Thực hành ẩn dụ, hoán dụ

Là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.. Là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên s

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NAM ĐỊNH

TRƯỜNG THPT HOÀNG VĂN THỤ

Câu 1: Một trong những yếu tố cần trau dồi khi giao tiếp là gì?

T Ư V Ư N G

1

Câu 2: Biểu cảm, thuyết minh, gọi chung

là phương thức ?

B I Ê U Đ A T

2

N G Ô N N G Ư

4

Câu 4: Phương tiện giao tiếp hữu hiệu nhất

của con người với con người là gì?

N G H Ê T H U Â T

3

Câu 3: Âm nhạc, hội họa gọi chung là

loại hình ?

VUI CÙNG TIẾNG VIỆT

CẤU TRÚC BÀI HỌC

I Ẩn dụ

Bài tập 1 SGK tr 135

Bài tập 2 SGK tr 136

II Hoán dụ

Bài tập 1 SGK tr 136

Bài tập 2 SGK tr 137

Câu 1: Ẩn dụ là gì?

A Là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho

sự diễn đạt

B Là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác có quan hệ gần gũi với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm trong diễn đạt

C Là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng với nó

D Là gọi hoặc tả đồ vật, cây cối, con vật… bằng các từ ngữ thường dùng để gọi hoặc tả người

A

Câu 2: Hoán dụ là gì?

A Là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượngkhác có nét tương đồng với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt

B Là gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm bằng tên của một sự vật, hiện tượng, khái niệm khác có quan hệ gần gũi với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm trong diễn đạt

C Là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng với nó

D Là gọi hoặc tả đồ vật, cây cối, con vật… bằng các từ ngữ thường dùng để gọi hoặc tả người

A

Câu 5: Tác dụng của ẩn dụ và hoán dụ

A.Tạo nhịp điệu

B Tạo ra sự cân đối, hài hòa trong diễn đạt

C Tăng sức gợi hình, gợi cảm

D Nhấn mạnh ý

Câu 3: Ẩn dụ dựa trên mối quan hệ nào?

A.Tương đồng C Xâu chuỗi

B Gần gũi D.Thứ bậc

Câu 4: Hoán dụ dựa trên mối quan hệ nào?

A.Tương đồng C Gần gũi

B Xâu chuỗi D.Thứ bậc

A

C

C

Tiêu chí Ẩn dụ Hoán dụ

Dấu

hiệu nhận

biết

Phân loại

Tác dụng

A B

gần gũi

-Ẩn dụ hình thức -Ẩn dụ cách thức -Ẩn dụ phẩm chất -Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác

- Lấy dấu hiệu của sự vật để chỉ sự vật

- Lấy một bộ phận để gọi toàn thể

- Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng

- Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng

Tăng sức gợi hình và gợi cảm cho

diễn đạt tương đồng

A B

Nghĩa biểu đạt

Ẩn dụ

Chàng trai

Bến

Thuyền

Cô gái

Không cố định

Dễ thay đổi

Cố định Không thay đổi

Thuyền ơi có nhớ bến chăng

Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền

Giá trị tu từ: Khẳng định tình yêu thủy chung của

cô gái với chàng trai Tăng sức gợi hình, gợi cảm

THỰC HÀNH

Tìm và phân tích phép ẩn dụ trong

ngữ liệu

I ẨN DỤ

Bài 1 SGK Tr 135

HẾT GIỜ

Nhóm 1, 2 THẢO LUẬN NHÓM

Nhóm 3,4

Bài 2 SGK Tr 136: Tìm và phân tích phép tu từ ẩn

dụ trong các ngữ liệu sau

(1) Dưới trăng quyên đã gọi hè

Đầu tường lửa lựu lập lòe đâm bông

(Nguyễn Du, Truyện Kiều)

(2) Vứt đi những thứ văn nghệ ngòn ngọt, bày ra sự

phè phỡn thỏa thuê hay cay đắng chất độc của bệnh

tật, quanh quẩn vài tình cảm gầy gò của cá nhân co

rúm lại Chúng ta muốn có những cuốn tiểu thuyết,

những câu thơ thay đổi được cả cuộc đời người đọc

- làm thành người, đẩy chúng ta lên một sự sống

trước kia chỉ đứng xa nhìn thấp thoáng.

(Nguyễn Đình Thi, Nhận đường)

(1) Dưới trăng quyên đã gọi hè Đầu tường lửa lựu lập lòe đâm bông (Nguyễn Du, Truyện Kiều)

Bức tranh thiên nhiên mùa hè sinh động, giàu màu sắc

Tăng sức gợi hình, gợi cảm

Nghĩa biểu đạt: Hoa lựu đỏ như đốm lửa

Ẩn dụ: Lửa lựu lập lòe

Giá trị tu từ

I ẨN DỤ

Bài 2 SGK Tr 136 Tìm và phân tích phép ẩn dụ trong

ngữ liệu

Hình ảnh ẩn dụ Nghĩa biểu đạt Giá trị tu từ

Bài 2 SGK Tr 136: Tìm và phân tích phép tu từ ẩn dụ trong các ngữ liệu sau:

(2) Vứt đi những thứ văn nghệ ngòn ngọt, bày ra sự phè phỡn thỏa thuê hay cay đắng chất độc của bệnh tật, quanh quẩn vài tình cảm gầy gò của cá nhân co rúm lại Chúng ta muốn có những cuốn tiểu thuyết, những câu thơ thay đổi được cả cuộc đời người đọc - làm thành người, đẩy chúng ta lên một sự sống trước kia chỉ đứng xa nhìn thấp thoáng.

(Nguyễn Đình Thi, Nhận đường)

Tình cảm gầy gò

- Tình cảm cá nhân nhỏ bé, ích kỉ

- Phê phán văn chương thoát li đời sống.

- Tăng sức gợi hình, gợi cảm.

Thứ văn nghệ ngòn ngọt

Sự phè phỡn thỏa thuê”

Cay đắng chất độc của

bệnh tật

- Văn chương thoát li đời sống

- Sự hưởng lạc

- Bi quan

Tìm và phân tích phép hoán dụ trong các ngữ liệu sau:

Thân phận nàng Kiều, phận gái lầu xanh trong xã hội cũ.

Tăng sức gợi hình, gợi cảm.

Má hồng : Người con gái đẹp

Hoán dụ : Đầu xanh, má hồng

Giá trị tu từ

(1) Đầu xanh đã tội tình gì,

Má hồng đến quá nửa thì chưa thôi ( Nguyễn Du, Truyện Kiều)

Nghĩa biểu đạt:

Đầu xanh: Tuổi trẻ, tuổi

thanh niên.

II HOÁN DỤ

Mối quan hệ khăng khít của liên minh công – nông.

Tăng sức gợi hình, gợi cảm.

Áo xanh: Người công nhân

Hoán dụ: Áo nâu, Áo xanh

Giá trị tu từ

Nghĩa biểu đạt:

Áo nâu: Người nông dân.

II HOÁN DỤ

Bài 1 SGK Tr 136

Thôn Đoài thì nhớ thôn Đông Cau thôn Đoài nhớ giầu không thôn nào”

( Nguyễn Bính, Tương tư)

Thôn Đoài Thôn Đông

Hoán dụ

Cau thôn Đoài

Giầu không thôn nào

Ẩn dụ

Quan hệ tình yêu gắn bó tự nhiên như cau -trầu

- Cách nói bóng gió, lấp lửng thể hiện

nỗi nhớ kín đáo, tế nhị.

- Tăng sức gợi hình, gợi cảm

Người ở thôn Đoài và ở thôn

Đông

II HOÁN DỤ

phép ẩn dụ và hoán dụ trong ngữ liệu

II HOÁN DỤ

Bài 2 SGK Tr 136

(1)Thuyền ơi có nhớ bến chăng (2)Thôn Đoài thì nhớ thôn Đông

Đều nói về nỗi nhớ

Ẩn dụ: Thuyền, bến chỉ

những người đang yêu

Hoán dụ: Thôn Đoài, Thôn Đông

chỉ người thôn Đoài và thôn

Đông

Phân biệt ẩn dụ và hoán dụ

Liên tưởng tương đồng

Liên tưởng gần gũi

Các bước phân tích tu từ ẩn dụ, hoán dụ

Bước 1: Chỉ ra từ ngữ, hình ảnh chứa phép tu từ Bước 2: Xác định nghĩa biểu đạt.

Bước 3: Xác định giá trị tu từ.

Ngữ liệu

1 Nam Cao là nhà văn lớn của nền văn học Việt Nam hiện đại.

2 Lặng lẽ hiến dâng những năm tháng tuổi trẻ cho đất nước, những người anh hùng của dân tộc sẽ mãi được Tổ quốc ghi công.

4 Cuộc sống nhiều đau khổ bất hạnh của chị ấy kết thúc sau khi từ bỏ người chồng vũ phu.

5 Cuộc sống của chúng ta ra sao, thành công hay thất bại hoàn toàn phụ thuộc vào cách đối mặt những khó khăn thử thách của mỗi người.

Chuyển các câu văn sau sang các câu văn

có sử dụng ẩn dụ, hoán dụ

VẬN DỤNG

VẬN DỤNG

Từ các bức tranh sau, em hãy viết câu văn có sử dụng phép tu từ ẩn dụ hoặc hoán dụ?

KHI TÓC THẦY BẠC

Trần Tiến

“Khi tóc thầy bạc, tóc em vẫn còn xanh

Khi tóc thầy bạc trắng, chúng em đã lớn khôn rồi

Thời gian trôi mau,

Cầu Kiều thầy đưa qua sông,

Tuổi ấu thơ như hoa nở dưới mái trường

Một con đò sang ngang

Ôi! Lòng thầy mênh mang,

Cho em biết yêu cánh cò trong câu ca dao,

Cho em biết yêu bống trắng ăn cơm vàng của cô Tấm ngoan,

và cho em yêu ai hai sương một nắng để làm nên luá vàng

Bài học làm người em vẫn nhớ ghi

Công cha ơn nghĩa mẹ ơn thầy”

Em hãy tìm những hình ảnh ẩn dụ, hoán dụ trong bài hát sau?

TÌM TÒI

CHÂN THÀNH CẢM ƠN QUÝ

THẦY CÔ VÀ CÁC EM HỌC SINH!