Đề tài “Những thay đổi của giai cấp công nhân hiện nay so với thời đại của C.Mác và Ph.Ăngghen. Liên hệ với giai cấp công nhân Việt Nam.” Lịch sử nhân loại đã trải qua rất nhiều thời kỳ chuyển biến cách mạng, mỗi thời kỳ chuyển biến cách mạng từ hình thái kinh tế này sang hình thái kinh tế khác luôn có 1 giai cấp quan trọng nhất đứng ra lãnh đạo quá trình chuyển giao đó. Trong lịch sử, giai cấp công nhân chính là giai cấp tiêu biểu và được nhắc đến nhiều nhất. Khi mới ra đời giai cấp công nhân luôn bị chủ nghĩa tư bản đè ép, bóc lột sức lao động, bất bình trước tình cảnh đó C.Mác và Ăngghen – hai nhà tư tưởng vĩ đại đã dành trọn cuộc đời mình cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng giai cấp công nhân khỏi ách áp bức của chủ nghĩa tư bản. Nhiều tác phẩm của hai ông ( tiêu biểu là tác phẩm “ Tuyên ngôn của Đảng Cộng Sản”) là vũ khí lý luận sắc bén đồng hành cùng giai cấp công nhân trong quá trình thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình.Trải qua hàng trăm năm cùng với nhiều biến cố lịch sử trên thế giới giai cấp công nhân ngày càng phát triển hơn, có sự biến đổi lớn trên nhiều phương diện cả tích cực lẫn tiêu cực. Do đó, việc nghiên cứu làm rõ những biến đổi đó để có thể đưa ra những định hướng và giải pháp xây dựng, phát triển giai cấp công nhân ngày càng tiến bộ là hết sức cấp thiết. Từ góc nhìn duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, bài thảo luận làm rõ sự thay đổi của giai cấp công nhân thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng hiện nay so với thời đại của C. Mác và Ph. Ăngghen.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI KHOA KHÁCH SẠN-DU LỊCH
-BÀI THẢO LUẬN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC
Đề tài thảo luận chính
“Những thay đổi của giai cấp công nhân hiện nay so với thời đại của C.Mác
và Ph.Ăng-ghen Liên hệ với giai cấp công nhân Việt Nam.”
Giáo viên hướng dẫn : Đỗ Thị Phương Hoa Nhóm sinh viên thực hiện : Nhóm 5
Lớp học phần : 2068HCMI0121
Hà Nội - 2020
Trang 2CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc BIÊN BẢN HỌP NHÓM
(Nhóm 5)
1, Họp nhóm lần 1
- Thời gian: 20h ngày 15 tháng 9 năm 2020
- Địa điểm: Nhóm chat trên ứng dụng Messenger
- Nội dung:
Bầu thêm bạn thư kí: Bùi Thu Hương
Đề tài chính: “Những thay đổi của giai cấp công nhân hiện nay so với thời đại củaC.Mác và Ph.Ăng-ghen Liên hệ với giai cấp công nhân Việt Nam”
Đề tài phụ: “Phê phán một số luận điểm phủ nhận nền dân chủ xã hội chủ nghĩa”Chia làm hai nhóm phụ trách đề tài chính và đề tài phụ Xây dựng đề cương bàithảo luận và phân chia công việc cho mỗi thành viên như trên
- Số thành viên tham gia buổi họp: 9/9
- Ý thức thái độ họp nhóm: Nghiêm túc, tích cực tham gia đóng góp ý kiến.
2, Họp nhóm lần 2
- Thời gian: 20h ngày 9 tháng 10 năm 2020
- Địa điểm: Nhóm chat trên ứng dụng Messenger
- Nội dung: Các thành viên nộp bài vào nhóm, cùng thảo luận và đưa ý kiến sửa bài.
- Số thành viên tham gia buổi họp: 9/9
- Ý thức thái độ họp nhóm: Nộp bài đúng hạn, nghiêm túc, tích cực tham gia góp ý kiến
Trang 3MỤC LỤC
A: LỜI MỞ ĐẦU 4
B: NỘI DUNG 4
1 Những thay đổi của giai cấp công nhân hiện nay so với thời đại của C.Mác và Ph.Ăng ghen 4
1.1 Về số lượng và cơ cấu giai cấp công nhân hiện đại 4
1.1.1 Về số lượng 4
1.1.2 Cơ cấu giai cấp công nhân 6
1.2 Giai cấp công nhân hiện đại có xu hướng trí tuệ hóa 7
1.3 Tính xã hội hóa của lao động công nghiệp mang nhiều biểu hiện mới 8
1.4 Ở các nước xã hội chủ nghĩa, giai cấp công nhân đã trở thành giai cấp lãnh đạo và Đảng Cộng sản trở thành Đảng cầm quyền 10
2 Liên hệ với giai cấp công nhân Việt Nam 12
2.1 Tăng nhanh về số lượng, chất lượng, là giai cấp đi đầu trong sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa 12
2.2 Đa dạng về cơ cấu nghề nghiệp 13
2.3 Công nhân tri thức là lực lượng lao động chủ đạo 15
2.4 GCCN Việt Nam hiện nay đứng trước thời cơ phát triển nhưng cũng phải đỗi mặt với nhiều thách thức 16
2.5 Điểm then chốt để thực hiện thành công sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay là: Xây dựng chỉnh đốn Đảng, làm cho Đảng thực sự trong sạch vững mạnh 19
C: KẾT LUẬN 21
Trang 4A: LỜI MỞ ĐẦU
Lịch sử nhân loại đã trải qua rất nhiều thời kỳ chuyển biến cách mạng, mỗi thời kỳchuyển biến cách mạng từ hình thái kinh tế này sang hình thái kinh tế khác luôn có 1 giaicấp quan trọng nhất đứng ra lãnh đạo quá trình chuyển giao đó Trong lịch sử, giai cấpcông nhân chính là giai cấp tiêu biểu và được nhắc đến nhiều nhất Khi mới ra đời giaicấp công nhân luôn bị chủ nghĩa tư bản đè ép, bóc lột sức lao động, bất bình trước tìnhcảnh đó C.Mác và Ăngghen – hai nhà tư tưởng vĩ đại đã dành trọn cuộc đời mình cho sựnghiệp đấu tranh giải phóng giai cấp công nhân khỏi ách áp bức của chủ nghĩa tư bản.Nhiều tác phẩm của hai ông ( tiêu biểu là tác phẩm “ Tuyên ngôn của Đảng Cộng Sản”) là
vũ khí lý luận sắc bén đồng hành cùng giai cấp công nhân trong quá trình thực hiện sứmệnh lịch sử của mình.Trải qua hàng trăm năm cùng với nhiều biến cố lịch sử trên thếgiới giai cấp công nhân ngày càng phát triển hơn, có sự biến đổi lớn trên nhiều phươngdiện cả tích cực lẫn tiêu cực Do đó, việc nghiên cứu làm rõ những biến đổi đó để có thểđưa ra những định hướng và giải pháp xây dựng, phát triển giai cấp công nhân ngày càngtiến bộ là hết sức cấp thiết Từ góc nhìn duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, bài thảoluận làm rõ sự thay đổi của giai cấp công nhân thế giới nói chung và Việt Nam nói riênghiện nay so với thời đại của C Mác và Ph Ăng-ghen
a Giai cấp công nhân thời của C.Mác và Ph.Ăng-ghen
Thời của C.Mác và Ph.Ăng-ghen, trong xã hội giai cấp công nhân là một lực lượngrất đông đảo là lực lượng trực tiếp sản xuất hoặc tham gia vào quá trình sản xuất côngnghiệp tạo ra giá trị vật chất cho xã hội
Trang 5Tuy nhiên trong hệ thống quan hệ sản xuất của xã hội tư bản chủ nghĩa, ngườicông nhân không có tư liệu sản xuất,buộc phải làm thuê bán sức lao động cho nhà tư bản
để kiếm sống, chủ yếu là lao động chân tay, họ bị áp bức bóc lột một cách nặng nề
b Giai cấp công nhân hiện nay
Sự phát triển của cách mạng khoa học – công nghệ hiện đại và quá trình toàn cầuhoá đã và đang tác động mạnh mẽ đến giai cấp công nhân trên toàn thế giới Đối với giaicấp công nhân ở các nước đang phát triển, sự tác động này tạo ra những biến đổi sâu sắctrong cơ cấu của nó cả về số lượng và chất lượng, đồng thời cũng làm xuất hiện nhiềubiểu hiện mới Một số biểu hiện về sự thay đổi số lượng như:
- Chiếm tỷ trọng không lớn trong cơ cấu dân cư của từng nước (khoảng 15 – 30%),song lại có chiều hướng gia tăng tỷ trọng trong tổng số giai cấp công nhân trên thế giới.Bởi lẽ đa phần dân số thế giới là dân cư các nước đang phát triển (trong tổng số hơn 6 tỷngười trên thế giới hiện nay, chỉ có gần 2 tỷ người sống ở các nước công nghiệp phát triển– các nước OECD, còn lại sống ở các nước đang phát triển) Ở các nước này, trong thế kỷ
XX, giai cấp nông dân chiếm số đông, nhưng hiện nay do diễn ra quá trình công nghiệphoá – hiện đại hoá nên giai cấp công nhân có sự gia tăng nhanh chóng
- Xuất thân của công nhân cũng đa dạng hơn: họ xuất thân từ gia đình công nhântruyền thống, từ gia đình trí thức - công chức, tiểu thương, dịch vụ… và lao động trongnhiều lĩnh vực ngành nghề khác nhau
Ngày nay, ở các nước tư bản giai cấp công nhân là lực lượng chủ yếu làm ra của cải vậtchất xã hội, lợi nhuận cho các nhà tư bản, vẫn bị bóc lột giá trị thặng dư Ở các nước xãhội chủ nghĩa, giai công nhân cùng với nhân dân lao động làm chủ về tư liệu sản xuất chủyếu; hợp tác lao động vì lợi ích chung của toàn xã hội Họ là lực lượng đang vận hànhnhững cơ sở vật chất và các phương tiện sản xuất hiện đại nhất của xã hội, quyết địnhphương hướng phát triển chủ yếu của nền kinh tế
Trang 61.1.2 Cơ cấu giai cấp công nhân
a Cơ cấu giai cấp công nhân thời của C.Mác và Ph.Ăng-ghen
Về địa vị giai cấp công nhân trong hệ thống quan hệ sản xuất của xã hội tư bản chủnghĩa: người công nhân không có tư liệu sản xuất, họ buộc phải bán sức lao động cho nhà
tư bản để kiếm sống, bị giai cấp tư sản bóc lột giá trị thặng dư C.Mác và Ph.Ăngghen đặcbiệt chú ý phân tích đặc trưng này, vì chính nó là đặc trưng khiến cho giai cấp công nhântrở thành giai cấp vô sản, giai cấp lao động làm thuê cho giai cấp tư sản và trở thành lựclượng đối kháng với giai cấp tư sản
Về phương thức lao động của giai cấp công nhân: giai cấp công nhân là những tậpđoàn người lao động trực tiếp hay gián tiếp vận hành những công cụ sản xuất có tính chấtcông nghiệp ngày càng hiện đại, ngày càng có trình độ xã hội hóa cao
b Cơ cấu giai cấp công nhân hiện nay
- Giai cấp công nhân hiện nay là những tập đoàn người hoạt động sản xuất và dịch
vụ bằng phương thức công nghiệp tạo nên cơ sở vật chất cho sự tồn tại và phát triển củathế giới
- Trình độ phát triển của sản xuất và dịch vụ cùng với cách tổ chức xã hội hiện đạicũng làm cho cơ cấu của giai cấp công nhân hiện đại đa dạng tới mức nội hàm của nó liêntục phải điều chỉnh theo hướng mở rộng: theo lĩnh vực (công nghiệp - nông nghiệp - dịchvụ) theo trình độ công nghệ (bộ phận công nhân cổ xanh - công nhân của công nghiệptruyền thống; cổ trắng - công nhân có trình độ đại học cao đẳng chủ yếu làm công việcđiều hành quản lý sản xuất; cổ vàng - công nhân của các ngành công nghệ mới, cổ tím -công nhân dịch vụ - lao động đơn giản như gác cầu thang, vệ sinh đô thị…); Phân loạicông nhân theo sở hữu (có cổ phần, có tư liệu sản xuất và trực tiếp lao động tại nhà đểsống và, không có cổ phần) Phân loại công nhân theo chế độ chính trị (công nhân ở cácnước phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, ở các nước G7, ở các nước đang pháttriển)
Trang 7- Giai cấp công nhân ngày nay vẫn là lực lượng đối lập trực tiếp với giai cấp tư
sản, bị bóc lột cơ bản nhiều nhất, khoảng cách về mức thu nhập của họ với nhà tư bảnngày càng lớn
Ví dụ: Theo Tổ chức lao động quốc tế ILO tỷ suất bóc lột giá trị thặng dư trung
bình của thế kỷ XIX là 20 thì hiện nay là 300
- Sự tác động của khoa học kỹ thuật làm cho một số đảng của giai cấp công nhânsuy yếu do chậm đề ra chiến lược, kết quả là sản xuất trì trệ, mức sống giảm sút
- Giai cấp công nhân chưa có sự đoàn kết, nội bộ của họ còn tồn tại những xungđột, tranh chấp
- Lý luận của chủ nghĩa Mác khi áp dụng vào trong thực tiễn vẫn bị giáo điều vàmáy móc
1.2 Giai cấp công nhân hiện đại có xu hướng trí tuệ hóa
Ngày nay dưới tác động mạnh mẽ của các cuộc cách mạng khoa học-công nghiệpthì công nghiệp hóa, hiện đại hóa vẫn là cơ sở khách quan để giai cấp công nhân pháttriển mạnh mẽ cả về chất lượng và số lượng Nền công nghiệp hiện đại vừa là đòi hỏi vừa
là điều kiện trực tiếp để giai cấp công nhân không ngừng nâng cao trình độ mọi mặt, điềunày làm cho giai cấp công nhân ngày càng phát triển, luôn là lực lượng sản xuất cơ bản vàtiên tiến của xã hội, từ đó khiến cho giai cấp công nhân ngày nay có xu hướng trí tuệ hóa.Tri thức hoá và trí thức hoá là hai mặt cùng 1 quá trình, của xu hướng trí tuệ hoá đối vớicông nhân và giai cấp công nhân Với nền sản xuất và dịch vụ hiện đại như hiện nay đòihỏi người lao động phải có hiểu biết sâu rộng tri thức và kĩ năng nghề nghiệp Báo cáophát triển nhân lực của ngân hàng Thế giới từ đầu thế kỉ XXI ( 2002) đã nêu rõ: “ Tri thức
là một động lực cơ bản cho việc gia tăng năng suất lao động và cạnh tranh toàn cầu Nó làyếu tố quyết định trong quá trình phát minh, sáng kiến và tạo ra của cải xã hội”
Giai cấp công nhân hiện nay có xu hướng trí tuệ hóa có một số biểu hiện như sau:
- Ở các quốc gia có trình độ phát triển cao, sự phát triển của giai cấp công nhân tỷ
lệ thuận giữa với sự phát triển kinh tế Sản xuất và dịch vụ hiện đại yêu cầu ở đội ngũcông nhân phải thay đổi tư duy lối sống, ngày càng phải nâng cao trình độ trí tuệ, kỹ năng
Trang 8nghề nghiệp, có khả năng làm chủ công nghệ, trình độ học vấn cao Trong những dâychuyển sản xuất công nghệ hiện đại, lao động trí tuệ của người công nhân nhiều hơn laođộng chân tay
- Quá trình toàn cầu hoá đang làm cho những tri thức khoa học mới trở thành tàisản chung của toàn thể nhân loại Chính nhờ cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiệnđại này mà xã hội hiện đại đã có được một hệ thống các lực lượng sản xuất mới, trong đótri thức chuyển hoá “thành lực lượng sản xuất trực tiếp”
- Một bộ phận ngày càng tăng là công nhân - trí thức, gắn liền trực tiếp với laođộng công nghiệp, với quy trình sản xuất công nghiệp, tạo ra của cải vật chất cho xã hộicũng thuộc phạm trù giai cấp công nhân Tuy nhiên, một số người lại có quan điểm là:đưa tất cả trí thức vào công nhân Và quan điểm đó hoàn toàn sai lầm cả về lý luận vàthực tiễn Giữa công nhân và trí thức có sự khác nhau ở phương thức lao động, lao độngcủa trí thức là lao động trí óc phức tạp, sáng tạo, có tính độc lập tương đối, sản phẩm laođộng của trí thức mang dấu ấn cá nhân rõ rệt
Sự tăng lên của tri thức khoa học, văn hóa của công nhân cũng là một tiền đề quan trọng
để giúp họ nhận thức, cải tạo xã hội Họ đang phê phán chủ nghĩa tư bản và đến với chủnghĩa xã hội như đến với cái đúng và do sự thôi thúc của lý trí, chứ không phải vì nghèođói
→ Với tri thức và khả năng sáng tạo, ý thức về sứ mệnh, giai cấp công nhân hiệnnay ngày càng có thêm điều kiện để tự giải phóng
1.3 Tính xã hội hóa của lao động công nghiệp mang nhiều biểu hiện mới
Theo quan niệm của C Mác, sở dĩ giai cấp công nhân có sứ mệnh lịch sử là vì họ
là giai cấp đại diện cho xu thế xã hội hóa của lực lượng sản xuất hiện đại Xã hội nàocũng tồn tại và phát triển thông qua quá trình sản xuất và tiêu thụ của cải vật chất Với tưcách là lực lượng sản xuất cơ bản tiên tiến, trực tiếp và tham gia quá trình sản xuất, tái sảnxuất của cải vật chất, giai cấp công nhân góp phần quyết định sự tồn tại và phát triển xãhội.Thêm vào đó, tính chất xã hội hóa ngày càng tăng của sản xuất cũng làm nảy sinhnhững nhân tố mang tính chất xã hội trong quá trình phát triển.Theo C Mác, đây chính là
Trang 9yếu tố duy vật cho chủ nghĩa xã hội hiện đại, cái tính chất mà trước cuộc Cách mạng côngnghiệp lần thứ nhất chưa xuất hiện trên thực tế Công nghiệp càng phát triển thì tính chất
xã hội hóa này ngày càng cao
Tính xã hội hóa của lao động công nghiệp mang nhiều biểu hiện mới:
- Sản xuất công nghiệp trong thế giới toàn cầu hóa đang mở rộng thành “ chuỗi giá
trị toàn cầu” Qúa trình sản xuất một sản phẩm liên kết nhiều công đoạn của nhiều vùng,miền, quốc gia, khu vực
- Trong nền sản xuất hiện đại dựa trên sự phát triển của công nghiệp và công nghệ
cao, đã xuất hiện những hình thức liên kết mới, những mô hình về kiểu lao động mới như
“ xuất khẩu lao động tại chỗ” “làm việc tại nhà”,” nhóm chuyên gia quốc tế”,” quốc tếhóa các tiêu chuẩn sản xuất công nghiệp” ( như ISO 9001,9002)
- Tính chất xã hội hóa của lao động hiện đại ngày càng được mở rộng và nâng cao.
Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đã tác động tới bản thân từng người lao động, làm thayđổi cơ bản cách tư duy, cách làm việc của từng con người Nhu cầu của thị trường sức laođộng hiện đại vừa đặt ra yêu cầu cao về chất lượng của nguồn nhân lực, vừa nâng cao vịthế của người lao động Lực lượng sản xuất hiện đại đã vượt qua khỏi phạm vi quốc gia-dân tộc và mang tính chất quốc tế, trở thành lực lượng sản xuất của thế giới toàn cầu
- Xã hội hóa là xu thế khách quan đang được thúc đẩy khá mạnh mẽ Nó thể hiện ở
xu hướng tiếp hợp, liên ngành, liên kết chuỗi trong sản xuất hiện đại Xã hội hóa còn thểhiện ở sự gắn kết các khâu sản xuất - dịch vụ - tiêu dùng, ngày nay đang tiếp diễn với việckết hợp đa chiều: kỹ thuật số, vật chất và sinh học trong sản xuất và dịch vụ
- Kiến thức, kỹ năng lao động hiện đại đang có xu hướng xã hội hóa Các thiết bị
công nghệ hiện đại tạo điều kiện thuận lợi để người lao động bình thường có thể học tập
và tự học để nâng cao trình độ chuyên môn thông qua cơ sở của truyền thông số => vìvậy người lao động hiện đại dễ dàng hơn trong việc học tập để nâng cao tay nghề và mởrộng khả năng chuyển đổi nghề nghiệp
- Sự biến đổi cấu tạo hữu cơ tư bản thay đổi cũng đang làm rõ xu thế xã hội hóa
lực lượng sản xuất Tri thức khoa học và công nghệ có vai trò lớn trong sản xuất đang tạo
ra một thay đổi quan trọng: tư bản khả biến (v) tăng nhanh, tư bản bất biến (c) giảm tương
Trang 10đối trong tỷ lệ cấu thành giá trị của hàng hóa Vai trò to lớn của tri thức, tay nghề, vănhóa, kinh nghiệm của người công nhân trong sản xuất công nghiệp đang từng bước phá vỡ
cơ chế chiếm hữu của giai cấp tư sản, vốn bắt nguồn từ độc quyền sở hữu tư liệu sản xuất,độc quyền chiếm đoạt giá trị thặng dư
1.4 Ở các nước xã hội chủ nghĩa, giai cấp công nhân đã trở thành giai cấp lãnh đạo
và Đảng Cộng sản trở thành Đảng cầm quyền
C.Mác và Ph.Ăngghen là những người đầu tiên xây dựng học thuyết về Đảng Cộngsản trong những năm nửa đầu thế kỷ XIX.Tuy nhiên, trong thời kỳ của C.Mác vàPh.Ăngghen chưa có một đảng nào lãnh đạo nhân dân giành được chính quyền Do đó,vấn đề đảng trong điều kiện lãnh đạo chính quyền xây dựng xã hội mới- xã hội chủ nghĩachưa được các ông nghiên cứu nhiều
Giai cấp công nhân là giai cấp lãnh đạo và Đảng Cộng Sản trở thành Đảng cầm quyền:
- Đặc tính cách mạng của giai cấp công nhân là: Kiên quyết, triệt để, tập thể, có tổ
chức, có kỷ luật Lại vì là giai cấp tiên tiến nhất trong sản xuất, gánh trách nhiệm đánh đổchế độ tư bản và đế quốc, để xây dựng một xã hội mới, giai cấp công nhân có thể thấmnhuần một tư tưởng cách mạng là Chủ nghĩa Mác-Lênin Đồng thời, tinh thần đấu tranhcủa họ ảnh hưởng và giáo dục các tầng lớp khác Vì vậy, về mặt chính trị, tư tưởng, tổchức và hành động, giai cấp công nhân đều giữ vai trò lãnh đạo
- Đảng Cộng sản là chính đảng của giai cấp công nhân Nó là đội tiên phong,bộtham mưu chiến đấu,lãnh tụ chính trị của giai cấp công nhân,đại biểu trung thành cho lợiích giai cấp công nhân,của nhân dân lao động và của cả dân tộc Đảng Cộng sản bao gồmnhững bộ phận tiên tiến của giai cấp công nhân và các tầng lớp nhân dân lao động ĐảngCộng sản lấy chủ nghĩa Mác-Lênin làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hànhđộng,lấy nguyên tắc tập trung dân chủ làm nguyên tắc tổ chức cơ bản của mình
- Đảng Cộng sản ra đời là tất yếu lịch sử của phong trào đấu tranh của giai cấp
công nhân Bởi vì, khi chưa có Đảng Cộng sản lãnh đạo, giai cấp công nhân chỉ có thểđấu tranh tự phát, đấu tranh vì mục đích kinh tế, vì cơm ăn áo mặc, cải thiện sinh hoạt,chứ không phải đấu tranh với tư cách là một giai cấp nhằm thực hiện sứ mệnh lịch sử của