Đổi mới các hình thức và phương pháp dạy học bộ môn GDCD để nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức học sinh tại Trường PTDTNT THCS Quảng Uyên I. Tác giả sáng kiến: Phan Thị Phước. Đơn vị công tác: Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Trung học cơ sở Quảng Uyên Tỷ lệ đóng góp: 100% II. Lĩnh vực áp dụng. Đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập bộ môn GDCD. III. Thực trạng trước khi áp dụng sáng kiến Từ ngày xưa ông cha ta rất coi trọng về đạo đức chính vì thế mà việc giáo dục đạo đức luôn được đặt lên hàng đầu: “Tiên học lễ hậu học văn”. Hồ Chủ Tịch đã dạy: “ Dạy cũng như học phải chú trọng cả tài lẫn đức. Đức là đạo đức, là cái gốc quan trọng, nếu không có đạo đức thì tài cũng vô dụng”. Trong những năm gần đây đất nước ta đang từng bước đổi mới. Vì thế mọi ngành nghề đều phải thực hiện đổi mới một cách toàn diện. Trong đó ngành giáo dục luôn được đặt lên vị trí hàng đầu. Môn GDCD ở trường THCS có ý nghĩa rất quan trọng trong việc phát triển nhân cách của học sinh cũng như góp phần vào thực hiện mục tiêu chung. Giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, tạo tiền đề cho học sinh có những kĩ năng cơ bản đi vào cuộc sống lao động tham gia bảo vệ tổ quốc. Chính vì vậy việc nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức học sinh là việc làm cấp thiết và phải thường xuyên. Trong những năm gần đây, do tác động và ảnh hưởng của mặt trái kinh tế thị trường làm cho đạo đức xã hội xuống cấp nghiêm trọng. Bản sắc văn hóa dân tộc bị đe dọa, hội nhập kinh tế quốc tế đưa vào nước ta những sản phẩm đồi trụy, phản nhân văn, reo rắc lối sống tự do tư sản, làm xói mòn những giá trị đạo đức, thuần phong mỹ tục của dân tộc. Một số bộ phận thanh thiếu niên có dấu hiệu sa sút nghiêm trọng về đạo đức, nhu cầu cá nhân phát triển lệch lạc, kém ý thức trong quan hệ cộng đồng, thiếu niềm tin trong cuộc sống, ý chí kém phát triển, không có tính tự chủ dễ bị lôi cuốn vào những việc xấu...Nguyên nhân của hiện tượng trên có nhiều, nhưng một trong những nguyên nhân cơ bản là sự xuống cấp đạo đức học sinh đi cùng với sự xuống cấp đạo đức xã hội. Việc giáo dục đạo đức cho các em còn nhiều hạn chế, cả về nội dung và phương pháp. Học sinh trường PTDTNT THCS Quảng Uyên đều là dân tộc thiểu số, sinh sống ở vùng có điều kiện đặc biệt khó khăn nên thiếu kĩ năng giao tiếp, không nhạy bén trong việc xử lí các tình huống xã hội cũng như các tình huống đạo đức. Giáo dục học sinh ở gia đình mang tính áp đặt, ít để học sinh thể hiện quan điểm của mình , sử dụng mệnh lệnh, roi vọt…thiếu làm gương cho học sinh noi theo. Từ thực trạng nêu trên, là giáo viên giảng dạy bộ môn GDCD tôi luôn trăn trở làm thế nào để nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức học sinh, đó là lí do tôi chọn đề tài nghiên cứu “Đổi mới các hình thức và phương pháp dạy học bộ môn GDCD để nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức học sinh tại Trường PTDTNT THCS Quảng Uyên”.
Trang 1BÁO CÁO SÁNG KIẾN Đổi mới các hình thức và phương pháp dạy học
bộ môn GDCD để nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức học sinh tại Trường
PTDTNT THCS Quảng Uyên
I Tác giả sáng kiến:
- Phan Thị Phước Đơn vị công tác: Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Trung học cơ sở Quảng Uyên
- Tỷ lệ đóng góp: 100%
II Lĩnh vực áp dụng
Đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập bộ môn GDCD
III Thực trạng trước khi áp dụng sáng kiến
Từ ngày xưa ông cha ta rất coi trọng về đạo đức chính vì thế mà việc giáo dục đạo đức luôn được đặt lên hàng đầu: “Tiên học lễ hậu học văn” Hồ Chủ Tịch
đã dạy: “ Dạy cũng như học phải chú trọng cả tài lẫn đức Đức là đạo đức, là cái gốc quan trọng, nếu không có đạo đức thì tài cũng vô dụng” Trong những năm gần đây đất nước ta đang từng bước đổi mới Vì thế mọi ngành nghề đều phải thực hiện đổi mới một cách toàn diện Trong đó ngành giáo dục luôn được đặt lên
vị trí hàng đầu
Môn GDCD ở trường THCS có ý nghĩa rất quan trọng trong việc phát triển nhân cách của học sinh cũng như góp phần vào thực hiện mục tiêu chung Giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng
cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, tạo tiền
đề cho học sinh có những kĩ năng cơ bản đi vào cuộc sống lao động tham gia bảo
vệ tổ quốc Chính vì vậy việc nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức học sinh là việc làm cấp thiết và phải thường xuyên
Trong những năm gần đây, do tác động và ảnh hưởng của mặt trái kinh tế thị trường làm cho đạo đức xã hội xuống cấp nghiêm trọng Bản sắc văn hóa dân tộc bị đe dọa, hội nhập kinh tế quốc tế đưa vào nước ta những sản phẩm đồi trụy, phản nhân văn, reo rắc lối sống tự do tư sản, làm xói mòn những giá trị đạo đức, thuần phong mỹ tục của dân tộc Một số bộ phận thanh thiếu niên có dấu hiệu sa sút nghiêm trọng về đạo đức, nhu cầu cá nhân phát triển lệch lạc, kém ý thức trong quan hệ cộng đồng, thiếu niềm tin trong cuộc sống, ý chí kém phát triển, không có tính tự chủ dễ bị lôi cuốn vào những việc xấu Nguyên nhân của hiện tượng trên có nhiều, nhưng một trong những nguyên nhân cơ bản là sự xuống cấp đạo đức học sinh đi cùng với sự xuống cấp đạo đức xã hội Việc giáo dục đạo đức cho các em còn nhiều hạn chế, cả về nội dung và phương pháp
Học sinh trường PTDTNT THCS Quảng Uyên đều là dân tộc thiểu số, sinh sống
ở vùng có điều kiện đặc biệt khó khăn nên thiếu kĩ năng giao tiếp, không nhạy bén trong việc xử lí các tình huống xã hội cũng như các tình huống đạo đức Giáo dục học sinh ở gia đình mang tính áp đặt, ít để học sinh thể hiện quan điểm của mình , sử dụng mệnh lệnh, roi vọt…thiếu làm gương cho học sinh noi theo
Trang 2Từ thực trạng nêu trên, là giáo viên giảng dạy bộ môn GDCD tôi luôn trăn trở làm thế nào để nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức học sinh, đó là lí do tôi chọn đề tài nghiên cứu “Đổi mới các hình thức và phương pháp dạy học bộ môn GDCD để nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức học sinh tại Trường PTDTNT THCS Quảng Uyên”
Trước khi thực hiện sáng kiến " Đổi mới các hình thức và phương pháp dạy học bộ môn GDCD để nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức học sinh tại Trường PTDTNT THCS Quảng Uyên" tôi đã thực hiện một số biện pháp như: Biện pháp hướng dẫn học sinh tự học; Hướng dẫn học sinh tự nghiên cứu, sưu tầm tài liệu và giải các bài tập; Tổ chức và hướng dẫn học sinh làm một số bài tập do giáo viên đưa ra… những biện pháp dạy học tôi đã thực hiện chưa có hiệu quả dẫn tới chất lượng
bộ môn GDCD trong các năm học trước chưa được cao Nguyên nhân là thái độ của một số em học sinh đối với môn GDCD còn xem nhẹ và lệch lạc nên thái độ học tập thường qua loa, đối phó không nắm chắc được nội dung kiến thức môn học nên những phẩm chất đạo đức bị coi nhẹ Tài liệu tham khảo về môn GDCD còn quá ít, thư viện trong nhà trường còn thiếu sách tham khảo môn GDCD Muốn tìm hiểu thêm một số kiến thức, thông tin thì ngoài sách giáo khoa ra khó tìm thêm tư liệu nào khác Hoặc khi yêu cầu học sinh làm bài tập thì các em chỉ làm đối phó cho
có bài chứ chưa dành nhiều thời gian cho việc tìm hiểu, nghiên cứu một cách nghiêm túc để hiểu rõ nên chưa biết vận dụng những kiến thức đã học vào cuộc sống hằng ngày
IV Mô tả bản chất của sáng kiến
1 Tính mới, tính sáng tạo, tính khoa học
1.1 Tính mới.
Thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW, ngày 04/11/2013 của ban chấp hành Trung ương về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo; Thực hiện Công văn
số 5555/BGDĐT-GDTrH của Bộ GD&ĐT hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn về đổi mới phương pháp dạy học; Thực hiện Chỉ thị số 800/CT-BGDĐT ngày 24 tháng 8 năm 2021 về thực hiện nhiệm vụ năm học 2021-2022 ứng phó với dịch
COVID-19, tiếp tục thực hiện đổi mới, kiên trì mục tiêu chất lượng giáo dục và đào tạo; Thực hiện công văn số 1231/SGDĐT-VP, ngày 17 tháng 8 năm 2021 của Sở Giáo dục và Đào tạo Cao Bằng về việc triển khai thực hiện Kế hoạch năm học 2021
-2022 đối với giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên
tỉnh Cao Bằng; Thực hiện công văn số 1347/SGDĐT- GDTrH, ngày 06 tháng 9
năm 2021 của Sở Giáo dục và Đào tạo Cao Bằng V/v Hướng dẫn thực hiện
nhiệm vụ Giáo dục trung học năm học 2021-2022; Thực hiện kế Số 11a
/KH-DTNT ngày 07/09/2021 của trường PT/KH-DTNT THCS Quảng Uyên về Kế hoạch giáo dục năm học 2021 - 2022
Hiện nay toàn ngành giáo dục đang thực hiện yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh Dạy học tốt bộ môn GDCD nhằm góp phần vào thực hiện mục tiêu chiến lược của Đảng về đào tạo thế hệ trẻ trở thành người công dân chân chính có đủ khả năng lao động để
tự lập nghiệp và góp phần xây dựng quê hương, đất nước, bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa
Trang 3Việc gây hứng thú học tập cho học sinh nói chung, giúp học sinh yêu thích môn GDCD nói riêng không phải lúc nào cũng được chú ý thường xuyên Đây không phải là vấn đề mới nhưng để thực hiện tốt không dễ Làm thế nào để học sinh yêu thích hứng thú học bộ môn GDCD là vấn đề đặt ra với mỗi giáo viên mỗi trường học của tỉnh Cao Bằng hiện nay Bởi vậy trong khuôn khổ sáng kiến kinh nghiệm này tôi thực hiện đổi mới các các hình thức và phương pháp giáo dục trong nhà trường cụ thể là: “Đổi mới các hình thức và phương pháp dạy học bộ môn GDCD để nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức học sinh tại Trường PTDTNT THCS Quảng Uyên" Trong 03 năm học 2019 - 2020, 2020 -2021 và 2021 - 2022
Để thực hiện tốt các hoạt động giáo dục trong nhà trường đặc biệt là tổ chức các hoạt động dạy học bộ môn GDCD tại Trường PTDTNT THCS Quảng Uyên để nâng cao chất lượng giáo dục tôi đã thực hiện xây dựng Kế hoạch tổ chức các
hoạt động giáo dục trong kế hoạch dạy học bộ môn (Khung kế hoạch tổ chức các hoạt động giáo dục bộ môn GDCD trường PTDTNT THCS Quảng Uyên Phụ lục
1 đính kèm)
Các hoạt động dạy học đã được thực hiện cụ thể như sau:
- Hình thức tổ chức dạy học trên lớp: Thực hiện các bài học theo chương trình sách giáo khoa lớp 6,7,8,9; giáo dục đạo đức học sinh qua sách:“Bác Hồ và những bài học về đạo đức, lối sống dành cho học sinh”
- Tổ chức tham quan trải nghiệm tại di tích lịch sử hang Pác Bó xã Trường
Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng Chủ đề: “Hành quân theo bước chân những người anh hùng”
- Tổ chức hoạt đông ngoại khóa
- Tổ chức trải nghiệm tại địa phương.
- Tổ chức cho học sinh xem phim về những tấm gương mẫu mực
- Phối, kết hợp các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường, nhằm xây dựng môi trường dạy học, giáo dục lành mạnh, khép kín
- Đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá
- Tham gia các cuộc thi về giáo dục đạo đức
1.2 Tính sáng tạo, tính khoa học:
Dạy học là một quá trình dưới sự hoạt động tổ chức, điều khiển của người giáo viên, còn người học tự giác, tích cực, chủ động biết tự tổ chức điều khiển hoạt động học tập của mình
Để học sinh tiếp thu nhanh, hiểu và biết vận dụng, trong giảng dạy bộ môn GDCD ở trường trung học cơ sở (THCS) giáo viên phải phát huy được tính tích cực của học sinh Muốn vậy, giáo viên phải tạo được hứng thú học tập của các
em, để các em dễ dàng tiếp thu kiến thức mà không bị gò ép Trong đó tổ chức các hoạt động dạy học như: Tổ chức trải nghiệm tại thực địa, Ngoại khóa, Kể chuyện về Bác Hồ, Sử dụng tranh ảnh, xem phim người tốt việc tốt, thực hiện các hoạt động học tâp theo dự án, phối kết hợp các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường, đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá, tham gia các cuộc thi về giáo dục đạo đức … là những hoạt động dạy học có ưu thế trong việc gây hứng thú học tập cho học sinh Thông qua những hoạt động dạy học trên các em sẽ dễ nắm
Trang 4chắc kiến thức và có kĩ năng ứng xử phù hợp trong các mối quan hệ xã hội cũng như biết vận dụng kiến thức đã học để xử lí các tình huống trong cuộc sống Trong nội dung bài học có tiểu mục có nội dung dễ nhận biết, nhưng có tiểu mục có nội dung trừu tượng… khó nhận biết, mà để phát huy tính tư duy của học sinh thì giáo viên là người hướng dẫn, giúp đỡ và tổ chức các hình thức dạy học phong phú phù hợp với từng nội dung kiến thức bài học Qua các hoạt động học tập khác nhau để tiếp nhận kiến thức các em sẽ tự tin mạnh dạn, thêm yêu mến bộ môn và ham học hỏi nhiều hơn Các em còn có được sự đoàn kết tương thân tương ái giúp đỡ nhau trong học tập theo hướng tích cực Giáo viên hạn chế được phương pháp diễn giải thuyết trình, mang tính áp đặt kiến thức
Là giáo viên dạy môn GDCD tại trường PTDTNT THCS Quảng Uyên cho đối tượng học sinh là các em học sinh dân tộc thiểu số trên địa bàn huyện, nên nhân thức của các em về môn GDCD chưa sâu sắc, phần lớn học sinh đều coi môn GDCD là môn phụ không quan trọng, không phải là môn thi tuyển sinh đầu vào cấp THPT nên thái độ học tập thường qua loa, đối phó không nắm chắc được nội dung kiến thức môn học còn xem nhẹ về bộ môn nên chất lượng bộ môn GDCD trong các năm học trước chưa cao Trong ba năm học này tôi đã thực hiện các hình thức tổ chức dạy học có hiệu quả để nâng cao chất lượng bộ môn GDCD tại trường PTDTNT THCS Quảng Uyên như sau:
1.2.1 Hình thức tổ chức dạy học trên lớp:
- Thực hiện các bài học theo chương trình sách giáo khoa lớp 6,7,8,9
Giáo viên bộ môn đã thực hiện nghiêm túc chương trình chính khóa Để tạo điều kiện cho học sinh nắm bài kĩ, dễ hiểu; để có được những tiết học nhẹ nhàng, hiệu quả, ngoài sách giáo khoa và các hướng dẫn của Bộ GD & ĐT, giáo viên đã sưu tầm thêm các tài liệu như các hình ảnh, các nội dung kiến thức liên môn, các bài tập, tình huống, các câu chuyện, ca dao, tục ngữ nhằm minh họa cụ thể cho các tiết học
Mục tiêu của “Hình thức tổ chức dạy học trên lớp” là:
Về kiến thức: Hiểu được những chuẩn mực đạo đức và pháp luật cơ bản, phổ thông, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi học sinh THCS trong các quan hệ với bản thân, với mọi người, với công việc và với môi trường sống; Hiểu ý nghĩa của các chuẩn mực đối với sự phát triển của cá nhân và xã hội, sự cần thiết phải rèn luyện và cách thức rèn luyện để đạt được các chuẩn mực đó
Về kỹ năng: Biết đánh giá hành vi của bản thân và mọi người xung quanh, biết lựa chọn và thực hiện cách ứng xử phù hợp với các chuẩn mực đạo đức, pháp luật, văn hóa xã hội trong giao tiếp và hoạt động ( học tập, lao động, hoạt động tập thể, vui chơi giải trí ); Biết tổ chức việc học tập, rèn luyện của bản thân theo yêu cầu của các chuẩn mực đã học
Về thái độ: Có thái độ đúng đắn, rõ ràng trước các hiện tượng, sự kiện đạo đức, pháp luật, văn hóa trong đời sống hàng ngày, có tình cảm trong sáng, lành mạnh đối với mọi người, đối với gia đình, nhà trường, quê hương đất nước; Có niềm tin vào tính đúng đắn của các chuẩn mực đã học và hướng tới những giá trị tốt đẹp Có trách nhiệm đối với hành động của bản thân, có nhu cầu tự điều chỉnh, tự hoàn thiện để trở thành một chủ thể xã hội tích cực, năng động
Trang 5- Giáo dục đạo đức học sinh qua sách: “Bác Hồ và những bài học về đạo đức, lối sống dành cho học sinh”:
Chủ tịch Hồ Chí Minh - Người anh hùng giải phóng dân tộc, Nhà văn hóa lớn, một tấm gương sáng ngời về tư tuởng, đạo đức và phong cách Bác đã đi xa nhưng những lời dạy của Người vẫn luôn đồng hành cùng thiếu niên nhi đồng cả nước, là di sản văn hóa vô giá của toàn Đảng, toàn dân và của thế hệ trẻ nước ta
Qua cuốn sách giáo khoa “Bác Hồ và những bài học về đạo đức, lối sống dành cho học sinh” các em sẽ đươc tìm hiểu về những câu chuyện vui, thấm
nhuần những câu chuyện thực tế về lẽ sống, cuộc đời của Bác Đó là những bài học êm dịu, thân thương, không hề cao siêu, gượng ép hay nặng tính chất giáo huấn Mỗi câu chuyện đem lại cho các em cảm giác dễ gần, gây được sự đồng cảm, thấu hiểu ở mỗi người học sinh Thông thường các em cảm thấy khó gần với những câu chuyện cứng nhắc, với những ví dụ xa xôi nhằm mục đích ép buộc các
em phải rèn luyện đức tính này, phẩm chất kia Nhưng khi tìm hiểu bộ sách này, giáo viên sẽ giúp học sinh khơi dậy mong muốn rèn luyện đạo đức và lối sống cho chính mình, không phải vì điểm số hay vì bất kì ai, mà vì chính bản thân
mình nhắc nhở mình phải sống thật đẹp, trọn vẹn nhân phẩm con người
Mỗi câu chuyện kể về Bác là mỗi bài học không chỉ dành cho các em học sinh
mà ở lứa tuổi nào chúng ta cũng vô cùng thấm thía về những đức tính mỗi người cần có, luôn luôn phải rèn luyện để hoàn thiện bản thân mình
Khi dạy cuốn sách mục tiêu của giáo viên là giáo dục đạo đức, lối sống, phát triển năng lực và phẩm chất học sinh thông qua việc tổ chức các hoạt động
cá nhân, hoạt động nhóm với các hình thức đa dạng, như thảo luận, trò chơi, vẽ tranh, diễn kịch Vì thế, trình tự hoạt động của học sinh qua mỗi bài là đi từ nhận thức về các giá trị đạo đức, lối sống đến thực hành và ứng dụng các giá trị
đó Bên cạnh đó giáo viên còn tích hợp luyện tập kĩ năng đọc hiểu, tạo lập văn bản hướng tới phát triển năng lực giao tiếp và năng lực thẩm mĩ cho học sinh thông qua những câu chuyện sinh động về cuộc đời hoạt động cách mạng của Bác Hồ, với cuộc sống, với công việc, sinh hoạt, vui chơi gần gũi, quen thuộc của mỗi em học sinh ở trường, ở nhà hằng ngày từ đó giáo dục học sinh thực hiện lời dạy của Bác Hồ kính yêu
Năm 2021, chúng ta kỷ niệm 131 năm ngày sinh của Bác, mỗi thầy cô giáo lại nhớ đến lời dạy của Người: “Dù khó khăn đến đâu cũng phải thi đua dạy tốt, học tốt” Còn các em học sinh nhớ lời dạy của Bác để có mục đích học tập đúng đắn cống hiến thật nhiều cho tổ quốc, quê hương:
“Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em.”
1.2.2 Tổ chức tham quan trải nghiệm tại khu di tích Quốc gia đặc biệt khu rừng Trần Hưng Đạo giáo dục cho học sinh một số phẩm chất đạo đức cần thiết.
Chủ đề: “Hành quân theo bước chân những người anh hùng”
Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt động giữ vai trò rất quan trọng trong chương trình giáo dục phổ thông mới Hoạt động này giúp cho học sinh có nhiều cơ
Trang 6hội trải nghiệm để vận dụng những kiến thức học được vào thực tiễn Xuất phát từ mục tiêu đó, tổ Văn - Sử - Địa - GDCD kết hợp với Đội TNTP Hồ Chí Minh, Trường
PTDTNT THCS Quảng Uyên đã tiến hành thực hiện Chủ đề: “Hành quân theo bước
chân những người anh hùng” và hoạt động trải nghiệm sáng tạo tiết thực hành ngoại
khóa với chủ đề “Lý tưởng sống của thanh niên” Nhằm giáo dục cho học sinh các
truyền thống tốt đẹp của dân tộc như: yêu nước, uống nước nhớ nguồn, biết ơn, đoàn kết, truyền thống tốt đẹp của gia đình dòng họ, yêu thương con người, bảo
vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ hòa bình, các truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, giúp học sinh xác định được lý tưởng sống đúng đắn
từ đó ý thức được trách nhiệm của bản thân phải bảo vệ hòa bình dân tộc, và có những hành động thiết thực kế thùa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam
Tham dự và chỉ đạo chuyên đề có cô giáo Lô Thị Huyền - Hiệu trưởng, phụ trách chung; cô giáo Long Thị Yến - phó hiệu trưởng - phụ trách đời sống học sinh nội trú; cô giáo Phùng Thu Hằng - phó hiệu trường - phụ trách chuyên môn cùng toàn thể giáo viên trong trường và học sinh khối 8,9
Tham quan trải nghiệm là một hoạt động không thể thiếu trong hoạt động tuyên truyền, giáo dục học sinh, giúp các em hiểu biết sâu sắc chúng ta có cuộc sống bình yên, thống nhất như ngày hôm nay đều là nhờ thế hệ đi trước đổ mồ hôi, xương máu mới có được, chúng ta là thế hệ sau phải có trách nhiệm góp một phần sức lực nhỏ bé để xây dựng và bảo vệ tổ quốc Từ đó giúp học sinh xác định được lý tưởng sống đúng đắn Đây là hình thức giáo dục trực quan, sinh động, giúp các em khai thác, nắm bắt thông tin, kiến thức lịch sử địa phương từ đó liên
hệ với bản thân Hình thức này phát huy tác dụng của phương pháp học mà chơi, chơi mà học
Đầu năm học, qua trao đổi thăm dò với đa số học sinh được biết các em rất thích được nhà trường tổ chức tạo điều kiện để các em trước là được đi trải nghiệm, sau là được tham quan học tập Khi thực hiện mới thấy đây là hoạt động được học sinh hưởng ứng một cách tích cực và tham gia với tinh thần sôi nổi nhất
Chuyến tham quan trải nghiệm thành công hay không, có mang lại hiệu quả hay không đều phụ thuộc hoàn toàn vào vai trò của người tổ chức Bên cạnh việc đảm bảo những yêu cầu về mặt nội dung, hình thức tổ chức Giáo viên phụ trách cần nghiên cứu kỹ nơi đến và đặt ra những câu hỏi nhấn vào trọng tâm, ngắn gọn
để các em thu thập
Sau chuyến đi cho học sinh viết lại bài thu hoạch: viết thư cho người thân ở xa
kể về truyền thống yêu nước, uống nước nhớ nguồn qua địa danh lịch sử mà em vừa được đi trải nghiệm, qua đó hãy cho biết học sinh cần có trách nhiệm gì đối với các truyền thống đó
Công việc quan trọng cho hoạt động là lên kế hoạch cụ thể chi tiết và rút
kinh nghiệm sau mỗi tham quan trải nghiệm (Kế hoạch + Kịch bản chương trình hoạt động + hình ảnh minh họa phụ lục 2 đính kèm)
Tổ chức tham quan trải nghiệm thực hiện cụ thể như sau:
Bước 1 - Chuyển giao và nhận nhiệm vụ trải nghiệm
Trang 7Đây là bước bắt đầu của quá trình tổ chức hoạt động trải nghiệm Ở bước này, công việc của giáo viên được thực hiện qua một số hoạt động cụ thể sau: một
là phải xác định chính xác, rõ ràng mục tiêu của bài học; hai là xác định hình thức hoạt động trải nghiệm; ba là định hướng và chuyển giao nhiệm vụ trải nghiệm (nhiệm vụ trải nghiệm phải liên quan đến nội dung kiến thức bài học GDCD); bốn là định hướng sản phẩm đầu ra cho học sinh
Về phía học sinh, các em thực hiện công việc tiếp nhận nhiệm vụ trải nghiệm từ giáo viên Sau khi tiếp nhận nhiệm vụ, học sinh có thể nêu ý kiến phản hồi về nhiệm vụ (nếu băn khoăn, thắc mắc) để giáo viên giải thích rõ nhiệm vụ, yêu cầu trước khi bắt đầu trải nghiệm
Bước 2 - Trải nghiệm
Đây là bước thứ hai của quá trình tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh Trong bước này, để tổ chức hoạt động trải nghiệm hiệu quả, giáo viên cần chú ý thực hiện tốt vai trò của người hướng dẫn, hỗ trợ học sinh Ví dụ: Khi học sinh trải nghiệm, giáo viên phải là người bao quát, kịp thời điều chỉnh, hướng học sinh vào các hoạt động trải nghiệm; tạo điều kiện cho các nhóm (hoặc cá nhân) học sinh đều được tham gia trải nghiệm; ghi nhận những kết quả, ý tưởng mà học sinh tạo ra; sử dụng những câu hỏi gợi mở hỗ trợ học sinh trong quá trình trải nghiệm và xử lí kết quả trải nghiệm
Về phía học sinh, các em phải thu thập nguồn học liệu (thông tin, dữ liệu, sự kiện, hiện tượng lịch sử…) từ vốn kiến thức, kinh nghiệm của bản thân, từ thầy
cô, sách vở và các kênh thông tin khác để giải quyết nhiệm vụ trải nghiệm Từ đây, học sinh tiến hành xử lí các thông tin qua hoạt động tri giác, hình dung, tưởng tượng, tư duy …
Bước 3 - Khái quát hóa, hình thành kiến thức mới
Đây chính là bước giáo viên tổ chức để học sinh phân tích, khái quát hóa từ những kết quả thu được ở bước 2; từ đó giáo viên gợi ý, dẫn dắt để học sinh tự rút
ra kiến thức mới
Ở bước này, học sinh có nhiệm vụ quan sát, đối chiếu giữa kết quả của mình với các thành viên trong lớp hoặc giữa nhóm mình với các nhóm Trên cơ sở đó, học sinh tự tổng hợp những vấn đề cốt lõi (từ nhiệm vụ trải nghiệm) để hình thành kiến thức mới
Bước 4 - Vận dụng
Học sinh vận dụng những kết quả trải nghiệm ở bước 4 vào giải quyết nhiệm
vụ hoặc vấn đề học tập gắn liền với thực tiễn Thông qua vận dụng, học sinh tự nhận thức kết quả học tập, mức độ thành công hay thiếu sót của mình, từ đó tự điều chỉnh, rèn luyện để hoàn thiện hơn Giáo viên cần giúp học sinh kết nối những gì đã khái quát được với thực tiễn học tập
1.2.3 Tổ chức hoạt động ngoại khóa:
Giáo viên tổ chức giáo dục đạo đức cho học sinh qua một số ngày lễ lớn như ngày 20/11, 22/12, 26/3 Nhằm giáo dục cho học sinh một số phẩm chất đạo đức quý báu của dân tộc ta như tôn sư trọng đạo, biết ơn, yêu nước, đoàn kết, bất khuất chống giặc ngoại xâm, nhân nghĩa….bằng nhiều hình thức khác nhau như thi văn nghệ (múa, hát các làn điệu dân tộc ) từ đó giúp các em có những hành
Trang 8động thiết thực, hữu ích trong cuộc sống như: thăm hỏi, động viên gia đình các anh hùng có công với dân tộc, đất nước “Nhà ông Lã Văn Ho - Đại bản doanh sở
chỉ huy chiến dịch Biên giới năm 1950”, (hình ảnh minh họa phụ lục 3 đính kèm)
- 20/11 chính là ngày Nhà giáo Việt Nam (Ngày lễ Hiến chương Nhà giáo Việt Nam) Đây là một trong những ngày lễ kỷ niệm quan trọng được tổ chức vào ngày 2/11 hằng năm để tri ân các thầy cô và những người hoạt động trong ngành giáo dục, là ngày thế hệ học sinh thể hiện lòng biết ơn, tri ân sâu sắc đến thầy cô giáo của mình
- 22/12 hằng năm là ngày kỉ niệm thành lập Quân đội Nhân dân Việt Nam, là Ngày hội Quốc phòng toàn dân, là ngày có ý nghĩa quan trọng nhằm tuyên truyền
về truyền thống đánh giặc, giữ nước cũng như phẩm chất tốt đẹp của Bộ đội cụ Hồ
- 26/3 hằng năm có ý nghĩa quan trọng nhằm khẳng định vai trò nòng cốt của lực lượng thanh niên trong sự nghiệp cách mạng đây là dịp để học sinh là những người công dân trong tương lai ý thức được vai trò của thế hệ trẻ trong sự nghiệp phát triển xây dựng đất nước Việt Nam ngày một giàu, đẹp
Ngoại khóa “Kỉ niệm 80 năm ngày Bác Hồ về nước, 60 năm ngày Bác
Hồ trở lại thăm Cao Bằng”:
Trong yêu cầu của công tác đổi mới hiện nay, giáo dục đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của học sinh, nghĩa là chúng ta chuyển từ việc quan tâm học sinh học được “cái gì ?” đến việc quan tâm học sinh vận dụng được “ cái gì ?” qua việc học Việc giáo dục trong nhà trường không chỉ dừng lại ở giáo dục tri thức mà còn phải giáo dục đạo đức, nhân cách, kĩ năng sống, giáo dục định hướng nghề nghiệp … cho học sinh Những năm qua, trường PTDTNT THCS Quảng Uyên đặc biệt chú trọng đến các hoạt động ngoại khóa, các hình thức tổ chức dạy học phù hợp với điều kiện nhà trường Nhiều hoạt động ngoại khóa có chất lượng được tổ chức, nhằm phát triển năng lực, phẩm chất của học sinh, góp phần giáo dục toàn diện học sinh về Đức, Trí, Thể, Mĩ Trong quá trình tổ chức, muốn nâng cao chất lượng của các hoạt động ngoại khóa, phải phát huy được vai trò của giáo viên Người giáo viên chính là “nguời dẫn đường” của các hoạt động Vì vậy, để phát huy tốt vai trò của mình trong các hoạt động ngoại khóa, giáo viên cần chú ý đến các vấn đề sau:
- Lập kế hoạch: (Kế hoạch phụ lục 4 kèm theo)
+ Ngay từ đầu năm học, giáo viên nên căn cứ vào nhiệm vụ năm học, đặc điểm của học các lớp mình giảng dạy, bám sát vào kế hoạch của nhà tường, của
tổ chuyên môn, Ban hoạt động ngoài giờ lên lớp, của Đội thiếu niên để xây dựng
kế hoạch ngoại khóa phù hợp với bộ môn mình giảng dạy
+ Xây dựng kịch bản ngoại khóa chi tiết (Kịch bản phụ lục 5 kèm theo)
- Luôn nhìn vào ưu điểm:
Mỗi học sinh là một cá nhân độc lập, có những năng lực và sở trường riêng Một học sinh tiếp thu kiến thức văn hóa có thể chậm, những kiến thức về xã hội lại rất phong phú Học sinh có thể không giỏi các môn tự nhiên nhưng lại có năng khiếu về các môn xã hội… Vì vậy, mỗi học sinh đều có những mặt ưu điểm và nhược điểm riêng Để Học sinh không bị “bỏ rơi” trong các hoạt động ngoại
Trang 9khóa, người giáo viên phải nhìn ra được năng lực của học sinh phù hợp với từng hoạt động ngoại khóa được tổ chức Nhờ đó, học sinh phát huy được những ưu điểm của của mình
- Động viên và khích lệ:
Với những học sinh tính cách nhút nhát, các em có năng lực nhưng chưa vượt qua được rào cản tâm lý Giáo viên cần phải tạo cơ hội cho các em tham gia
Ví dụ: đưa các em tham gia vào một hoạt động tập thể như hát tốp ca, múa phụ họa, hoặc chuẩn bị đạo cụ đồ dùng cho các đội chơi Bên cạnh đó thường xuyên theo sát để động viên khích lệ kịp thời
- Tạo cơ hội:
Mỗi hoạt động ngoại khóa của trường, tổ chuyên môn phát động là một cơ hội cho học sinh thể hiện bản thân Thực hiện các hoạt động tập thể, tạo nhiều cơ hội cho học sinh thể hiện năng lực riêng của bản thân Ví dụ: Thi kể chuyện theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, Thi hát những bài ca ngợi các anh hùng nhỏ tuổi bằng nhiều hình thức mang âm hưởng dân ca dân tộc như hát then, pựt lằn, phong sư, nàng ới thi giữa các lớp, các đội
- Kết quả làm việc tập thể:
Một giải thưởng đạt được từ các phong trào không phải là kết quả cá nhân mà là kết quả của làm việc theo nhóm Phân công nhóm làm việc theo sở trường, mỗi cá nhân có một năng lực riêng, bổ sung cho nhau để cùng hoàn thành một nhiệm vụ
- Khen thưởng và phê bình:
“Khen” hay “chê” cũng là một nghệ thuật Khen đúng lúc đúng chỗ Khen kết hợp với thưởng khi học sinh làm tốt Thuận lợi của tôi là: được nhà trường giao phục trách hoạt động thi đua, tổ chức các hoạt động phong trào, trực tiếp tổ chức thực hiện các hoạt động trải nghiệm, ngoại khóa trong trường, đồng thời là giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn Lịch sử, những hoạt động liên quan đến bộ môn sau khi rút kinh nghiệm các hoạt động sẽ thưởng bằng điểm cho học sinh thực hiện tốt Bên cạnh khen thưởng, giáo viên phụ trách cũng cần phải phê bình khi học sinh làm chưa tốt Dùng “Phê bình” để “ khích tướng”, lên “giây cót” đặc biệt với những học sinh không tham gia hoặc tham gia không tích cực, không có trách nhiệm
- Phát huy vai trò của phụ huynh:
Khi học sinh không muốn tham gia các hoạt động ngoại khóa, giáo viên trao đổi với phụ huynh để phụ huynh thấy được tầm quan trọng của các hoạt động ngoại khóa để phụ huynh động viên con, em của mình tích cực tham gia Trong các buổi họp phụ huynh cho phụ huynh xem những hình ảnh, video về hoạt động của học sinh tham gia các hoạt động tập thể để phụ huynh thấy được tài năng của con em mình Từ đó sẽ ủng hộ con em mình tham gia các hoạt động ngoại khóa
1.2.4 Tổ chức trải nghiệm tại địa phương (Hình ảnh minh họa phụ lục 6
đính kèm)
Cứ mỗi tháng một lần giáo viên hướng dẫn học sinh tham gia vệ sinh đường phố (đoạn từ ngã ba Cầu Đỏ đên trước cổng trường) học sinh tham gia hưởng ứng rất nhiệt tình, kết quả đường đi lại sạch sẽ hơn, không khí trong lành hơn, các em
Trang 10có ý thức bảo vệ môi trường xanh - sạch- đẹp và có trách nhiệm góp phần xây dựng quê hương, đất nước ngày càng văn minh, tiến bộ
Ngày 6/12/2019 nhà trường tổ chức sang Huyện đội Quảng Uyên nghe các
chú bộ đội tuyên truyền về ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, được các chú bộ đội dạy cho cách gấp chăn màn, sắp xếp nội vụ phòng ở gọn gàng, sạch sẽ và thăm viếng nghĩa trang liệt sĩ của Huyện (mỗi năm hai lần 22/12, 30/04) Nhằm giáo dục các em về các truyền thống yêu nước, uống nước nhớ nguồn từ đó giúp các em có ý thức giữ gìn và phát huy những việc làm đúng đắn trong cuộc sống
Thực hiện kế hoạch số: 1400/SGD&ĐT-GDTrH v/v tổ chức hưởng ứng Ngày làm cho thế giới sạch hơn (18/9), chiều 18/9/2021 một số giáo viên và các bạn trong Liên đội đã tổ chức các hoạt động: dọn dẹp vệ sinh môi trường; quét dọn tại điểm di sản Miếu Bách Linh, di tích lịch sử đền thờ Nùng Trí Cao, nhà bia tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ ở hang Keng Riềng Qua các hoạt động đã tuyên truyền, giáo dục các em về ý thức bảo vệ, giữ gìn các di sản trong vùng Công viên địa chất và giáo dục lòng yêu quê hương, đất nước, sự trân trọng với các anh hùng liệt sĩ
Sau khi học xong phần kiến thức: Bài 1 Tự hào về truyền thống gia đình, dòng họ (lớp 6), Bài 10 Giữ gìn và phát huy truyền thống tốt đẹp của gia đình, dòng họ (lớp 7), Bài 7 Kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc (lớp 9), để hiểu hơn về vai trò, ý nghĩa của các truyền thống gia đình, dòng họ, của dân tộc, giáo viên thay đổi hình thức tổ chức hoạt động dạy học cho học sinh, đưa học sinh ra chợ thị trấn Quảng Uyên để tham quan, trải nghiệm tìm hiểu về các truyền đó Ví dụ như: đưa học sinh ra chợ tham quan hàng rèn dao của Phúc Sen
để học sinh hiểu rõ vai trò của truyền thống rèn dao đối với sự phát triển kinh tế ở địa phương nói riêng và huyện quảng Hòa nói chung nhờ đó đời sống vật chất và tinh thần nhân dân nơi đây được cải thiện, góp phần đạt chỉ tiêu để xây dựng nông thôn mới ở địa phương …Để thực hiện biện pháp này giáo viên cần thực hiện như sau:
Giáo viên: Xây dựng kế hoạch, báo cáo chuyên môn nhà trường được phê duyệt, đồng ý; Định hướng các nội dung tìm hiểu cho học sinh trước khi đi trải nghiệm tại chợ; Là người trực tiếp đưa học sinh đi thực hiện trải nghiệm thực tế, yêu cầu học sinh viết bài thu hoạch sau khi trải nghiệm quan sát và chấm bài nhận xét cho điểm học sinh
Học sinh: Tích cực chủ động tham gia các hoạt hoạt động trải nghiệm, nghiêm túc thực hiện theo sự hướng dẫn của cô giáo trong khi tham quan trải nghiệm để an toàn và hiệu quả, chuẩn bị giấy, bút ghi chép nhanh các nội dung theo phần định hướng của giáo viên và viết bài thu hoạch theo yêu cầu của cô giáo
1.2.5 Tổ chức cho học sinh xem phim về những tấm gương mẫu mực
Đây cũng là một phương pháp rất hay trong việc kích thích tinh thần học tập của học sinh đối với môn GDCD nói riêng và nhiều môn học khác nói chung Theo nghiên cứu khoa học về chức năng của thị giác, các thông tin mà mắt tiếp nhận sẽ được truyền ngay đến não để xử lý Do đó, với những bộ phim về người tốt, việc tốt,
"Qùa tặng cuộc sống" học sinh có thể có được những liên tưởng mới và thú vị Sự