BAI I

BÀI I Trung tâm Đào tạo E Learning Cơ hội học tập cho mọi người Tư tưởng Hồ Chí Minh – Bài 1 Trang 1 BÀI I – CHƯƠNG 1 CƠ SỞ, QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH Chương này bao gồm[.]

BÀI I – CHƯƠNG 1

CƠ SỞ, QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH

VÀ PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Chương này bao gồm 3 mục lớn:

I Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh

II Quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh

III Giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh

Mục tiêu

Sau khi học xong chương này, anh/ chị sẽ:

- Nắm được cơ sở khách quan và chủ quan hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh;

- Nắm được các giai đoạn chủ yếu trong quá trình hình thành và phát triển tư tưởng

a Bối cảnh lịch sử hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh:

Hoàn cảnh xã hội Việt Nam:

+ Xã hội Việt Nam trước khi Pháp xâm lược là xã hội phong kiến độc lập với một nền nông nghiệp lạc hậu, trì trệ Vì vậy, đã không phát huy được những thế mạnh của dân tộc và đất nước, không tạo ra tiềm lực vật chất và tinh thần đủ sức bảo vệ Tổ quốc, chống lại âm mưu xâm lược của chủ nghĩa thực dân phương Tây

+ Khi thực dân Pháp xâm lược Việt Nam (1858) và hiệp định Patơnốt (1884) được

ký kết, xã hội Việt Nam bước sang giai đoạn mới và trở thành xã hội thuộc địa nửa phong kiến Trong lòng xã hội thuộc địa, mâu thuẫn mới là mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam với thực dân xâm lược xuất hiện trên nền mâu thuẫn cũ là mâu thuẫn giữa địa chủ với nông dân, nó không thủ tiêu mâu thuẫn cũ mà làm cơ sở để duy trì mâu thuẫn cũ, xã hội Việt Nam càng thêm đen tối

+ Đầu thế kỷ XX, bối cảnh xã hội Việt Nam đặt dân tộc chống cả Triều lẫn Tây Các cuộc khởi nghĩa của nông dân và các phong trào yêu nước ở thời kỳ này dù dưới ngọn

cờ nào cũng đều thất bại hoặc bị dìm trong bể máu Xã hội Việt Nam khủng hoảng về

đường lối cứu nước Yêu cầu phải có tư tưởng chỉ đạo đúng đắn, phải có một con đường

mới cho phong trào cứu nước giải phóng dân tộc đã trở thành vấn đề cấp thiết

Nguyễn Tất Thành sớm hình thành ý định ra đi tìm đường cứu nước - con đường

đưa Nguyễn Ái Quốc đến với tư tưởng Hồ Chí Minh: độc lập dân tộc gắn liền với CNXH, giải phóng dân tộc phải đi theo con đường mới “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác là cách mạng vô sản”

Bối cảnh thời đại:

- Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước và bước lên vũ đài chính trị khi Chủ nghĩa Tư bản đã bước sang giai đoạn chủ nghĩa đế quốc, tranh giành ảnh hưởng và quyền lợi lẫn nhau, vừa liên kết với nhau trong việc nô dịch và bóc lột các dân tộc thuộc địa Vì vậy, nhiều mâu thuẫn mới của thời đại xuất hiện, cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của các nước thuộc địa và phụ thuộc đã trở thành một phong trào chung gắn liền với phong trào cách mạng của giai cấp vô sản quốc tế

- Mục đích ra đi lúc đầu là tìm hiểu tại sao và bằng cách nào mà các nước phương Tây giàu mạnh; là tìm hiểu cái gì ẩn náu đằng sau những câu châm ngôn lý tưởng về tự do, bình đẳng, bác ái

- Cách mạng tháng Mười Nga (1917) thành công đã mở ra một thời đại mới trong lịch sử loài người Gần hai năm sau, tháng 3-1919, Quốc tế Cộng sản được thành lập và có những hoạt động thiết thực đã làm tiếng vang và ảnh hưởng của Cách mạng tháng Mười lan rộng khắp nơi trên thế giới

- Tháng 7-1920, Báo Nhân đạo đăng Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn

đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của V.I Lênin Được đọc văn kiện này, trong Nguyễn Ái

Quốc đã có bước phát triển nhảy vọt về nhận thức, tư tưởng:

+ Từ nhận thức về mối quan hệ áp bức dân tộc, Người đi tới nhận thức về sự áp bức giai cấp và mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản với vô sản;

+ Từ nhận thức về quyền độc lập tự do của các dân tộc bị áp bức, Người đi tới nhận thức về quyền tự do dân chủ của con người, về vấn đề giải phóng con người và giải phóng loài người;

+ Từ chỗ xác định chủ nghĩa tư bản đế quốc là kẻ thù của các dân tộc thuộc địa, của giai cấp công nhân và nhân dân lao động quốc tế, người thấy rõ giai cấp vô sản và nhân dân lao động ở các nước Chính quốc là bạn đồng minh của các dân tộc thuộc địa trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc

+ Từ những nhận thức quan trọng này, cuối tháng 12-1920, tại Đại hội lần thứ 18 Đảng Xã hội Pháp, họp tại thành phố Tua, Nguyễn Ái Quốc đã bỏ phiếu tán thành việc Đảng

Xã hội Pháp gia nhập Quốc tế III Người trở thành một trong những người sáng lập Đảng

Cộng sản Pháp và là người cộng sản Việt Nam đầu tiên Sự kiện này đánh dấu bước ngoặt cơ

bản trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Nguyễn Ái Quốc: từ chủ nghĩa yêu nước, Người đến với chủ nghĩa Mác - Lênin và tìm thấy con đường cứu nước, giải phóng dân tộc

Nói tóm lại, hoàn cảnh lịch sử ra đời tư tưởng Hồ Chí Minh Chính là sự vận động, phát triển của tư tưởng yêu nước Việt Nam những năm cuối thế kỷ XIX đến những năm 20 của thế kỷ XX; là sự gặp gỡ giữa trí tuệ mẫn cảm, thiên tài của Hồ Chí Minh với trí tuệ thời đại, chủ nghĩa Mác - Lênin, đã hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh

b Những tiền đề tư tưởng - lý luận Hồ Chí Minh:

Giá trị truyền thống dân tộc:

Hồ Chí Minh kế thừa, phát triển và nâng cao các giá trị văn hóa dân tộc

- Chủ nghĩa Yêu nước chân chính và tinh thần bất khuất trong lịch sử đấu tranh

dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam luôn là niềm tự hào của mọi người dân Việt Nam Yêu nước Đây là hành trang tư tưởng quan trọng của Nguyễn Tất Thành khi rời Tổ quốc ra đi tìm đường cứu nước

- Đoàn kết, tương thân tương ái, sống nhân nghĩa là truyền thống văn hóa quý báu

của dân tộc Việt Nam Kế thừa truyền thống ấy, trong quá trình lãnh đạo sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc, Hồ Chí Minh luôn Yêu cầu cán bộ, đảng viên và các tầng lớp

nhân dân phải thực hiện bốn chữ "đồng": Đồng tình, đồng sức, đồng lòng, đồng minh

- Cần cù, dũng cảm, thông minh và sáng tạo trong lao động sản xuất và chống giặc

ngoại xâm cũng là truyền thống quý báu của dân tộc Việt Nam Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh là biểu hiện sinh động của truyền thống tốt đẹp này Tư tưởng Hồ Chí Minh được hình thành dần dần từ cảm tính đến lý tính nhằm tìm ra con đường giải phóng cho dân tộc Việt Nam Việc xuất hiện tư tưởng Hồ Chí Minh là nhu cầu tất yếu khách quan của cách mạng Việt Nam và do chính lịch sử của cách mạng Việt Nam quy định

Tinh hoa văn hóa nhân loại:

- Tinh hoa văn hóa phương Đông là một trong những cội nguồn quan trọng hình

thành tư tưởng Hồ Chí Minh

+ Người đã có vốn tri thức khá vững về Quốc học và Hán học Người đề cao mặt

tích cực của Nho giáo như triết lý hành động, lý tưởng về một xã hội bình trị - thế giới đại

đồng, triết lý nhân sinh, tu thân tích đức

+ Gạt bỏ những mặt tiêu cực của Phật giáo, Hồ Chí Minh tiếp thu những mặt tích

cực như tư tưởng vị tha, từ bi, bác ái, thương người như thể thương thân; là tinh thần bình đẳng, dân chủ chất phác; là lối sống đạo đức, là sự giản dị, trong sạch, luôn biết làm việc thiện cho đời, cho người; là sự cần cù lao động, ghét thói lười biếng, tham lam

+ Tư tưởng dân chủ tiến bộ như chủ nghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn có ảnh

hưởng đến tư tưởng Hồ Chí Minh, vì Người tìm thấy những điểm phù hợp với điều kiện của cách mạng nước ta Hồ Chí Minh là nhà mác-xít tỉnh táo và sáng suốt, biết khai thác những yếu tố tích cực của tư tưởng văn hoá phương Đông để phục vụ cho sự nghiệp của cách mạng Việt Nam

- Tư tưởng và văn hóa phương Tây là một trong những nguồn gốc quan trọng hình

thành tư tưởng Hồ Chí Minh

+ Phần lớn thời gian hoạt động của Người ở nước ngoài là ở các nước châu Âu Nền văn hóa, chế độ dân chủ tư sản và tư tưởng cách mạng của các nước châu Âu đã ảnh hưởng sâu sắc tới sự hình thành tư tưởng của Hồ Chí Minh Những tư tưởng dân chủ và cách mạng cùng những hoạt động thực tiễn của Người trong giới trí thức đã giúp Nguyễn Ái

Quốc nhận thức rằng: Thể chế dân chủ - dù là dân chủ tư sản cũng tiến bộ vượt bậc so với

các chế độ quân chủ phong kiến và chế độ thuộc địa

+ Nguyễn Ái Quốc còn học được lối làm việc dân chủ khi Người tham gia các hoạt động Chính trị trong các tổ chức ở Pháp Người đã thâu lượm, chắt lọc, rèn luyện để kế thừa, đổi mới, phát triển, nâng tư tưởng, nhận thức lên tầm cao của tri thức nhân loại

Chủ nghĩa Mác - Lênin:

Chủ nghĩa Mác-Lênin là nguồn gốc lý luận trực tiếp, quyết định bản chất của tư tưởng Hồ Chí Minh và tư tưởng của Người góp phần làm phong phú thêm CNMLN ở thời đại các dân tộc bị áp bức vùng lên giành độc lập, tự do Chính bản lĩnh ấy đã giúp Người tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin với tinh thần tự chủ, độc lập, sáng tạo Vai trò của chủ nghĩa Mác -Lênin đối với tư tưởng Hồ Chí Minh thể hiện:

- Quyết định bản chất thế giới quan khoa học của tư tưởng Hồ Chí Minh

- Quyết định phương pháp hành động biện chứng của Hồ Chí Minh

- Với tư duy hành động, Nguyễn Ái Quốc tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin là do yêu cầu thực tiễn của cách mạng Việt Nam, đó là con đường cứu nước, giành độc lập dân tộc, dần tiến lên chủ nghĩa xã hội Người đến với chủ nghĩa Lênin qua cửa ngõ của chủ nghĩa yêu nước, rồi từ đó trở lại tìm hiểu, nghiên cứu chủ nghĩa Mác một cách sâu sắc, khoa học, nắm chắc cái tinh thần, bản chất chứ không tuân thủ ngôn từ, công thức

2 Nhân tố chủ quan:

- Khả năng tư duy và trí tuệ Hồ Chí Minh: tự chủ, sáng tạo, độc lập trong tư duy

- Người đã có một quá trình khổ công học tập, rèn luyện để tiếp thu có chọn lọc những tinh hoa của tri thức nhân loại, sớm vươn tới đỉnh cao tri thức nhân loại để tạo nên tri thức và kinh nghiệm của riêng mình

- Người là một nhà yêu nước chân chính, một người cộng sản nhiệt thành cách mạng; một người có tinh thần yêu nước, thương dân, thương yêu những người cùng khổ; một tinh thần sẵn sàng hy sinh vì nền độc lập của Tổ quốc, vì tự do, hạnh phúc của đồng bào mình, vì sự nghiệp giải phóng con người, giải phóng loài người

- Phẩm chất, đạo đức và năng lực hoạt động thực tiễn là những nhân tố quyết định

để Hồ Chí Minh tiếp nhận, chọn lọc, chuyển hóa và phát triển những tinh hoa dân tộc và thời đại thành hệ tư tưởng đặc sắc của mình

II QÚA TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH:

1 Thời kỳ hình thành tư tưởng yêu nước, thương nòi và chí hướng cứu nước (1890-1911):

Hồ Chí Minh chuẩn bị hành trang để đi tìm đường cứu nước: tiếp thu văn hóa dân tộc, giáo dục ở trường, tiếp xúc với các tư tưởng tiến bộ của văn hóa Pháp, tham gia các phong trào cách mạng, v.v

2 Thời kỳ tìm tòi con đường cứu nước, giải phóng dân tộc (1911-1920):

Hồ Chí Minh khảo sát thực tiễn ở nhiều Nước tư bản châu Âu, châu Mỹ, tiếp xúc với nhiều tư tưởng tiến bộ và đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, tìm ra con đường giải phóng dân tộc theo con đường cách mạng vô sản, trở thành người cộng sản Việt Nam đầu tiên, người theo chủ nghĩa Quốc tế vô sản

3 Thời kỳ hình thành cơ bản tư tưởng về con đường cách mạng Việt Nam

(1921-1930):

Đây là thời kỳ hoạt động sôi động, đầy hiệu quả của Hồ Chí Minh

- Người viết nhiều bài báo, tác phẩm lý luận lớn như Bản án chế độ Thực dân Pháp (1925), Đường Kách mệnh (1927), Cương lĩnh đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt nam (1930)

- Tham gia nhiều hoạt động thực tiễn sâu rộng, phong phú;

- Người chuẩn bị cả về tư tưởng và tổ chức để sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam, thông qua Cương lĩnh đầu tiên của Đảng Đến năm 1930, tư tưởng Hồ Chí Minh về con đường cách mạng Việt Nam được hình thành về cơ bản

4 Thời kỳ thử thách, khó khăn, kiên trì giữ vững quan điểm, nêu cao tư tưởng độc lập, tự do và quyền dân tộc cơ bản (1930-1945):

Trong thời kỳ này, Hồ Chí Minh gặp nhiều khó khăn, không được đánh giá đúng, có khi hiểu sai, nhưng Người vẫn kiên trì quan điểm về con đường cứu nước đã chọn

Hồ Chí Minh chuẩn bị mọi mặt để thực hiện thắng lợi cách mạng tháng Tám Thắng lợi của cách mạng tháng Tám là thắng lợi đầu tiên của tư tưởng Hồ Chí Minh

5 Thời kỳ hoàn thiện và tiếp tục phát triển (1945-1969):

Thời kỳ này tư tưởng Hồ Chí Minh phát triển theo cả chiều rộng và chiều sâu nhằm giải quyết các vấn đề quan trọng của dân tộc Việt Nam: tư tưởng kháng chiến gắn với kiến quốc; xây dựng Nhà nước; xây dựng Đảng cầm quyền; đồng thời thực hiện hai chiến lược cách mạng, xây dựng và phát triển kinh tế; thực hiện chính sách đối ngoại hòa bình, hợp tác với các nước

III GIÁ TRỊ TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH:

1 Tư tưởng Hồ Chí Minh soi sáng con đường giải phóng và phát triển dân tộc:

a Tài sản tinh thần vô giá của dân tộc Việt Nam:

- Tư tưởng Hồ Chí Minh là sản phẩm của thời đại, nó trường tồn, bất diệt, là tài sản

vô giá của dân tộc ta

Sở dĩ như vậy là vì tư tưởng của Người không chỉ tiếp thu, kế thừa những giá trị, tinh hoa văn hóa, tư tưởng "vĩnh cửu" của loài người, trong đó chủ yếu là chủ nghĩa Mác - Lênin, mà còn đáp ứng nhiều vấn đề của thời đại, của sự nghiệp cách mạng Việt Nam và thế giới

Tính sáng tạo của tư tưởng Hồ Chí Minh được thể hiện ở chỗ: nó trung thành với những nguyên lý phổ biến của chủ nghĩa Mác - Lênin, đồng thời khi nghiên cứu, vận dụng những nguyên lý đó, Hồ Chí Minh đã mạnh dạn loại bỏ những gì không thích hợp với điều kiện cụ thể của nước ta, dám đề xuất những vấn đề mới do thực tiễn đặt ra và giải quyết một cách linh hoạt

Tư tưởng Hồ Chí Minh đã được kiểm nghiệm trong thực tiễn, với những hoạt động cách mạng của Người Ngày nay, tư tưởng đó, bao gồm một hệ thống những quan điểm lý luận, tư tưởng về chiến lược, sách lược cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, cách mạng xã

hội chủ nghĩa ở nước ta, về sự cải biến cách mạng đối với thế giới, về đạo đức, phong cách,phương pháp Hồ Chí Minh, về việc hiện thực hóa các tư tưởng ấy trong đời sống xã hội đang soi sáng cho chúng ta

Nét đặc sắc nhất trong tư tưởng Hồ Chí Minh là những vấn đề xung quanh việc giải

phóng dân tộc và định hướng cho sự phát triển của dân tộc Tư tưởng của Người gắn liền

với chủ nghĩa Mác - Lênin và thực tiễn cách mạng nước ta

Ngay từ những năm 30 của thế kỉ XX, trong Chánh cương, Sách lược vắn tắt,

Người đã xác định phương hướng chiến lược của cách mạng Việt Nam là: làm tư sản dân quyền cách mạng và thổ địa cách mạng để đi tới xã hội cộng sản Tư tưởng trên đây của

Hồ Chí Minh vừa phản ánh quy luật khách quan của sự nghiệp đấu tranh giải phóng trong thời đại cách mạng vô sản, vừa phản ánh mối quan hệ khăng khít giữa mục tiêu giải phóng dân tộc với mục tiêu giải phóng giai cấp và giải phóng con người

b Nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động của cách mạng Việt Nam:

Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho Đảng ta và nhân dân ta trên con đường thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Trong suốt chặng đường hơn một nửa thế kỷ, tư tưởng Hồ Chí Minh đã trở thành ngọn cờ dẫn dắt cách mạng nước ta đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác

Trong bối cảnh của thế giới ngày nay, tư tưởng Hồ Chí Minh giúp chúng ta nhận thức đúng những vấn đề lớn có liên quan đến việc bảo vệ nền độc lập dân tộc, phát triển xã hội và đảm bảo quyền con người, bởi vì Hồ Chí Minh đã suốt đời phấn đấu cho việc giải phóng các dân tộc, đã đề ra lý luận về sự phát triển của các dân tộc giành được độc lập tiến lên chủ nghĩa xã hội và luôn luôn quan tâm đến lợi ích con người

Tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng vững chắc để Đảng ta vạch ra đường lối cách mạng đúng đắn, là sợi chỉ đỏ dẫn đường cho toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ta đi tới thắng lợi

Tư tưởng Hồ Chí Minh mãi mãi sống với chúng ta, vì đã thấm sâu vào quần chúng nhân dân, chỉ đạo thực hiện có hiệu quả những nhiệm vụ đối với thời đại Qua thực tiễn cách mạng, tư tưởng Hồ Chí Minh ngày càng tỏa sáng, chiếm lĩnh trái tim, khối óc của hàng triệu, hàng triệu con người

2 Tư tưởng Hồ Chí Minh đối với sự phát triển thế giới:

a Phản ánh khát vọng thời đại:

Hồ Chí Minh là nhân vật lịch sử vĩ đại, không chỉ là sản phẩm của dân tộc, của giai cấp công nhân Việt Nam, mà còn là sản phẩm của thời đại, của nhân loại tiến bộ

Ngay trong những năm 20 của thế kỷ XX, cùng với quá trình hình thành về cơ bản

tư tưởng Hồ Chí Minh, Người đã có những cống hiến xuất sắc về lý luận cách mạng giải

phóng dân tộc thuộc địa dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin: giành độc lập dân tộc

để tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội

Người cũng có những nhận thức sâu sắc và độc đáo về mối quan hệ chặt chẽ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp trong cách mạng giải phóng dân tộc theo con đường cách mạng vô sản

Người chỉ rõ tầm quan trọng đặc biệt của độc lập dân tộc trong tiến trình đi lên chủ

nghĩa xã hội, về tính tự thân vận động của công cuộc đấu tranh giải phóng của nhân dân

các nước thuộc địa và phụ thuộc, về mối quan hệ giữa cách mạng giải phóng dân tộc thuộc địa với cách mạng vô sản ở chính quốc và về khả năng cách mạng giải phóng dân tộc thuộc địa nổ ra và thắng lợi trước cách mạng vô sản chính quốc

Việc xác định đúng đắn những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam trong tư tưởng Hồ Chí Minh, trong đó có cả các vấn đề về chủ nghĩa xã hội và xây dựng chủ nghĩa

xã hội, về hòa bình, hợp tác, hữu nghị giữa các dân tộc có giá trị to lớn về mặt lý luận và đang trở thành hiện thực của nhiều vấn đề quốc tế ngày nay

b Tìm ra các giải pháp đấu tranh giải phóng loài người:

Có thể nói, đóng góp lớn nhất của Hồ Chí Minh đối với thời đại là từ việc xác định con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc đến việc xác định được một con đường cách mạng, một hướng đi và tiếp theo đó là một phương pháp để thức tỉnh hàng trăm triệu con người bị áp bức trong các nước thuộc địa lạc hậu

Hồ Chí Minh đã giải quyết đúng đắn vấn đề "Làm cách nào để giải phóng các dân tộc thuộc địa "; Người đã xác định chủ nghĩa đế quốc là kẻ thù lớn nhất của các dân tộc bị

áp bức, và để chiến thắng chủ nghĩa đế quốc, cần phải thực hiện "đại đoàn kết", "đại hòa hợp" Đây là một đóng góp to lớn của Hồ Chí Minh

Giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với thế giới còn là ở chỗ ngay từ rất sớm,

Ng-ười đã nhận thức đúng sự biến chuyển của thời đại Trên cơ sở nắm vững đặc điểm thời

đại, Hồ Chí Minh đã hoạt động không mệt mỏi để gắn cách mạng Việt Nam với cách

mạng thế giới Người đặt cách mạng giải phóng dân tộc thuộc địa vào phạm trù cách mạng

vô sản; Người cương quyết bảo vệ và phát triển quan điểm của V.I Lênin về khả năng to lớn và vai trò chiến lược của cách mạng giải phóng dân tộc ở thuộc địa đối với cách mạng

vô sản

Với việc nắm bắt chính xác xu thế phát triển của thời đại, Hồ Chí Minh đã đề ra

đường lối chiến lược, sách lược và phương pháp cách mạng đúng đắn cho sự nghiệp cứu nước, giải phóng dân tộc Việt Nam

c Cổ vũ các dân tộc đấu tranh vì những mục tiêu cao cả:

Hồ Chí Minh là vị anh hùng dân tộc vĩ đại, người thầy thiên tài của cách mạng Việt Nam, một nhà Mác-xít - Lênin nít lỗi lạc, nhà hoạt động xuất sắc của phong trào cộng sản

và công nhân quốc tế, một chiến sĩ kiên cường của phong trào giải phóng dân tộc trong thế

kỉ XX

Hồ Chí Minh đã làm sống lại những giá trị tinh thần của dân tộc Việt Nam Sự nghiệp cứu nước của Người đã xóa bỏ tất cả những tủi nhục của gần một thế kỉ nô lệ đè nặng trên đầu dân tộc ta

Lần đầu tiên trong lịch sử Việt Nam, dưới ngọn cờ bách chiến bách thắng Hồ Chí Minh, Đảng ta đã lãnh đạo nhân dân ta xóa bỏ được mọi hình thức áp bức, bóc lột và xây dựng chủ nghĩa xã hội trên phạm vi cả nước Sự nghiệp cách mạng vĩ đại và đạo đức phẩm chất cao quí đã thống nhất làm một ở Hồ Chí Minh

Trong lòng nhân dân thế giới, Hồ Chủ tịch là bất diệt Bạn bè năm châu khâm phục và coi Hồ Chí Minh là "lãnh tụ của thế giới thứ ba", cuộc chiến đấu của Người là kim chỉ nam cho tất cả các cuộc đấu tranh, cho thanh niên và cho các nhà lãnh đạo trên toàn thế giới

Những vấn đề cần ghi nhớ trong chương I:

1 Nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh: xác định rõ vai trò của tư tưởng, văn hóa dân tộc; tư tưởng, văn hóa nhân loại; chủ nghĩa Mác - Lênin; các phẩm chất cá nhân của Hồ Chí Minh đối với sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh

2 Các giai đoạn và nội dung chính của từng giai đoạn trong quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh

3 Giá trị dân tộc, tầm vóc thời đại, sức sống, sức hấp dẫn lâu bền của tư tưởng Hồ Chí

Minh

BÀI I – CHƯƠNG 2

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ DÂN TỘC

VÀ CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC

Chương II có 3 nội dung

I Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc

II Tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc

III Phần kết luận

Mục đích

Sau khi học xong chương này, anh/ chị sẽ:

- Nắm được những kiến thức cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc

- Nắm được những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc

- Giá trị lý luận và thực tiễn của tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc

Nội dung

I TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ DÂN TỘC:

1 Vấn đề dân tộc thuộc địa:

Dân tộc là một vấn đề rộng lớn, bao gồm những quan hệ về chính trị, kinh tế, lãnh thổ, Pháp lý, tư tưởng và văn hóa giữa các dân tộc, các nhóm dân tộc và bộ tộc

- C Mác và Ph Ănghen: các ông không đi sâu giải quyết về vấn đề dân tộc vì về cơ bản vấn đề dân tộc ở Tây Âu đã được giải quyết trong các cuộc cách mạng tư sản

Các ông đã nêu ra các quan điểm có tính chất phương pháp luận để giải quyết các vấn đề: nguồn gốc, bản chất của vấn đề dân tộc; những quan hệ cơ bản của dân tộc; thái độ của giai cấp công nhân và đảng của nó đối với vấn đề dân tộc

- V.I Lênin: trên cơ sở các quan điểm của Mác - Ănghen, Lênin đã phát triển lên thành một hệ thống lý luận toàn diện, sâu sắc về vấn đề dân tộc làm cơ sở cho cương lĩnh, đường lối, chính sách của các Đảng cộng sản kiểu mới về vấn đề dân tộc

Đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa đế quốc đã trở thành hệ thống thế giới, cách mạng giải phóng dân tộc đã trở thành một bộ phận của cách mạng vô sản, Lênin đã có cơ sở để phát

triển vấn đề dân tộc thuộc địa thành một hệ thống lý luận Như vậy, chủ nghĩa Mác - Lênin

đã đề ra các nguyên lý cho việc nhận thức và giải quyết những vấn đề dân tộc

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc không phải là vấn đề dân tộc nói chung

mà vấn đề dân tộc thuộc địa

Thực chất của vấn đề dân tộc thuộc địa là vấn đề đấu tranh giải phóng các dân tộc thuộc địa nhằm thủ tiêu sự thống trị của nước ngoài, giành độc lập dân tộc, xóa bỏ ách thống trị,

áp bức bóc lột thực dân, thành lập nhà nước độc lập

Thực chất vấn đề dân tộc thuộc địa:

- Đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, giải phóng dân tộc

- Lựa chọn con đường phát triển của dân tộc sau khi giành độc lập

Vấn đề dân tộc thuộc địa trong tư tưởng Hồ Chí Minh là giải quyết vấn đề dân tộc thuộc địa trong thời đại cách mạng vô sản, có sự vận dụng và phát triển sáng tạo lý luận Mác - Lênin cho phù hợp với thực tiễn ở các nước thuộc địa, nhất là ở Việt Nam

2 Nội dung cốt lõi của vấn đề dân tộc - Độc lập dân tộc:

a Nội dung của Độc lập dân tộc:

- Độc lập phải gắn với tự do Hồ Chí Minh ra đi tìm đường cứu nước với một khát vọng cháy bỏng giành lại độc lập cho Tổ quốc, tự do cho nhân dân Người từng nói: "Tự

do cho đồng bào tôi, độc lập cho Tổ quốc tôi, đấy là tất cả những điều tôi muốn, đấy là tất

cả những điều tôi hiểu" Tiếp cận với bản Tuyên ngôn độc lập năm 1776 của nước Mỹ, Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền năm 1791 của nước Pháp, Hồ Chí Minh đã tiếp thu những nhân tố giá trị của chúng và khái quát lên chân lý về quyền của các dân tộc "Tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do"

Mục tiêu đấu tranh Người đặt ra trước hết là phải giành lại độc lập, tự do:

Đầu năm 1919, Người thay mặt Hội những người Việt Nam yêu nước gửi đến Hội nghị Vécxây bản yêu sách 8 điểm đòi các quyền tự do, dân chủ cho nhân dân Việt Nam Bản yêu sách chưa đề cập đến vấn đề độc lập hay tự trị mà mới chỉ tập trung vào hai nội dung

cơ bản:

Một là, đòi quyền bình đẳng về Pháp lý cho người Đông Dương như đối với người

châu Âu Đó là xóa bỏ các tòa án đặc biệt dùng để đàn áp và khủng bố những bộ phận trung thành nhất trong nhân dân; xóa bỏ chế độ cai trị bằng sắc lệnh và thay thế bằng chế

độ tạo ra các đạo luật

Hai là, đòi các quyền tự do, dân chủ tối thiểu cho nhân dân, gồm có tự do ngôn

luận, báo chí; tự do hội họp; tự do cư trú…

Bản yêu sách đó không được bọn đế quốc chấp nhận, từ đó Người rút ra bài học:

"Muốn được giải phóng, các dân tộc chỉ có thể trông cậy vào lực lượng của bản thân mình"

Tại Hội nghị thành lập Đảng năm 1930 do Hồ Chí Minh đứng ra tổ chức, trong văn kiện của Đảng do Người trực tiếp soạn thảo đã xác định mục tiêu chính trị là: "Đánh đổ chủ nghĩa đế quốc Pháp và bọn phong kiến, làm cho nước Việt Nam được hoàn toàn độc lập"

Năm 1941, Hồ Chí Minh về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng nước ta Người chủ trì Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 8 (tháng 5-1941), Hội nghị đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên trên hết Tháng 6/1941, Người viết thư kính cáo đồng bào, trong thư chỉ rõ:

"Trong lúc này quyền lợi giải phóng dân tộc cao hơn tất thảy"

Người chỉ đạo thành lập Mặt trận Việt Nam độc lập đồng minh, ra báo Việt Nam độc lập, soạn thảo và công bố mười chính sách của Việt Minh với mục tiêu đầu tiên là: cờ treo độc lập, nền xây bình quyền

- Kiên quyết đấu tranh để bảo vệ nền độc lập và đem lại tự do cho nhân dân

Tháng 7-1945, khi thời cơ khởi nghĩa đang đến gần, Hồ Chí Minh nêu rõ quyết tâm: "Dù

có phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn, cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập"

Cách mạng Tháng Tám thành công, Người long trọng khẳng định quyền và quyết tâm bảo vệ độc lập tự do của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa: "Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập và sự thật đó thành một nước tự do độc lập Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng tính mệnh và của cải để giữ vững quyền tự

do, độc lập ấy"

Độc lập tự do trong tư tưởng Hồ Chí Minh còn cho thấy, khi đó giành lại độc lập tự

do cho dân tộc, sẽ quyết tâm bằng mọi giá bảo vệ độc lập tự do

Sau khi tuyên bố nền độc lập của nước ta, với cương vị của Chủ tịch nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Hồ Chí Minh đã gửi thư và điện văn tới tổ chức Liên Hợp Quốc và chính phủ các nước trịnh trọng tuyên bố: "Nhân dân chúng tôi thành thật mong muốn hòa bình Nhưng chúng tôi cũng kiên quyết chiến đấu đến cùng để bảo vệ những quyền thiêng liêng nhất: toàn vẹn lãnh thổ cho Tổ quốc và độc lập cho đất nước"

Cuộc kháng chiến chống Pháp bùng nổ trong toàn quốc, Người ra Lời kêu gọi toàn

quốc kháng chiến, khẳng định: "Không! Chúng ta thà hy sinh tất cả chứ nhất định không

chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ"