SKKN TIN HỌC TIỂU HỌC CẤP HUYỆN

Phát huy tính chủ động, sáng tạo trong giờ thực hành của học sinh. SKKN TIN HỌC TIỂU HỌC CẤP HUYỆN SKKN TIN HỌC TIỂU HỌC CẤP HUYỆN SKKN TIN HỌC TIỂU HỌC CẤP HUYỆN SKKN TIN HỌC TIỂU HỌC CẤP HUYỆN SKKN TIN HỌC TIỂU HỌC CẤP HUYỆN SKKN TIN HỌC TIỂU HỌC CẤP HUYỆN SKKN TIN HỌC TIỂU HỌC CẤP HUYỆN

I THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN

1 Tên sáng kiến: Phát huy tính chủ động, sáng tạo trong giờ thực

hành của học sinh.

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục tiểu học.

3 Phạm vi áp dụng sáng kiến:.

4 Thời gian áp dụng sáng kiến:

5 Tác giả:

Họ và tên:

Năm sinh:

Trình độ chuyên môn: Đại học tin học

Chức vụ công tác: Giáo viên

Nơi làm việc:

Địa chỉ liên hệ:

Điện thoại:

II MÔ TẢ GIẢI PHÁP SÁNG KIẾN:

1 Tình trạng giải pháp đã biết

Trong 8 năm công tác, tôi nhận thấy rằng ở lứa tuổi tiểu học các em còn nhỏ, khả năng tiếp cận với CNTT gặp rất nhiều khó khăn, từ việc nhận thức lý thuyết đến khả năng tự thực hành trên máy tính

Tin học là một môn học có những đặc thù riêng, liên quan chặt chẽ với sử dụng máy tính, đặc trưng quan trọng của môn Tin học là kiến thức lí thuyết đi đôi với thực hành Thực hành là một phần quan trọng trong chương trình tin học Việc đổi mới công tác thực hành, là việc làm có ý nghĩa rất thiết thực Thực hành sẽ tạo cơ hội cho học sinh bổ sung kiến thức, nắm vững các khái niệm về

lý thuyết và rèn luyện kỹ năng, làm sáng tỏ những giờ học tại lớp và học qua sách vở Việc đổi mới công tác thực hành, là việc làm có ý nghĩa rất thiết thực Thực hành sẽ tạo cơ hội cho học sinh bổ sung kiến thức, nắm vững các khái niệm về lý thuyết và rèn luyện kỹ năng, làm sáng tỏ những gì học tại lớp và học qua sách vở, mặt khác còn giúp học sinh nắm bắt và tiếp cận với những công nghệ mới của Tin học phục vụ học tập và đời sống

Qua thời gian trực tiếp giảng dạy môn Tin học tôi nhận thấy rằng nhiều học sinh yếu về kỹ năng thực hành trên máy Các em chưa chủ động, tích cực trong hoạt động thực hành, các em có thái độ ngại ngần khi thực hiện mà chủ yếu quan sát các em khác trong nhóm thực hành (HS có năng khiếu) nên đôi khi giờ thực hành không đạt hiệu quả như mong muốn

1

Xuất phát từ những lý do trên tôi đưa ra sáng kiến: “Giúp học sinh phát huy tính chủ động, sáng tạo trong giờ thực hành” Nhằm mục đích hình thành

cho các em một số thói quen rất quan trọng này, uốn nắn sửa chữa những thói quen không tốt khi làm việc với máy tính ngay từ khi các em bước đầu làm quen với nó

Thông qua sáng kiến này, tôi muốn được góp một phần nhỏ bé của mình giúp các em học sinh tiếp cận với CNTT Qua đó góp phần quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục bậc tiểu học của địa phương trong thời gian tới

2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến:

- Mục đích của giải pháp: Qua quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài

nghiên cứu khoa học, tôi thấy đề tài nghiên cứu khoa học này mang mục đích và

ý nghĩa rất lớn trong việc thúc đẩy sự hứng thú và tạo thói quen chủ động khi các em sử dụng máy tính ở bất cứ đâu và bất cứ khi nào Khi hoàn thành đề tài này tôi nhận thấy lợi ích mà nó mang lại gồm:

Thứ nhất, bản thân tôi nâng cao hơn nữa những nhận thức về tầm quan trọng của thói quen chủ động, sáng tạo trong việc học tập

Thứ hai, thông qua việc nghiên cứu tìm hiểu về hình thức tổ chức hoạt động nhóm, giúp bản thân đúc rút kinh nghiệm sử phương pháp một cách có hiệu quả trong quá trình dạy học

- Nội dung giải pháp:

Để nâng cao hiệu quả dạy học, người giáo viên cần phải nắm vững trình độ nhận thức của học sinh, từ đó có biện pháp giảng dạy phù hợp với từng đối tượng học sinh Chính vì vậy ngay từ đầu năm học, tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng học sinh khối 3, 4, 5 do tôi giảng dạy

Kết quả cụ thể như sau:

Tên trường Khối

lớp

Thời điểm đánh giá

TS HS

Số học sinh hứng thú với giờ học

Số HS thực hiện thành thạo các kĩ năng trên máy tính

Số HS chưa thực hiện thành thạo các kĩ năng trên MT

3,4,5 Đầu năm

3,4,5 Đầu năm

Qua khảo sát và tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến kết quả chưa cao của học sinh Tôi xin đưa ra những giải pháp để giúp học sinh phát huy tính chủ động, sáng tạo trong giờ thực hành

a.1 Đề xuất một số giải pháp để giúp học sinh phát huy tính chủ động, sáng tạo trong giờ thực hành

a.1.1 Giải pháp thứ nhất: Phân nhóm đối tượng học sinh

Sau một số giờ thực hành đầu năm, tiến hành khảo sát phân loại tôi thấy học sinh còn rất ngại thực hành, thao tác cơ bản trên máy còn chưa chuẩn, đa số việc thực hành trên máy chỉ tập trung vào các em học sinh có năng khiếu, số còn lại các em chỉ quan sát, nên khi giáo viên hỏi thì không thực hiện được công việc theo yêu cầu vì thế kết quả học tập còn thấp

Để mang lại kết quả học tập cao hơn, tôi tiến hành phân nhóm đối tượng học sinh trong lớp để theo dõi và tiến hành thực hiện giải pháp như sau:

+ Nhóm đối tượng 1: Những học sinh thực hành thành thạo các kĩ năng, thao tác nhanh nhẹn, hứng thú và sáng tạo khi thực hành

+ Nhóm đối tượng 2: Những học sinh thực hành thành thạo các kĩ năng, thao tác nhanh nhẹn nhưng chưa hứng thú và sáng tạo khi thực hành

+ Nhóm đối tượng 3: Những học sinh thao tác trên máy chưa thành thạo, nhút nhát khi thực hành

Để mọi học sinh trong lớp đều hứng thú, tự tin trong giờ học và thực hiện thành thạo các kĩ năng trên máy giáo viên cần đưa ra những yêu cầu, nhiệm vụ khác nhau để học sinh học tập tốt hơn

Như vậy việc phân loại đối tượng học sinh giúp giáo viên cũng như học sinh thuận lợi hơn trong tiết học Giáo viên là người đưa ra những yêu cầu, nhiệm vụ khác nhau để học sinh tự chọn, sau đó giáo viên sẽ lựa chọn phương pháp cụ thể với từng đối tượng học sinh nhằm nâng cao kĩ năng thực hành và tạo

sự hứng thú học tập cho học sinh Từ đó học sinh có cơ hội sáng tạo và khám phá được hết kiến thức mà mình đã được học trên lớp thông qua bài thực hành,

có ý thức tự rèn ở lớp cũng như ở nhà Trong khi học sinh thực hiện, giáo viên theo dõi, kiểm tra từng cá nhân, từng nhóm Sau đó đánh giá nhận xét kết quả theo yêu cầu đã đặt ra

Ví dụ: Bài 3: Chuột máy tính (Sách Hướng dẫn học tin học lớp 3) Ở bài này học sinh cần phải đạt được mục tiêu là biết các bộ phận cơ bản của chuột máy tính, biết cách cầm chuột đúng cách, thực hiện được các thao tác di chuyển, nháy, nháy đúp và kéo thả chuột

- Đối với các em có năng khiếu và thường xuyên hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập tôi sẽ giao cho các em nhiệm vụ khởi động trò chơi luyện tập sử dụng chuột và thực hành các thao tác nháy đúp chuột, kéo thả chuột

- Đối với các em hoàn thành nhiệm vụ học tập tôi sẽ giao cho các em nhiệm vụ thực hành thao tác nháy chuột, nháy nút phải thật thành thạo thì mới chuyển sang thao tác nháy đúp chuột và kéo thả chuột

- Đối với các em tiếp thu chậm và kĩ năng thực hành máy tính chưa tốt, tôi sẽ cho phép các em có năng khiếu đã hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao tiếp cận hỗ trợ các em Đây là cách mà các em dễ tiếp cận kiến thức và dễ trao đổi, chia sẻ những khó khăn trong học tập

a.1.2 Giải pháp thứ hai: Đổi mới thiết kế bài dạy thực hành “Dạy học lấy học sinh làm trung tâm”.

Có thể nói rằng phần thực hành chiếm một vị trí quan trọng trong quá trình giảng dạy môn Tin học, nó là nền móng cho việc học môn Tin học ở các lớp tiếp theo của bậc Tiểu học

Đặc trưng chủ yếu và phương pháp dạy học mới trong giờ thực hành môn tin học là “Coi học sinh là nhân vật trung tâm của quá trình dạy học” Nhờ cách dạy học như vậy mà học sinh tiếp thu kiến thức một cách tích cực, giáo viên nắm được khả năng của từng học sinh, từ đó có thể tạo điều kiện giúp học sinh

có thể tự tìm tòi, khám phá, sáng tạo và phát triển năng lực của cá nhân

Để thiết kế được một bài dạy phù hợp với nhiều nhóm đối tượng học sinh, nhằm phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh thì theo tôi nghĩ người giáo viên cần làm được những công việc sau:

- Xác định được mục tiêu trọng tâm của bài học về kiến thức, kỹ năng, thái độ, tình cảm Tìm ra được những kỹ năng cơ bản dành cho học sinh chưa hoàn thành nhiệm vụ học tập và những kiến thức kỹ năng nâng cao dành cho học sinh có năng khiếu

- Tham khảo thêm tài liệu để mở rộng và đi sâu hơn vào bài giảng, giúp giáo viên nắm một cách tổng thể, giải thích cho học sinh khi cần thiết

- Nắm được mục đích yêu cầu, chuẩn kiến thức của chương, của bài để thiết kế các hoạt động học tập phù hợp với trình độ học sinh và điều kiện dạy và học

- Chuẩn bị tốt phòng thực hành, các thiết bị dạy và học

- Hoàn chỉnh tiến trình của một giờ dạy học với đầy đủ các hoạt động cụ thể Đây là một phần không thể thiếu đối với một giáo viên trước mỗi giờ dạy, đặc biệt là với giờ thực hành với những đặc thù riêng “Thiết kế trước bài dạy giúp giáo viên chuẩn bị chu đáo hơn về kiến thức, kỹ năng, phương pháp, tiến trình và tâm thế để đi vào một tiết dạy” Nếu thực hiện tốt những việc này xem như giáo viên đã chuẩn bị tốt tâm thế để bước vào một tiết dạy thực hành và thành công bước đầu

Ví dụ: Bài 5: Tập gõ bàn phím (Sách Hướng dẫn học tin học lớp 3)

Khi hướng dẫn học sinh tập gõ bàn phím bằng 10 ngón tay tôi đã chuẩn bị bài hết sức chu đáo, nắm vững mục tiêu bài học, cẩn thận tìm hiểu kỹ yêu cầu nội dung của bài học, dùng hình ảnh minh họa một cách dễ hiểu nhất đối với học

sinh, xây dựng hệ thống câu hỏi để học sinh tìm tòi khám phá kiến thức nhằm phát huy được khả năng tư duy của học sinh, lấy "học sinh làm trung tâm"

Bên cạnh đó tôi đã thực hiện phương châm “Ôn cũ, học mới”, đặt các câu hỏi giúp học sinh nhớ lại kiến thức đã học

+ Hai phím có gai tên là gì và nằm ở hàng phím nào?

+ Hai ngón tay trỏ được đặt ở phím nào khi đặt tay lên bàn phím?

+ Hai ngón tay cái được đặt ở đâu?

+ Đặt xòe cả hai bàn tay lên bàn phím khi tập gõ có được không?

Minh họa vị trí đặt bàn tay trên bàn phím:

Thông qua kiến thức đã học giáo viên giúp học sinh hình thành và nắm bắt được kiến thức mới bằng cách giao nhiệm vụ cho học sinh để học sinh thực hành Trong quá trình thực hành các em sẽ tìm tòi và khám phá kiến thức mới bằng nhiều cách khác nhau

Với cách thực hiện như thế, học sinh sẽ tiếp thu bài một cách nhẹ nhàng

mà đầy đủ kiến thức, được củng cố kiến thức có hệ thống, vận dụng vào thực hành sẽ linh hoạt, không bị gò ép phụ thuộc, tạo cho học sinh có thói quen chủ động tích cực trong giờ thực hành

a.1.3 Giải pháp thứ ba: Sử dụng phương pháp dạy học đổi mới gây hứng thú và phát huy tính tích cực trong học tập của học sinh.

Hứng thú học tập trước hết được tạo ra bằng cách làm cho học sinh ý thức được lợi ích của việc học để tạo động cơ học tập Ngoài việc khai thác sự lí thú trong chính nội dung dạy học, hứng thú của học sinh còn được hình thành và phát triển nhờ các phương pháp, thủ pháp, hình thức tổ chức dạy học phù hợp với sở thích của các em Đó chính là cách tổ chức dạy học dưới dạng các trò thi

đố, các trò chơi, tổ chức hoạt động học theo nhóm…

* Tổ chức trò chơi học tập:

Trong thực tế dạy học, giờ học nào tổ chức trò chơi cũng đều gây được không khí học tập hào hứng, thoải mái, vui nhộn Qua thực tế cho thấy, trò chơi học tập có khả năng kích thích hứng thú và trí tưởng tượng của trẻ em, kích thích sự phát triển trí tuệ của các em, tạo cho các em sự say mê yêu thích môn học Trò chơi học tập nhất thiết phải là một bộ phận của nội dung bài học, phải

là một phần cấu tạo nên bài học Trò chơi sẽ cuốn hút học sinh hơn nếu có được

sự giả định từ tên gọi, từ người tham gia, từ tình huống đến kết quả chơi

Ví dụ 1: Trò chơi “những bông hoa may mắn” là một trò chơi thu hút được nhiều học sinh tham gia, trò chơi được áp dụng sau giờ học để củng cố nội dung bài học, giúp các em nhớ lại và khắc sâu kiến thức sau giờ học Giáo viên đưa ra các câu hỏi dưới hình thức trắc nghiệm, học sinh lựa chọn đáp án đúng

Nếu học sinh lựa chọn đúng đáp án, sẽ được cả lớp thưởng một tràng pháo tay

Học sinh hứng thú tham gia chơi trò chơi học tập.

* Tổ chức hoạt động học theo nhóm:

Học theo nhóm là hình thức học tập có sự hợp tác của nhiều thành viên trong lớp nhằm giải quyết những nhiệm vụ học tập chung Được tổ chức một cách khoa học, học theo nhóm sẽ phát huy tính tích cực, sáng tạo, năng lực, sở trường, tinh thần và kĩ năng hợp tác của mỗi thành viên trong nhóm Trong giờ học thực hành, tôi thường sử dụng hình thức làm việc theo nhóm, biện pháp này

đã tạo nên một môi trường giao tiếp tự nhiên, thuận lợi, đó là hoạt động giao tiếp nhằm trao đổi, chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm của những người bạn

Trong điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường, với một giờ thực hành, việc quan trọng là chia nhóm thực hành Với việc chia thành từng nhóm học sinh

có điều kiện hỗ trợ lẫn nhau- bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không chỉ là thụ động tiếp thu từ giáo viên Với số lượng học sinh đông và số

máy là có hạn nên căn cứ vào hai số lượng này mà giáo viên có phương án chia nhóm cho phù hợp Có thể chia nhóm theo các cách sau đây:

- Chia nhóm một cách ngẫu nhiên

- Chia nhóm theo đôi bạn cùng tiến

- Chia nhóm theo lực học

- Chia nhóm đa dạng nhiều đối tượng

Ví dụ: Bài “Thư mục” Ở nội dung này, tôi cho học sinh làm việc theo nhóm, các em sẽ thảo luận và thực hành theo các bước thực hiện trong sách giáo khoa Trong quá trình thảo luận chắc chắn các em sẽ cùng nhau trao đổi và chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm của bản thân từ đó các em sẽ tạo ra được sản phẩm sau khi thảo luận xong

Tuy nhiên để việc thực hành theo nhóm có hiệu quả buộc giáo viên phải lựa chọn nội dung đưa vào thực hành phù hợp với nhiều đối tượng học sinh (Chia nhóm 2 học sinh một máy), các học sinh có thể tự cử nhóm trưởng của nhóm mình

Khi thực hiện chia nhóm và giao nhiệm vụ học tập cho học sinh, giáo viên thực hiện theo các bước sau:

- Giáo viên nêu vấn đề, yêu cầu nội dung thực hành

- Giáo viên hướng dẫn cho học sinh các kỹ năng thao tác trong bài thực hành, thao tác mẫu cho học sinh quan sát

- Tổ chức hướng dẫn các nhóm thực hành, gợi mở, khuyến kích học sinh tích cực hoạt động

- Giáo viên quản lý, giám sát học sinh thực hành theo nhóm:

+ Trong quá trình học sinh thực hành, giáo viên quan sát, theo dõi và bổ trợ khi cần + Chỉ rõ những kỹ năng, thao tác nào được dành cho hoc sinh thao tác chậm trong nhóm, những kỹ năng, thao tác nào dành cho học sinh có năng khiếu

+ Phát hiện những nhóm thực hành không có hiệu quả để uốn nắn điều chỉnh + Luôn có ý thức giáo viên chỉ trợ giúp, tránh việc đi sâu can thiệp làm hạn chế khả năng độc lập sáng tạo của học sinh

+ Trong quá trình thực hành, giáo viên có thể đưa ra nhiều cách để thực hiện thao tác giúp các em rèn luyện và nâng cao kỹ năng

- Giáo viên có thể kiểm tra hiệu quả bằng cách chỉ định một học sinh bất

kỳ trong nhóm thực hiện các yêu cầu đặt ra của nội dung thực hành Hoặc cho nhóm trưởng kiểm tra kết quả thực hành lẫn nhau giữa các thành viên trong nhóm và các nhóm kiểm tra nhau theo vòng tròn Làm như vậy các em sẽ có ý thức hơn trong thực hành

Học sinh các nhóm chia sẻ nội dung thực hành

* Kiểm tra, nhận xét, đánh giá kết quả học tập:

- Kiểm tra là quá trình nhằm cung cấp cho thầy và trò những thông tin về kết quả dạy học được thực hiện thường xuyên và xen lẫn trong quá trình dạy học Tại thời điểm nào đó, giáo viên dùng một biện pháp nào đó (thường là các câu hỏi trắc nghiệm kèm theo phương án trả lời) để nắm được ngay kết quả kiểm tra làm căn cứ cho các bước tiếp theo của tiết học

Việc kiểm tra không chỉ yêu cầu học sinh nhắc lại kiến thức đã học mà cần yêu cầu học sinh chỉ ra mối liên hệ giữa các kiến thức và vận dụng nó vào các tình huống mới

Việc kiểm tra nhằm đánh giá năng lực thực hiện các bài tập thực hành tin học của học sinh, đánh giá kỹ năng thực hành của học sinh, đánh giá về thái độ trung thực độc lập, hợp tác, tính kiên trì, thận trọng trong khi thực hành, gây hứng thú cho học sinh trong việc học tin học

- Nhận xét, đánh giá sau mỗi giờ thực hành:

Giáo viên tổ chức cho các nhóm tự nhận xét kết quả thực hành:

+ Nhóm trưởng điều hành – nhận xét về kỹ năng, thái độ học tập của các bạn trong nhóm

+ Tổ chức cho các nhóm trưởng nhận xét kết quả thực hành của các nhóm khác + Giáo viên tổng kết, nhận xét, bổ xung kiến thức

Giáo viên cũng có nhận xét ngắn gọn về tình hình làm việc của các nhóm

để kịp thời động viên, khuyến kích các nhóm thực hành tốt và rút kinh nghiệm đối với các nhóm kết quả chưa cao

Học sinh tham gia trả lời câu hỏi trắc nghiệm củng cố bài học

3 Khả năng áp dụng giải pháp

Qua quá trình nghiên cứu và thực hiện giải pháp, tôi thấy giải pháp này mang mục đích và ý nghĩa rất lớn trong việc thúc đẩy sự hứng thú và tạo thói quen chủ động khi các em sử dụng máy tính ở bất cứ đâu và bất cứ khi nào Khi hoàn thành giải pháp này tôi nhận thấy lợi ích mà nó mang lại gồm:

Thứ nhất, bản thân tôi nâng cao hơn nữa những nhận thức về tầm quan trọng của thói quen chủ động, sáng tạo trong việc học tập

Thứ hai, thông qua việc nghiên cứu tìm hiểu về hình thức tổ chức hoạt động nhóm, giúp bản thân đúc rút kinh nghiệm sử dụng phương pháp một cách

có hiệu quả trong quá trình dạy học

Thứ ba, biện pháp trên rất khả thi, có thể áp dụng tại các lớp, khối lớp trong đơn vị và các đơn vị trường trong huyện cũng như trong tỉnh, các trường nội trú, bán trú, các trường chuẩn…

4 Hiệu quả, lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng giải pháp

Qua thời gian áp dụng giải pháp, tôi nhận thấy giờ thực hành thực sự thu hút các đối tượng học sinh hơn chứ không còn là giờ học của các đối tượng học sinh khá giỏi Học sinh hoạt động tích cực hơn Các đối tượng học sinh hỗ trợ được cho nhau để cùng học, cùng tiến bộ Tôi đã tiến hành đánh giá kĩ năng thực hành của các em, kết quả như sau: