TIỂU LUẬN đề tài lý LUẬN về THỰC HIỆN PHÁP LUẬT

Thực tế, việc thực hiện pháp luật, làm cho pháp luật đi vào đời sống giúp cho sinh viên nhận thức một cách đúng đắn về vai trò của pháp luật đối với bản thân và xã hội, hiểu những quy tắ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI (CS2)

KHOA LUẬT

TIỂU LUẬN HỌC PHẦN PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG Lớp tín chỉ: PLDC1022H-K21-HKI-D1.5-LT HỌC KỲ 1 - NĂM HỌC 2021 - 2022

Đề tài:

LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT

Họ và tên sinh viên: Đỗ Nguyên Dung

Mã SV: 2153404040615

Ngày/tháng/năm sinh: 15/12/2003

Lớp niên chế: Đ21NL2

Họ và tên giảng viên: Th.S Trịnh Thùy Linh

TP.HCM - 2021

LỜI MỞ ĐẦU

Chương 1: THỰC HIỆN PHÁP LUẬT 1

1.1 Khái niệm 1

1.2 Các hình thức thực hiện pháp luật 1

1.2.1 Tuân theo pháp luật 1

1.2.2 Thi hành (chấp hành) pháp luật 2

1.2.3 Sử dụng pháp luật 4

1.2.4 Áp dụng pháp luật 5

Chương 2: VẤN ĐỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT CỦA SINH VIÊN HIỆN NAY

10

2.1 Thực trạng 10

2.2 Nguyên nhân 10

2.3 Hậu quả 12

2.4 Biện pháp 12

TÀI LIỆU THAM KHẢO 14

LỜI MỞ ĐẦU

Nhà nước ta là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa vì thế mà nhân dân ta không thể không có những tri thức pháp luật cần thiết để suy nghĩa và hành động theo đúng pháp luật Trong đời sống xã hội con người luôn luôn gắn với cộng đồng của mình, mối liên hệ đó luôn được nhìn nhận như là một điều kiện cơ bản để đảm bảo sự phát triển của mỗi cá nhân Có thể nói, quá trình trưởng thành của mỗi cá nhân là quá trình tiếp nhận và xử lý các mối quan hệ thông qua sự tác động của nó từ nhiều phía và

từ nhiều cấp độ khác nhau Để xử lý các mối quan hệ đó, con người luôn giữ vai trò chủ đạo trong quá trình điều chỉnh hành vi của con người và muốn đạt được điều đó con người cần có ý thức pháp luật tích cực Trong chế độ xã hội chủ nghĩa, pháp luật được coi là phương tiện hữu hiệu để công dân thực hiện quyền làm chủ của mình Với vai trò là công cụ đặc biệt trong việc thiết lập trật tự xã hội, hệ thống pháp luật đã không ngừng được hoàn thiện, đã và đang góp phần quan trọng vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Đối với nước ta hiện nay, việc tăng cường vai trò thực hiện pháp luật, tạo môi trường thuận lợi cho sự hình thành và phát triển ý thức đạo đức đã trở thành một trong những yêu cầu cấp thiết Quá trình xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường, nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa cũng như xã hội dân sự đòi hỏi phải tích cực hơn nữa trong việc thực hiện pháp luật vào đời sống, hình thành và phát triển ý thức pháp luật

Sự điều chỉnh xã hội bằng pháp luật làm cho mọi thành viên trong xã hội có thể tự do phát huy khả năng sáng tạo của mình trong môi trường lành mạnh – môi trường vận hành có trật tự, nền nếp, kỷ cương của một xã hội năng động, phát triển và văn minh

Thực tế, việc thực hiện pháp luật, làm cho pháp luật đi vào đời sống giúp cho

sinh viên nhận thức một cách đúng đắn về vai trò của pháp luật đối với bản thân và

xã hội, hiểu những quy tắc xử sự theo chuẩn mực của pháp luật để từ đó các hạn chế được những hành vi vi phạm pháp luật, xác định pháp luật có vai trò chủ đạo trong việc giáo dục đạo đức cho sinh viên, góp phần ổn định kỷ cương, ổn định trật tự xã hội, để sau này trở thành những công dân tốt, sống có ích cho xã hội và góp phần vào

sự phát triển bền vững của đất nước

Với những lý do trên việc nghiên cứu đề tài “Lý luận về thực hiện pháp luật và liên hệ thực tiễn về việc thực hiện pháp luật của sinh viên hiện nay” là vấn đề cần

CHƯƠNG 1 THỰC HIỆN PHÁP LUẬT 1.1 Khái niệm:

Thực hiện pháp luật1 là một quá trình hoạt động có mục đích, làm cho những quy định của pháp luật đi vào đời sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể

Trên thực tế, việc thực hiện các quy phạm pháp luật đều thông qua hành vi (hành động hoặc không hành động) của các chủ thể Duới gốc độ pháp lý thì hành vi thực hiện pháp luật của các chủ thể là hành vi hợp pháp, tức là hành vi đó không trái, không vượt quá các quy định của pháp luật, đáp ứng đầy đủ yêu cầu của pháp luật, phù hợp với pháp luật và có lợi cho Nhà nước, cho xã hội và cho các cá nhân

Những hành vi hợp pháp có thể được thực hiện theo ý chí của các chủ thể, trên

cơ sở nhận thức là cần thiết phải xử sự như vậy để đảm bảo lợi ích của bản thân hay lợi ích của người khác Cũng có thể chúng được thực hiện theo ý chí của nhà nước Ngoài ra, việc thực hiện những hành vi hợp pháp có thể xuất phát từ thực hiện theo những hành vi của những người xung quanh (thấy người khác làm như vậy thì cũng làm theo) chứ bản thân người thực hiện hành vi này không nhận thức được đầy đủ ý nghĩa của việc làm đó Thế nhưng, dù hành vi hợp pháp được thực hiện với lý do nào thì về bản chất chúng cũng là một quá trình đưa các quy định pháp luật của Nhà nước

đi vào đời sống

1.2 Các hình thức thực hiện pháp luật:

Các quy phạm pháp luật rất phong phú cho nên các hình thức thực hiện chúng cũng đa dạng Căn cứ vào tính chất của hoạt động thực hiện pháp luật, có thể xác định những hình thức thực hiện pháp luật sau:

1.2.1 Tuân theo pháp luật (tuân thủ pháp luật):

Tuân theo pháp luật 2là hình thức thực hiện pháp luật trong đó các chủ thể pháp luật kiềm chế không tiến hành những hoạt động mà pháp luật cấm

1Giáo trình Pháp luật đại cương, trường Đại học Lao Động Xã Hội (2016) do Th.s Đào Xuân Hội ( chủ biên ) Nhà xuất bản Dân Trí, Trang

Ví dụ: khi một công dân kiềm chế không thực hiện hành vi cố ý gây thương tích

mà Bộ luật Hình sự cấm thì công dân đó đã tuân thủ quy định của pháp luật hình sự

Đây là hình thức thực hiện pháp luật thông qua các xử sự thụ động (không hành động) của các chủ thể Thông thường chủ thể thực hiện hành vi theo sự điều khiển của

ý chí và lý trí nhằm phục vụ mục đích và nhu cầu của mình Tuy nhiên, một số hành vi của chủ thể có thể sẽ ảnh hưởng đến lợi ích của người khác Do đó, pháp luật yêu cầu chủ thể không được thực hiện một số hành vi nhất định Như vậy, trong quá trình thực hiện tất cả các hành vi của mình, chủ thể có nghĩa vụ phải nhận thức được những hành

vi nào có thể gây ảnh hưởng đến lợi ích của người khác và bị pháp luật cấm, và chủ thể kiềm chế không được thực hiện những hành vi đó Việc không thực hiện hành vi được gọi là thực hiện pháp luật khi đó gắn liền với lý trí và ý chí của chủ thể Nếu việc không thực hiện hành vi không gắn với việc nhận thức được tính chất, ý nghĩa pháp lý của hành vi thì không được gọi là thực hiện pháp luật

Mối quan hệ giữa tuân theo pháp luật và tự do cá nhân: Tuân theo pháp luật có liên quan trực tiếp đến phạm trù tự do của các chủ thể Để duy trì trật tự chung cho xã hội, mỗi chủ thể chỉ được xử sự hoàn toàn theo ý mình trong một phạm vi nhất định Vượt ra khỏi giới hạn đó là xâm phạm tới tự do của những người khác, phá vỡ thế cân bằng về quyền lợi giữa các chủ thể và xét trên diện rộng sẽ gây ra những bất ổn định

xã hội Chính vì thế, Nhà nước xác định rõ một ranh giới pháp lý về những việc mà ở

đó, các chủ thể cần phải biết dừng lại (kiềm chế để không thực hiện những việc Nhà nước cấm), trên cơ sở đó Nhà nước duy trì được “sự công bằng” chung giữa các chủ thể Tuy nhiên, trong xã hội có giai cấp việc “xác định ranh giới” luôn mang màu sắc giai cấp, nghĩa là theo cách xác định đó thì lợi ích của giai cấp thống trị luôn được thực hiện một cách tối đa, mặc dù “sự thực hiện tối đa” này phải được hiểu một cách năng động là nó tương thích với bối cảnh xã hội cụ thể hiện tại, tức là, vẫn ở mức mà mọi người trong xã hội có thể chấp nhận được

Những quy phạm pháp luật có tính chất cấm thực hiện hành vi nào đó được thể hiện trong Luật Hình sự, hành chính Đó chính là những mệnh lệnh của Nhà nước đòi hỏi các chủ thể phải thực hiện theo hình thức kiềm chế việc thực hiện một hành vi nào

đó, nghĩa là ở hình thức tuân theo pháp luật

1.2.2 Thi hành (chấp hành) pháp luật:

Thi hành pháp luật 3 là hình thức thực hiện pháp luật trong đó chủ thể thực hiện nghĩa vụ pháp lý của mình bằng những hoạt động tích cực.

Chẳng hạn, công dân thực hiện nghĩa vụ quân sự, thực hiện nghĩa vụ đóng thuế, nghĩa vụ lao động công ích, nghĩa vụ nuôi dạy con cái, chăm sóc ông bà, cha mẹ khi già yếuthì việc thực hiện những nhiệm vụ này đều thông qua xử sự chủ động, đó là việc thi hành (hay chấp hành) pháp luật

Ngược lại, với trường hợp tuân theo pháp luật, ở trường hợp này các chủ thể cần thực hiện pháp luật thông qua các xử sự tích cực (các hành động) Nó thể hiện sự ý thức và thể hiện một cách tích cực các bổn phận, nghĩa vụ hay trách nhiệm của mình Mặc dù việc tiến hành những xử sự đó có thể xuất phát từ một thái độ hoàn toàn tự giác hay bị bắt buộc Nếu ở hình thức tuân theo pháp luật, các chủ thể phải thực hiện yêu cầu của Nhà nước đều xuất phát từ mục đích bảo toàn các lợi ích hợp pháp và sẵn

có (đã có từ trước) của các chủ thể khác Thì trong trường hợp này, việc thực hiện yêu cầu của Nhà nước lại xuất phát từ mục đích phải tạo ra những quyền về vật chất, tinh thần hay tạo ra những lợi thế nhất định cho các đối tượng mà họ cần thực hiện nghĩa

vụ Chính tính chất chủ động của quá trình tạo ra các quyền vật chất, tinh thần hay những lợi thế mà các chủ thể pháp luật không thể thực hiện loại nghĩa vụ này bằng hành vi ở dạng không hành động

Yếu tố quyết định điểm khác biệt của hai hình thức thực hiện pháp luật là chấp hành pháp luật và tuân theo pháp luật chính là tính chất của mối quan hệ xã hội mà chủ thể tham gia Khi tham gia vào những quan hệ pháp luật mà nghĩa vụ được thực hiện theo hình thức tuân theo pháp luật thì thông thường các chủ thể giữ tư cách là công dân nói chung Việc tuân theo pháp luật của các chủ thể nhằm bảo vệ các quyền công dân cho các chủ thể khác (ví dụ: quyền được bảo toàn tính mạng, quyền được bảo vệ danh dự, uy tín, quyền được bảo vệ tài sản hợp pháp) hoặc nhằm bảo vệ trật tự công cộng mà Nhà nước đã thiết lập trên một lĩnh vực nhất định (ví dụ: trật tự an toàn giao thông đường bộ) Ngược lại, đối với những quan hệ xã hội mà nghĩa vụ được thực hiện theo hình thức thi hành pháp luật thì các chủ thể thường không giữ tư cách công dân nói chung nữa mà có một tư cách khác, đặc thù cho mối quan hệ xã hội đó Những quan hệ xã hội này, để tham gia vào nó cần phải có những điều kiện nhất định Chỉ những cá nhân có đầy đủ các điều kiện đó thì mới trở thành chủ thể của quan hệ loại này (chứ không thể là công dân bất kỳ) Như quan hệ gia đình giữa cha mẹ và con cái (nghĩa vụ nuôi dạy con, nghĩa vụ cấp dưỡng), quan hệ giữa những người có cùng một

hợp đồng kinh tế hay dân sự, hay quan hệ bồi thường cho người khác vì thiệt hại mà mình đã gây ra (điều kiện của chủ thể trong các trường hợp trên là có quan hệ gia đình,

có ký kết hợp đồng, đã gây ra thiệt hại) Đối với những loại quan hệ này, Đôi khi các chủ thể cũng giữ tư cách là công dân, nhưng không phải tư cách công dân nói chung

mà là công dân cụ thể, có những điều kiện cụ thể để phải thực hiện những nghĩa vụ nhất định

Ví dụ: quan hệ của công dân với Nhà nước khi thực hiện nghĩa vụ quân sự thì phải có điều kiện là nam giới, đủ 18 tuổi trở lên, chưa thực hiện nghĩa vụ quân sự Khi tham gia vào những quan hệ xã hội riêng biệt, các chủ thể đều nhận thức được vị trí, vai trò, tư cách của mình (Ví dụ: làm cha mẹ hoặc là một bên của hợp đồng lao động)

vì thế cũng ý thức được nghĩa vụ mình cần thực hiện khi giữ vị trí, vai trò, tư cách cụ thể đó

Những quy phạm pháp luật xác định nghĩa vụ phải được thực hiện bằng những hành vi tích cực trong hình thức thực hiện pháp luật này Trong các lĩnh vực kinh tế, dân sự hay hành chính ta đều có thể dễ dàng nhận thấy nhiều hành vi được thực hiện theo hình thức thi hành pháp luật

1.2.3 Sử dụng pháp luật:

hiện quyền chủ thể của mình (thực hiện những hành vi mà pháp luật cho phép).

Ví dụ5: Hiến pháp 2013 quy định: “công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu tình Việc thực hiện các quyền này do pháp luật qui định” Như vậy, các công dân có quyền tự do trong việc tìm kiếm, hoặc tiếp nhận và truyền đạt ý kiến của mình đối với các lĩnh vực trong xã hội Công dân có quyền thực hiện hoặc không thực hiện quyền này

Hai hình thức thực hiện pháp luật trên đều yêu cầu chủ thể tham gia quan hệ pháp luật phải thực hiện hành vi như: “ không làm điều pháp luật cấm hoặc làm điều pháp luật buộc phải làm bảo vệ quyền, lợi ích của người khác, lợi ích của xã hội

Khác với hai hình thức thực hiện pháp luật đã nêu ở trên, đối với hình thức sử dụng pháp luật, các chủ thể lại có quyền lựa chọn việc tiến hành hay không tiến hành những hoạt động mà Nhà nước cho phép Song để thực hiện lợi ích của bản thân hay

của người khác, họ cần phải biết được những quyền mà Nhà nước trao cho và chủ động tổ chức thực hiện các quyền ấy Nhà nước quy định nhiều quyền, nhiều hành vi chủ thể được phép làm tùy điều kiện mỗi người mà các chủ thể lựa chọn, thực hiện những hành vi được pháp luật cho phép để tạo lợi ích cho mình Người có sự hiểu biết pháp luật càng nhiều thì sự vận dụng pháp luật càng trở nên chủ động, đầy đủ và có hiệu quả

Tuy nhiên, chúng ta cũng nên xem xét thêm một thuật ngữ: “Lợi dụng kẽ hở của pháp luật nhằm đạt được những lợi ích không chính đáng” Điều đáng nói chính là

ở chỗ: mặc dù hành vi lợi dụng kẽ hở của pháp luật nhằm đạt được những lợi ích không chính đáng thường được tiến hành một cách không có căn cứ và không chính đáng nhưng việc xử lý những hành vi này lại không thể thực hiện một cách kịp thời do chưa có quy định nào xác định đó là hành vi bị cấm cũng như chưa có biện pháp xử lý thích hợp Chỉ trong trường hợp hành vi đó có tính chất nghiêm trọng, gây tổn hại đáng kể đến trật tự kinh tế, chính trị, xã hội thì mới bị xử lý theo hình thức áp dụng tương tự pháp luật, song trường hợp này cũng rất hạn chế Chính vì khả năng bị xử lý thấp nên chúng khá phổ biến và nhiều khi người ta nhầm tưởng chúng là sử dụng pháp luật Thực tế, nguyên nhân chính của tình trạng này là do Nhà nước chưa kịp ra quy định cấm đối với những hành vi đó

Những quy phạm pháp luật quy định các quyền tự do, dân chủ của công dân được thực hiện theo hình thức này Theo xu hướng chung, những hành vi thực hiện pháp luật theo hình thức này sẽ ngày càng tăng dần cùng với những tiến bộ xã hội hoặc khi Nhà nước không ngừng mở rộng thêm các quyền tự do, dân chủ cho công dân Thêm vào đó đời sống xã hội trong thời đại mới cũng đặt ra những đòi hỏi ngày càng cao đối với con người bắt buộc họ phải ngày càng hiểu biết, năng động hơn và sử dụng pháp luật một cách có hiệu quả hơn vào trong thực tiễn hoạt động của mình

1.2.5 Áp dụng pháp luật:

Áp dụng pháp luật6 là hình thức thực hiện pháp luật trong đó Nhà nước thông qua ra các cơ quan, cá nhân có thẩm quyền tổ chức cho các chủ thể thực hiện những quy định pháp luật, hoặc tự mình căn cứ vào các quy định của pháp luật để tạo ra các quyết định làm phát sinh, thay đổi, đình chỉ hoặc chấm dứt các quan hệ pháp luật cụ thể

Nếu như tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật và sử dụng pháp luật là những hình thức mà thông thường các chủ thể đều có thể tự mình thực hiện một cách độc lập thì hình thức áp dụng pháp luật lại đòi hỏi cần phải có sự tham gia của Nhà nước Đây chính là nét đặc thù của hình thù của hình thức này

Ví dụ:7 Cảnh sát giao thông ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với người đi vào đường ngược chiều hay không đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông đường bộ

Trong thực tế, khi sử dụng pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội, nếu chỉ thông qua các hình thức tuân theo pháp luật, thi hành pháp luật, sử dụng pháp luật thì

sẽ có rất nhiều quy phạm pháp luật không thực hiện Nguyên nhân có thể là các chủ thể không muốn thực hiện hoặc không đủ khả năng tự thực hiện nếu thiếu sự tham gia của cơ quan Nhà nước hoặc cá nhân có thẩm quyền Sự tham gia của nhà nước có vai trò đặc biệt: Nhà nước là người tổ chức cho các chủ thể thực hiền quyền hay nghĩa vụ, cũng có thể là người hỗ trợ hay tạo ra những điều kiện cần thiết về mặt tài chính Tuy vậy, trong trường hợp nào thì kết quả của quá trình áp dụng pháp luật cũng là những quyết định có tính bắt buộc đối với tất cả các chủ thể có liên quan

Một số đặc điểm của áp dụng pháp luật:8

Thứ nhất, áp dụng pháp luật là hoạt động mang tính tổ chức, thể hiện quyền lực Nhà nước Cụ thể:

Hoạt động áp dụng pháp luật chỉ do cơ quan Nhà nước hay nhà chức trách có thẩm quyền tiến hành Mỗi cơ quan Nhà nước hay nhà chức trách trong phạm vi thẩm quyền chỉ được thực hiện một số hoạt động áp dụng pháp luật nhất định Áp dụng pháp luật là cơ sở để các cơ quan thực hiện chức năng của mình bởi vì trong quá trình đó để

áp dụng pháp luật vào vụ việc, những cơ quan này cần tiến hành rất nhiều những hoạt động cần thiết để lám sáng tỏ tình tiết của vụ việc cần áp dụng pháp luật và đi đến một quyết định chính xác

Hoạt động áp dụng pháp luật được tiến hành chủ yếu theo ý chí đơn phương của

cơ quan nhà nước có thẩm quyền, không phụ thuộc vào ý chí của chủ thể bị áp dụng

pháp luật Điều này thể hiện vai trò chủ động của Nhà nước trong việc kiểm soát và điều hành xã hội

Các quyết định của cơ quan Nhà nước khi áp dụng pháp luật thông qua các văn bản áp dụng pháp luật có tính chất bắt buộc đối với tất cả các tổ chức, cá nhân có liên quan Trong những trường hợp cần thiết, quyết định áp dụng pháp luật được bảo đảm thực hiện bằng cưỡng chế của Nhà nước

Thứ hai: áp dụng pháp luật là hoạt động cần phải tuân theo những thủ tục chặt chẽ do pháp luật quy định Ví dụ, việc giải quyết một vụ án hình sự cần phải tiến hành

theo những quy định của pháp luật tố tụng hình sự Do tính chất quan trọng và phức tạp của hoạt động áp dụng pháp luật có ảnh hưởng lớn đến quyền và lợi ích của các chủ thể có liên quan nên pháp luật phải xác định rõ cơ sở, điều kiện, trình tự, thủ tục, quyền và nghĩa vụ của các bên trong quá trình áp dụng pháp luật để tránh tình trạng áp dụng tùy tiện, áp dụng thiếu chính xác

Thứ ba: áp dụng pháp luật là hoạt động điều chỉnh cá biệt, cụ thể đối với các quan hệ xã hội xác định Khi trong đời sống xã hội nảy sinh những tình huống đòi hỏi

cần phải có những tác động từ phía Nhà nước để làm nảy sinh, làm thay đổi hay làm chấm dứt quan hệ pháp luật nhất định Đối tượng của hoạt động áp dụng pháp luật là những quan hệ xã hội cần đến sự điều chỉnh cá biệt trên cơ sở những mệnh lệnh chung trong quy phạm pháp luật Chỉ thông qua những điều chỉnh cá biệt thì những mệnh lệnh chung đó mới được hiện thực hóa

thứ tư: áp dụng pháp luật là hoạt động đòi hỏi tính sáng tạo Khi áp dụng pháp

luật các cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải nghiên cứu vụ việc để trên cơ sở đó lựa chọn quy phạm, ra văn bản áp dụng pháp luật và tổ chức thi hành Trong trường hợp pháp luật chưa có quy định ảnh hoặc quy định chưa rõ thì phải vận dụng một cách sáng suốt

Những trường hợp cần áp dụng pháp luật9

Khi cần áp dụng các biện pháp cưỡng chế Nhà nước hoặc áp dụng các chế tài pháp luật đối với những chủ thể có hành vi vi phạm pháp luật

Trong các quan hệ pháp luật xác định, các chủ thể cần có ý thức và thái độ tự giác thực hiện các nghĩa vụ của mình Tuy nhiên trong trường hợp không có trở ngại