ĐỀ CƯƠNG môn lý LUẬN dạy học mầm NON

ĐỀ CƯƠNG MÔN LÝ LUẬN DẠY HỌC MẦM NON Câu 1 Các nhiệm vụ dạy học mầm non Nhiệm vụ 1 Trang bị cho trẻ hệ thống tri thức khoa học sơ đẳng về thế giới xung quanh và rèn luyện những kỹ năng và kỹ xảo tương ứng Như chúng ta đã biết, trẻ mầm non thường lịnh hội những hiểu biết, kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng từ những thân xung quanh trẻ mà trẻ được giao tiếp trong cuộc sống xung quanh hằng ngày Nhưng những kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng trẻ lĩnh hội được từ người thân thường là những tri thức rời rạc.

ĐỀ CƯƠNG MÔN LÝ LUẬN DẠY HỌC MẦM NON Câu 1: Các nhiệm vụ dạy học mầm non

- Nhiệm vụ 1: Trang bị cho trẻ hệ thống tri thức khoa học sơ đẳng về thế giới xung quanh và rèn luyện những kỹ năng và kỹ xảo tương ứng

Như chúng ta đã biết, trẻ mầm non thường lịnh hội những hiểu biết, kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng từ những thân xung quanh trẻ mà trẻ được giao tiếp trong cuộc sống xung quanh hằng ngày Nhưng những kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng trẻ lĩnh hội được từ người thân thường là những tri thức rời rạc, lẻ tẻ, không theo một trình tự nhất định nào hết, có đôi khicòn máy móc, học vẹt hay là những kiến thức do trẻ tự lĩnh hội được qua quá trình “thử sai” khithao tác với các sự vật, hiện tượng mà trẻ chơi biết,…điều đó dẫn đến trẻ không hiểu được bản chất, nguyên nhân của sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan, thậm chí dẫn đến hậu quả xấu ở trẻ là hình thành những biểu tượng sai, những hiểu biết chưa đúng, sai lệch về các sự vệt, hiện tượng

Chính vì thế mà nhiệm vụ đầu tiên của dạy học ở mầm non là hình thành, trang bị cho trẻ

hệ thống những tri thức khoa học sơ đẳng về thế giới xung quanh dưới dạng các biểu tượng,

khái niệm đơn giản về các sự vật, hiện tượng và có sự sắp xếp, giải thích, hệ thống hóa những

tri thức đó để trẻ có những hiểu biết đúng đắn ban đầu về thế giới xung quanh Trên cơ sở đó

mà hình thành cho trẻ thái độ đúng đắn với cuộc sống

Tại sao nói những tri thức ở bậc học mầm non trang bị cho trẻ là những tri thức khoa học

sơ đẳng về thế giới xung quanh? Điều này là do đặc điểm hiểu biết, nhận thức, vốn sống, vốn kinh nghiệm của trẻ ở lứa tuổi mầm non còn hạn chế, môi trường trẻ tiếp xúc chưa được nhiều, trẻ chưa được thực hành nhiều mà chủ yếu thông qua lời nói của người thân cubg cấp Do đó, những tri thức mà ở trường, lớp mầm non trang bị cho trẻ chủ yếu hướng đến những điều trẻ đã biết, đã có trước đó và thông qua đó sẽ cung cấp, mở rộng và kiến thức hóa những kiến thức, kỹnăng và kỹ xảo cho trẻ ngày càng đầy đủ và chính xác nhất

Những tri thức khoa học sơ đẳng ở trẻ mầm non được cung cấp chủ yếu là những tri thức đơn giản, gần gũi, phù hợp với trình độ hiểu biết của trẻ, được thể hiện dưới dạng những biểu tượng cụ thể về thế giới xung quanh Nhưng khi ở trường lớp mầm non, trẻ sẽ được tìm hiểu một cách có hệ thống hơn, có khoa học hơn Trẻ sẻ được học từ những cái đơn nhất dần dần mởrộng cho đến những cái phức tạp nhất nhưng vẫn nằm trong tầm hiểu biết của trẻ theo từng độ tuổi, theo từng khả năng và phù hợp với từng địa phương nơi trẻ sinh sống

Để hướng đến hình thành những biểu tượng về các sự vật, hiện tượng, trong thế giới

xung quanh thì điều đầu tiên chính là cần giúp trẻ biết được tên gọi, đặc điểm, tính chất, công dụng của chúng, đồng thời còn giúp trẻ hiểu, biết được những mối liên hệ gần gũi, mật thiết giữa các sự vật, hiện tượng với nhau, qui luật của chúng và mói mối quan hệ giữa chúng với con người

Như khi hướng dẫn trẻ tìm hiểu các đồ vật, đồ dùng của chính trẻ hay những đồ dùng sử dụng trong cuộc sống sinh hoạt hằng ngày trong gia đình hoặc trong lớp học, thì cô giáo dạy trẻ biết được tên gọi, đặc điểm, tính chất, chức năng, cách sử dụng những đồ vật quen thuộc đó Ví dụ: Trong tiết KP MTXQ “Tìm hiểu các đồ dùng để ăn”, giáo viên vừa chính xác lại tên gọi mà trẻ đã biết, vừa cung cấp cho trẻ biết về đặc điểm (cái bát gồm có miệng bát, thân bát và đế bát, miệng bát có dạng tròn, ở phía dưới có đế bát giúp bát đứng được – cái đĩa gồm có lòng đĩa, miệng đĩa và đế đĩa, đĩa có dạng hình tròn), tính chất (bát và đĩa thường được làm bằng sứ,

nhựa và thủy tinh), chức năng (bát và đĩa được dùng để đựng cơm, thức ăn) và cách sử dụng của cái bát, cái đĩa Ngoài ra, cô còn cung cấp thêm cho trẻ biết tên gọi khác của “cái bát” – “cáichén”, “cái đĩa” – “cái dĩa” theo tiếng địa phương mà trẻ sinh sống Qua đố cô còn giáo dục chotrẻ biết khi sử dụng các đồ dùng trong gia đình trẻ cần sử dụng cẩn thận, tránh làm rơi như thế

sẽ gây bễ các đồ dùng Mặt khác còn giáo dục trẻ biết yêu quý, tôn trọng các sạn phẩm của nghềgốm và yêu mến các cô chú công nhân

- Tiết dạy trẻ 4 – 5 tuổi khám phá “Ngày và đêm”

Giáo viên cung cấp cho trẻ biết được đặc điểm nổi bật của ban ngày và ban đêm (banngày có mặt trời, ban đêm có mặt trăng và các ngôi sao), các hoạt động của con người (banngày mọi người thường đi làm, đi chợ, đi học,… ; còn ban đêm mọi người thường quây quầybên gia đình, xem tivi, đi chơi, Dạy trẻ biết được thời gian xuất hiện của mặt trời các buổitrong ngày Trẻ hiểu được Mặt trăng và các vì sao xuất hiện vào ban đêm

Hoặc tiết dạy trẻ tìm hiểu về thời tiết các mùa: giáo viên vừa hướng dẫn trẻ tìm hiểu vềtên gọi, đặc điểm, lợi ích của các mùa; vừa giúp trẻ hiểu được mối liên hệ giữa các mùa vớithiên nhiên và tác động của các mùa đến đời sống của con người Như: Mùa hè thì thời tiết nắngnóng, ánh ắng thì gay gắt, ít gió, có mưa rào kèm sấm chớp, cây cối thì xum xuê, xanh tốt và cónhiều quả ngọt Vào mùa hè, thì hoa phượng nở để báo hiệu mùa hè đến Vào hè thì mọi ngườithường được nghỉ ngơi, trẻ thì dược nghĩ học nên thường được cha mẹ đưa đi du lịch, đi nghỉmát Tác hại của mùa hè đối với thiên nhiên là nếu nắng quá gay gắt, trời không mưa thì sẽ dãnđến hạn hán, đất thì nức nẻ, nguồn nước cạn kiệt Còn đối với con người thì sẽ gây ra mất mùa,gây ra nhiều dịch bệnh,…

- Dạy trẻ tìm hiểu về các loài thực vật, động vật: giáo viên chính xác lại tên gọi, cung cấpcho trẻ biết về các đặc điểm, cấu tạo, lợi ích của chúng và cách chăm sóc chúng, mối quan hệ của

nó với sự vật, hiện tượng

Ví dụ: Dạy trẻ tìm hiểu về các con vật nuôi trong gia đình: giáo viên chính xác lại tên gọicác con vật gần gũi mà trẻ biết như con chó, con gà, con mèo, con bò, con vịt thì con cung cấpthêm cho trẻ các con vật nuôi khác như con chim khách, con chuột hamter, con vẹt,…và dạy trẻbiết về các bộ phận (đầu, mình, đuôi, chân), các đặc điểm nội bật của các con vật (con gà trống cómào đỏ, gáy ò ó o; con vịt bơi được dưới nước, chân có màng,…), cách sinh sản (vịt, gà đẻ trứngcòn chó và mèo thì đẻ con),…phù hợp với hiểu biết của từng trẻ ở từng địa phương

- Hướng trẻ tìm hiểu các sự kiện, hiện tượng xã hội mà trẻ có thể hiểu được như lao độngcủa người lớn, các phương tiện giao thông, những ngày hội, ngày lễ, các công trình văn hóa, các

di tích lịch sử của địa phương, đất nước, về thủ đô các miền của đất nước, về lãnh tụ, quốc kỳ,quốc ca :

VD: + Các ngày lễ: 20/10 là ngày Phụ Nữ Việt Nam 20/11 là ngày nhà giáo Việt Nam, + Khi tham gia giao thông thì đèn xanh được phép đi, đèn vàng đi chậm, đèn đỏ dừng lại.+ Dạy trẻ 4 -5 tuổi biết được tên gọi, hình ảnh, nơi sinh của Bác Hồ, hình ãnh lăng Bác HồKhông chỉ giúp trẻ tìm hiểu, chính xác hóa lại các hiểu biết về thế giối xung quanh trẻ màdạy học ở mầm non còn hướng đến hình thành cho trẻ những biểu tượng toán học sơ đẳng, giúptrẻ xác định được những mối quan hệ, những thuộc tính của chúng về số lượng, kích thước, hìnhdạng, vị trí của đồ vật trong không gian, theo từng độ tuổi

Ví dụ: + Trẻ 25 – 36 tháng: dạy trẻ nhận biết 3 màu cơ bản xanh, đỏ và vàng; dạy trẻ nhậnbiết to – nhỏ; nhận biết 1 và nhiều; dạy trẻ xác định phía trước – phía sau, phía trên – phía dưới sovới trẻ; nhận biết, phân biệt hình tròn, hình vuông

+Trẻ 3 - 4 tuổi: không chỉ dạy trẻ nhận biết và phân biệt các màu sắc cơ bản thì còn cungcấp thêm cho trẻ các màu sắc khác như màu cam, hồng xanh lá cây, màu tím, đen, Về hình dạng :thì dạy trẻ nhận biết, so sánh hình vuông, hình tròn, hình tam giác, hình chữ nhật; dạy trẻ nhậnbiết, phân biệt về độ lớn, to – nhỏ; so sánh chiều cao, chiều dài của 2 đối tượng; dạy trẻ đếm, soánh, thêm bớt và tách gộp các đối tượng trong phạm vi 5; Dạy trẻ nhận dạng các đồ dùng có cùnghình dạng, màu sắc với nhau,

+ Trẻ 4 - 5 tuổi: Dạy trẻ dếm đếm 10 theo khả năng; đếm, nhận biết chữ số, so ánh, thêmbớt, tách gộp trong phạm vi 5; dạy trẻ nhận biết ý nghĩa của các con số trong cuộc sống hằngngày; dạy trẻ so sánh, sắp xếp chiều dài, chiều cao và rộng của 3 đối tượng; dạy trẻ nhận biếtthâm các khối cầu, khối trụ, khối vuông, khối chữ nhật; dạy trẻ biết đo dung tích của các vật,…

+ Trẻ 5 - 6 tuổi: hình thành biểu tượng về tập hợp, số lượng và chữ số trong phạm vi 10,phân biệt sự khác nhau về số lượng giữa nhóm đối tượng trong phạm vi 10; dạy trẻ nhận biết,phân biệt khối cầu, khối trụ, khối chự nhật, khối vuông, khối tam giác,…

Mặt khác, ngoài việc trang bị cho trẻ hệ thống những tri thức khoa học sơ đẳng về thế giớixung quanh thì dạy học ở mầm non còn giúp trẻ hình thành và rèn luyện các kỹ năng, kỹ xảotương ứng

Kỹ năng mà ở bậc mầm non hướng đến hình thành và rèn luyện cho trẻ chính là nhữngthao tác, những hành động thực hành mà trẻ thực hiện trên cơ sở vận dụng những kiến thức màtrẻ đã được học lúc trước và vận dụng nó vào các hoạt động tương ứng để tiếp thu và phát hiện

ra những kiến thức mới Ví dụ: Khi cô dạy cho trẻ 6 bước rửa tay, thì lúc đầu cô vừa dùng lớinói và động tác để làm mẫu cho trẻ xem để giúp trẻ hình thành nên các biểu tượng và hiểu biếtban đầu về quy trình rửa tay Sau đó, cô cho trẻ thực hành hàng ngày, ban đầu trẻ còn lung túngchưa thực hiện được, cô sẽ làm cùng trẻ kết hợp với lời nói, dần dần khi trẻ đã quen và lĩnh hộiđược cách thực hiện Khi trẻ đã có kỹ năng rửa tay trong đầu thì khi cô nói đến cách rửa tay thìtrẻ khi chỉ nói được các bước thực hiện mà trẻ còn thực hiện các bước đầy đủ, chính xác mà cònthực hiện một cách thành thạo, nhanh chóng

Còn kỹ xảo là những hành động đã được tự động hóa trong suy nghĩ của trẻ, khi cần nóiđến thì trẻ không cần suy nghĩ nhiều đến điều đó mà nó sẽ tự động xuất hiện và trẻ sẽ tự làmmột cách tự nhiên, thành thạo Ví dụ: để viết được chữ a nếu như thời gian đầu cháu mới tậpviết cháu phải suy nghĩ mình phải viết nét gì trước nét gì sau, nhưng sau một thời gia cháu đãviết quen rồi thì cháu đặt bút xuống viết thì cháu sẽ biết mình viết nét cong tròn khép kín đầutiên, sau đó đến nét móc xuôi

Trong quá trình dạy học ở mầm non trẻ cần được hình thành và rèn luyện những kỹ năng,

kỹ xảo tương ứng như kỹ năng phân biệt màu sắc, âm thanh, hình dáng, kỹ năng so sánh, kỹnăng đi, đứng, chạy, nhảy, kỹ năng nói

Nhiệm vụ thứ nhất của dạy học ở mầm non nhấn mạnh yêu cầu làm cho trẻ nắm đượcnhững tri thức sơ đẳng, kỹ năng, kỹ xảo tương ứng nghĩa là giúp trẻ hiểu, nhớ và vận dụng đượccác kiến thức mà trẻ đã được học vào cuộc sống hằng ngày

- Nhiệm vụ thứ hai: Phát triển các quá trình tâm lý nhận thức và năng lực hoạt động trí tuệ, đặc biệt là năng lực tư duy sáng tạo của trẻ.

Trong quá trình dạy học nhằm giúp trẻ lĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹ xảo tương ứng thì qua đó còn giúp trẻ phát triển các quá trình tâm lý nhận thức và năng lực hoạt động , phẩm chất trí tuệ

Việc phát triển các năng lực hoạt động trí tuệ sẽ đảm bảo cho các quá trình tâm lý nhận thức như cảm giác, tri giác, trí nhớ, tư duy, tưởng tượng, ngôn ngữ, được thực hiện một cách

có hiệu quả Tiến đến phát triển cho trẻ năng lực cao nhất năng lực hoạt động trí tuệ là khả năng

tư duy, sáng tạo và tưỡng tượng phong phú của trẻ ở lứa tuổi mầm non

Qúa trình phát triển nhận thức của trẻ ở độ tuổi mầm non thường diễn ra bằng 2 con

đường đó là con đường nhận thức bằng cảm tính và lý tính Vì vậy mà để giúp trẻ phát triển có hiệu quả và tốt ưu quá trình nhận thức thì đòi hõi cần thức đẩy phát triển quá trình tư duy nhận thức cảm tính và lí tính ở trẻ

Trẻ mầm non nhận thức thế giới khách quan chủ yếu bằng con đường nhận thức cảmtính: cảm giác và tri giác Cảm giác và tri giác của trẻ càng phong phú thì tri thức của trẻ về thếgiới khách quan càng chân thực, sâu sắc Đây là điều kiện để hoạt động nhận thức cảu trẻ có kếtquả tốt hơn

Ví dụ: Tiết khám phá về " Các loại quả": cô không chỉ cho trẻ quan sát tranh ảnh, video,

mà còn cho trẻ quan sát, thực hành trên quả thật Cô tiến hành cho trẻ, sờ, nhìn, bổ các loại quả ngửi mùi thơm của quả, và tiến hành mời trẻ nếm vị quả Điều này, không chỉ giúp trẻ nhận biếtđúng tên quả, đặc điểm bên trong, bên ngoài của các loại quả mà còn thúc đẩy phát triển các giác quan (cho trẻ sờ, nắm giúp trẻ phát hiện được hình dáng tròn, dài hơi cong của quả chuối;

độ trơn nhẵn hay sần sũi của vỏ quả cam, quả chuối, phát triển xúc giác; nếm vị của quả cam giúp trẻ biết được cam có vị chua chua ngọt ngọt như thế nào qua đó phát triển vị giác) Ngoài

ra thông qua việc cho trẻ quan sát nhiều loại quả, cô còn dạy trẻ so sánh, phân nhóm quả theo màu sắc, hình dáng, đặc điểm bên ngoài vỏ (sần sùi, làng ) hoặc cấu tạo bên trong ( không hạt,

có hạt, nhiêu hạt ) qua đó giúp trẻ phát triển các qua trình tri giác và cảm giác của trẻ ngày

càng chính xác hơn Qua đó cũng giúp trẻ phát triển các khả năng quan sát, chú ý, ghi nhớ có chủ định; phát triển các kỹ năng so sánh, phân loại, tư duy tổng hợp

Muốn phát triển cảm giác cho trẻ, trước hết cần hình thành cho trẻ hệ chuẩn cảm giác và

kỹ năng vận dụng chúng vào hoạt động thực tiễn Đó là các chuẩn về màu sắc trong quang phổ (đỏ, da cam, vàng, lục, lam, chàm, tím và màu trắng, đen), chuẩn về hình dạng hình học (vuông,tròn, tam giác); chuẩn về kích thước, âm thanh Nhờ nắm được hệ chuẩn cảm giác mà trẻ nhận biết được các thuộc tính của sự vật xung quanh đúng đắn hơn, sâu sắc và dễ dàng hơn

Đối với trẻ mầm non, cần phát triển các hoạt động cảm giác, tri giác sau:

- Dạy trẻ nhận biết, phân biệt được các màu sắc cơ bản, phát triển năng lực cảm thụ màu sắc khixem tranh ảnh, khi tiếp xúc với thiên nhiên Ví dụ:

+ Trong tiết tạo hình vẽ “Các loại quả” theo đề tài: không chỉ cung cấp cho trẻ các kỹ năng

vẽ, tô màu mà giáo viên còn chính xác hóa, mở rộng thêm màu sắc của các loại quả mà trẻ vẽ Khitrong hoạt động các bạn đều tô màu quả cam màu cam, nhưng có 1 bạn vẽ và tô màu quả cammàu xanh Thì cô giáo cần làm rõ vì sao lại có sự khác biệt này Cô có đặt câu hỏi: Vì sao con lại

tô quả cam này màu xanh? Con biết qủa cam màu xanh này có tên gọi là gì? (nếu trẻ có vốn hiểubiết nhiều thì trẻ sẽ trả lời là vì con vẽ cam sành nên nó có màu xanh hoặc quả cam này nó chưachín,…) và tiến hành khen ngợi, tuyên dương sự sáng tạo của trẻ

- Dạy trẻ nắm được các chuẩn về hình dạng, kích thước, các khái niệm về không gian; phải - trái, trên - dưới, trước - sau và sử dụng trong sinh hoạt Ví dụ:

* Tiết học làm quen với toán: Dạy trẻ phân biệt " nặng, nhẹ", có tổ chức hoạt động như sau:

- Một tay cô cầm túi bông to, một tay cô cầm quả dưa hấu nhỏ

- Cô gợi hỏi để trẻ đoán xem vật nào nặng, vật nào nhẹ?

- Cô gợi ý: muốn biết rõ vật nào nặng hơn, vật nào nhẹ hơn thì mình sẽ làm gì? ( trẻ đoán:cân)

- Cô và trẻ cùng đem cân bông gòn và quả dưa hấu, cô cho trẻ tự nhận xét kết quả

- Cô rút lại: túi bông to nhưng nhẹ hơn quả dưa hấu, quả dưa hấu nhỏ những cân nặng hơn túi bông to

=> Trẻ được tham gia hoạt động: Cân thử bằng tay, cân vật bằng cân thật nên trẻ rất thíchthú, kích thích trẻ khám phá,phán đoán và đưa ra kết luận một cách khoa học

- Dạy trẻ định hướng về thời gian: hiểu được tính liên tục và độ dài của thời gian, nắmđược một số đại lượng của thời gian như hôm qua, hôm nay, ngày mai, phút, giờ Ví dụ:

+ Tiết khám phá ngày và đêm cho trẻ 4 – 5 tuổi:

- Cô cho trẻ xem bức tranh về bầu trời ban ngày và gợi hỏi trẻ về các buổi và các hoạt động củacon người trong các buổi

- Bức này nói về ban ngày hay ban đêm? Vì sao con biết?

-Thế các bé có biết ông mặt trời mọc vào buổi nào không? Chiếu cảnh ông mặt trời mọccho trẻ xem

- Khi mặt trời mọc thì con thường làm gì?

- Cho trẻ xem tiếp tranh về ban đêm, hỏi trẻ về bầu trời và các hoạt động con người vào banđêm

Cô gút lại: Ban ngày thường bắt đầu vào lúc ông mặt trời mọc hay còn gọi là bình minh haysáng sớm, lúc này mọi người thức dậy chuẩn bị đi làm, đi học Tiếp đến là buổi trưa, vào buổitrưa thì ánh nắng gay gắt, con người ăn cơm trưa và ngủ trưa Vào ban đêm, bầu trời thường rấttối và có rất nhiều ngôi sao và có mặt trăng,…

Việc khám phá, xem tranh, video về ngày và đêm, giúp trẻ biết được trình tự của 1 ngày gồm cócác buổi nào, các hoạt động của con người trong một ngạy Thông qua đó còn giúp trẻ nhận biết

và phân biệt chính xác đâu là ngày, đâu là đêm

- Thông qua các tiết dạy hát, múa, vận động cho trẻ, giúp trẻ phát triển sự nhạy cảm về âm thanh, kỹ năng lắng nghe và phân biệt âm thanh trong hoàn cảnh xung quanh, phát triển cảm giác ngôn ngữ, cảm giác âm nhạc (cao độ, trường độ, nhịp điệu ) Ví dụ: tiết dạy trẻ hát bài

“Cô và mẹ”, cô dạy trẻ hát theo từng câu để trẻ thuộc lời bài hát và biết hát đúng chính xác các giai điệu của bài hát, biết chỗ nào hát chậm, yêu thương, trìu mếm Qua tiết dạy hát còn kết hợp cho trẻ chơi trò chơi âm nhạc “âm thanh to – nhỏ” yêu cầu trẻ phải lắng nghe thử cô tạo ra âm thanh đó là to hay nhỏ và trả lời chính xác, và sau đó yêu cầu trẻ lên thực hiện đúng lại âm thanh mà trẻ vừa nghe Qua trò chơi này trẻ không chỉ được kích thích phát triển tai nghe âm nhạc về việc phân biệt chính xác cường độ to – nhỏ của âm thanh mà còn phát triển ở trẻ khả năng ghi nhớ và tái tạo lại chính âm thanh trẻ vừa nghe

- Dạy trẻ phân biệt bằng cảm giác tính chất của các vật thể và diễn đạt bằng ngôn ngữ như:nhẵn nhụi, mềm mại, cứng, nặng, nhẹ, nóng lạnh

- Phát triển các cảm giác vận động, khướu giác và vị giác Trên có sở phát triển cảm giác

mà phát triển tri giác cho trẻ

- Phát triển tư duy cho trẻ mầm non là phát triển từ tư duy trực quan hành động đến tư duy trực quan hình tượng, đến cuối tuổi mẫu giáo trẻ bắt đầu phát triển tư duy trừu tượng Do

đó, cần chú ý phát triển tư duy hình tượng (nghĩ thầm trong óc) cho trẻ mẫu giáo, tiến tới phát triển tư duy trừu tượng (tư duy khái niệm )

Sự phát triển của trí tưởng tượng rất cần thiết cho sự phát triển tâm lý bình thường của trẻ

em Vì nó là một trong những chức năng quan trọng nhất và luôn có mặt trong hoạt động nhậnthức và giao tiếp của trẻ nói riêng và của con người nói chung Ở thời kỳ đầu của trẻ mầm nonmới chỉ có tưởng tượng tái tạo tức là trẻ chỉ tái tạo lại những hình ảnh mà trẻ đã được tiếp thu

và ghi nhớ lại trong đầu Trên cơ sở phát triển tưởng tượng tái tạo, cùng với sự phát triển tư duy

mà hình thành tưởng tượng sáng tạo ở trẻ

Cùng với phát triển các quá trình nhận thức, cần chú ý phát triển ngôn ngữ cho trẻ vì ngôn ngữ

là công cụ của tư duy, là phương tiện để nhận thức và giao tiếp với người khác Nhờ có ngônngữ mà trẻ nắm tri thức một cách gián tiếp (thông qua kể chuyện, giải thích của người lớn ) chứkhông phải chỉ bằng con đường tri giác trực tiếp

Ví dụ: * Tiết học làm quen với văn học" Chú dê đen": cô yêu cầu trẻ: nếu để bạn dê trắng bị sói

ăn thịt thì đáng thương cho bạn ấy quá Các con hãy suy nghĩ kể lại đoạn truyện ấy sao cho sốphận của bạn dê trắng bớt bi thảm => Trẻ phải suy nghĩ, tư duy tích cực để tìm đoạn truyện phùhợp theo yêu cầu và diễn đạt được suy nghĩ của mình Chẳng hạn trẻ tự đặt truyện: " sói không

ăn thịt dê trắng liền mà trói dê trắng vào gốc cây, sau đó dê đen đuổi chó sói va cứu dêtrắng => Phát triển trí tưởng tượng và ngôn ngữ cho trẻ

Mặt khác còn phải hình thành ở trẻ mầm non năng lực ghi nhớ có chủ định, tăng khối

lượng ghi nhớ cho trẻ Chẳng hạn: cô giáo cần tạo điều kiện cho trẻ quan sát các sự vật hiện tượng xung quanh, qua kể chuyện, đọc thơ nhằm làm phong phú những biểu tượng, ấn tượng

về thế giới xung quanh Sau đó yêu cầu trẻ nhắc lại, kể lại những biểu tượng, ấn tượng về thế giới xung quanh Sau đó yêu cầu trẻ nhắc lại những điều trẻ biết để rẻn ghi nhớ có chủ định cho trẻ

Ngoài ra còn cần chú ý phát triển ở trẻ các năng lực trí tuệ khác nhau như quan sát, chú ý

có chủ định, so sánh, phân tích, tổng hợp, ghi nhớ và tái hiện, năng lực và vận dụng tri thức, kỹ năng, kỹ xảo vào thực tế

Trên cơ sở phát triển các năng lực trên mà phát triển tính ham hiểu biết và nhu cầu, hứng thú nhận thức ở trẻ em Muốn vậy cô giáo cần quan tâm tổ chức cho trẻ tham gia vào các hoạt động để qua đó nảy sinh nhiều mâu thuẫn, nhiều câu hỏi, nhiều thắc mắc phát triển tính tò mò,ham hiểu biết của trẻ, ham hiểu biết của trẻ, hình thành nhu cầu, hứng thú nhận thức bền vững ởtrẻ

Tóm lại, trong hoạt động dạy học, trẻ phải được phát triển các năng lực hoạt động trí tuệ bao gồm các năng lực nhận thức ( tri giác, trí nhớ, tư duy ) các năng lực vận dụng các thao tác trí tuệ và một số cơ sở ban đầu của các phẩm chất trí tuệ Đặc biệt cần chú ý phát triển trí thông minh, năng lực tư duy sáng tạo cho trẻ ngay khi trẻ còn nhỏ, biểu hiện ở khả năng giải quyết vấn đề mau lẹ, sáng tạo, độc đáo, không rập khuôn, có tính chất mới lạ, khác thường và chọn phương án đơn giản, tối ưu nhất để giải quyết vấn đề

- Nhiệm vụ thứ 3: Hình thành và phát triển cơ sở của thế giới quan khoa học, tình cảm, đạo đức, các phẩm chất nhân cách của trẻ

Mục đích cuối cùng của việc dạy học ở mầm non là hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho trẻ Vì vậy trên cơ sở hai nhiệm vụ trên, mà nhiệm vụ thứ ba của dạy học ở mầm non phải nhằm hình thành những cơ sở ban đầu của thế giới quan khoa học, những phẩm chất đạo đức tốt đẹp của người công dân

Việc cung cấp những tri thức sơ đẳng về tự nhiên, về xã hội chính là góp phần hình thành những cơ sở, nền tảng đầu tiên của thế giới quan khoa học cho trẻ Có thế giới quan khoa học tức

là có cách nhìn nhận về thế giới xung quanh một cách đúng đắn, trẻ sẽ có thái độ đúng đắn đối vớithế giới khách quan.

Ví dụ: Trong giờ hoạt động ngoài trời “Quan sát cây bàng”, cô cho trẻ quan sát cây thật và cung cấp cho trẻ biết quá trình lớn lên của cây, và làm sao để cây phát triển tốt? mà cón giáo dục trẻ không được ngắt hoa, bẻ cành, bức lá, Từ đó hình thành ở trẻ những nhận thức đúng đắn về việc bảo vệ cây và đó cũng là việc góp phần bảo vệ môi trường Qua đó trẻ sẽ có cách nhìn nhận

về thế giới xung quanh một cách đúng đắn hơn và có hành động đẹp

Tiết KPKH “Tìm hiểu về một số hiện tượng tự nhiên” cô cung cấp cho trẻ biết là trời mưa thì có mây đen, gió lớn, sấm chớp và nước mưa rơi xuống, và khi đi dưới trời mưa thì phải mặt áomưa, che dù Từ đó trẻ sẽ có những tri thức sơ đẳng về tự nhiên và sẽ có thái độ hành vi đúng đó

là khi gặp hiện tượng như thế trẻ biết là trời mưa và sẽ mặc áo mưa, hoặc che dù

Đồng thời, trên mỗi giờ học, thông qua nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học,giáo dục trẻ những tình cảm, phẩm chất đạo đức cần thiết, giáo viên phải biết căn cứ vào nội dungcủa từng bài để giáo dục phù hợp, tránh gò ép, hình thức hoặc buông lỏng tác dụng của giáo dụctrong dạy học

Ví dụ: Câu chuyện “chú cua thợ may” thuộc chủ đề nghề nghiệp thì nội dung giáo dục ởđây không nên gò ép giáo dục trẻ là phải yêu quý nghề thợ may hay nghề nào đó trong xã hội mà

có thể giáo dục phù hợp nội dung câu chuyện là nên giúp đỡ bạn bè, người khác bằng sự chânthành của bản thân, không nên tính toán

Như vậy, dạy học ở mầm non không chỉ bồi dưỡng thế giới quan khoa học, đạo đức, tình cảm,niềm tin, hành vi ứng xử đúng đắn mà còn góp phần hình thành và phát triển nhân cách nóichung cho trẻ

Ba nhiệm vụ dạy học mầm non có mối quan hệ biện chứng, thống nhất nhằm mục đích "dạy

chữ" vừa "dạy người" cho trẻ

Nhiệm vụ một vừa là cơ sở cho việc giáo dục, hình thành và phát triển nhiệm vụ hai và ba.Nhiệm vụ hai lại vừa là kết quả vừa là điều kiện để có thể thực hiện các nội dung trong nhiệm vụmột; đồng thời còn là cơ sở cho nhiệm vụ 3 được tiến hành một cách có hiệu quả và thiết thựcnhất Và nhiệm vụ ba lại là mục đích, là kết quả cuối cùng mà nhiệm vụ một và hai muốn hướngđến, mặt khác nó còn là yếu tố kích thích, hướng dẫn và nội dung chỉ đạo xuyên suốt trong quátrình thực hiện 2 nhiệm vụ đều của quá trịnh dạy học ở mầm non Cả ba nhiệm vụ này vừa tácđộng qua lại lẫn nhau, vừa cùng hộ trợ nhau cùng phát triện và cùng hướng đến một mục đíchchung

Câu 2: Bản chất dạy học mầm non

Bản chất của HĐDH ở mầm non là hoạt động nhận thức tích cực của trẻ em được tiến hành dưới vai trò tổ chức, hướng dẫn của GV nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học mầm non.

Và hoạt động học là hoạt động độc lập của trẻ của trẻ nhằm lĩnh hội những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo và phương thức hành động, diễn ra dưới sự hướng dẫn tích cực của giáo viên

1, Hoạt động dạy học ở mầm non trước hết là hoạt động nhận thức độc đáo của trẻ em

Trong HĐDH ở mầm non, hoạt động nhận thức – học tập của trẻ là một hoạt động đặcbiệt( khác với hoạt động chơi và lao động) được hình thành trong mối quan hệ biện chứng giữa

trẻ và người lớn, dưới ảnh hưởng của những giờ học có tổ chức Học tập là hoạt động độc lập của trẻ nhằm lĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹ xảo và phương thức hành động, diễn ra dưới sự hướng dẫn của giáo viên.

a Hoạt động học của trẻ thực chất là hoạt động nhận thức tích cực

Trong hoạt động học tập - nhận thức, trẻ thể hiện 2 tư cách:

- Trẻ là đối tượng nhận thức: trẻ tiếp nhận những tác động của cô giáo một cách có ý

thức, trẻ hiểu được yêu cầu của cô đề ra, suy nghĩ và tìm tòi để thực hiện yêu cầu của cô theocách riêng của trẻ

- Trẻ là chủ thể nhận thức: trẻ phát huy tính tự giác, tích cực, độc lập, sáng tạo trong quá

trình nhận thức, tích cực tham gia vào quá trình nhận thức nhằm tiếp thu những tri thức, kỹnăng, kỹ xảo mà cô truyền thụ… Vai trò chủ thể nhận thức của trẻ biểu hiện:

+ Trẻ hiểu nhiệm vụ nhận thức đặt ra cho mình, “ biết nghe” và “ lắng nghe” cô giáo,

xem xét và nhận biết được điều giáo viên trình bày, theo dõi sự chỉ dẫn của giáo viên trong việcnắm nội dung nhận thức, cách thức hành động

+ Trẻ lựa chọn các biện pháp và phương tiện cần thiết để thực hiện nhiệm vụ nhận thức.

Muốn vậy, trẻ cần nắm được các biện pháp và phương tiện có thể có, biết đề ra kế hoạch làmviệc và hành động theo kế hoạch đó

+ Trẻ tự kiểm tra quá trình thực hiện nhiệm vụ và kết quả công việc của mình, biết so

sánh hành động, ý kiến của mình với cái đã học

Hoạt động học tập với các thành phần ở trên được hình thành dần dần từng bước ở trẻ.Các công trình nghiên cứu cho thấy: trẻ nắm được hoạt động học tập có kết quả hơn trong cáctiết học Song cần tính đén đặc điểm lứa tuổi và khả năng của trẻ Đối với mẫu giáo nhỏ, cần

dựa trên động cơ chơi trong dạy học và hình thành hoạt động học tập Ví dụ, cô giáo nói: “ Chú mèo con muốn uống sữa, chúng ta hãy nặn cho chú một cái bát”, “ Chúng ta hãy làm một ngôi nhà cho búp bê”… Song trẻ lớn, thì phải dần daần hình thành ở trẻ những động cơ nhận thức

của hoạt động học tập, hướng cho trẻ quan tâm đến không chỉ ở kết quả sau cùng mà cả đếnchính quá trình tiếp thu tri thức, đến các phương thức thực hiện hành động, làm cho trẻ hài lòngkhi có được tri thức và kỹ năng mới

b Hoạt động học của trẻ là hoạt động nhận thức độc đáo

- Hoạt động nhận thức của trẻ có sự hướng dẫn sư phạm của giáo viên nên diễn ra theocon đường đã được khám phá, con đường thẳng Do vậy, trẻ có thể nhận thức nhanh chóng vàchính xác các sự vật và hiện tượng mà loài người phải mất nhiều năm để nghiên cứu

- Trong quá trình học tập, không đặt cho trẻ nhiệm vụ phát minh những chân lý khoa họcmới mẻ mà chỉ đòi hỏi trẻ lĩnh hội lại chúng một cách sáng tạo Như vậy tri thức mà trẻ cần tiếpthu, chiếm lĩnh là mới đối với trẻ, nhưng không mới đối với xã hội

- Trong quá trình dạy học mầm non, cô giáo phải tính đến đặc điểm lứa tuổi của trẻ đểvận dụng phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức dạy học cho phù hợp, phải vận dụngnhiều biện pháp kích thích, xây dựng động cơ, gây cảm xúc và tình cảm nhận thức, thườngxuyên ôn luyện, khắc sâu, hệ thống hóa, kiểm tra, đánh giá,…nhằm giúp trẻ nắm vững kiếnthức, KN,KX,…

- Nhận thức của trẻ có tính giáo dục, có nghĩa thông qua quá trình lĩnh hội hệ thống trithức sơ đẳng về thế giới xung quanh và rèn luyện những kỹ năng, kỹ xảo tương ứng, phát triểnnăng lực hoạt động trí tuệ,…trẻ được hình thành và phát triển những cơ sở ban đầu của thế giớiquan khoa học, các phẩm chất đạo đức và nhân cách toàn diện

3.2.2.Hoạt động dạy học ở mầm non là hoạt động tổ chức nhận thức cho trẻ của người giáo viên.

Trong HDDH ở mầm non, hoạt động dạy của giáo viên giữ vai trò chủ đạo: định hướng,

tổ chức, hướng dẫn, điều khiển, điểu chỉnh quá trình nhận thức của trẻ Ở đây GV là chủ thể của

hoạt động dạy: GV là người được đào tạo chu đáo về nghiệp vụ sư phạm, người nắm vững kiếnthức khoa học chuyên ngành, các qui luật phát triển tâm lý, ý thức và đặc điểm hoạt động nhậnthức của trẻ để tổ chức cho trẻ học tập Trên nguyên tắc phát huy tính tích cực nhận thức của

trẻ, GV không chỉ truyền thụ tri thức, mà chủ yếu là tổ chức quá trình hoạt động của trẻ, thông qua đó trẻ lĩnh hội được tri thức kỹ năng, kỹ xảo, vai trò Vai trò tổ chức nhận thức của cô giáo thể hiện:

- Cô xác định mục đích yêu cầu của giờ học

- Cô xây dựng nội dung bài học cho phù hợp với trình độ nhận thức của trẻ

- Cô lựa chọn phương pháp dạy học, phương tiện, hình ảnh tổ chức dạy học phù hợp vớitrẻ,…

- Cô xây dựng kế hoạch hoạt động của bản thân và của trẻ

- Cô là người tổ chức hoạt động dạy của bản thân và hoạt động nhận thức của trẻ (baogồm cô chuẩn bị phương tiện, đồ dùng dạy học, thí nghiệm, bài tập, tài liệu tham khảo, hướngdẫn học tập; tổ chức dạy học trên lớp; giao nhiệm vụ học tập cho trẻ, phân công, chỉ dẫn,…)

- Cô luôn luôn kích thích tính tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo của trẻ

- Cô theo dõi, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của trẻ, qua đó có biện pháp điều chỉnhkịp thời và cải tiến công tác dạy học tốt hơn

Như vậy, trong HDDH cô giáo căn cứ vào chương trình, tài liệu những hiểu biết tổng hợpcủa mình về nghề nghiệp và chuyên môn; căn cứ vào những điều kiện cụ thể của trường, lớp,trẻ em, hoàn cảnh để vận dụng dẫn dắt trẻ học tập bằng con đường tốt nhất, nhằm đạt được cácnhiệm vụ dạy học với hiệu quả cao nhất

Tóm lại: HDDH ở mầm non có tính hai mặt: hoạt động học tập của trẻ và hoạt động tổchức học tập cho trẻ của giáo viên Hai hoạt động này có mối quan hệ tương tác, thống nhất vớinhau

Câu 3: Các nguyên tác dạy học mầm non

Nguyên tắc dạy học là những luận điểm cơ bản có tính quy luật của lý luận dạy học, cótác dụng chỉ đạo toàn bộ tiến trình dạy học nhằm thực hiện tốt mục đích và nhiệm vụ dạy học

Dựa vào các nguyên tắc dạy học đã hình thành trong lý luận đại cương, trên cơ sở đặcđiểm tâm sinh lý của trẻ mầm non mà xác định hệ thống nguyên tắc dạy học mầm non Cácnguyên tắc cơ bản được vận dụng trong dạy học ở trường mầm non bao gồm:

- Nguyên tắc dạy học đảm bảo tính khoa học và tính giáo dục

Nguyên tắc này xuất phát từ mối liên hệ có tính qui luật giữa dạy học với phát triển trí tuệ

và giáo dục toàn diện nhân cách của trẻ mầm non Nguyên tắc này thể hiện mối quan hệ thốngnhất biện nhất của 3 nhiệm vụ dạy học Trên cơ sở trang bị cho trẻ những tri thức khoa học sơđẳng, hình thành những kỹ năng, kỹ xảo tương ứng, phát triển năng lực hoạt động trí tuệ của trẻ

mà dần dần hình thành cơ sở thế giới quan khoa học, những phẩm chất và tình cảm, các chuẩnmực hành vi đạo đức cho trẻ Ngược lại, sự phát triển năng lực hoạt động trí tuệ là điều kiệnthúc đẩy việc nắm tri thức, KN, KX, đồng thời chính những niềm tin, phẩm chất, tình cảm mộtkhi đã phát triển ở trẻ và trở thành ý thức thì có tác dụng thúc đẩy trẻ hoàn thành tốt nhiệm vụhọc tập, nhận thức

Nguyên tắc này đòi hỏi: trong hoạt động dạy học mầm non, giáo viên phải biết thông quaviệc truyền thụ tri thức, kỹ năng, kỹ xảo mà thúc đẩy sự phát triển trí tuệ, phát triển năng lực

nhận thức, năng lực thực hành, phát triển toàn diện nhân cách trẻ em, đồng thời hình thành ở trẻthái độ đúng đắn đối với cuộc sống, với lao động và thực tiễn xung quanh, giáo dục trẻ cónhững tư tưởng, tình cảm, hành vi đạo đức đúng đắn, phù hợp với yêu cầu của xã hội và đápứng yêu cầu đặt ra của mục tiêu giáo dục mầm non Chẳng hạn, thông qua việc cho trẻ nhận biếttên gọi, đặc điểm các loại động vật, cho trẻ biết so sánh những điểm tương đối giống nhau vàkhác nhau cơ bản giữa chúng, biết phân loại và khái quát…Từ đó hình thành ở trẻ hiểu biết vềlợi ích và tác hại của từng loại động vật…; có thái độ chăm sóc và bảo vệ những con vật có ích,cách đề phòng và chống những con vật có hại…hoặc sau khi cung cấp cho trẻ những kiến thức

về các hiện tượng thiên nhiên: mưa, gió, sấm, chớp, lạnh, nóng…;các mùa trong năm…dần dầngiáo dục trẻ quan điểm về các hiện tượng đó, qui luật vận động và phát triển của các hiện tượngtrong thiên nhiên…

Dạy học phải đảm bảo tính phát triển, tính giáo dục nghĩa là dạy học phải là phương tiện

để hình thành nhân cách cho trẻ, do vậy, giữa dạy học, phát triển và giáo dục phải gắn bó chặtchẽ với nhau, thống nhất với nhau Dạy học ở trường mầm non phải thực hiện tốt mục tiêu củagiáo dục mầm non

Để đảm bảo nguyên tắc này, trong dạy học mầm non cần chú ý các yêu cầu:

+ Lập kế hoạch dạy học cho từng năm học, từng giai đoạn, từng môn học, tiết học cụ thể,trong đó thể hiện đầy đủ các nhiệm vụ dạy học phù hợp với trình độ, năng lực trẻ em trong lớp

+ Trong hoạt động dạy học cho trẻ tìm hiểu về thế giới xung quanh như nó đang tồn tại,bảo đảm cho trẻ lĩnh hội các tri thức chính xác, đúng đắn phù hợp với các quan điểm khoa học

và mối liên hệ của nó với thực tiễn

+ Giáo viên cần biết khai thác triệt để tác dụng giáo dục của nôi dung kiến thức, của

phương pháp cũng như hình thức tổ chức dạy học Trong đó nội dung kiến thức có tác dụng rấtlớn Cô giáo phải căn cứ vào nội dung kiến thức từng môn, từng bài cụ thể mà đề ra nhữngnhiệm vụ giáo dục cụ thể, tránh rập khuôn máy móc hoặc hình thức, buông lỏng tác dụng giáodụng của bài

+ Trình bày những tri thức theo trình tự logic chặt chẽ, đảm bảo cho những điều họctrước làm cơ sở cho những điều học sau, những điều học sau dựa vào những điều học trước vàđồng thời làm phong phú thêm những điều học trước Điều đó cũng có nghĩa là làm sao cho vốntri thức có sẵn của trẻ vừa là cơ sở, nền tảng, vừa là điều kiện, phương tiện để chiếm lĩnh trithức mới

+ Giáo viên cần sử dụng ngôn ngữ rõ ràng, cụ thể, sinh động, giàu hình tượng… vì trẻmẫu giáo chưa đọc được sách, nên càng yêu cầu cao đối với ngôn ngữ của cô giáo

+ Phương pháp, hình thức tổ chức dạy học cần đổi mới theo hướng phát huy tích cực,sáng tạo của trẻ, bồi dưỡng cho trẻ cách thức, thói quen học tập khoa học

+ Tăng cường giáo dục tư tưởng, tình cảm, hành vi đạo đức đúng đắn cho trẻ… thôngqua hoạt động trên lớp và các hoạt động làm quen với môi trường xung quanh…

- Nguyên tắc dạy học đảm bảo tính vừa sức chung và tính vừa sức riêng:

Theo nhà Tâm lý học nổi tiếng L.S.Vư-gốt-xki thì mỗi cá thể trẻ em luôn có 2 mức độphát triển cùng tồn tại song song trong quá trình giáo dục trẻ Đó là “vùng phát triển hiện tại” và

“vùng phát triển gần nhất” Điều này có nghĩa là trong quá trính nhận thức, trẻ không chỉ tồn tạinhững kiến thức, năng lực hiện có đã được trẻ tích lũy dần trong quá trình tương tác với thế giớixung quanh, mà ở trẻ còn tồn tại những năng lực, kiến thức mới mẻ, tiềm ẩn dựa trên vốn hiểubiết đã có mà trẻ có thể vươn đến

Nghĩa là trong quá trình dạy học, giáo không phải chỉ nhằm vào mức độ trẻ đã có được đểtiến hành giáo dục trẻ mà còn phải luôn biết tạo ra những thử thách, tình huống cao hơn sự hiện

có của trẻ để khơi gợi, kích thích, khám phá những khả năng mới còn tiềm ẩn của trẻ Từ đó,giúp trẻ phát triễn mọi cách toàn diện về mọi mặt

Nguyên tắc “vừa sức chung”, “vừa sức riêng” còn xuất phát từ đặc điểm chung của lứatuổi và đặc điểm cá biệt của riêng từng trẻ em trong quá trình học tập – nhận thức Ở mỗi trẻđều có những đặc điểm chung của lứa tuổi đồng thời cũng mang những nét đặc điểm riêng biệtcủa cá nhân trẻ Ở trẻ tuy cùng độ tuổi nhưng ở mỗi trẻ khác nhau sẽ có những biểu hiện khácnhau về khả năng lĩnh hội tri thức như: mức độ nhận thức, sự linh hoạt của tư duy, khả năng ghinhớ, tốc độ tiếp thu tri thức,…và việc hình hành các kỹ năng, kỹ xảo cũng khác nhau về thờigian Có những trẻ hiểu, ghi nhớ rất nhanh, mặc dù cô mới chỉ làm, nói cho trẻ nghe 1 lần trẻ đã

có thể trả lời, thực hiện được yêu cầu của cô; nhưng có trẻ lại phải mất nhiều thời gian làm đi,làm lại nhiều lần thì mới có thể nhớ được, làm được

Do sự khác biệt về đặc điểm nhận thức của từng trẻ nhưng lại phải đảm bảo sự phát triểncủa trẻ được diễn ra đồng bộ trong quá trình dạy học Vì vậy, đòi hỏi người giáo viên không chỉnắm vững đặc điểm phát triển tâm sinh lý chung của trẻ theo độ tuổi, mà còn phải biết được đặcđiểm riêng biệt của cá nhân mỗi trẻ để từ đó có những tác động tích cực, đúng đắn đến khả nănghiện có của trẻ và khơi gợi được những năng lực tiềm ẩn của trẻ

Chính vì thế mà trong quá trình dạy học, yêu cầu giáo viên khi xác định nhiệm vụ, mụctiêu; lựa chọn nội dung, phương pháp, hình thức dạy học, cần vừa phải căn cứ vào khả năng họctập thực sự của trẻ ở mỗi lứa tuổi, vừa phải biết khai thác những hiểu biết, khả năng riêng củamỗi trẻ trong từng lớp, từng đại phương cụ thể Nếu nội dung dạy học quá dễ, nhiệm vụ dạy họcđặt ra thấp so với khả năng nhận thức của trẻ, trẻ không cần cố gắng suy nghĩ, vận dụng não bộ

để nắm được kiến thức, thì không có mâu thuẫn, không có động lực thúc đẩy trẻ học tập, do đó,

sẽ “kìm hãm” sự phát triển của trẻ Còn nếu nội dung, kiến thức cô truyền đạt cho trẻ quá cao,quá khó, nhiệm vụ đưa cho trẻ vượt quá khả năng nhận thức và thực hiện của trẻ, dù trẻ có cốgắng hết sức cũng không hiểu được bài, trẻ có vận dụng các kỹ năng đã có để thực hiện nhưngcũng không hoàn thành nhiệm vụ Điều này khiến trẻ dễ cảm thấy áp lực, không có hứng thúhọc tập

Việc lựa chọn nội dung, đặt ra các mục tiêu, nhiệm vụ cho trẻ trong quá trính học tập nếuquá dễ hoặc quá khó đối với khả năng của trẻ sẽ gây ra những hậu quả không lường Qúa trìnhhọctập và truyền đạt kiến thức như thế sẽ khiến trẻ dần dần mất niềm tin, hứng thú vào việckhám phá thế giới xung quanh; khiến trẻ mất đi khả năng tư duy, khả năng tưởng tượng, sự sángtạo ở trẻ

Dạy học vừa sức cũng là một trong những yêu cầu nhiệm vụ học tập phải phù hợp vớigiới hạn cao nhất của “vùng phát triển trí tuệ gần nhất” của trẻ, mà trẻ có thể hoàn thành đượcvới sự nỗ lực cao nhất về trí tuệ và thể lực Việc dạy học vừa sức với trẻ sẽ thúc đẩy sự pháttriển mạnh mẽ về mặt trí tuệ cũng như về toàn bộ nhân cách nói chung… Tuy nhiên, trong quátrình dạy học phải vừa quan tâm đến sự phát triển chung của tất cả trẻ đồng thời lại phải quantâm đến sự phát triển riêng biệt của từng đối tượng trẻ trong lớp, chú không nên đặt nặng bênnày mà bỏ bên kia và ngược lại Đó là do quá trình học tập, đã diễn ra sự phân hóa ở trình độcủa trẻ dưới ảnh hưởng của xu hướng, tính cách, điều kiện sống, điều kiện sức khỏe khác nhau,đặc biệt là năng lực nhân thức khác nhau ở từng trẻ, mặc dù việc dạy học được tiến hành nhưnhau cho mọi trẻ Vì vậy, cần có phương pháp đối xử cá biệt theo năng lực nhận thức của trẻ để