Chính vì vậy, trong nghiên cứu này, nhóm tác giả tập trung vào các yếu tố ảnh hưởng của sản phẩm Youtube đến sự phát triển của trẻ nhằm đưa ra các biện pháp bảo vệ trẻ em khỏi những vide
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG CƠ
SỞ II TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Bài giữa kì
Tên đề tài:
ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC SẢN PHẨM YOUTUBE ĐẾN TRẺ EM 4-12 TUỔI TẠI
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TP.HCM, tháng 11 năm 2020
BỘ MÔN PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
Trang 2DANH SÁCH THÀNH VIÊN TRONG NHÓM
Trang 3Đề cương chi tiết đề tài nghiên cứu
“Ảnh hưởng của các sản phẩm Youtube đến trẻ
1 Tính cấp thiết của đề tài
Sự bùng nổ của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đã khiến cho người tiêu dùng ngày càng tiếp cận nhiều hơn với các ứng dụng công nghệ tiên tiến như Internet, 4G, điện thoại thông minh, … Cùng với đó là sự ra đời của mạng xã hội như một bước ngoặt lớn, mở ra kỷ nguyên hội nhập mới với nền tri thức tiến bộ của loài người
Mạng xã hội đã được đón nhận một cách rộng rãi dẫn đến sự phát triển và ra đời của Youtube (2005) là một nền tảng trực tuyến cho phép người dùng trên khắp thế giới tải lên và chia sẻ các video clip bao gồm các đoạn phim, chương trình, ca nhạc, … Bằng giao diện đơn giản, chủ đề và lĩnh vực đa dạng, Youtube đã trở thành một phần không thể thiếu của mọi người Theo Statista (8/4/2020) Youtube có hơn 1,68 tỷ người dùng và có hơn 500 giờ video được đăng tải lên Youtube mỗi phút trên thế giới tính đến năm 2019
Tại Việt Nam theo số liệu của JB web (26/3/2020), Youtube đứng vị trí thứ 2 trong danh sách mạng xã hội được truy cập nhiều nhất Hiện Việt Nam có khoảng 40 triệu người sử dụng điện thoại thông minh và trung bình cứ 4 người Việt Nam sử dụng điện thoại thông minh thì có 3 người dùng để xem Youtube (tphcm.chinhphu.vn, 8/2017) Theo số liệu thống kê của vn.noxinfluencer.com 13/11/2020 trong số 50 kênh Youtube có lượng đăng kí nhiều nhất Việt Nam hiện nay có khoảng 14 kênh hướng tới đối tượng người xem là trẻ em, đứng đầu là POPS Kids (12,8 triệu lượt đăng kí, hơn 13 tỷ lượt xem), Kênh Thiếu Nhi – BHMEDIA (8,67 triệu lượt đăng kí, hơn 7 tỉ lượt xem), Thơ Nguyễn (8,47 triệu lượt đăng kí, gần 6 tỷ lượt xem) Mặc
Trang 4dù chưa có thống kê cụ thể về số lượng trẻ em xem Youtube nhưng từ số liệu trên đã cho thấy số lượng trẻ em tiếp cận với mạng xã hội, đặc biệt là Youtube ngày càng gia tăng
Không thể phủ nhận lợi ích mà Youtube đem lại cho trẻ như giải trí, giúp trẻ học tập, rèn luyện trẻ những kĩ năng cần thiết thì bên cạnh đó ngày càng xuất hiện những nội dung nhảm nhí, phản cảm, bạo lực, nguy hiểm khó kiểm soát Youtube xuất hiện tràn lan những video “thử thách” để kiểm tra sức chịu đựng của con người Thực tế đây lại là những thử thách điên rồ và vô nghĩa Chẳng hạn với video “Thử thách 24h làm heo”, “Thử thách 24h làm chó” Nguy hiểm hơn
là những video thực hiện thử thách đầy mạo hiểm “Thử thách 24h sống trong quan tài”, “Thử thách 24h sống trong nhà dưới đất và ăn những thứ dưới đất”, “Thả 100 con dao từ trên cao xuống”, … Bên cạnh đó, nổi lên là trào lưu “Thử thách cá voi Xanh”, trên thế giới đã ghi nhận hàng loạt trẻ em bị cuốn vào “Thử thách Cá voi xanh” đã bị nhiều phụ huynh trên thế giới và Việt Nam phản đối Game dẫn dắt người chơi thực hiện nhiều thử thách khác nhau trong vòng 50 ngày: xem phim kinh dị, vẽ hình cá voi xanh lên cơ thể bằng dao, lưỡi lam hoặc kim khâu, … Vào ngày cuối cùng, người chơi sẽ được cộng đồng mạng thừa nhận là "người chiến thắng" khi
"dũng cảm" tự kết liễu đời mình (Bnews, 3/3/2019)
Những nội dung này thực sự ảnh hưởng nghiêm trọng tới các định hướng giá trị sống và làm lệch lạc nhân cách của trẻ Nhất là trong giai đoạn phát triển, mọi thông tin và kinh nghiệm bên ngoài sẽ là các dữ liệu giúp não bộ hình thành các liên kết thần kinh và góp phần định hình nên cấu trúc của não bộ Trẻ em như tờ giấy trắng Chúng học và đón nhận mọi thứ trong môi trường của mình và sẽ bắt chước cách cư xử những gì chúng nhìn thấy Vì vậy đã có rất nhiều trường hợp thương tâm xảy ra Gần đây nhất tại TP HCM đó là trường hợp một bé gái 5 tuổi đã
tự treo cổ đã không qua khỏi vào ngày 12/10/2020 Đó là trường hợp của việc xem video hướng dẫn trò thắt cổ trên Youtube Chỉ vì tò mò mà bé đã lấy chiếc khăn voan có sẵn trong nhà và bắt
Trang 5chước (Báo lao động 10/2020 ) Trước đó, vào tháng 11/2019, bé trai Đ.T.K ở huyện Nhà Bè, TP HCM cũng làm theo trò “thắt cổ nhưng vẫn thở được” trên YouTube Gia đình phát hiện bé treo
cổ bằng chính chiếc khăn quàng đỏ, hai chân bé cách mặt đất một đoạn khá xa, người tím ngắt, ngất lịm Do được phát hiện và cấp cứu kịp thời nên bé K đã may mắn giữ được tính mạng (Báo pháp luật, 10/2020)
Chính vì vậy, trong nghiên cứu này, nhóm tác giả tập trung vào các yếu tố ảnh hưởng của sản phẩm Youtube đến sự phát triển của trẻ nhằm đưa ra các biện pháp bảo vệ trẻ em khỏi những video độc hại và đề xuất các giải pháp giúp Youtube quản lí, kiểm soát tốt hơn nội dung, chất lượng video
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Mục đích nghiên cứu
Xác định thực trạng xem Youtube của trẻ từ 4 -12 tuổi trên địa bàn TP HCM
Xác định mức độ ảnh hưởng tích cực và tiêu cực của việc xem Youtube đến sự
phát triển của trẻ
Đề xuất những biện pháp cụ thể nhằm giúp phụ huynh cho trẻ xem Youtube một cách hiệu quả hơn và đồng thời đề ra những chính sách giúp Youtube siết chặt quản lý nội dung video nhằm bảo vệ trẻ khỏi những video độc hại
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
Khảo sát thói quen sử dụng Youtube của trẻ và kết hợp với việc phân tích các yếu
tố tâm lí, hành vi và sức khoẻ của trẻ
Khảo sát và phân tích suy nghĩ, cách quản lí của phụ huynh về hành vi sử dụng Youtube của trẻ để từ đó đưa ra những lời khuyên, giải pháp giúp phụ huynh quản
lí trẻ tốt hơn trong việc sử dụng Youtube để trẻ có thể phát triển một cách lành mạnh và tránh những tác động tiêu cực mà trẻ có thể gặp phải
Trang 63 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Ảnh hưởng của các sản phẩm Youtube đến hành vi, suy nghĩ của trẻ
em từ 4-12 tuổi tại TP HCM
Phạm vi nghiên cứu:
• Phạm vi không gian: Địa bàn TP Hồ Chí Minh
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu về ảnh hưởng của các sản phẩm Youtube đến trẻ em trong giai đoạn 2015-2020 Đề tài nghiên cứu được thực hiện trong khoảng 15-20 ngày và sử dụng các
dữ liệu, số liệu trong 5 năm gần đây
Phạm vi quy mô: Thực hiện khảo sát 300 phụ huynh có con em thường xuyên xem các sản phẩm Youtube trên địa bàn thành phố
Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu thu thập nguồn thông tin thứ cấp từ các ấn phẩm trong và ngoài nước, trên mạng Internet
Phương pháp nghiên cứu nguồn thông tin sơ cấp thông qua thực hiện khảo sát các hộ gia đình có con nhỏ sử dụng các thiết bị điện tử kết nối Internet
Ngoài ra, công trình nghiên cứu còn sử dụng các phương pháp thống kê, tổng hợp số liệu và phân tích những vấn đề thuộc đối tượng nghiên cứu
5 Tổng quan tình hình nghiên cứu
Như chúng ta đã biết, Youtube là một loại mạng xã hội phổ biến, là nơi để mọi người chia sẻ những video, tải lên hoặc tải về những clip tùy ý muốn với mục đích cung cấp và thu thập tin
Trang 7tức, giải trí cũng như nhiều loại hình đa dạng khác Vì thế Youtube đang có ảnh hưởng to lớn đến nhiều khía cạnh của cộng đồng, trong đó có cả “sự phát triển của trẻ em”
1 Tình hình nghiên cứu ngoài nước
Công trình “What are teens doing with YouTube? Practices, uses and metaphors of the most popular audiovisual platform” bởi nhóm tác giả Fernanda Pires, Maria-Jose Masanet
và Carlos A.Scolari năm 2019 đã nghiên cứu hành vi sử dụng Youtube của thanh thiếu niên
độ tuổi 11-19 tuổi ở 8 quốc gia bao gồm Tây Ban Nha, Ý, Phần Lan, Anh, … Ưu điểm của công trình đó là đã liệt kê các mục đích chính khi sử dụng Youtube của đối tượng nghiên cứu và đi sâu vào nghiên cứu hành vi sử dụng tương ứng với mỗi mục đích khác nhau, so sánh giữa các giới tính, độ tuổi, quốc gia Tuy nhiên công trình chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu hành vi sử dụng mà chưa đề cập đến ảnh hưởng của các nội dung trên Youtube đến thanh thiếu niên
“How using social media affects teenagers” của Rachel Ehmke (26/11/2013) đăng tải lên Child Mind Institute Bài viết chỉ ra lượng lớn thời gian thanh thiếu niên sử dụng mạng xã hội như Youtube, để lại cho chúng những ảnh hưởng tiêu cực như bị tự kỉ, tự thu hẹp bản thân, khó khăn trong giao tiếp Đồng thời bài viết cũng đưa ra những lời khuyên cho phụ huynh và các giải pháp hạn chế tình trạng này Tuy nhiên đối tượng mà bài viết nói đến là thanh thiếu niên, là những người trong độ tuổi 13-19 tuổi, đã có phần nào nhận thức về các nội dung mình đang xem, chưa đề cập đến lứa tuổi 4-12 tuổi – lứa tuổi nhỏ hơn và chưa có nhiều nhận thức
Trang 8 “How YouTube Negatively Affects Your Kids” (5/12/2017 – Joanne Orlando –
Lifehacker.com) cũng đưa ra các minh chứng về việc bắt gặp những nội dung không phù hợp cho trẻ em trên Youtube trong chính các video được gán mác trẻ em, chỉ ra những nội dung, nhân vật bị biến tấu, không phù hợp, việc lén quảng cáo của các video mà trẻ em đang xem trên Youtube và lí giải lí do tại sao các video như trên lại thu hút trẻ em Bài viết cũng đưa ra các gợi ý tương tự các bài viết khác về cách phụ huynh có thể làm để kiểm soát trẻ
Trong bài viết “Youtube’s dark side could be affecting your child’s mental health” (Josephine Bila – 13/2/2018) trên báo CNBC đã nêu ra những ví dụ cụ thể về tình trạng những video trên Youtube do các kênh được cho là của trẻ em đăng tải nhưng lại có nội dung không thích hợp với trẻ em đồng thời chỉ ra việc xem các video có nội dung ghê sợ sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển não ở trẻ nhỏ và cảnh báo phụ huynh về tầm quan trọng của việc hạn chế thời gian xem, sử dụng màn hình điện thoại, máy vi tính của trẻ em Tác giả cũng đưa ra các gợi ý cho phụ huynh để quản lí con em nhưng khẳng định các nhà phát triển công nghệ như Youtube mới là người giữ vai trò chủ động trong việc ngăn chặn tình trạng trên
Nghiên cứu “A critical look at Youtube videos: Causing behavioral change among children” của Anaum Siddiqui tại Viện khoa học truyền thông Riphah ở Paskistan đã chỉ ra nguyên nhân tại sao điện thoại và Internet ngày càng phổ biến với trẻ em, sự quan tâm giám
Trang 9sát của phụ huynh, tìm hiểu mức độ phổ biến của các video Youtube đối với trẻ em, chỉ ra rằng việc xem Youtube khiến trẻ em 2-6 tuổi giảm hứng thú với việc vẽ, chơi đồ chơi hay các hoạt động ngoài trời, trái lại trẻ em cũng học được những kĩ năng xã hội và giá trị từ các nhân vật tích cực trong các video Youtube Ưu điểm của nghiên cứu đó là đã chỉ ra ảnh hưởng tiêu cực lẫn tích cực Hạn chế của nghiên cứu đó chính là chỉ tập trung chủ yếu vào trẻ em 2-6 tuổi và số phụ huynh được khảo sát khá ít, chỉ khoảng 30 người
2 Tình hình nghiên cứu trong nước
Tuy rằng đây là một đề tài thu hút nhiều sự quan tâm từ cộng đồng và đặc biệt hơn là từ phía phụ huynh có con trong độ tuổi còn nhỏ nhưng nó chưa thực sự được đưa vào nghiên cứu sâu cụ thể ở nước ta mà chỉ được đưa tin trên các kênh truyền thông cũng như các trang báo The Wasington Post, Tuổi trẻ, Thanh Niên, Doanh Nhân, …
“YouTube Việt Nam tràn ngập video làm hại trẻ em”, Trọng Hưng đã đề cập đến thực trạng đáng quan ngại hiện nay về sự xuất hiện tràn lan của những video có nội dung xấu trên Youtube Việt Nam và đưa ra những dẫn chứng cụ thể trong thực tế về những trường hợp trẻ
em, trong đó có trẻ em Việt Nam đã xem và có hành động bắt trước theo những video có nội dung tiêu cực trên Youtube như hướng dẫn thắt cổ nhưng không chết, sử dụng thuốc nổ, tự cắt tóc Đồng thời tác giả cũng chỉ ra một số hạn chế, nguyên nhân dẫn đến tình trạng này (14/01/2020 - Zingnews)
“Nhiều kênh YouTube cho trẻ em lách luật để quảng cáo” (Zingnews - 27/5/2017) đã đề cập đến thực trạng Youtuber nghĩ ra đủ mọi cách để tối đa hóa nguồn lợi thu được đó là lồng
Trang 10ghép các thông tin quảng cáo vào video để nhận thù lao từ các nhãn hàng, hoặc tự mình kinh doanh các sản phẩm được quảng cáo để kiếm lời: “Các video thường không tự nhận là quảng cáo, nhưng lại xuất hiện nhiều mặt hàng như kẹo ngọt, thức ăn nhanh, và hình ảnh nhiều nhân vật nổi tiếng, thậm chí trẻ em cùng mở hộp, trải nghiệm đồ chơi, ăn thử thức ăn, kẹo bánh, ” Và trẻ em không thể phân biệt được đâu là nội dung thường và quảng cáo Trong nhiều trường hợp sẽ khiến trẻ em mua và ăn thử các sản phẩm không rõ nguồn gốc, độc hại hoặc đắt đỏ Tuy nhiên bài viết chưa nêu rõ giải pháp cụ thể và chỉ nói chung chung
về nguyên nhân và thực trạng
Bên cạnh những hạn chế và khuyết điểm như trên, vẫn còn có những trang, bài báo ủng hộ việc cho trẻ em xem những video học tiếng anh, đọc bảng chữ cái hoặc những video hoạt hình trong sáng, kích thích khả năng tư duy cũng như trí tuệ của trẻ, mang theo những chọn lọc nhất định:
1 Tình hình nghiên cứu ngoài nước
“Youtube kids channels in developing young children’s communication skills in English: Parents’ beliefs, attitudes, and behaviors – Ikhfi Imaniah, Narul Fitria Kumala Dewi, Akhmad Zakky” (2020) đã chỉ ra việc xem đoạn phim trên Youtube với hình ảnh sinh động giúp các em trước độ tuổi đến trường có được vốn từ nhất định để thể hiện nhu cầu, cảm xúc, suy nghĩ, qua đó, phát triển kĩ năng giao tiếp, làm quen với người khác Bài nghiên cứu thể hiện được ưu điểm khi đã sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng trong các tình huống giả định nhưng lại chỉ dừng ở các bé trước 5 tuổi và chưa giải thích rõ
sự thay đổi hành vi ở trẻ khi sử dụng Youtube
Trang 11 Một nghiên cứu dựa trên hiện tượng trẻ em sử dụng Youtube của nhóm 5 học sinh tại KAMPAR CAMPUS ở Malaysia (01/2019) được thực nghiệm trên trẻ em từ 10-12 tuổi với tổng cộng 152 câu hỏi khảo sát từ hai trường tiểu học ở Kampar area – SJK Với mục đích tìm ra mối quan hệ của việc sử dụng Youtube và sự thỏa mã của trẻ em, nghiên cứu đã cho rằng các video hoạt hình là một loại hình thức hấp dẫn trẻ em trong việc học tập, giúp chúng
mở rộng kiến thức một cách tốt hơn Đồng thời, thông qua Youtube, trẻ em học được các ngôn ngữ thông qua sự minh họa, các nguồn thông tin và điều đó sẽ trợ giúp cho vốn hiểu biết của chúng và là một ứng dụng mà giáo viên nên áp dụng vào quá trình giảng dạy
Bài nghiên cứu của trường đại học Pendidikan ở Indonesia (23/12/2018) dựa trên đối tượng là trẻ em dưới 5 tuổi, họ cho rằng đây là độ tuổi nhạy cảm nhất đối với sự phát triển của trẻ, những tác động xung quanh sẽ có tác động lớn đến hành vi của chúng, đồng thời cho rằng Youtube là một kho thông tin đa dạng và không hề xấu nếu chúng ta biết sử dụng nó đúng chỗ Nghiên cứu chỉ ra nhiều video mang tính giáo dục, thú vị về màu sắc, động vật và hiện tượng giúp trẻ giải trí và không cảm thấy nhàm chán dưới sự hướng dẫn của bố mẹ Bên cạnh đó, bọn trẻ còn có thể khám phá ra những tiềm năng về kiến thức của bản thân từ
đó có thể phát triển tốt hơn
2 Tình hình nghiên cứu trong nước
Theo đánh giá của tác giả Phạm Thạch Cương - CEO Tomokid (10/2018), việc học tiếng Anh dựa trên các video sẽ mang lại nhiều hiệu qua hơn đối với trẻ em, bởi chúng dễ bị thu
Trang 12hút bởi hình ảnh, âm thanh sống động, kích thích não bộ hoạt động nhiều hơn Với độ tuổi đang phát triển trí tuệ, các yếu tố tiếp thu kiến thức, thể hiện kĩ năng này sẽ càng tuyệt vời hơn nếu trẻ em được học chính những thứ mà mình yêu thích qua hình thức đa dạng như Youtube hoặc các kênh khác
Dù xét về mặt tốt hay xấu thì mức độ ảnh hưởng của Youtube đến trẻ em có lẽ vẫn là vấn đề nhức nhối trong dư luận, các bài viết cũng chỉ mới phản ánh đến thực trạng về hậu quả cũng như tình trạng sử dụng ứng dụng này Các bài viết và nghiên cứu được thực hiện sau những phản ánh
và tình huống đáng tiếc xảy ra mà chưa tìm ra được giải pháp mang tính thực tiễn và hiệu quả nhất Đối với phần tiêu cực, bài viết chỉ nêu ra được vấn đề chứ không nói rõ về các biện pháp chặt chẽ trong việc quản lý trẻ em xem các chương trình ở Youtube, các biện pháp chung như hạn chế giờ xem, sử dụng YoutubeKids hay xem cùng các bé dường như vẫn đang còn mang tính bao quát rộng
Chúng tôi nghiên cứu, thực hiện đề tài này với mục đích để tìm hiểu và xem xét kĩ lưỡng hơn
về những ảnh hưởng nhất định lên trẻ em Phân tích động cơ, các cách thức đa dạng của loại hình độc hại này, tại sao chúng lại được lưu thông trong khoảng thời gian lâu và trở nên ngày càng phổ biến Qua việc nghiên cứu, chúng tôi sẽ nắm bắt được các số liệu, dữ liệu về bài nghiên cứu,