MỤC LỤC Trang phụ bìa 1 Mục lục 2 A MỞ ĐẦU 3 B NỘI DUNG I Khái lược những quan điểm của Mác Lênin về vấn đề dân tộc 3 II Vấn đề dân tộc trong tư tưởng Hồ Chí Minh 4 2 1 Vấn đề dân tộc thuộc địa ở Việt Nam 4 2 2 Tư tưởng về độc lập, tự do thực sự của Hồ Chí Minh 5 2 2 1 Nội dung tư tưởng 5 2 2 2 Cơ sở hình thành tư tưởng 6 2 2 3 Quá trình phát triển tư tưởng 6 2 2 4 Ý nghĩa của tư tưởng 7 2 3 Quan điểm về cách mạng giải phóng dân tộc không phụ thuộc vào cách mạng vô sản chính quốc của Hồ Chí Minh.
Trang 1MỤC LỤC
B NỘI DUNG
I Khái lược những quan điểm của Mác - Lênin về vấn đề dân tộc 3
II Vấn đề dân tộc trong tư tưởng Hồ Chí Minh 4
2.2 Tư tưởng về độc lập, tự do thực sự của Hồ Chí Minh 5
2.3 Quan điểm về cách mạng giải phóng dân tộc không phụ thuộc vào
III Vấn đề dân tộc trong thực tiễn Việt Nam hiện nay 9
Trang 2A MỞ ĐẦU
Hồ Chí Minh là vị lãnh tụ vĩ đại và kính yêu của dân tộc Cả cuộc đời Người
đã dành trọn cho nhân dân, cho đất nước, cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng con người, thoát khỏi mọi áp bức, bóc lột, vươn tới cuộc sống ấm no, hạnh phúc và
tự do Bởi vậy mà vấn đề dân tộc trong cách mạng Việt Nam luôn được Người quan tâm, trăn trở và đau đáu suy nghĩ Cũng chính vì lẽ đó, nhóm chúng em
quyết định chọn đề tài: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc” để làm rõ
những nội dung là sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong tư tưởng của Người về vấn đề dân tộc, từ đó, càng thêm trân trọng tấm lòng mà Người đã dành cho con dân
B NỘI DUNG
I Khái lược những quan điểm của Mác - Lênin về vấn đề dân tộc
Khái niệm dân tộc được dùng để chỉ một cộng đồng người ổn định làm thành nhân dân một nước có lãnh thổ quốc gia, nền kinh tế thống nhất, quốc ngữ chung, có ý thức về sự thống nhất của mình, gắn bó với nhau bởi những quyền lợi về chính trị, kinh tế, truyền thống, văn hóa, truyền thống đấu tranh chung trong suốt quá trình dựng nước và bảo vệ đất nước Dân tộc có tính thống nhất cao thể hiện ở sự cộng đồng về lãnh thổ, về kinh tế, về ngôn ngữ và về văn hóa Dân tộc có tính ổn định, bền vững, đảm bảo bởi nguyên tắc pháp lý cao, tôn trọng quyền tự quyết của mỗi dân tộc
Dân tộc là một vấn đề rất rộng lớn mà C.Mác và Ph.Ăngghen đã không đi sâu giải quyết vì thời đó ở Tây Âu, vấn đề dân tộc đã được giải quyết trong cách mạng tư sản Trong giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, cách mạng giải phóng dân tộc trở thành một bộ phận của cách mạng vô sản thế giới, Lênin có cơ sở thực tiễn để phát triển vấn đề dân tộc thuộc địa thành một hệ thống lý luận Tuy cả C.Mác, Ph.Ăngghen và Lênin đã nêu lên những quan điểm cơ bản về mối quan hệ biện
Trang 3chứng giữa vấn đề giai cấp và vấn đề dân tộc nhưng từ thực tiễn cách mạng vô sản ở Châu Âu, các ông vẫn tập trung nhiều hơn vào vấn đề giai cấp Điều kiện những năm đầu thế kỉ XX trở đi đặt ra yêu cầu vận dụng và phát triển sáng tạo lý luận Mác-Lênin cho phù hợp với thực tiễn ở các nước thuộc địa Chính Hồ Chí Minh là người đã đáp ứng được yêu cầu đó
II Vấn đề dân tộc trong tư tưởng Hồ Chí Minh
II.1 Vấn đề dân tộc thuộc địa ở Việt Nam
Vào giữa năm 1920, khi đang hòa mình trong cuộc đấu tranh sôi nổi của Đảng Xã hội Pháp để tìm con đường cứu nước, Nguyễn Ái Quốc đã được đọc
“Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa”
của V.I.Lênin Người đón nhận Luận cương này của V.I.Lênin với niềm phấn khởi và tin tưởng của một người chiến sĩ cách mạng sau nhiều năm nghiên cứu
lý luận, khảo sát thực tiễn Luận cương của V.I.Lênin đã có ảnh hưởng đặc biệt sâu sắc đối với nhận thức, tư tưởng của Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh về con đường cách mạng Việt Nam1 Nguyễn Ái Quốc đã rút ra kết luận quan trọng:
“Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc, không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản” 2 Người đánh giá cao Cách mạng Tháng Mười:
“Trong thế giới bây giờ chỉ có cách mệnh Nga là thành công, và thành công đến nơi, nghĩa là dân chúng được hưởng cái hạnh phúc tự do, bình đẳng thật…” 3
Từ đó, Hồ Chí Minh đã nêu lên quan điểm về độc lập thật sự và chưa thật sự Nền độc lập bằng sức mạnh dân tộc giành lại được mới là độc lập thật sự, cũng
do sự tan rã của hệ thống thuộc địa mà có độc lập là chưa thực sự Bởi vì, ở những quốc gia ấy, tiếng là độc lập nhưng chưa được quyền tự quyết định mọi
1 http://philosophy.vass.gov.vn/nghien-cuu-theo-chuyen-de/Triet-hoc-Mac-Lenin/So-thao-lan-thu-nhat- nhung-luan-cuong-ve-van-de-dan-toc-va-van-de-thuoc-dia-cua-V-I-Lenin-va-anh-huong-cua-no-doi-voi-su-hinh-thanh-tu-tuong-Nguyen-Ai-Quoc-ve-con-duong-cach-mang-Viet-Nam-445.html
2 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, t 9, tr 314.
3 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Sđd, t 2, tr 280.
Trang 4vấn đề của dân tộc, nhất là vẫn phải chấp nhận sự bảo trợ của nước ngoài bằng quân đội trên lãnh thổ nước mình
Như vậy, vấn đề dân tộc thuộc địa trong thời đại cách mạng vô sản thực chất
là vấn đề đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân đế quốc, giải phóng các dân tộc thuộc địa, dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân với đội tiên phong là Đảng Cộng sản, nhằm thủ tiêu sự xâm lược và ách thống trị của nước ngoài, giành lại độc lập, tự do và quyền tự quyết cho dân tộc, thành lập nhà nước độc lập và lựa chọn con đường phát triển của nước mình
Từ đó, vận dụng vào các nước thuộc địa và Việt Nam, Hồ Chí Minh chỉ rõ dân tộc thuộc địa ở Việt Nam không nằm ngoài quan điểm chung ở trên, nhưng
được quán xuyến trong hai nội dung chủ yếu: một là, tư tưởng về độc lập, tự do thực sự dựa trên sức mạnh của dân tộc; hai là, quan điểm về cách mạng giải
phóng dân tộc không phụ thuộc vào cách mạng vô sản chính quốc
II.2 Tư tưởng về độc lập, tự do thực sự của Hồ Chí Minh
II.2.1 Nội dung tư tưởng về độc lập, tự do thực sự của Hồ Chí Minh
Hồ Chí Minh khẳng định độc lập, tự do là các quyền cơ bản, thiêng liêng và bất khả xâm phạm của tất cả dân tộc bị áp bức, bóc lột trên thế giới, trong đó có
dân tộc Việt Nam Hồ Chí Minh viết: “Tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh
ra bình đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do” 4 Đối với một dân tộc mất nước, nô lệ thì cái quý giá nhất trên đời là độc lập,
tự do Có độc lập, tự do mới có chủ quyền quốc gia và quyền lựa chọn con đường phát triển của dân tộc, hơn nữa, được sống làm dân tự do của một nước độc lập là niềm hạnh phúc, niềm khao khát lớn nhất của mỗi người và của cả một dân tộc
4 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Sđd, t 4, tr 3.
Trang 5II.2.2 Cơ sở hình thành tư tưởng về độc lập, tự do thực sự của Hồ Chí Minh
Một là, kế thừa từ truyền thống yêu nước, tự lực tự cường, yêu chuộng hòa
bình của dân tộc Việt Nam
Hai là, từ các quyền tự nhiên cá nhân được ghi nhận trong tuyên ngôn của
các nhà nước dân tộc tư sản (Tuyên ngôn độc lập năm 1776 của nước Mỹ; Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của cách mạng Pháp năm 1791), Hồ Chí Minh
đã khái quát và nâng lên thành các quyền cơ bản của tất cả các dân tộc trên thế giới, như quyền bình đẳng, quyền sống độc lập, quyền sung sướng và quyền tự
do Trong bản Tuyên ngôn độc lập năm 1945, Hồ Chí Minh đã khẳng định:
“Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã trở thành một nước tự do độc lập” Hơn nữa, Người còn tìm mọi biện pháp để hiện thực hóa
các quyền đó trên thực tế trong xã hội Việt Nam
II.2.3 Quá trình phát triển tư tưởng về độc lập, tự do thực sự của Hồ Chí Minh
Quá trình phát triển tư tưởng về độc lập, tự do của Hồ Chí Minh diễn ra trong khoảng thời gian không dài nhưng đủ để Người hoàn thiện một chân lý của thời đại, bổ sung vào học thuyết Mác – Lênin, khích lệ tinh thần đấu tranh chống áp bức, bóc lột, vì hòa bình dân chủ và tiến bộ của nhân loại trên toàn thế giới Năm 1919, thay mặt những người Việt Nam yêu nước, Nguyễn Ái Quốc gửi đến Hội nghị Vécxây bản yêu sách 8 điểm đòi quyền bình đẳng về chế độ pháp
lý và các quyền tự do, dân chủ tối thiểu cho nhân dân Việt Nam, chưa hề đề cập đến vấn đề độc lập hay tự trị
Năm 1930, trong Chánh cương vắn tắt và trong lời kêu gọi sau khi thành lập Đảng, Nguyễn Ái Quốc xác định mục tiêu chính trị hay tư tưởng cách mạng của
Đảng ta là “Đánh đổ đế quốc chủ nghĩa Pháp và bọn phong kiến; Làm cho nước
Trang 6Việt Nam hoàn toàn độc lập” 5 Người cũng xác định rõ quyết tâm sắt đá hay hành động cách mạng của cả dân tộc “Dù phải hy sinh tới đâu, dù có phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập” 6
Năm 1945, trong Tuyên ngôn độc lập, Hồ Chí Minh tuyên bố trước toàn thể
đồng bào và nhân dân thế giới rằng: “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy” 7
Tư tưởng về độc lập, tự do tiếp tục được phát triển trong cuộc kháng chiến chống Pháp (1946 – 1954) và được hoàn thiện trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1945 – 1975) Cụ thể, năm 1946, đế quốc Pháp quay lại xâm lược nước ta lần thứ hai và thất bại thảm hại trong chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954 Năm
1966, dưới tiêu đề “Không có gì quý hơn độc lập, tự do!” 8, Hồ Chí Minh đã khẳng định một chân lý thiêng liêng, bất khả chiến bại của dân tộc Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống để quốc Mỹ xâm lược Cuộc kháng chiến đó đã giành được thắng lợi hoàn toàn vào mùa xuân năm 1975
II.2.4 Ý nghĩa tư tưởng về độc lập, tự do thực sự của Hồ Chí Minh
Tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập, tự do thực sự đã trở thành lẽ sống, trở thành học thuyết cách mạng của Hồ Chí Minh, của Đảng và của toàn thể dân tộc
Việt Nam Học thuyết ấy vừa thể hiện mục tiêu chiến đấu, động lực và nguồn sức mạnh to lớn làm nên chiến thắng của dân tộc Việt Nam trong Cách mạng tháng Tám; vừa là nguồn cổ vũ, động viên tinh thần chiến đấu của nhân dân các dân tộc thuộc địa bị áp bức, bóc lột trên thế giới
II.3 Quan điểm về cách mạng giải phóng dân tộc không phụ thuộc vào cách mạng vô sản chính quốc của Hồ Chí Minh
5 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Sđd, t 3, tr 1.
6 Võ Nguyên Giáp (1994), Những chặng đường lịch sử, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr 196.
7 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Sđd, t 4, tr 4.
8 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Sđd, t 12, tr 108.
Trang 7Hồ Chí Minh khẳng định “Cách mạng thuộc địa không những không phụ thuộc vào cách mạng vô sản ở chính quốc mà còn giành thắng lợi trước”9 cách mạng vô sản chính quốc Quan điểm sáng tạo này của Hồ Chí Minh đã chỉ ra tính độc lập tương đối, không phụ thuộc lẫn nhau của hai cuộc cách mạng
Trong tư duy của Người, vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp luôn thống nhất, gắn bó chặt chẽ với nhau không thể tách rời Quan điểm sáng tạo trên của Người
bao gồm những nội dung cụ thể sau: Một là, các dân tộc thuộc địa trước hết phải
đấu tranh giành độc lập cho dân tộc mình, rồi sau đó mới có địa bản để tiến lên
làm cách mạng xã hội chủ nghĩa; Hai là, không được phép ỷ lại, ngồi chờ thắng lợi của cách mạng vô sản ở chính quốc; Ba là, phải tự lực cánh sinh, dựa vào sức
mạnh là chính, đồng thời phải biết tranh thủ sự đoàn kết, ủng hộ của giai cấp vô
sản và nhân dân lao động tiến bộ trên toàn thế giới; Bốn là, phải có sự đóng góp
thiết thực vào sự nghiệp cách mạng vô sản trên thế giới
Từ đó, Hồ Chí Minh đã xác định đường lối, động lực và mục đích của cách mạng giải phóng dân tộc là:
Thứ nhất, giải phóng dân tộc là vấn đề trên hết, độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội So với chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh đã có sự
sáng tạo khi đặt vấn đề dân tộc lên trên vấn đề giai cấp Bởi vì, đó là mâu thuẫn nổi trội nhất, đòi hỏi cần giải quyết ngay Các giai cấp dù là địa chủ hay nông dân thì đều chịu chung số phận là một người nô lệ mất nước Sau khi cách mạng thành công, phải thiết lập chế độ sở hữu công cộng về các tư liệu sản xuất chủ yếu và xây dựng nhà nước kiểu mới thực sự của dân, do dân, vì dân để đảm bảo
một sự hài hòa giữa độc lập dân tộc với tự do, hạnh phúc của con người, vì “Nếu nước độc lập mà dân không được hưởng hạnh phúc, tự do thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì” 10 Điều này cũng giúp Hồ Chí Minh giải quyết tốt mối
9 Hội đồng trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia các bộ môn khoa học Mác – Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh (2003), Giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị Quốc gia, tr 79.
10 Hồ Chí Minh, Toàn tập, Sđd, t 4, tr 56.
Trang 8quan hệ dân tộc- giai cấp: đặt vấn đề dân tộc lên trước nhưng không quên vấn đề giai cấp; và khi xây dựng chủ nghĩa xã hội thì đồng thời giải quyết được luôn quyền lợi cho các giai cấp
Thứ hai, động lực của cách mạng là chủ nghĩa yêu nước kết hợp với tinh thần dân tộc Theo đó, dân tộc và giai cấp, quyền lợi dân tộc và quyền lợi giai
cấp luôn thống nhất với nhau và phù hợp với cơ sở lịch sử của xã hội Việt Nam
Nó có nhiệm vụ giải quyết đồng thời hai mẫu thuẫn chủ yếu của cách mạng Việt Nam là mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam với bọn xâm lược Pháp và mâu thuẫn giữa vô sản (công nhân) với tư sản, giữa nông dân với địa chủ phong kiến trong nội bộ dân tộc
Thứ ba, mục đích của cuộc đấu tranh không chỉ giành độc lập cho dân tộc mình mà còn giành độc lập cho tất cả các dân tộc bị áp bức, bóc lột trên thế giới Nêu cao tinh thần dân tộc tự quyết, nhưng Hồ Chí Minh không quên nghĩa
vụ quốc tế của mình trong việc giúp đỡ các dân tộc anh em đấu tranh và thành lập các Đảng Cộng sản của một số nước ở Đông Nam Á
III Vấn đề dân tộc trong thực tiễn Việt Nam hiện nay
Trong thực tiễn đất nước hiện nay, việc vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc càng có ý nghĩa cực kỳ quan trọng và cấp thiết Bởi vì, thực tế cho thấy, có thời kỳ, khi triển khai các nhiệm vụ xây dựng CNXH, đã có lúc Đảng ta nóng vội, chủ quan, duy ý chí, quá nhấn mạnh vấn đề giai cấp nên đã xem nhẹ vấn đề dân tộc trong việc hoạch định và thực hiện chiến lược phát triển kinh tế xã hội, dẫn đến lợi ích các giai cấp, tầng lớp không được tính đến đầy đủ và kết hợp hài hoà, sức mạnh dân tộc không được phát huy như một trong những động lực chủ yếu nhất Nhưng ngay sau đó, Đảng ta đã kịp thời khắc phục cả về phương diện nhận thức lý luận cũng như trong hoạt động thực tiễn về vấn đề này
Trang 9Có thể thấy, đường lối, chính sách của Đảng về vấn đề dân tộc được khái quát trên những điểm cơ bản:
Thứ nhất, trong nội bộ quốc gia và với các quốc gia khác, đó là việc giải
quyết vấn đề dân tộc, chính sách dân tộc trên cơ sở kiên trì phát huy truyền thống
“độc lập dân tộc” gắn với “chủ nghĩa xã hội”, và “không có gì quý hơn độc lập
tự do”
Thứ hai, giải quyết vấn đề dân tộc ở nước ta là giải phóng con người thoát
khỏi nghèo nàn, lạc hậu; thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; thực hiện dân chủ, tự do cho các dân tộc; phát huy truyền thống đoàn kết xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc
Thứ ba, việc giải quyết vấn đề dân tộc không chỉ là vấn đề mang tính chính
trị- xã hội sâu sắc mà còn mang tính liên ngành, tính toàn diện, tác động đến nhiều cấp, nhiều ngành trong hệ thống tổ chức nhà nước, hệ thống chính trị xã hội các cấp từ Trung ương đến địa phương
Tuy nhiên, cần phải tiếp tục kiên trì giải quyết các vấn đề dân tộc, đó là sự phát triển không đồng đều giữa các vùng, nhóm dân tộc; quan hệ giữa truyền thống và hiện đại; quan hệ về vấn đề dân tộc giữa các nước trong khu vực và trên thế giới 11
C KẾT LUẬN
Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc là một phạm trù rộng lớn, đòi hỏi cần sự tìm tòi một cách nghiêm túc và tỉ mỉ Nhìn lại lịch sử dân tộc ta trong thế
11 Xem thêm tại: http://www.tapchicongsan.org.vn/Home/Nghiencuu-Traodoi/2015/35133/Van-de-dan-toc-o-Viet-Nam-trong-boi-canh-toan-cau.aspx?
fbclid=IwAR2cVxxv6rbXRnV45JWci5NkdhDD7WARLh7IPR_MlOut0aPOksyusvMDHdc
Trang 10kỷ XX, một thế kỷ vận động và phát triển phức tạp của tình hình quốc tế, ta lại càng thấy sự đúng đắn, sáng tạo của tư tưởng Hồ Chí Minh trong vấn đề dân tộc Ngày nay, tư tưởng Hồ Chí Minh vẫn đang thể hiện giá trị trường tồn của mình khi các thế lực hiếu chiến đang dựa vào tiềm lực quân sự đe dọa đến hòa bình thế giới Điều đó cho thấy sự cần thiết phải nghiên cứu, học tập tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc để làm tiền đề cho công cuộc bảo vệ đất nước Trong quá trình làm bài, vì vốn kiến thức nhỏ bé và hạn hẹp, chắc chắn sẽ không tránh khỏi những lỗi sai đáng tiếc, chúng em mong sẽ nhận được góp ý từ thầy cô để nhóm chúng em tiến bộ Nhóm chúng em chân thành cảm ơn!