Việt Minh

Thị xã là Tuy Hòa, à Tức là hai nhóm ấy đều muốn mình là cao nhất?

Là chủ động trong cái, cái

Giành chính quyền?

Ừ, trong cái giành chính quyền

Thế thì sau khi giành chính quyền rồi thì hai nhóm đấy họ có mâu thuẫn gì với nhau không?

Không, khi giành chính quyền rồi thì thôi không có gì cả Khi mà giành chính quyền đấy, chắc là tranh cái vị trí chính trong cái cướp chính quyền thôi

Bác là thuộc bên cái nhóm Tuy Hòa à?

Nhóm Tuy Hòa Mà có cái anh Việt Minh mà sau này làm Bí thư Tỉnh ủy đấy Chứ còn cái nhóm Sơn Cầu thì hình như không có Sau này thì cũng có các anh đó, như là anh Nguyễn Chính mà bây giờ ở Nha Trang đó là cũng tham gia Bí thư Tỉnh ủy một thời gian, nhưng là sau này, trẻ mà Chứ còn các anh lớn là, hồi đó là

Tức là lúc bắt đầu nắm chính quyền thì là cái nhóm Tuy Hòa nắm hết toàn bộ chính quyền?

Không, à không biết Tôi chỉ thấy các anh đó là chính quyền, là bí thư Tỉnh ủy, Thành ủy à

Bí thư như là anh Trần Quỳnh rồi tới anh Nguyễn Côn rồi tới anh Nguyễn Phương, à cái gì Phương mà ở trong này ra, thì là Bí thư này, rồi chủ nhiệm Việt Minh này Chứ còn bên chínhquyền thì tôi lại thấy là, là ông Nguyễn Duy Trinh hình như ở ở

Trung ương vào?

À, Trung ương vào

À ông Nguyễn Duy Trinh lúc đó vào làm chính quyền?

Về sau mới làm Liên khu V

Như vậy là ở trong đó nhận được các chỉ thị của Trung ương là rất sớm?

Hồi đó làm việc bên này nhiều hơn, cho đến năm 47 là tôi đã đi tôi học rồi

À, 46 Năm nào, thời gian nào thì Pháp quay lại Phú Yên đây nhỉ?

46

46? Tháng mấy năm 46? Lúc đó là ký Hiệp định sơ bộ chưa?

Chưa

Chưa à?

Tháng 12 là toàn quốc kháng chiến

Vâng, thì Pháp nó vào từ trước à?

Ừ, Pháp với Nhật, là vì hồi khởi nghĩa là Nhật vẫn còn đóng ở đây

À, Nhật vẫn đóng à?

Ừ

Cái hồi mà Nhật đảo chính Pháp ấy, thì là Pháp nó bị bắt hết xong rồi nó có chuyển đi đâu không hay là vẫn ở tại Phú Yên thôi?

Đi đâu hết ấy chứ Đi đâu hết, Nhật, Pháp gì cũng không có

Thế cái lúc mình giành chính quyền rồi vẫn có lính Nhật đóng ở đó?

Không Thằng Nhật là không phải nó đóng, mà nó bị, bị nhốt trong một cái chùa, cái chùa ở,

ở

Thế có đông không?

Tôi không biết số lượng nhưng mà tại vì bọn tôi dân quân tự vệ là cứ phải canh gác ở ngoài biển đó, là vì ở ngoài khơi nó có tàu Nhật, đó Sợ nó liên lạc với ở trong này rồi nó làm gì đó,thành ra là cử một đội dân quân tự vệ canh gác ngày đêm.

Cứ dọc theo bờ biển?

Ừ

Hồi đó đã đánh nhau trận nào với họ chưa hay là chỉ canh gác thế thôi?

Cuối năm bốn mấy nhỉ, cuối năm 47 thì tôi mới được phân công, khi mà đã phân công, à đã

đã kháng chiến rồi, Phú Yên mới chia ra hai chiến khu Ở bên này là chiến khu I

Chiến khu I là ở phía Bắc à?

À, chiến khu I là ở bên kia sông Đà Rằng Còn bên này là chiến khu II Thì đó tôi phụ trách cái tuyến, tuyến dưỡng đường của chiến khu II Tại vì sở dĩ nó cứ dính đến y tế đó là vì ông anh tôi là ông làm y tá trưởng của cái bệnh viện ở đó Thành ra là, nghĩa là y tá trưởng nhưng

mà là phụ trách ấy, trước kia là, là bác sĩ Tây nó phụ trách, thì sau này thì là ông phụ trách đấy Nhưng mà ổng là y tá thành ra là, đây tôi nói là y tá trưởng chứ thật ra là y tá bình thường Rồi sau là ông ấy mở một cái hiệu thuốc Con ổng với tôi là đứng bán với học thêm

y Thành ra bên này sử dụng như tôi bên y tế vậy đó, chứ thật ra tôi không có học ngành y (cười) Thế, thành ra mới giao cho tôi phụ trách cả một cái dưỡng đường chiến sĩ, dưỡng đường nuôi chiến sĩ bị thương

Nuôi đấy là nuôi chiến sĩ thương binh à?

Chăm, à chiến sĩ thương bệnh binh đó Về đó mình nuôi Mà một cái dưỡng đường không được cung cấp một cái đồng xu nào đâu Hoàn toàn là dựa vào dân hết Thành ra cái dưỡng đường nhưng mà bọn tôi là mượn dựa vào một cái, một cái ông coi như là địa chủ ấy Thành

ra họ có nhà rộng rãi rồi này khác, thành ra là ông ấy cho bọn tôi ở đấy và ổng cũng có thế lực đó, có uy tín, thì mới dựa vào đó để vận động Cả con gái ổng cũng tham gia với tôi mà Thế là đi vận động trong dân đó, rồi gửi cho mỗi một nhà nuôi một số chiến sĩ, anh em thương bệnh binh đó, cho ăn, cho uống rồi thì là, là vận động xin thuốc xin men này khác rồi cũng là, mình tự vận động lấy hết Mà đến khi mà hễ nó đánh, mà bọn kia nó đánh ở bên liên khu I đấy, thì bên này lại phải đi tìm chỗ để sơ tán, sơ tán thương bệnh binh Đấy, sơ tán ra vùng khác, cho nó xa hơn, đó Rồi hết thì lại đưa về Thế là anh em nào khỏe lại cho trở ra mặt trận Hồi đó là có hai cái đơn vị, trung đoàn, trung đoàn rồi nó đóng ở tỉnh

Thế nhân viên đều là trong cái Hội Phụ nữ cả?

Nhân viên là phụ nữ rồi của Hội Phụ nữ

Có người nào học y ra không?

Không Có một ông bác sĩ, sau này ông còn hay không biết, nhưng bây giờ có lẽ mất rồi Thì thì ổng, chung vậy thôi, chứ còn các dưỡng đường mà bọn tôi tự, tự làm đó Thì Hoàng An ở Huế đó, nó phụ trách một cái dưỡng đường ở trong, trong này, tôi phụ trách một cái dưỡng đường

Cái dưỡng đường của bác đấy là nằm ở huyện nào?

Cũng ở huyện Tuy Hòa?

Cũng ở Tuy Hòa?

Huyện Tuy Hòa chứ không phải thị xã Chứ còn cô Hoàng An thì nó phụ trách một cái dưỡngđường trước nó ở trong thị xã, cũng gần thị xã, ở núi Cốc Chài thì chắc là cách thị xã ba, bốn

cây gì đó Thế nhưng mà nó thuộc huyện rồi, hồi đó nó thuộc huyện rồi, chứ không phải là thịxã.

Hồi đó mình thuyên chuyển công việc thế là do bên Đảng ủy họ quyết định à?

Bên Ủy ban Việt Minh?

Bên Ủy ban Việt Minh quyết định?

Mà cán bộ mình cũng rất sẵn sàng Đảng bảo làm gì thì mình tham gia ấy, cũng không có cái

từ chối bao giờ

Họ có công văn để điều động mình đi chỗ nọ chỗ kia không hay là nói miệng thôi?

Gọi lên phổ biến thôi

Không có giấy tờ gì à?

Giao cho vậy đó, mà cứ phải tự xoay sở ra làm lấy Giao một cái dưỡng đường mà bảy, tám chục thương bệnh binh mà không có đồng xu nào hết mà cũng đâu có dám nói gì Cứ dựa vàodân, bảo dựa vào dân để làm thì về mình phải tự tìm hiểu

Mình phải tự vận động?

Ừ, dựa vào Ví dụ bọn tôi xuống là vào cái chi bộ Đảng ở đấy, giới thiệu là, ờ bây giờ mình dựa vào ai, dựa vào gia đình nào, thì dựa vào cái ông, những người mà họ có điều kiện nhà cửa rộng rãi đó thì dựa vào đó thôi Rồi thì lúc đó là phần tử tiến bộ, nhân sĩ tiến bộ À, người

ta gọi là thân sĩ tiến bộ rồi thì liên hệ, mình đi vận động thôi Thì đúng đó, nghĩa là đặt hoàn toàn cái tin cậy vào dân vậy thôi Giỏi! (cười) Bây giờ thì nghĩ là ừ hồi đó sao mà mình giỏi Mấy đứa mà, mấy đứa mà cũ hay gặp nhau cứ nói là ừ hồi ấy bọn mình giỏi (cười) Chứ bây giờ chắc làm không được Hồi đấy cái Ngô Nga đây này, còn lớn tuổi hơn tôi nữa

chuyện cũ bảo đúng rồi, bây giờ hay nói chuyện cũ Chỉ có bây giờ mình tham gia công việc thì mình mới quên, quên bớt chuyện cũ để mà lo chuyện mới Chứ còn các chị lớn mà các chịkhông có việc gì thì họ chỉ nhớ chuyện cũ thôi

Lúc nào phải xin bác mấy cái địa chỉ của các bà ấy để đi hỏi chuyện?

À, à đấy, ừ.

Bác có địa chỉ và điện thoại của mấy bà đấy không?

Có

Vâng, đấy Tức là mấy chị em là hoạt động cùng với nhau cái thời đó cả đấy?

Ừ Cái chị, chị Huỳnh Thị Như Hồng đó, ở Nha Trang mà tôi nói làm Bí thư Phụ nữ đó, mà chị ấy tham gia tiền khởi nghĩa, kể tiền khởi nghĩa hay cực, cách mạng lão thành đấy mà bà hối tôi làm tiền khởi nghĩa đấy (cười) chứ tôi cũng không biết làm sao nữa Thế thì có địa chỉ,

có, vẫn điện thoại với nhau Rồi chị Ngô Nga ở đây Đông lắm, mà Nha Trang thì đông, chị Lan, chị

Hồi đó các bác trẻ tuổi thế mà đi hoạt động thế bố mẹ ở nhà có ngăn cấm không?

Không, bố mẹ hình như là cũng, một số người là tham gia, còn một số người là công chức thì phải đi sơ tán, đi sơ tán theo công việc nữa, không có ai cả Mà tôi hoạt động ấy, hồi đó mà

có tổ chức mà đấu bóng chuyền, phụ nữ ấy, đấu bóng chuyền, bóng rổ giữa phụ nữ, giữa phụ

nữ Việt Nam với phụ nữ Hoa kiều để giao hữu đó, xây dựng đoàn kết, cũng kết nạp họ vào hội

À phụ nữ Hoa kiều cũng được kết nạp à?

Ừ, hồi đó là các chị ấy cũng tham gia phong trào như bọn tôi vậy Đấy thành ra đấu bóng rồi

Họ tham gia có tích cực không?

Tích cực lắm Bây giờ hình như là, hình như là… À tôi có cái ảnh đấy, đấu bóng rổ đấy, đượctặng hình của chị Nguyễn Thị Minh Khai rồi thì cũng đấu bóng rổ

À, lúc nào cháu mượn bác mấy cái ảnh đấy cháu chụp lại thôi?

À, các bà đó ở lại trong này rồi sau đó đi ?

À, ừ Phú Yên đó mà sau cái nạn đói lắm, chạy hết

À về sau đấy là chạy hết à?

47 mới làm hay sao ấy.

Làm được bao nhiêu lâu thì đi học?

47 là tôi về phụ nữ tỉnh rồi, thành ra là mới phân công làm cái chuyện đó Tỉnh mới phân công làm cái chuyện đó

Vậy làm dưỡng đường bao nhiêu lâu thì mới đi học?

Làm có khi đến nửa năm

Xong được phân công đi học?

Ông ấy ở tại Thành phố Hồ Chí Minh đây?

Ừ, ông ở Hùng Vương đây này