079

Chúng cháu là làm việc ở Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam đi sưu tầm tài liệu thời kháng chiến chống Pháp 45 54 File # 079 079 Sinh năm 1920 tại thôn Văn Phú, xã Quảng Thọ, huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh[.]

Sinh năm 1920 tại thôn Văn Phú, xã Quảng Thọ, huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hoá Nguyên: Tổ trưởng Đảng; Liên Việt nông hội; du kích xã

Phỏng vấn ngày 30 tháng 7 năm 2009 tại huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hoá

Người phỏng vấn: Nguyễn Thị Hồng Hạnh và Đào Thế Đức

Chúng cháu là làm việc ở Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam đi sưu tầm tài liệu thời kháng chiến chống Pháp 45-54 Có làm việc với mấy người trên Tỉnh ủy họ có giới thiệu đến gặp cụ ở đây để hỏi về cái giai đoạn kháng chiến chống Pháp Đây là cái địa chỉ cơ quan của cháu.

Đây là làm cho tập thể hay cá nhân đấy?

Của Hội Khoa học lịch sử Việt Nam, cơ quan em ở Hà Nội vào trong đây thì các anh giới thiệu ở Thọ Xương đây thì cụ là một trong những người tham gia thời ấy.

Cháu muốn hỏi tên đầy đủ của cụ?

079

Thế Thụ là tên con trai à?

Đỗ Thị Thụ là tên con gái

Cụ thế là sinh năm bao nhiêu nhỉ?

Sinh năm nay là 89 thì một nghìn lẻ một đấy, năm nay 89 rồi vài tháng nữa là 90 đó

Thế là ông sinh tại đâu?

Dạ sinh tại Văn Phú

Nó là thôn Văn Phú à?

Thôn Văn Phú, tôi là bốn đời ở đây đây này

Tức là bốn đời ở ngoài đó?

Vâng

Văn Phú ngày xưa nó thuộc xã nào?

Nó thuộc xã Quảng Thọ, lúc là các cố đây ra ở ngoài đó

Nó vẫn là tổng Cung Thượng đấy à?

Vâng Chính quê ở đây rồi ra đó đi học đi thi đi cử

Bây giờ thì ở chỗ này nó gọi là gì?

Giờ nó là Thọ Đài

Thế là lúc Nhật đảo chính Pháp thì ông đang ở đâu?

Tôi ở ngoài Văn Phú, năm 45 đói khát thì đi về đây năm đói là bố chết, ông chết

Văn Phú là ngoài đường kia à?

Ngoài đường cái, lúc đó ông tôi đấy, thầy tôi đấy về đây ông tôi chết 24/5 thầy tôi chết 20/6 năm 45

Ở trong này thì có nhiều thức ăn hơn à?

Không ạ

Lúc đó vì sao mình chuyển từ Văn Phú vào đây?

Vì chính cống ở đây, ở ngoài đó Hội đồng lên nên sinh ra bắt bớ cái rồi đòi cái ông ở đây vận động ra khiêng nhà rồi ông tôi viền đấy chứ, ở bên cái nhà đó là mần ba chục đấu lúa màu, thế rồi hỏi chủ trương họ lấy đất để mần sân, rồi thầy tôi ông Mẫn Phùng đưa ông tôi về đây, chính ông tôi cứ ở mãi đấy chứ, chứ ông tôi thì cái đất đấy mần nhà rồi, mần nhà trước mà cái đất đấy bán cho người ta rồi 300 tiền, rồi bắt không trả lấy chỗ ni mần sân thì thế mới viền đấy chứ lúc

đó hội đồng bắt bớ vu vạ cho thầy tôi thế nọ thế kia, cái bảo an ấy ác lắm

Bảo an đấy là của chính quyền Pháp hay chính quyền Nhật?

Cái lúc đầu Pháp với Nhật, mà tôi đi về quan Nhật bảy ngày, nay có ông dỗ ông Lý Thuần đây này lúc đó ông bác ông anh đây mần thợ mộc, bác lý trưởng, là ông Liệu đi vận động đừng bắt phu vận động trốn tránh đi may sao ông trốn đi cái, thì bắt ông Lý Thuần đưa dân công đi Tĩnh Gia rồi ốm chết đấy, lí do là cai phó tổng bắt ông ấy đem phu đi Tĩnh Gia

Hồi đó Nhật vận động mình đi làm gì?

Nhật á, lên đấy gánh đất gánh cát đủ cả

Gánh đất đấy đi làm công trình gì?

Lúc bảo đi mần cái sân bay, nhưng mà đổ đá khắp cả cái bãi to.Lúc Nhật nó ác lắm, lúc thằng con ông cai Trận ấy, lúc về không có cơm, mà đánh ác lắm

Nhật nó đánh á?

Lúc đấy là cái thằng đấy nó đánh phu chứ không phải Nhật, nó hách lắm cái thằng con cai Thân, lúc cả lính lệ tụ về tôi mới biết mặt thằng ý chứ là con ông cai Trận, đánh uốn vòng này rồi dậm lên bụng

Mình đi làm như thế Nhật nó có phát tiền cho mình không?

Nó phát gạo, không phát tiền, được ca gạo

Mỗi ngày một ca gạo à?

Cứ chờ ca gạo gọi phát chẩn.

Tức là buổi sáng ra mình được ca gạo?

Ờ được ca gạo, mà mần thứ cứ làm không dám ngồi không dám đứng cứ liếc mắt nhìn nó cứ cầmcái hèo cái ba toong, lúc đấy ông Liệu là tham gia về bí mật

Hồi đấy mọi người có thích làm cho Nhật không?

Hả làm với dân á

Lúc mà mình đi làm sân bay thế mọi người có thích đi làm không?

Nó bắt đi, mang lang ngô đi nấu ăn, ngủ không có chỗ ngủ chứ

Hồi đó nếu mình làm ở nhà thì một ngày có được hơn một ca gạo không?

Nhà thì lúc đó cứ nấu lang ăn không, lang khô không có gạo

Thế Nhật họ phát gạo cho mình là họ lấy gạo ở đâu?

Gạo đen đen thế này, Nhật không phát mà bọn cai Trận phát

Tức họ chuyển gạo từ vùng khác đến?

Chả biết chuyển ở mô nhưng gạo đen như chấy ấy

Thế là nếp cẩm à?

Không phải nếp cẩm gạo đấy gạo bồ hơi nấu ăn chả ra răng cả

Bác bắt đầu tham gia vào cái hoạt động cách mạng từ khi nào?

Chính là cái năm 43, 44, 45 cứ đi suốt cả đêm ấy thôi

Hồi đó buổi đêm đi là mình đi làm gì?

Đi canh gác coi cái bọn phản động để cho các ông hội họp

Hồi đó có những ông nào về đây họp?

Họp trên nhà Hòa Chúng, nhà ba mươi với nhà đệ tứ, còn ban ngày tổ chức cái mít tin Nga Xô Viết ấy lấy tài liệu học cái Mác Lênin mà chỗ Nga Xô Viết ấy

À lúc đó có tài liệu rồi à?

Ờ tài liệu Nga Xô Viết

Viết bằng chữ Quốc ngữ à? Tài liệu bằng chữ Quốc ngữ à?

Bằng Quốc ngữ, đây là tài liệu ông Liệu ông mần thành quyển như lý lịch ấy cho những người cảm tình học

Tức là ông Liệu ông viết ra cái chữ đó?

Ờ ông Liệu và bốn năm ông nữa ông Liệu ông Độ ông Giang

Họ viết tài liệu ra xong họ phát cho mình à?

Không Mình dự học chứ, họ dạy

Hồi đó có nhiều người đọc được chữ Quốc ngữ không?

Hồi đó cũng có ít, chứ bình dân thì cũng có ít chữ

Bác có đọc được chữ Quốc ngữ không?

Không lúc đó mới đang đi học mà, hồi đó có quần áo mới được đi học, hồi đó có Nho nhiều thôi

À học chứ Nho là chính?

Nho thôi

Các ông có viết chủ nghĩa Mác Lênin bằng chữ Nho không?

Chủ nghĩa Mác Lênin tôi học mãi chứ

Nhưng mà viết bằng chữ Nho à?

Viết chữ Nho cũng được Cái lúc bà Mùi đây này mới nói bác Lênin râu thế này thì ăn ruốc thì chết, rứa mà phải kiểm thảo một ngày trời đó

Bà ấy bảo sao?

Bà bảo râu thế lúc mà ăn ruốc thì (cười)

Bà Mùi đấy bà làm gì?

Bà cũng Đảng viên đấy

Kiểm điểm về tội gì?

Kiểm điểm về thái độ đối với một vị lãnh tụ

Mình có giải thích cho bà ấy là ở bên Tây nó không có ruốc không?

Râu lồm xồm thế (cười) kiểm điểm một ngày trời đấy

Kiểm điểm một ngày á?

Một ngày

Sau bà có phải viết kiểm điểm không?

Có phải đứng lên xin lỗi kiểm điểm thật sự đó

Bảo từ nay tôi không cho mấy ông đấy ăn ruốc nữa à

Nói chứ, râu đấy mà ăn ruốc thì có mà chết (cười)

Bà Mùi còn sống không?

Còn Mà cái lúc tham gia có Nhật và Pháp kinh lắm đi cả đêm đi suốt

Đi đâu ạ?

Vợ: quan Nhật đi đấy đông lắm đi cả đoàn

Lúc đó ông lập gia đình chưa?

Có rồi

Có con chưa?

Vợ nói: chưa lúc bấy giờ tôi mới về có vài ba năm thôi năm đó là 44, 45 đến năm 46 là tôi mới sinh đứa con đầu

Lúc đấy tôi cứ đi suốt ngày

Đi suốt ngày thế bà có kêu không?

Cũng không cho bà ấy biết chứ, dấu bà ấy

Tức là đi hoạt động thế là không ai biết à?

Không

Vợ: báo cáo với anh thế này kể ra là ông ấy là đối tượng từ 44, 45 đấy, mãi đến năm 49 mới đượcchính thức đấy

À 49 mới được chính thức à?

Lúc tham gia cách mạng là chỉ anh em người nhà rủ nhau thôi chứ không dám rủ người ngoài sợ

lộ Anh em rủ nhau thôi báo cáo với ông Đại Liệu báo cáo với tổ chức

Ngoài ông liệu ra thì bác có gặp ông nào chức to hơn không?

Có ông Tuynh ông Nhuậy là mấy ông hoạt động trước

Có ông nào ở trung ương về không?

Trung ương có cái ông gọi là ông Tố Hữu ấy

Ông Tố Hữu có về đây à?

Ông ở hầm bí mật ở đây này

Bác có nhìn thấy ông Tố Hữu không?

Không mình không dám lai vãng vào đó, mình chỉ loanh quanh ở ngoài thôi

Hồi đó đã gọi là Tố Hữu chưa hay là có tên bí mật khác?

Ông Tố Hữu chỉ ông Đại Liệu gặp chứ không người mô gặp được ông ấy

Lúc đó bác không biết à?

Không

Có biết là có cán bộ cấp to về không?

To là mấy ông trên họ xuống thôi

Con: anh hỏi là lúc đấy có mấy ông cán bộ cấp to về?

Ba ông

Chả hạn như bác canh gác ở vòng ngoài thì bác có biết không?

Biết là ông đi chứ không có dám hỏi

À không biết tên?

Vợ: có biết tên chứ nhưng không biết người vì không dám gần gũi ông ấy, vì mình là dân phu mà

Không biết ông chi mà trong Quảng Văn ấy ông về đây suốt đấy Ông ấy còn bảo tôi mi có đi với

ta không, nhưng mặc quần đùi không có quần dài, đi chiếm huyện ấy

Lúc đó đi chiếm huyện là phải mặc quần dài à?

Mặc quần dài mới quấn được xà cạp, mặc quần đùi không quấn được

Lúc đấy là đi cướp chính quyền à?

Ờ cướp chính quyền đấy

Mọi người phải mặc quần dài đi cướp chính quyền?

Mặc quần dài, quấn xà cạp

Lúc mình đi cướp chính quyền có súng không?

Súng rồi gậy gộc đi

Mình có nhiều súng không?

Có bốn khẩu thôi, còn giáo mác là nhiều, tôi mà mặc quần dài là được đi rồi

Mình đi cướp chính quyền như thế là toàn những người mặc quần dài như vậy à?

Ờ mặc quần dài quấn xà cạp như lính ấy mà

Thế những người dân thường có được đi theo không?

Ai ?

Dân thường thì có đi theo không?

Có chứ, được mấy ông nhưng mà bây giờ chết sạch rồi, ông Chi ông Đồng này bà Chữ này, ông bếp Giang này

Cái đội đi cướp chính quyền đấy có bao nhiêu người? cái đội quấn xà cạp ấy?

Như ở xã đây đi là có một tiểu đội

Là bao nhiêu người tất cả?

12 người gọi một tiểu đội

Thế dân làng họ có đi theo xem không?

Không ít lắm, có người nào được đi thì mới đi chứ đi bí mật cơ mà

Dân là không tham gia?

Ờ Chỉ biểu ai thì người đấy được đi thôi, lúc đấy bảo tôi nhưng tôi không có quần dài, chứ đi nhiều thì lộ

Mọi người ở nhà hết?

Nhân dân ở nhà

Chỉ 12 người đó là lên cướp chính quyền thôi?

12 người nhưng mà ở các làng khác nữa

Riêng xã này là 12 người?

Ờ, đây có ông Đồng, ông Chi bà Chữ còn xóm trên thì tôi không nhớ ai

Có các bà không?

Vợ:có bà Nhuyện

Không Nhuyện không đi chỉ có đàn ông thôi

Đi ban đêm à hay đi ban ngày?

Đi ban đêm chứ, thì vô mới bắt được tri huyện chứ

Mình bắt được tri huyện thì mình chiếm luôn cái huyện đấy à hay mình về nhà?

Mình bắt rồi có bộ phận giao cho ở trên, rồi tuyên bố cách mạng

12 người đấy chiếm huyện rồi thì mình ở lại huyện luôn à hay là mình quay về nhà?

Quay về nhà chứ

Lại quay về nhà? Nhà cửa trên huyện cứ bỏ đấy thôi?

Có bộ phận giữ

Hồi đó ông Tuynh có đi trong nhóm đấy không?

Bọn đấy phải đi cả chứ, ông Tuynh ông Đại Liệu, Độ, Giang đi cả chứ

Chỉ huy là ông Đại Liệu à?

Ờ chỉ huy

Hồi đấy đi như vậy là Việt Minh họ phát xà cạp cho mình à hay mình tự mua?

Mình phải có chứ, huyện có nói chi

Cái xà cạp đấy có giống cái mình đi lội ruộng không hay là cái khác?

Vải trắng quấn đây xắn lên đi cho nó oách (cười)

Đi vào giữa đêm thế có ai nhìn mà oách?

Phải tin nhau chứ.

Mình cướp chính quyền ở xã này rồi mới lên huyện hay cướp chính quyền ở huyện rồi mới về xã?

Xã mần trước chứ

Mình cướp ở xã trước khi cướp ở huyện mấy hôm?

Chỉ có đêm đấy chứ, cứ nói là có huyện là do xã Quảng Thọ

Tức là người Quảng Thọ đây đi lấy huyện?

Ờ Quảng Thọ

Lúc đó mình đã có chính quyền lâm thời ở xã Quảng Thọ này chưa?

Có rồi chứ

Chủ tịch lâm thời ở đây là ai?

Ông đội Nghệ, rồi sau là ông Độ

Ông đội Nghệ đấy có phải người của Việt Minh không?

Ông cũng tham gia cách mạng đó chứ

Trong chính quyền lâm thời có lý trưởng, chánh tổng cũ không?

Vợ: không có mô, như ông lý Thuần sau đi là ốm chết, đi việc cho quan Nhật là sợ lắm

À Nhật nó đánh cả ông lý trưởng à?

Vợ: đánh chứ, cán bộ nó cũng đánh đánh lăn co ra chứ

À có một ông là Lê Đức Bác à? Ông ấy có tham gia lâm thời không?

Ông là cai tổng, lúc cướp chính quyền là giao ông là Trưởng ban tác chiến

À ông đó làm Trưởng ban tác chiến?

Ờ

Vợ:ông đó là Bức chứ không phải Bác

Ông là Trưởng ban tác chiến, ông Thân Hàn giới thiệu ông ấy, ông Thân Hàn là thủ trưởng Việt Minh đấy

Bố ông Tuynh có làm gì không?

Bố ông Tuynh là cai tổng sau cách mạng ông không làm gì cả

Vợ: bố ông Tuynh là trước làm việc cho Pháp, nhưng đến thời kỳ ta ông chết mất rồi

Ông Bức là có làm trước có làm cả sau nữa?

Năm 53.

Thế là trước cả Cải cách ruộng đất à?

Vợ: vâng đấu tranh chính trị là 52, 53 rồi mới đến cải cách mà, ông chết lúc đấu tranh chính trị đấy, cầm kìm kẹp nhiều lắm đau lắm

Việt Minh lấy gỗ của ông ấy bắc cầu Bình Hòa là vừa đúng một cái cầu nhỏ đấy

Lấy của ông Bức á?

Vâng, ông mua gỗ về ông để, thì lúc tác chiến Sầm Sơn thì nó lấy nó thu sạch về để mần cái cầu

Ông ấy là Trưởng ban tác chiến luôn?

Ờ, ông bố ông Tuynh ấy gỗ của ông ấy

Bố ông Tuynh tên là gì nhỉ?

Cửu Cuỗng, ông làm lý trưởng ông mua lắm gỗ về lắm động tác chiến thì lấy của ông ấy bắc cái cầu Bình Hòa đó

Vợ: nhưng mà ông Bức ấy đang thời kỳ Pháp thì ông làm việc cho Pháp, sau Việt Minh thì ông vẫn còn tham gia, nhưng mà đến cái thời đấu tranh chính trị ấy thì ông bị vì trước ta đấu tranh với địa chủ nọ kia đấy ông nhà giàu nên bị chết Còn ông Cửu Cuỗng thì chỉ tham gia với Pháp thôi nhưng đến Việt Minh thì ông lại chết rồi

Lúc mình giành chính quyền rồi thì bác tham gia làm việc gì?

Tôi ấy á?

Vâng

Tôi thì tham gia du kích, sau này kết nạp Đảng thì làm tổ trưởng Đảng

Năm nào thì bác vào Đảng?

Năm 49, còn tham gia thì tham gia từ trước Lúc đó có người em thì họ hô hào tòng quân ấy năm

49, thì mình cái tinh thần cũng cho em nó đi tòng quân, kể ra thì tôi kết nạp năm 47, 48 cơ Nó mới cưới vợ được năm sáu tháng là ra tòng quân đấy

Ai ra tòng quân ạ?

Em tôi

Em ruột á?

Em ruột

Tức là vì ông em đi bộ đội thì bác mới được vào Đảng à?

Ờ tôi vô Đảng năm 49 thì tôi cũng lấy ngày đó năm 49

Vợ: nhưng mà ông ấy đối tượng là từ 44, 45 đấy

Sao hồi đó họ để đối tượng lâu thế từ 45 mà đến tận 49 à?

Vợ: không 45 là người ta chỉ theo dõi để ý để xem mình đã xứng đáng là con người Đảng viên chưa, hồi đó người ta mới để ý mình

Hồi đó vào Đảng có khó không? Ý là có dự bị các thứ không có khó vào không?

Vợ: dự bị là từ 44, 45 đấy anh ạ

Họ cử tôi đi Lào tý chết bên Lào đấy anh ạ

Khi đó thanh niên ở đây vào Đảng có đông không?

Thanh niên thì Bí thư thanh niên cũng 15, 16 anh

Lúc đó mọi người vào Đảng có nhiều không?

Vào Đảng lúc đó thì không dám báo đâu, chỉ nói với anh em hoạt động thôi Bên kia thì bà Thuần bà tốt lắm, còn đây bà Chi với anh em nhà là biểu nhau đi thôi Mãi đến năm 50 huyện viền đây bảo đóng cửa không có kết nạp nữa, thế rồi tuyên bố đóng cửa trước, rước cửa sau rồi năm 51 tôi làm tổ trưởng Đảng thì kết nạp được hai anh, trước là anh em cứ kéo nhau vào huyện tuyên bố đóng cửa, vì không đóng cửa thì lộ ra cái là chết

Đóng cửa trước rước cửa sau là như thế nào?

Là những người nào tốt, tham gia cách mạng mình theo dõi thấy tốt là đưa nó vào

Tức là không đóng hẳn mà người nào tốt thì vẫn cho vào?

Ờ nhưng phải báo cáo với thanh tra, ví dụ như tôi phải báo thấy đây có người tốt thì báo lên họ theo dõi thấy được thì mới kết nạp, chứ không kết nạp liền, ít nhất là báo lên năm ba tháng người

ta mới theo dõi, cho nên là đóng cửa trước mà rước cửa sau

Trước khi vào Đảng thì bác làm công việc gì?

Sau khi giành chính quyền năm 45 thì bác làm việc gì?

Làm chả thiếu việc gì cả, một mình tôi mà ba bốn việc vì mình là tổ Đảng thì Liên Việt này, chính quyền này, xóm đội này, rồi du kích chiến này phá đường Sầm Sơn

Con: ý anh muốn hỏi là trước khi vào Đảng thì làm cái gì?

Tham gia về tiểu đội tác chiến, sau về xóm đội

Cái đội tác chiến đấy mình có đánh nhau không hay là chỉ tập luyện thôi?

Ô mình chỉ biết có lệnh chi là tập trung

Có tập quân sự không?

Có chứ, phải tập phải nớ chứ Mà du kích chiến ấy nếu giả sử mà sau này bộ đội mà đến đây là mình vô luôn với bộ đội đánh giặc luôn

Tức là mình kết hợp với bộ đội chủ lực khi họ về đây?

Vâng bộ đội về đây bộ đội chủ lực với địa phương đấy cho tiểu đội du kích kết hợp với bộ đội Hai nữa là đêm hôm phải tập hợp du kích đi tuần

Ai chỉ huy cái tiểu đội tác chiến đấy?

Ông Giang Độ

Lúc đó ông Bức còn làm không?

Chưa

Vợ: lúc đó ông Bức không còn.

Tức là từ năm 45 cho đến năm 49 thì bác làm gì?

Tôi từ 45 đến 49 thì chỉ có là tổ trưởng Đảng, rồi Liên Việt nông hội

Hồi đó Liên Việt là làm việc gì?

Liên Việt là một tổ chức của nhân dân, ruộng đất này, rồi giảm tô giảm tức, rồi làm cái công việc

là hiến công điền này hiến công thổ này, vận động những gia đình có ruộng hiến công điền công thổ

Hiến công điền công thổ cho ai?

Cho dân, các nông hội các đoàn thể Liên Việt đó

Những nhà giàu họ có hiến không?

Vợ: có chứ như bà Thuần đó hiến cả gia tài đi đó anh ạ

Tức là hiến cả ruộng đi à?

Vợ: vâng ruộng rồi lúa rồi

Nhưng mà hiến ruộng đi thì ai làm cái ruộng đấy?

Nhân dân Hiến năm tạ lúa cho dân đấy

Bà Thuần đấy à?

Ờ bà Thuần đấy

Vợ: bà ấy được ngồi kiệu lá đấy anh ạ

Kiệu gì?

Kiệu lá, bà ngồi để mọi người khiêng đi, bao nhiêu cách mạng ăn ở nhà bà ấy hết

Gọi là bà Cửu Thuần?

Bằng lá thôi, xong khiêng bà ấy đi

Khiêng lâu không?

Khiêng vòng quanh xã này

Khiêng một mình bà ấy hay khiêng cả nhà?

Có mình bà ấy thôi

Chồng bà có được khiêng không?

Không chồng bà ấy chết, chồng bà ấy làm lý trưởng, nãy tôi nói ông trốn đi đấy xong ông cai vàotrong đó bắt ông ấy nên sau ông mới chết đấy

Bà ấy hiến năm nào nhỉ?

Vợ: từ cái năm mà đấu tranh chính trị

Hiến từ trong thời kháng chiến à?

Vâng

Cho bà lên kiệu lá thế thì cho đi bao nhiêu lâu?

Một ngày

Thế không ăn uống gì à?

Có chứ, phong trào làm thế để loan báo cả xã là thành tích của bà ấy tốt

Lúc bà ngồi trên kiệu thế có cho bà ăn uống gì không?

không có chi cả (cười)

Thế cứ khênh đi thôi?

Có chi mà ăn

Thế sau Cải cách ruộng đất bà ấy có bị qui địa chủ không?

Em bà Thuần: có địa chủ nhưng địa chủ kháng chiến

Nhưng mà lúc đó bà hết ruộng rồi còn đâu?

Em bà Thuần: thì rứa nhưng mà lúc đó vẫn bị qui nhưng địa chủ kháng chiến

Mặc dù bà cống hiến hết gia tài nhưng vẫn bị qui là địa chủ?

Vâng vẫn qui là địa chủ

Khi đó Liên Việt của mình thì các thân hào cũ có mời vào nhiều không?

Nhiều chứ, mỗi xóm bầu một người, tôi lúc tổ Đảng vất vả lắm vì tổ Đảng có năm, sáu đồng chí thôi mà

Hồi đó bác làm việc thì các chỉ thị là nhận từ trên huyện xuống à hay là từ trên tỉnh?

Ở xã đưa xuống

Xã là họ giao xuống cho mình?

Ờ giao cho mình nặng nề nhất xóm này, tổ Đảng mà vận động lắm việc lắm dân công, vô hợp tác, hiến điền hiến thổ

Cái lúc vận động hiến điền hiến thổ là năm bao nhiêu nhỉ?

Năm 54

Vợ: đâu không phải 51 hay là 50 gì đấy, 52, 53 mới đấu tranh chính trị, 55 mới địa chủ

Cái lúc hiến điền hiến thổ như vậy đã có thuế nông nghiệp chưa?

Đang thuế nông nghiệp đấy

Làm cùng một lúc luôn à?

Làm ở chỗ bên tôi này, lúc đó nâng sản lượng lên có sào tận bốn, năm tạ để cho họ thấy nặng họ bỏ

À tức là mình bảo ruộng của họ là một sào là bốn, năm tạ, thế là họ bỏ cái ruộng ấy đi?

Nâng sản lượng có nhà tận năm, sáu mẫu Lúc giờ có công an xã ngồi để mà theo dõi chứ, nhữngngười địa chủ, lúc đấy chưa gọi là địa chủ là những người lắm ruộng đấy

Trung kiên là ông nhiều ruộng à?

Là người tốt, là người ý kiến hay theo về cách mạng đấy thì gọi là trung kiên, họ theo gánh đỡ cho mình Ông trung kiên ông bảo tôi cân chỗ đó ba tạ rưỡi đó, thì bà địa chủ bà bảo bác băm cả rác cả rưởi vào mới mới được ba tạ rưỡi

Tức là những cái người trung kiên đấy là được cán bộ xui trước rồi chứ gì?

Gọi là bố trí trung kiên rồi

Thế là trung kiên là phải vu cáo cho mấy người kia?

Phải phát biểu đỡ cho mình chứ

Nhưng cái ba tạ rưỡi đấy là của tổ Đảng mình đề ra à?

Không phải đề mà ông trung kiên ông phát ra

Nhưng mình có phải xui họ không?

Không phải xui, nhưng mà họ cũng ý kiến ở trong tổ Đảng phải hướng trung kiên ra họp

Thế mình có nói ba tạ rưỡi hay bốn tạ không?

Mình có nói cái ruộng đấy phải mần làm sao để mà cho trên người ta duyệt, mà thực tế bao nhiêuthì phát biểu ra cho nhân dân tức tổ Đảng mình họp trước đấy chứ

Tức là trước đó thì tổ Đảng đã họp rồi, tức là mình có cái chủ trương là nâng sản lượng lên để cho họ bỏ ruộng à?

Vâng nâng lên

Để cho họ bỏ ruộng à?

Vâng để cho họ bỏ ruộng, nặng quá thì phải bỏ, năm sáu mẫu ruộng ấy chứ (cười)

Trung kiên là dân đấy

Vợ: là dân nhưng mà muốn xô vào để ăn phần, để cướp lấy chính quyền, người nào mà tư tưởng

mà hướng về địa chủ là trung kiên để ý rồi

À tức là cũng có những người ủng hộ địa chủ?

Vợ: vâng nhiều chứ, vì người ta chưa rõ mà, thì bây giờ ruộng của tôi, nhà của tôi tại sao mà lại

vô lấy là răng, nhưng họ có hiểu được cái chỗ đấy đâu anh

À giảm tô giảm tức cũng vào thời điểm đó luôn?

Cũng mần thời điểm đó, tổ Đảng phải vận động giảm tô, giảm tức

Thế khi đó Ủy ban Hành chính Kháng chiến họ có hoạt động không?

Không cái đó là ở trên, còn ở dưới xóm là giao cho cán bộ xóm

Hoạt động ở xóm là tổ Đảng lãnh đạo chung hay là có chủ tịch xã?

Tổ Đảng là ở xóm, chi bộ là ở xã

Cái Ủy ban nhân dân xã có cái cấp thấp ở dưới xóm không?

Không chỉ ở xã thôi, còn ở dưới họp hành chi là trên truyền đạt về là làm đấy

Thế xóm chỉ có một tổ chức duy nhất là tổ Đảng thôi à?

Ờ một tổ Đảng khoảng năm sáu người, họp hành mần răng là ở tổ Đảng

Thời đó bác hay có đi họp tổ Đảng với nhau không?

Vợ: tổ Đảng này là phải lên xã họp

Ở xã ngoài tổ Đảng ra thì còn tổ chức chính quyền gì khác không?

Do ở trên có kế hoạch bàn cái chi là đưa về xóm đó xóm tôi lên phổ biến cái việc đấy cho mần, trời! đài phát thanh rồi cái chi cái chi

Lúc đấy đã có đài phát thanh tiếng nói Việt Nam chưa?

Không có Có cái loa, tôi cứ xách cái loa đi loa suốt cả ngày (cười)

Hồi đó bác nhận chỉ thị là bác lên trên xã lấy à hay họ mang xuống cho mình?

Lên xã họp ở trên xã

Họ có đưa tài liệu hay giấy tờ gì cho mình không hay chỉ nói miệng thôi?

Có chứ, cũng có khi có tài liệu cũng có khi không cái gì quan trọng thì có tài liệu mình về phổ biến

Thế cái việc mà hiến ruộng thì có có tài liệu không?

Cái đó là ở xã, xã huyện duyệt

Tức là các bác chỉ vận động thôi?

Ờ chỉ vận động thôi Còn xã ngồi đây xem trong cái địa bạ có bao nhiêu là xã đóng dấu

Tức là khi họ hiến ruộng thì xã phải về chứng nhận?

Tức là đây ba tạ rưỡi có ai nhất trí không? nhất trí thì xã đóng dấu.

Lúc đó là định sản lượng à?

Lúc đó là xã về nhận cái ruộng họ hiến à?

Vợ: phải bỏ chứ không phải hiến đâu

Lúc xã đóng dấu đấy là đóng dấu chứng nhận cái gì?

Đóng dấu là chính quyền xã

Đóng dấu chứng nhận cái sản lượng cái ruộng đấy à?

Sản lượng lên, hỏi dân đấy, ba tạ rưỡi có đúng không? bảo đúng đóng dấu

Ba tạ rưỡi cái sào đó?

Ờ cái sào đó

Thế cái người chủ ruộng có được phép cãi lại không?

Không không được cãi, nhân dân tán thành rồi nên đóng dấu địa chủ mà lừng chừng là xong ngay

Họ có được ngồi ở đấy chứng kiến không?

Ngồi đấy chỉ nghe thôi không được nói ra, không dám nói

Nhưng họ có phải ký vào không?

Không

Cái lúc đấu tranh chính trị đấy thì đã có giảm tô chưa?

Vợ: đấu tranh chính trị xong là giảm tô đấy

Thế còn cái hiến ruộng thì lúc nào mới hiến ruộng?

Vợ: có chủ trương là lấy đấy chứ hiến gì

Lúc đó đã có thuế nông nghiệp chưa?

Có rồi đấy thuế nông nghiệp mới nâng sản lượng lên đấy

Hồi đó đấu tranh chính trị thì làm những việc gì?

Người nào mà cường hào, hay nói bậy nói bạ là người ta sẽ giữ

À đấu tranh chính trị thì ai nói bậy cũng bị bắt à?

Ờ

Thế mấy bà chửi nhau ngoài chợ có bị bắt không?

Nói bậy chuyện gì?

Hồi đấy là Phật giáo ấy, đấu tranh chính trị là bắt những người tổ chức cái Phật giáo

Phật giáo ở đâu?

Như ở xã đây ví dụ bắt mấy ông đấy treo lên

À ai theo Phật giáo là bị bắt à?

Phật giáo là tổ Đảng phải huy động dân quân tốt mới trị được đấy

Mấy ông sư có bị bắt không?

Sư ở đây không có

Thế thì Phật giáo là ông nào?

Là những ông lý trưởng đứng vô cái tổ chức tế bái

Chủ trương là của huyện hay của tỉnh?

Vợ: của tỉnh của huyện nó đưa về dưới có gốc mới dám làm chứ

Tức là cúng bái là bắt hết?

Có cái ông trưởng ban tổ chức Phật giáo ấy treo lên ba ngày đánh, mà rơi xuống không chết

Ông tên là gì?

Mục Kim, ông ấy chống cách mạng

Lúc đó mình bắt các ông như vậy thì mình có phá đền chùa đi luôn không?