Vấn đề : Phân biệt giữa ý thức và trí tuệ nhân tạo . Vai trò của trí tuệ nhân tạo trong việc đẩy mạnh công nghiệp hóa – hiện đại Một câu hỏi được rất nhiều người đặt ra đó là: liệu AI có thể thay thế hoàn toàn con người trong tương lai hay không? Một số người trả lời câu hỏi này rằng: chỉ nên để trí tuệ nhân tạo nằm trong tầm kiểm soát của con người , nếu không chúng sẽ vượt qua con người và thống trị thế giới . Một số khác lại khẳng định: rõ ràng ta thấy AI chỉ có thể hỗ trợ chứ không thể thay thế được loài người dù chúng có nhiều ưu điểm vượt trội .Vậy còn bạn thì sao ? Bạn sẽ trả lời câu hỏi trên như thế nào hóa ở nước ta hiện nay .
Trang 11
Vấn đề : Phân biệt giữa ý thức và trí tuệ nhân tạo Vai trò của trí tuệ nhân tạo trong việc đẩy mạnh công nghiệp hóa – hiện đại hóa ở nước ta hiện nay
I Phân biệt giữa ý thức và trí tuệ nhân tạo
1 Khái quát về ý thức
1.1 Khái niệm ý thức
- Ý thức theo tâm lý học được định nghĩa là hình thức phản ánh tâm lý cao nhất chỉ có ở con người Ý thức là sự phản ánh bằng ngôn ngữ những gì con người đã tiếp thu trong quá trình quan hệ qua lại với thế giới khách
quan
- Ý thức theo định nghĩa của triết học Mác-Lênin là một phạm trù song song với phạm trù vật chất Theo đó , ý thức là sự phản ánh thế giới vật chất khách quan vào bộ óc con người và có sự cái biến và sáng tạo Ý
thức có mối quan hệ hữu cơ với vật chất
1.2 Sự hình thành và phát triển của ý thức
- Ý thức hình thành trong hoạt động và thể hiện trong sản phẩm hoạt động
của cá nhân
- Ý thức của cá nhân được hình thành trong sự giao tiếp với người khác, với
xã hội
- Ý thức của cá nhân được hình thành bằng con đường tiếp thu nền văn hóa
xã hội , ý thức xã hội
- Ý thức của cá nhân đươc hình thành bằng con đường tự nhận thức , tự
đánh giá , tự phân tích hành vi
1.3 Thuộc tính của ý thức
- Ý thức thể hiện năng lực nhận thức cao nhất của con người về thế giới quan
Đây là khả năng ý thức một cách khái quát bản chất hiện thực khách quan Con người muốn có ý thức đầy đủ , sâu sắc cần phải có tư duy khái quát
Trang 22
về bản chất của thế giới khách quan Tức là muốn có ý thức trước tiên con người phải hiểu biết về thế giới khách quan Vì vậy , ý thức giúp cho con người :
• Nhận thức cái bản chất, nhận thức khái quát bằng ngôn ngữ
• Dự kiến trước kế hoạch , kết quả của hành vi làm cho hành vi mang tính chủ động
- Ý thức thể hiện thái độ của con người về thế giới
Con người phản ánh hiện thực khách quan bằng cách thể hiện thái độ với
nó Những thái độ muôn màu , muôn vẻ là biểu hiện mức độ ý thức của con người về ý thức khách quan
Có những biểu hiện tích cực của con người góp phần vào cải tạo thế giới khách quan Ngược lại một số biểu hiện của con người phá hoại thế giới khách quan
- Ý thức thể hiện năng lực điều chỉnh, điều khiển hành vi của con người Người có ý thức là người biết điều chỉnh hành vi của bản thân sao cho phù hợp với hoàn cảnh sống
- Khả năng tự ý thức Con người không chỉ ý thức về thế giới mà ở mức
độ cao hơn con người có khả năng tự nhận thức về mình , tự xác định thái độ đối với bản thân, tự điều khiển, điều chỉnh hoàn thiện mình
2.Khái quát về trí tuệ nhân tạo (AI)
2.1 Khái niệm AI
Công nghệ AI (viết tắt của Artifical Intelligence) hoặc trí thông minh nhân tạo là công nghệ mô phỏng các quá trình suy nghĩ và học tập của con người cho máy móc, đặc biệt là các hệ thống máy tính Các quá trình này bao gồm việc học tập (thu thập thông tin và các quy tắc sử dụng thông tin), lập luận (sử dụng các quy tắc để đạt được kết luận gần đúng hoặc xác định), và tự sửa lỗi Các ứng dụng đặc biệt của AI bao gồm các hệ thống chuyên gia, nhận dạng tiếng nói và thị giác máy tính (nhận diện khuôn mặt, vật thể hoặc chữ viết)
Khái niệm về công nghệ AI xuất hiện đầu tiên bởi John McCarthy, một nhà khoa học máy tính Mỹ, vào năm 1956 tại Hội nghị The Dartmouth Ngày
Trang 33
nay, công nghệ AI là một thuật ngữ bao gồm tất cả mọi thứ từ quá trình tự động hoá robot đến người máy thực tế
Công nghệ AI gần đây trở nên nổi tiếng, nhận được sự quan tâm của nhiều người là nhờ Dữ liệu lớn (Big Data), mối quan tâm của các doanh nghiệp về tầm quan trọng của dữ liệu cùng với công nghệ phần cứng đã phát triển mạnh mẽ hơn, cho phép xử lý công nghệ AI với tốc độ nhanh hơn bao giờ hết
2.2 Phân loại AI
Phân theo mức độ phức tạp, chúng ta có thể phân công nghệ AI thành 4 loại sau:
Loại 1: Công nghệ AI phản ứng (Reactive Machine)
Một ví dụ là Deep Blue, chương trình tự động chơi cờ vua của IBM đã đánh bại kì thủ thế giới Garry Kasparov vào những năm 1990 Công nghệ AI của Deep Blue có thể xác định các nước cờ và dự đoán những bước đi tiếp theo Nhưng nó không có ký ức và không thể sử dụng những kinh nghiệm trong quá khứ để tiếp tục huấn luyện trong tương lai Loại công nghệ AI này phân tích những động thái khả thi - của chính nó và đối thủ - và chọn hành động chiến lược nhất
Loại 2: Công nghệ AI với bộ nhớ hạn chế
Các hệ thống AI này có thể sử dụng những kinh nghiệm trong quá khứ để đưa ra các quyết định trong tương lai Một số chức năng ra quyết định này có mặt trong các loại thiết bị không người lái như xe, máy bay drone hoặc tàu ngầm Kết hợp các cảm biến môi trường xung quanh công nghệ AI này có thể dự đoán được tình huống và đưa ra những bước hành động tối ưu cho thiết bị Sau
đó chúng sẽ được sử dụng để đưa ra hành động trong bước tiếp theo
Loại 3: Lý thuyết về trí tuệ nhân tạo
Đây là một thuật ngữ tâm lý Công nghệ AI này có thể tự mình suy nghĩ và học hỏi những thứ xung quanh để áp dụng cho chính bản thân nó cho một việc
cụ thể Tuy nhiên, loại công nghệ AI này chưa khả thi trong thời gian hiện tại
Loại 4: Tự nhận thức
Trang 44
Lúc này cả hệ thống AI có ý thức về bản thân, có ý thức và hành xử như con người Chúng thậm chí còn có cảm xúc và hiểu được cảm xúc của những người khác Tuy nhiên, loại công nghệ AI này vẫn chưa khả thi
3 Phân biệt ý thức với trí tuệ nhân tạo
Như chúng ta đã biết thế giới đang trong thời kì công nghệ số và tiêu biểu
là cuộc cách mạng 4.0 mang đầy những thách thức và triển vọng về một tương lai không xa cho nhân loại Nhưng liệu trí tuệ nhân tạo có thể thay thế con người hay không và những hệ luỵ của nó như thế nào chúng ta vẫn cần phải tranh luận
Từ những khái quát chung về ý thức và trí tuệ nhân tạo , chúng ta cần phân biệt
rõ điểm khác biệt giữa chúng :
- Nói về ý thức là một khái niệm triết học hết sức trìu tượng mà con người khó lòng nắm bắt được Ý thức là những suy nghĩ và cảm giác được hình thành từ chính trải nghiệm cá nhân của mỗi người Còn trí tuệ nhân tạo là khoa học liên quan đến việc làm cho máy tính có những khả năng trí tuệ con người tiêu biểu như các khả năng hiểu ngôn ngữ , học tập giải quyết vấn đề , trở thành lực lượng lao động thay thế con người ở nhiều lĩnh vực như y học , địa chất , dịch vụ ( nhà hàng , khách sạn , khu vui chơi, ) ,…Dù trí tuệ nhân tạo có ưu điểm đến đâu cũng là nhờ con người tạo ra
- Ý thức con người là hình thức phản ánh đặc trưng chỉ có ở con người và
là hình thức phản ánh cao nhất của thế giới vật chất Ý thức có nguồn gốc
từ tự nhiên và xã hội , xoay quanh việc thích nghi với môi trường và kết hợp một số quá trình nhận thức , không chỉ là sự phản ánh tái tạo mà còn chủ yếu là sự phản ánh sáng tạo hiện thực khách quan Cấu trúc hoàn thiện của bộ óc người là nền tảng vật chất để ý thức hoạt động Ý thức con người có nhiều cấp độ : tự ý thức , tiềm thức , vô thức Trí tuệ nhân tạo mới chỉ tập trung vào việc thiết kế các máy móc có thể bắt chước hành vi của con người Nhưng khi đào tạo nhiệm vụ cụ thể lại không dễ dàng , kĩ năng xử lý tình huống của trí tuệ con người tốt hơn Ví dụ như một đứa trẻ cũng có thể có kĩ năng xử lý tình huống tốt hơn một con
Trang 55
robot : chẳng hạn khi gặp người xấu trẻ em biết tránh , hoặc biết tìm sự giúp đỡ (bằng cách kêu khóc ), hay chúng cũng biết giúp bà lão qua đường khi được yêu cầu sự giúp đỡ
- Vì được lập trình sẵn nên khả năng sáng tạo của trí tuệ nhân tạo rất hạn chế hoặc hầu như không, còn trí tuệ con người lại có khả năng sáng tạo không ngừng , tiểu biểu như việc sáng tạo ra những con robot thông minh , chúng có khả năng mô phỏng bắt chước con người trên nhiều lĩnh vực như người máy Sophia ( robot đầu tiên được chính thức công nhận là công dân của một nước ) , người máy Geminoid F(robot giống người đầu tiên trên thế giới xuất hiện trong vai trò một diễn viên điện ảnh )
- Ngày nay, chúng ta đã phát minh ra nhiều loại máy móc thiết bị như siêu máy tính với tốc độ thực hiện nhanh , độ chính xác cao giúp con người có thể tiến xa hơn trong nhiều lĩnh vực Chẳng những vậy , trí tuệ nhân tạo
có khả năng hoạt động liên tục , ít cần sự nghỉ ngơi khi làm việc nhiều ; trong khi con người cần nghỉ ngơi đầy đủ và hợp lí để đảm bảo sức khỏe Tiếp đến là khả năng đưa ra quyết định Đối với con người , cảm xúc chiếm một phần không nhỏ trong lúc đưa ra quyết định như xét xử , đưa
ra các hình thức xử phạt , ; trong khi đó , trí tuệ nhân tạo không bị ảnh hưởng bởi cảm xúc khi đưa ra quyết định
- Bên cạnh đó, AI hoàn toàn chiếm ưu thế về tốc độ thực hiện và giải quyết công việc Trong khi con người phải suy nghĩ và cân nhắc xem cái nào đúng, cái nào sai thì AI đã cho ra kết quả tối ưu nhất Ví dụ, một bác sĩ chẩn đoán bệnh trong khoảng 10 phút thì trong cùng thời gian đó AI đã chẩn đoán hàng trăm, thậm chí hàng nghìn hoặc hàng triệu trường hợp Ngoài ra, độ chính xác của AI gần như là tuyệt đối Những kiến thức được lập trình và tích hợp trong bộ nhớ cho phép AI đưa ra kết luận với
độ chính xác cao nhất; trong khi con người vẫn mắc phải một số sai lầm trong khi làm việc do yếu tố chủ quan hoặc khách quan nào đó đem lại
Trang 66
- Xét về bản chất, ý thức của con người xoay quanh việc thích nghi với môi trường bằng cách kết hợp một số quá trình nhận thức; trong khi trí tuệ nhân tạo tập trung vào việc thiết kế các máy móc có thể bắt chước hành vi của con người Về việc sử dụng bộ nhớ, con người thường sử dụng cách ghi nhớ nội dung và vùng suy nghĩ; trong khi robot sử dụng các hướng dẫn tích hợp, được thiết kế bởi con người
Tóm lại , tuy rằng có sự khác nhau khá lớn giữa ý thức con người với trí tuệ nhân tạo, nhưng chúng ta cũng phải công nhận rằng sự ra đời của trí tuệ nhân tạo đã hỗ trợ, giải phóng khả năng của con người để có thể phát triển tới mức cao hơn , từ đó góp phần đưa nền văn minh nhân loại lên một tầm cao mới , góp phần biến thế giới trở thành môi trường sống lý tưởng trong tương lai
* Bảng so sánh giữa trí tuệ con người và trí tuệ nhân tạo
Sự khác nhau Trí tuệ con người Trí tuệ nhân tạo
Hiệu suất 25 watt não người 2 watt cho AI
Tính vạn năng
Chúng ta thường học cách làm chủ hàng trăm kỹ năng khác nhau trong cuộc
đời
Thực hiện những kỹ năng đã được lập trình
sẵn
Khả năng đa nhiệm Chúng ta làm việc với
nhiều nhiệm vụ
Cần một lượng thời gian khá lớn để dạy máy móc học một tác vụ nào đó
Khả năng ra quyết
định
Con người có khả năng học cách ra quyết định từ những kinh nghiệm tích lũy được
Khả năng ra quyết định rất hạn chế
Trang 77
II Vai trò của trí tuệ nhân tạo
1.Vai trò của trí tuệ nhân tạo đối với đời sống hiện đại
Ngày nay , trí tuệ nhân tạo đang ảnh hưởng đến cuộc sống và nền văn minh
nhân loại hơn bao giờ hết Trong gần một thập kỷ qua, trí tuệ nhân tạo đã dần biến những câu chuyện khoa học viễn tưởng trở thành sự thực Chúng đang dần trở thành một phần quan trọng , không thể thiếu trong cuộc sống của con người Thế giới ngày càng phẳng hơn nhờ sự phát triển mạnh mẽ như vũ bão của trí tuệ nhân tạo
Đã xa rồi thời con người phải làm mọi thứ thủ công Ngày nay, đa phần công việc được máy móc, phần mềm hay các quy trình tự động hóa đảm trách Con người vừa tiết sức kiệm lao động , vừa đạt được năng suất cao trong công việc Không ai có thể phủ nhận vai trò đặc biệt của AI (trí tuệ nhân tạo) trong những tiến bộ công nghệ hiện đại
Hơn thế, trí tuệ nhân tạo còn đóng vai trò lớn trong đời sống tinh thần của con người: giúp con người tìm kiếm, cập nhật thông tin (qua những công cụ tìm kiếm như: google , bing , yahoo, ); giúp con người có những hình thức giải trí phong phú hơn (trò chơi điện tử, các trang mạng xã hội, ) thông qua những thiết
bị thông minh như: smartphone , laptop, tablet,
Với vai trò to lớn như vậy , nhu cầu của con người về AI ngày càng tăng lên Bởi vậy, thế giới đã hình thành thị trường AI với quy mô ngày mở rộng và lợi ích kinh tế mà nó đem lại là con số không hề nhỏ PwC (một trong những cơ quan kiểm toán hàng đầu thế giới hiện nay) ước tính (và được thừa nhận rộng rãi) là lợi ích thu được từ trí tuệ nhân tạo của thế giới vào năm 2030 khoảng 15.700 tỷ USD (6.900 tỷ do đóng góp tăng năng suất và 9.100 tỷ do tác động bổ sung) và đóng góp 14% vào GDP danh nghĩa (nominal gross domestic product) toàn cầu
Ước tính lợi ích thu được từ AI năm 2030 của các khu vực trên thế giới:
Trang 88
(Nguồn: theo Tạp chí khoa học và công nghệ Việt Nam, số 11 năm 2018)
2 Vai trò của trí tuệ nhân tạo trong việc đẩy mạnh công nghiệp hóa , hiện đại hóa ở nước ta hiện nay
( Công nghiệp hóa, hiện đại hóa: là quá trình chuyển đổi căn bản và toàn diện các hoạt động kinh tế và quản lý kinh tế, từ sử dụng lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ , phương tiện, phương pháp tiên tiến hiện đại nhằm tạo ra năng suất lao động cao)
Trí tuệ nhân tạo hiện đang phát triển với tốc độ “ hàm mũ”, có nhiều đóng góp vào sản xuất , kinh doanh, dịch vụ và đời sống con người Hiểu biết đúng về vai trò to lớn của trí tuệ nhân tạo là rất cần thiết đối với mỗi con người , mỗi tổ chức và mỗi quốc gia Việc phát triển trí tuệ nhân tạo sẽ góp phần tạo động lực cho sự nghiệp phát triển kinh tế -xã hội , đẩy mạnh công nghiệp hóa , hiện đại hóa của nước ta hiện nay Không thể phủ nhận sự bùng nổ với nhiều bước đột phá trong phát triển AI ở thời điểm hiện tại sẽ là một vấn đề trọng yếu của Việt
Nam trong tương lai
Trang 99
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế , Việt Nam xác định tập trung phát triển công nghệ trí tuệ nhân tạo thành một ngành công nghệ đột phá trong những năm tới bởi vai trò to lớn của nó đối với sự nghiệp công nghiệp hóa , hiện đại hóa đất nước Vì vậy , AI đã và đang được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như: y
tế , giáo dục , nông nghiệp , giao thông ,thương mại điện tử, Công nghệ AI cũng đã mang lại cho Việt Nam sự phát triển vượt bậc trong thời gian qua
Chúng ta không thể phủ nhận rằng, trí tuệ nhân tạo đã làm thay đổi cuộc sống của con người rất nhiều.Từ đầu những năm 1970 , việc nghiên cứu trí tuệ nhân tạo ở Việt Nam đã bắt đầu manh nha bằng việc đưa môn học về trí tuệ nhân tạo vào giảng dạy cho sinh viên ngành tin học ở một vài trường đại học Thập niên 80 của thế kỉ XX, Việt Nam đã có sản phẩm ứng dụng trí tuệ nhân tạo thành công là phần mềm VnDOCR giúp nhận diện chữ tiếng Việt từ các văn bản in
Hiện nay , các sản phẩm ứng dụng trí tuệ nhân tạo đã khá phổ biến ở Việt Nam Ví dụ hộp thư điện tử email tự động phân loại mail vào các nhóm như: spam, thư quan trọng Điện thoại thông minh đã có rất nhiều ứng dụng trí tuệ nhân tạo như: phần mềm nhận dạng giọng nói, nhận diện khuôn mặt khi chụp ảnh, sử dụng vân tay để bảo mật, trợ lí ảo Siri,
* Cụ thể trong từng lĩnh vực :
- Trong lĩnh vực nông nghiệp: ứng dụng trí tuệ nhân tạo giúp người
trồng biết rõ từng loại cây , giai đoạn cần cung cấp nước , dưỡng chất nào cần bổ sung cho cây ở từng thời kì sinh trưởng Từ một nơi cách xa nông trại vài chục cây số , người trồng có thể điều khiển hệ thống tưới khi điện thoại di động báo cây đang cần cung cấp nước Nhờ đó, con người tiết kiệm được sức lao động
mà nông sản vẫn cho năng suất cao
- Trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp nặng : đây là lĩnh vực đi đầu
trong việc kết hợp robot vào công việc Robot công nghiệp được sử dụng để thực hiện các nhiệm vụ đơn lẻ và đã được tách ra khỏi con người Tại những công ty lớn , AI chủ yếu được sử dụng trong các dây chuyền sản xuất AI có thể thay thế nhiều hoạt động của con người trong sản xuất công nghiệp, giúp các nhiệm vụ được hoàn thành nhanh chóng với độ chính xác cao
Trang 1010
- Trong lĩnh vực y tế , chăm sóc sức khỏe : có thể thấy y tế chính là một
trong các lĩnh vực có nhiều ứng dụng AI nhất và phát triển mạnh nhất, công nghệ
sẽ làm thay đổi hoàn toàn bộ mặt của ngành y tế Những ứng dụng của AI trong lĩnh vực y học mang lại cho con người những giá trị đáng kinh ngạc Có thể kể đến những ứng dụng sâu rộng của AI trong y tế như: sổ y tế điện tử bao gồm cả bệnh án điện tử; theo dõi chăm sóc sức khỏe hàng ngày; khám chữa bệnh điện tử; phòng bệnh và phát hiện bệnh từ sớm, như bệnh tim mạch, bệnh ung thư; chẩn đoán, điều trị bệnh dựa trên phân tích hình ảnh y tế; y tá ảo; nghiên cứu tìm thuốc mới, nhờ có AI mà thời gian tìm ra thuốc mới bằng 1/4 so với trước đây; đào tạo bác sĩ,…
- Trong lĩnh vực thương mại điện tử : nhiều ứng dụng hiện hành đã đem
lại lợi ích thiết thực cho người tiêu dùng và các công ty thương mại điện tử Từ
dữ liệu người dùng, AI có thể ghi nhớ độ tuổi, giới tính, thói quen mua bán, sử dụng và thói quen tiêu dùng khác của khách hàng Từ đó giới thiệu tới từng khách hàng những sản phẩm phù hợp với độ tuổi, giới tính, thị hiếu của họ; doanh nghiệp có thể đáp ứng nhanh chóng nhu cầu của người dân , bán được sản phẩm, ít sản phẩm bị tồn kho hơn Về phía người dùng có thể biết được các mặt hàng giá cả phù hợp do phía bán hàng cập nhật thường xuyên và có thể cân nhắc
về chất lượng sản phẩm trước khi mua nhờ vào đánh giá của những người đã mua sản phẩm trước đó Có thể kể đến một số trang bán hàng điện tử lớn như: tiki, shopee, sen đỏ, lazada, đã và đang có những đóng góp tích cực cho nền kinh tế Việt Nam
- Trong lĩnh vực giao thông vận tải : hiện nay, AI đang được ứng dụng
rộng rãi trong giao thông Việt Nam Thông qua thiết bị định vị , các ứng dụng gọi xe qua mạng, lái xe có thể biết được vị trí của khách hàng, nhờ đó đón khách
ở địa điểm chính xác mà khách hàng không cần di chuyển nhiều Một số hãng xe
ôm công nghệ phổ biến hiện nay như: grap, bee, goviet, đã giúp con người tiết kiệm thời gian cũng như đi lại thuận tiện hơn Thông qua những bản đồ thông minh, con người có thể cập nhật các vấn đề khác về giao thông trên đường di chuyển hay chúng cũng có thể đưa ra hướng dẫn , gợi ý tránh tuyến đường di