B GIAO DUC VA ĐAO TAOÔ TRƯỜNG ĐAI HỌC THƯƠNG MAI BÀI THẢO LUẬN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH Đề tài PHÂN TÍCH QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG CON NGƯỜI Giáo viên giảng dạy Ngô Thị Minh Nguyệt Lớp h[.]
Trang 1B GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO Ộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
- -BÀI THẢO LUẬN
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
Đề tài: PHÂN TÍCH QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ
XÂY DỰNG CON NGƯỜI
Giáo viên giảng dạy: Ngô Thị Minh Nguyệt
Lớp học phần: 2236HCMI0111
Nhóm 2
Hà Nội, ngày tháng năm 2022
Trang 2BẢNG THÀNH VIÊN VÀ PHÂN CÔNG NHIỆM VỤ STT Họ và tên Mã sinh viên Nhiệm vụ 1
Trang 3I MỞ ĐẦU 1
II PHÂN TÍCH QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG CON NGƯỜI 2
2.1 Ý nghĩa của việc xây dựng con người: 2
2.1.1 Xây dựng con người là yêu cầu khách quan, vừa cấp bách vừa lâu dài của nhân loại 2
2.1.2 Xây dựng con người là một trọng tâm, bộ phận hợp thành của chiến lược phát triển đất nước, có mối quan hệ chặt chẽ với nhiệm vụ xây dựng chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội 3
2.1.3 “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần phải có những con người xã hội chủ nghĩa” 4
2.1.4 Sự nghiệp “Trồng người” và con người Xã hội chủ nghĩa 5
2.2 Nội dung xây dựng con người: 6
2.2.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng con người mới 6
2.2.2 Xây dựng con người toàn diện 11
2.3 Phương pháp xây dựng con người 20
III PHẦN KẾT LUẬN: 22
IV TÀI LIỆU THAM KHẢO 23
Trang 4I MỞ ĐẦU
Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ được thế giới tôn vinh là Anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hoá, một nhà hoạt động cách mạng, Người còn là một nhà tư tưởng, nhà Mác xít sáng tạo vĩ đại kết tinh và tỏa sáng những giá trị cao đẹp nhất của tâmhồn, trí tuệ, lối sống, nhân cách, thể hiện chân thực và sinh động những tinh hoa, bản sắc văn hóa của dân tộc Việt Nam
Hệ thống tư tưởng của Người là một di sản vô cùng quý giá cho mọi thế hệ cách mạng Việt Nam Nước ta đạt được những thành công như hôm nay là nhờ những đường lối chính sách đúng đắn của Đảng và tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh Tư tưởng Hồ Chí Minh chính là tài sản tinh thần vô giá của dân tộc Việt Nam Tư tưởng Hồ Chí Minh quyết định mọi thắng lợi của dân tộc Việt Nam, dẫn dắt dân tộc Việt Nam đến tương lai tươi sáng Điều cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh là độc lập dân tộc gắn liền với giải quyết xã hội và giải phóng con người “Chiến lược xây dựng con người” là một trong những di sản có giá trị to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh để lại cho dân tộc ta Tư tưởng, quan điểm “trồng người” xuyên suốt, nhất quán trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Người, mang đậm nét nhân văn và có giá trị to lớn đối với sự nghiệp đổi mới và phát triển đất nước trong giai đoạn hiện nay Để có thể hiểu hơn về quan điểm này, nhóm chúng tôi quyết định phân tích quan điểm xây dựng con người của Người
Theo Hồ Chí Minh, con người là một chỉnh thể, thống nhất về trí lực, tâm lực, thể lực, đa dạng bởi mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội (quan hệ gia đình, dòng tộc, làng xã,quan hệ giai cấp, dân tộc…) và các mối quan hệ xã hội (quan hệ chính trị, văn hóa, đạo đức, tôn giáo, )
Nhân dân là người sáng tạo ra mọi giá trị, cả vật chất và tinh thần, và mọi của cải Người khẳng định: Vô luận việc gì, đều do con người làm ra, và từ nhỏ đến to, từ gần đến
xa, đều thế cả
Không chỉ thấy rõ vai trò của con người, Hồ Chí Minh còn nhìn thấy sức mạnh của con người khi được tổ chức lại Người viết: Trong bầu trời không có gì quý bằng nhân dân, trong thế giới không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của nhân dân, “Dễ mấy lần không dân cũng chịu/ Khó vạn lần dân liệu cũng xong”
Nhân dân là yếu tố quyết định thành công của cách mạng: Lòng yêu nước và sự đoàn kết của nhân dân là một lực lượng vô cùng to lớn, không ai thắng nổi
Trang 5Con người là mục tiêu của cách mạng, nên mọi chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Chính phủ đều vì lợi ích chính đáng của con người, có thể là lợi ích lâu dài, lợiích trước mắt; lợi ích cả dân tộc và lợi ích của bộ phận, giai cấp, tầng lớp và cá nhân.
Không phải mọi con người đều trở thành động lực mà phải là những con người được giác ngộ và tổ chức Họ phải có trí tuệ và bản lĩnh, văn hóa, đạo đức, được nuôi dưỡng trên nền tảng truyền thống lịch sử và văn hóa hàng ngàn năm của dân tộc Việt Nam… Chính trị, văn hóa, tinh thần là động lực cơ bản trong động lực con người Con người là động lực chỉ có thể thực hiện được khi họ hoạt động có tổ chức, có lãnh đạo Vì vậy, cần có sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản
II PHÂN TÍCH QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG CON
NGƯỜI.
2.1 Ý nghĩa của việc xây dựng con người:
2.1.1 Xây dựng con người là yêu cầu khách quan, vừa cấp bách vừa lâu dài của nhân loại.
Hồ Chí Minh khẳng định: “Trồng người” là yêu cầu khách quan, vừa cấp bách, vừa lâu dài của cách mạng
“Trồng người” là yêu cầu khách quan vì: xuất phát từ quan niệm coi con người là vốn quý nhất, là yếu tố quyết định đối với sự thành bại của cách mạng, là mục tiêu và động lực của cách mạng, Hồ Chí Minh hết sức coi trọng chiến lược con người Vì vậy, phải đặt con người phải được đặt vào vị trí trung tâm của sự phát triển, nhằm phát huy cao nhất mọi tiềm năng của con người
Chiến lược “trồng người” mang tính cấp bách vừa mang tính lâu dài vì: Hồ Chí Minh từng nói “một dân tộc dốt là dân tộc yếu”, một đất nước muốn đứng phát triển lâu dài thì cần phải chú trọng đến việc đào tạo con người Việc phát triển đất nước cũng như xây nhà, muốn nhà vững chãi thì móng phải kiên cố Việc trồng người cũng như vậy, muốn đất nước phát triển toàn diện thì chúng ta phải xây dựng con người từ những bước đầu tiên Cũng vì tính quan trọng của nó nên ta cần cấp bách thực hiện, nhưng không thể một sớm một chiều là xong mà phải được xây dựng một cách bài bản, phùhợp với điều kiện trong từng giai đoạn Chính vì vậy mà “trồng người” cũng là nhiệm vụ lâu dài của cách mạng
Trên cơ sở khẳng định vai trò của con người, Hồ Chí Minh rất quan tâm đến sự nghiệp giáo dục, đào tạo, rèn luyện con người Người nói đến “lợi ích trăm năm” và mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội là những quan điểm mang tầm vóc chiến lược, cơ bản, lâu
Trang 6dài, nhưng cũng rất cấp bách Nó liên quan đến nhiệm vụ “trước hết cần có những con người xã hội chủ nghĩa” và “trồng người” Tất cả những điều này phản ánh tư tưởng lớn
về tầm quan trọng có tính quyết định của nhân tố con người; tất cả vì con người, do con người
Như vậy, con người phải được đặt vào vị trí trung tâm của sự phát triển, nó nằm trongchiến lược phát triển kinh tế xã hội của đất nước với nghĩa rộng, vừa nằm trong chiến lượcgiáo dục và đào tạo theo nghĩa hẹp
2.1.2 Xây dựng con người là một trọng tâm, bộ phận hợp thành của chiến lược phát triển đất nước, có mối quan hệ chặt chẽ với nhiệm vụ xây dựng chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội.
Hồ Chí Minh khẳng định, con người là vốn quý nhất, nhân tố quyết định thành công của sự nghiệp cách mạng Theo Người, “vô luận việc gì, đều do người làm ra, và từ nhỏ đến to, từ gần đến xa, đều thế cả”
Con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của cách mạng Con người là mục tiêucủa cách mạng, nên mọi chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Chính phủ đều vì lợi ích chính đáng của con người, có thể là lợi ích lâu dài, lợi ích trước mắt; lợi ích cả dântộc và lợi ích của bộ phận, giai cấp, tầng lớp và cá nhân
Không phải mọi con người đều trở thành động lực mà phải là những con người được giác ngộ và tổ chức Họ phải có trí tuệ và bản lĩnh, văn hóa, đạo đức, được nuôi dưỡng trên nền tảng truyền thống lịch sử và văn hóa hàng ngàn năm của dân tộc Việt Nam… Chính trị, văn hóa, tinh thần là động lực cơ bản trong động lực con người Con người là động lực chỉ có thể thực hiện được khi họ hoạt động có tổ chức, có lãnh đạo Vì vậy, cần có sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản
Để thực hiện chiến lược "trồng người", cần có nhiều biện pháp, nhưng giáo dục vàđàotạo là biện pháp quan trọng bậc nhất Bởi vì, giáo dục tốt sẽ tạo ra tính thiện, đem lại tươnglai tươi sáng cho thanh niên Ngược lại, giáo dục tồi sẽ ảnh hưởng xấu đến thanh niên Người nói:
“Ngủ thì ai cũng như lương thiện,
Tỉnh dậy phân ra kẻ dữ, hiền
Hiền, dữ đâu phải là tính sẵn,
Phần nhiều do giáo dục mà nên”
Trang 7“Óc của trẻ trong sạch như tấm lụa trắng Nhuộm xanh thì nó sẽ xanh Nhuộm đỏ thì nó
sẽ đỏ Vì vậy, sự học tập ở trong trường có ảnh hưởng rất lớn cho tương lai của thanh niên”
Cùng với phương pháp nêu gương người tốt, việc tốt, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn
có cách nhìn người vừa bao dung, vừa sâu sắc để luôn khai thác những mặt tốt, tìm cách khơi dậy các mặt tốt Người nói: “Mỗi con người đều có cái thiện và cái ác ở trong lòng
Ta phải biết làm cho mặt tốt của con người nảy nở như hoa mùa xuân và phần xấu bị mất dần đi, đó là thái độ của con người cách mạng”
Nội dung và phương pháp giáo dục phải toàn diện về cả đức, trí, thể, mỹ, phải đặt đạo đức, lý tưởng và tình cảm, cách mạng, lối sống xã hội chủ nghĩa lên hàng đầu
“Trồng người”, xây dựng con người mới phải được thường xuyên đẩy mạnh trong suốt tiến trình đi lên chủ nghĩa xã hội và phải đạt được kết quả cụ thể qua từng chặng đường của thời kỳ quá độ Bởi vì, nếu sao nhãng việc trồng người, nhất định sẽ dẫn đến những bất cập, hơn nữa còn là những suy thoái về con người có thể gây những hậu quả khôn lường R.Tagore nói: “Một ngày mà quên giáo hoá, ta lùi gần về thú tính hơn”
Hai mặt đức, tài thống nhất với nhau không tách rời nhau Trong đó, đức là gốc, lànền tảng của cho tài năng phát triển Phải kết hợp giữa nhận thức và hành động, lời nói với việc làm, có như vậy mới có thể học để làm người “Trồng người” là công việc “trăm năm”, không thể nóng vội “một sớm một chiều” không phải làm một lúc là xong, cũng không phải tùy tiện đến đâu hay đến đó Nhận thức và giải quyết vấn đề này có ý nghĩa thường trực, bền bỉ trong suốt cuộc đời mỗi con người, suốt thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa
xã hội Hồ Chí Minh cho rằng: “việc học không bao giờ cùng, còn sống còn phải học”
2.1.3 “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần phải có những con người xã hội chủ nghĩa”.
Những con người xã hội chủ nghĩa là những con người có phẩm chất cơ bản, những nét tiêu biểu của xã hội chủ nghĩa về tư tưởng, đạo đức, lối sống, tác phong Đó là những con người “có tư tưởng và tác phong XHCN”, “có ý thức làm chủ Nhà nước”,
“thấm nhuần sâu sắc tinh thần tập thể XHCN và tư tưởng mình vì mọi người, mọi người
vì mình”, “chăm lo việc nước như chăm lo việc nhà”, “biết tự mình lo toan, gánh vác, không ỷ lại, không ngồi chờ, đùn đẩy công việc”; đồng thời, phải biết “thắng được chủ nghĩa cá nhân, lợi mình hại người, tự do vô tổ chức, vô kỷ luật và những tính xấu khác”
Trang 8Con người xã hội chủ nghĩa đương nhiên do chủ nghĩa xã hội tạo ra, nhưng Bác lạidùng từ “trước hết cần” Điều này thể hiện việc xây dựng con người xã hội chủ nghĩa được đặt ra ngay từ đầu và phải được quan tâm trong suốt tiến trình xây dựng chủ nghĩa
xã hội Chú trọng xây dựng các giá trị biểu hiện lòng yêu nước; nhân ái, đạo đức, lối sống
có nghĩa tình; lòng trung thực - thước đo phẩm chất cốt lõi của đạo đức, nhân cách, lối sống; tình đoàn kết, đồng thuận, hợp tác, cộng đồng chia sẻ trách nhiệm của con người trong hoạt động và ứng xử; phẩm chất mới cần rèn luyện trong đức tính cần cù trong xã hội hiện đại, trong nền sản xuất công nghiệp và trong xu hướng phát triển kinh tế tri thức;
sự sáng tạo để phát triển - một năng lực nổi bật, một giá trị ưu trội của con người và nhâncách trong hoàn cảnh đổi mới phát triển kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế; tính kế thừa thế hệ trong giáo dục giá trị; trong chiến lược phát triển con người, trong giáo dục gia đình, nhà trường và xã hội
2.1.4 Sự nghiệp “Trồng người” và con người Xã hội chủ nghĩa
- “Vì lợi ích trăm năm thì phải “trồng người” “Trồng người” là công việc lâu dài, gian khổ, vừa vì lợi ích trước mắt vừa vì lợi ích lâu dài, là công việc của văn hóa giáo dục:
+ "Trồng người", xây dựng con người mới XHCN phải được thường xuyên đẩy mạnhtrong suốt tiến trình đi lên CNXH và phải đạt được những kết quả cụ thể qua từng chặng đường của thời kỳ quá độ Mẫu số chung của những con người cụ thể, trong những thời
kỳ cụ thể đó chính là có mục đích và lối sống cao đẹp, có bản lĩnh chính trị vững vàng, cóchí hướng, phấn đấu cho độc lập, tự do và chủ nghĩa xã hội; những người có đạo đức cách mạng trung với nước, hiếu với dân, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; có trí tuệ,năng lực chuyên môn; có thể lực, sức khỏe với nghĩa cả vật chất lẫn tinh thần, thể xác lẫntâm hồn; có năng lực thẩm mỹ; biết đấu tranh không khoan nhượng với cái xấu xa, lạc hậu, phản tiến bộ, phi nhân văn…
+ "Trồng người", xây dựng con người mới XHCN phải được đặt ra trong suốt cuộc đời mỗi con người Đây vừa là quyền lợi, vừa là trách nhiệm, nghĩa vụ của mỗi người đốivới sự nghiệp xây dựng đất nước Mong muốn tiếp thu tri thức của con người mới xã hội chủ nghĩa sẽ ngày càng mạnh và những tri thức đó sẽ được vận dụng để đóng góp không chỉ để xây dựng một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa mà còn cho cả cộng đồng nhân loạithế giới Hơn nữa, trí lực có tốt thì con người mới đủ tỉnh táo để chống lại mọi thông tin giả, không đúng sự thật và phản bác lại được những luận điệu sai trái, thù địch
Trang 9+ Tư tưởng "trồng người" của Hồ Chí Minh rất khoa học và toàn diện, cả về nội dung
và phương pháp Người luôn có một lòng yêu thương, tin tưởng mãnh liệt ở thanh niên, ởthế hệ trẻ, thấy trước những đỉnh cao mà con người Việt Nam sẽ phải đạt tới:
o Muốn trở thành người giúp ích cho xã hôi, đất nước thì phải có đạo đức tốt.Trong cuộc sống, chúng ta đã thấy có những cá nhân biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, tự diễn biến, tự chuyển hóa; có hành vi vi phạm pháp luật, gây thiệt hại cho cộng đồng, xã hội, bức xúc trong dư luận, làm giảm lòng tin của nhân dân vào quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước
o Lối sống lành mạnh sẽ giúp cho con người mới xã hội chủ nghĩa có đủ tỉnh táo để chống lại mọi cám dỗ của cuộc sống, tránh xa các tệ nạn xã hội
o Tính thẩm mỹ cao mang lại cái đẹp cho con người, mang lại nhiều vẻ đẹp cho xã hội tính nhân văn, nhân đạo của con người Vẻ đẹp trong cuộc sống luôn có muôn sắc thái khác nhau và được thể hiện ra trong từng hành động, từng lời nói, từng cử chỉ của con người trong các mối quan hệ, giao tiếp xã hội
2.2 Nội dung xây dựng con người:
2.2.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng con người mới
2.2.1.1 Kế thừa những giá trị tốt đẹp của con người truyền thống ( Việt Nam và Phương Đông)
Lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần bất khuất, ý chí độc lập và tự cường dân tộc: Tình yêu dành cho quê hương, đất nước ở mỗi quốc gia, mỗi dân tộc trên thế giới
hoàn toàn không giống nhau, song tựu chung lại sợi chỉ đỏ chủ nghĩa yêu nước là biểu hiện khát vọng và hành động luôn đặt lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân lên trên hết Chủnghĩa yêu nước của dân tộc Việt Nam được hình thành từ rất sớm, bắt nguồn từ những tình cảm rất đơn sơ, bình dị trong gia đình, làng xã và rộng hơn là tình yêu Tổ quốc Với
vị trí địa lý là đầu mối giao thông quốc tế quan trọng, có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, Việt Nam luôn là mục tiêu xâm lược của nhiều quốc gia Trong tiến trình pháttriển của dân tộc, nhân dân ta đã phải trải qua thời gian dài chống giặc ngoại xâm, bảo vệ đất nước Trong tiến trình phát triển của dân tộc, nhân dân ta đã phải trải qua thời gian dài chống giặc ngoại xâm, bảo vệ đất nước Lịch sử thời kỳ nào cũng sáng ngời những tấm gương kiên trung, bất khuất của chủ nghĩa anh hùng cách mạng: Từ Bà Triệu “Tôi chỉ muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá trường kình ở biển Đông, lấy lại giang sơn, dựng nền độc lập, cởi ách nô lệ, chứ đâu chịu khom lưng làm tì thiếp cho
Trang 10người!”; Trần Bình Trọng “Ta thà làm quỷ nước Nam, chứ không thèm làm vương đất Bắc”; Nguyễn Huệ:
“Đánh cho để dài tóc
Đánh cho để đen răng
Đánh cho nó chích luân bất phản
Đánh cho nó phiến giáp bất hoàn
Đánh cho sử tri Nam quốc anh hùng chi hữu chủ.”
… đến Bế Văn Đàn lấy thân mình làm giá súng, Phan Đình Giót lấy thân mình lấp lỗ châu mai, Nguyễn Viết Xuân với tinh thần “Nhằm thẳng quân thù! Bắn!”… Chủ nghĩa yêu nước, ý chí độc lập và tự cường dân tộc đã trở thành “dòng chủ lưu của đời sống ViệtNam”, là nền tảng tinh thần to lớn, là giá trị đạo đức cao quý nhất trong thang bậc các giátrị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam, trở thành “tiêu điểm của các tiêu điểm, giá trị của các giá trị” và là nguồn sức mạnh vô địch để dân tộc ta vượt qua khó khăn, chiến thắng mọi kẻ thù, xứng đáng với lời ngợi ca của Chủ tịch Hồ Chí Minh “Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quý báu của ta
Lòng yêu thương, độ lượng, sống có nghĩa tình với con người: Đây là giá trị
đạo đức nhân văn sâu sắc được sinh dưỡng trong chính đau thương, mất mát qua các cuộcđấu tranh bảo vệ Tổ quốc và cuộc sống lam lũ hàng ngày từ nền sản xuất nông nghiệp trồng lúa nước của dân tộc Việt Nam Trong lịch sử, nhân dân ta luôn đề cao và coi trọng việc giữ tình hoà hiếu với các nước, tận dụng mọi cơ hội có thể để giải quyết hoà bình các xung đột, cho dù nguyên nhân từ phía kẻ thù Ngày nay, truyền thống nhân nghĩa
đó không bị mai một hay mất đi, ngược lại tiếp tục được khẳng định và củng cố khi Đảng, Nhà nước và nhân dân ta thực hiện đường lối nhất quán “Việt Nam muốn là bạn của tất cả các nước trong cộng đồng thế giới, phấn đấu vì hoà bình, độc lập và phát triển” Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, tinh thần đoàn kết dân tộc càng có ý nghĩa hơn đối với sự nghiệp đổi mới đất nước, do đó tư tưởng chỉ đạo chiến lược xuyên suốt của cách mạng Việt Nam luôn được Đảng ta nhấn mạnh “Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, sức mạnh trong nước với sức mạnh quốc tế… phát huy cao độ nội lực, đồng thời phải tranh thủ ngoại lực, kết hợp yếu tố truyền thống với yếu tố hiện đại”2 Như vậy, biểu hiện về tinh thần đại đoàn kết cộng đồng đã trở thành một truyền thống tốt đẹp, có giá trị lý luận và thực tiễn cách mạng sâu sắc Phát huy đại đoàn kết dân tộc là
Trang 11đoàn kết rộng rãi và lâu dài, đó là cội nguồn sức mạnh của dân tộc Việt Nam - “Một truyền thống cực kỳ quý báu của Đảng và của nhân dân ta”
Tinh thần cần cù, sáng tạo, tiết kiệm trong lao động sản xuất: Cần cù, siêng
năng là một trong những giá trị đạo đức nổi bật, phẩm chất đáng quý của người Đông Á, trong đó có Việt Nam Đối với mỗi người Việt Nam, cần cù, siêng năng, sáng tạo trong lao động là điều phải làm vì có như vậy mới có của cải vật chất Phẩm chất cần cù, chịu thương chịu khó trong lao động của người Việt Nam luôn gắn với sự dành dụm, tiết kiệm
và trở thành đức tính cần có như một lẽ tự nhiên Trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng như hiện nay, sự cần cù, sáng tạo đi đôi với thực hành tiết kiệm trong lao động sản xuất của mỗi người Việt Nam càng trở nên có ý nghĩa thiết thực, bởi đây chính là động lực tiên quyết nhằm tăng năng suất, năng lực cạnh tranh, thúc đẩy nền kinh
tế đất nước phát triển, qua đó tự mỗi người đóng góp một phần vào công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc
Truyền thống hiếu học và tôn sư trọng đạo: Từ ngàn đời nay, hiếu học đã trở
thành một truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam Lịch sử khoa bảng của dân tộc còn lưu danh những tấm gương sáng ngời về ý chí và tinh thần ham học: Nguyễn Hiền mồ côicha từ nhỏ, theo học nơi cửa chùa, đã trở thành Trạng nguyên nhỏ tuổi nhất trong lịch sử nước ta khi mới 13 tuổi Mạc Đĩnh Chi vì nhà nghèo không thể đến lớp, chỉ đứng ngoài nghe thầy giảng, đêm đến phải học dưới ánh sáng của con đom đóm trong vỏ trứng, đã đỗtrạng nguyên và trở thành Lưỡng quốc Trạng nguyên (Trung Hoa và Đại Việt) Đó còn lànhững tấm gương hiếu học của các bậc hiền tài đáng kính: Nhà giáo Chu Văn An, Trạng trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, Trạng lường Lương Thế Vinh, nhà bác học Lê Quý Đôn…; làtinh thần của nghị lực phi thường vươn lên trở thành nhà giáo ưu tú - Thầy giáo Nguyễn Ngọc Ký… Sự hiếu học, tinh thần ham học hỏi của dân tộc Việt Nam còn được biểu hiện
ở thái độ coi trọng việc học và người có học, tôn trọng thầy cô, kính trọng họ như cha mẹcủa mình “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư”, “Không thày đố mày làm nên” Cùng với tiến trình lịch sử dân tộc, dòng chảy của truyền thống hiếu học ấy với tinh thần “Học! Học nữa! Học mãi!” đã được các thế hệ người Việt Nam hôm nay tiếp tục phát huy và tỏa sáng: Đó là những tấm gương vượt khó, học giỏi trên khắp mọi miền của đất nước; từ những nếp nhà trong gia đình tất cả con cháu đều chăm học và thành đạt như giáo sư Đặng Thai Mai, giáo sư Đào Duy Anh, giáo sư, Nhà giáo nhân dân Nguyễn Lân… đến những vận động viên khổ luyện thành tài như kình ngư Nguyễn Thị Ánh Viên, xạ thủ
Trang 12Hoàng Xuân Vinh, tài năng như giáo sư Ngô Bảo Châu, nữ tiến sĩ trẻ tuổi nhất Nguyễn Kiều Liên… Họ đã thực sự là niềm tự hào làm rạng danh đất Việt và tô thắm thêm tinh thần hiếu học của cha ông.
2.2.1.2 Hình thành những phẩm chất mới
Trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, những phẩm chất đạo đức được nêu ra là phù hợp với từng đối tượng Hơn nữa, Người nhấn mạnh phẩm chất này hay phẩm chất khác là nhằm đáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ cách mạng trong từng thời kỳ nhất định Cóthể khái quát thành những phẩm chất chung, cơ bản nhất của con người Việt Nam trong thời đại mới Nói cách khác, đó là những chuẩn mực chung nhất của nền đạo đức mới, đạo đức cách mạng Việt Nam mà mọi người cần được bồi dưỡng, giáo dục
Trung với nước, hiếu với dân: Về quan hệ đạo đức thì đây là mối quan hệ của
mỗi người với đất nước mình, với nhân dân, dân tộc mình, là mối quan hệ lớn nhất, về phẩm chất đạo đức thì trung với nước, hiếu với dân là phẩm chất quan trọng nhất, bao
trùm nhất Tư tưởng trung với nước, hiếu với dân của Hồ Chí Minh không những kế thừa
giá trị của chủ nghĩa yêu nước truyền thống của dân tộc, mà còn vượt qua những hạn chế của truyền thống đó Trung vói nước là trung thành với sự nghiệp giữ nước và dựng nước Nước ở đây là nước của dân, còn dân lại là chủ nhân của đất nước Khi Hồ Chí Minh đặt vấn đề “bao nhiêu quyền hạn đều của dân”, “bao nhiêu lợi ích đều vì dân”, “baonhiêu quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân’’ Đảng và Chính phủ là “đầy tớ nhân dân” chứ không phải “quan nhân dân để đè đầu, cưỡi cổ nhân dân”, thì quan niệm về nước và dân đã hoàn toàn đảo lộn so với trước Có thể nói rất ít lãnh tụ cách mạng đã nói về dân như vậy Nhưng vấn đề không phải chỉ là nói mà phải làm như thế nào, có làm hay không, điều này càng làm cho tư tương đạo đức Hồ Chí Minh vượt xa lên phía trước
Thương yêu con người, sống có tình có nghĩa: Hồ Chí Minh đã xác định yêu
thương con người là một trong những đạo đức cao đẹp nhất Bản thân Hồ Chí Minh đã dành tình yêu thương trọn vẹn của mình cho những người cùng khổ, những người lao động bị áp bức, bóc lột cho đồng chí, đồng bào
Trên phương diện đạo đức, yêu thương con người đòi hỏi mỗi người phải luôn luôn chặt chẽ, nghiêm khắc với mình, rộng rãi, độ lượng với người khác, phải có thái độ tôn trọng con người, biết cách nâng con người lên chứ không phải hạ thấp, vùi dập con người
Trang 13Yêu thương con người, theo Hồ Chí Minh, còn được thể hiện qua việc đối xử, có thái độ khoan dung, độ lượng với những người có sai lầm, khuyết điểm, kể cả với những người lầm đường lạc lối đã hối cải, với cả những kẻ thù đã bị thương, bị bắt hoặc đã chịuquy hàng Chính tình yêu thương đó đã đánh thức những gì tốt đẹp mà Hồ Chí Minh tin trong mỗi ngưòi đều có, tuy nhiều ít có khác nhau.
Trong Di chúc Hồ Chí Minh căn dặn Đảng phải có tình đồng chí thương yêu lẫn nhau Đây là tình thương yêu trên nguyên tắc tự phê bình và phê bình một cách chân thành, nghiêm túc giữa những người cùng lý tưởng, phấn đấu cho một sự nghiệp chung Điều này hoàn toàn xa lạ với thái độ dĩ hoà vi quý, bao che sai lầm, khuyết điểm cho nhau, và càng xa lạ với thái độ, yêu nên tốt ghét nên xấu, bè cánh có thể đưa đến những tổn thất lớn cho cách mạng, cho Đảng
Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư: Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư
gắn liền và là một biểu hiện cụ thể của phẩm chất trung với nước hiếu với dân Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư lấy chính bản thân mỗi người làm đối tượng điều chỉnh,
nó diễn ra hằng ngày, hằng giờ Hồ Chí Minh coi cần, kiệm liêm, chính là bốn đức mà mỗi người phải có, nếu thiếu một đức thì không thành người, như trời phải có bốn mùa xuân, hạ, thu, đông; đất phải có bốn phương đông, tây, nam, bắc Một người cần, kiệm, liêm, chính sẽ dẫn đến chí công vô tư và ngược lại đã chí công vô tư thì nhất định sẽ thựchiện được cần, kiệm, liêm, chính và còn có nhiều tính tốt khác
Bồi dưỡng phẩm chất cần kiệm liêm chính, chí công vô tư sẽ làm cho con người vững vàng trước mọi thử thách: Giàu sang không thể quyến rũ, nghèo khó không thể chuyển lay, uy vũ không thể khuất phục Nhưng đây là vấn đề hết sức phức tạp, nói dễ làm khó, và trong cuộc sống vẫn còn hay vi phạm Bởi vì nó đụng chạm đến nhiều mặt lợi ích cá nhân mà tập trung nhất là chức quyền, danh lợi Nếu không vượt qua được chủ nghĩa cá nhân, thì bất cứ ai cũng có thể sa vào những hành vi vô đạo đức
Tinh thần quốc tế trong sáng: Đó là tinh thần đoàn kết quốc tế vô sản, mà Hồ
Chí Minh đã nêu lên bằng mệnh đề “Bốn phương vô sản đều là anh em” Đó là tinh thần đoàn kết với các dân tộc bị áp bức, với nhân dân lao động các nước, mà Hồ Chí Minh đã dày công vun đắp bằng hoạt động cách mạng thực tiễn của bản thân và bằng sự nghiệp cách mang của cả dân tộc Đó là tinh thần đoàn kết của nhân dân Việt Nam vỏi tất cả những người tiến bộ trên thế giới vì hoà bình, công lý và tiến bộ xã hội
