Giáo trình hệ thống âm thanh

H s méo khôngệ ố đường th ng đẳ ược tính theo công th c:ứ.

TRƯỜNG CAO Đ NG NGH  CÔNG NGHI P HÀ N IẲ Ề Ệ Ộ

Ch  biên: Nguy n Anh Túủ ễ

GIÁO TRÌNH

H  TH NG ÂM THANH Ệ Ố

Hà N i ­ 2012ộ

ra các thi t b  nghe – nhìn ph c v  cho vi c gi i trí thì nhu c u thế ị ụ ụ ệ ả ầ ưở  ng

th c cu c s ng cũng đòi h i cao h n, trong đó “H  th ng âm thanh” làứ ộ ố ỏ ơ ệ ố  

m t trong nh ng đòi h i c p thi t c a nhu c u thộ ữ ỏ ấ ế ủ ầ ưởng th c. Tuy nhiên,ứ  khi đ a các h  th ng đó vào v n hành, sau m t th i gian h  th ng đó sư ệ ố ậ ộ ờ ệ ố ẽ 

có nh ng s  c  V y kh c ph c s  c  đó b ng cách nào?ữ ự ố ậ ắ ụ ự ố ằ

Được s  hự ướng d n c a T ng c c d y ngh , Trẫ ủ ổ ụ ạ ề ường cao đ ngẳ  Công nghi p ngh  Hà N i, khoa Đi n ­ Đi n t  ti n hành biên so n vàệ ề ộ ệ ệ ử ế ạ  

gi i thi u giáo trình đào t o s a ch a “H  th ng âm thanh” v i cái nhìnớ ệ ạ ử ữ ệ ố ớ  

t ng quan v  kh c ph c các s  c  c a m t h  th ng âm thanh dân d ng.ổ ề ắ ụ ự ố ủ ộ ệ ố ụ

Trong quá trình biên so n giáo trình, có nh ng s  su t v  chuyênạ ữ ơ ấ ề  môn cũng nh  nghi p v  R t mong s  đóng góp ý ki n c a các chuyênư ệ ụ ấ ự ế ủ  gia, giáo viên và đ ng nghi p và chúng ta đ c đ  ban biên t p hoàn thi nồ ệ ọ ể ậ ệ  

Tuyên b  b n quy n ố ả ề

Tài li u này là lo i giáo trình n i b  dùng trong nhà trệ ạ ộ ộ ườ  ng

v i m c đích làm tài li u gi ng d y cho giáo viên và h c sinh, sinhớ ụ ệ ả ạ ọ  viên nên các ngu n thông tin có th  đồ ể ược tham kh o.ả

Tài li u ph i do trệ ả ường Cao đ ng ngh  Công nghi p Hà N iẳ ề ệ ộ  

in  n và phát hành. ấ

Vi c s  d ng tài li u này v i m c đích thệ ử ụ ệ ớ ụ ương m i ho cạ ặ  khác v i m c đích trên đ u b  nghiêm c m và b  coi là vi ph m b nớ ụ ề ị ấ ị ạ ả  quy n.ề

Trường Cao đ ng ngh  Công nghi p Hà N i xin chân thànhẳ ề ệ ộ  

c m  n các thông tin giúp cho nhà trả ơ ường b o v  b n quy n c aả ệ ả ề ủ  mình

N I DUNG T NG QUÁT VÀ PHÂN B  TH I GIAN:Ộ Ổ Ố Ờ

Kiể

m tra*

1 Khái ni m chung h  th ng âm thanhệ ệ ố 6 06 00

2 M ch đi n kh i ngu n cung c pạ ệ ố ồ ấ 12 06 6

3 S a ch a  m ch  n áp tuy n tínhử ữ ạ ổ ế 18 04 16 1

4 M ch khu ch đ i đ u vàoạ ế ạ ầ 6 01 05

5 M ch khu ch đ i pha tr nạ ế ạ ộ 6 01 05

6 M ch khu ch đ i đ o phaạ ế ạ ả 6 01 05 1

7 M ch ECHO ­ khu ch đ i tín hi uạ ế ạ ệ  

8 M ch phân đạ ường tín hi u STEREOệ 12 04 08

9 M ch đi u ch nh âm s cạ ề ỉ ắ 24 06 18 1

10 M ch ti n khu ch đ i công su tạ ề ế ạ ấ 6 01 05

BÀI 1 – KHÁI NI M CHUNG V  H  TH NG ÂM THANHỆ Ề Ệ Ố

M c tiêu c a bài:ụ ủ

H c xong bài này h c viên s  có kh  năng:ọ ọ ẽ ả

V  ki n th c:ề ế ứ

­ Hi u rõ v  ngu n g c và đ c tính c a âm thanh.ể ề ồ ố ặ ủ

­ Hi u rõ các ch  tiêu k  thu t c  b n c a h  th ng âm thanh.ể ỉ ỹ ậ ơ ả ủ ệ ố

V  k  năng:ề ỹ

­ Phân lo i đạ ược các lo i h  th ng âm thanh. ạ ệ ố

­ Trình bày chính xác v  v  trí, c u t o, ch c năng nhi m v , chề ị ấ ạ ứ ệ ụ ỉ tiêu k  thu t c a các kh i trong h  th ng âm thanh.ỹ ậ ủ ố ệ ố

V  thái đ :ề ộ

­ Rèn luy n kh  năng nh n bi t các kh i trên máy th c t  thôngệ ả ậ ế ố ự ế  qua s  đ  kh i.ơ ồ ố

­ Rèn luy n tính kiên trì, c n th n c a ngệ ẩ ậ ủ ười th  s a ch a đi n t ợ ử ữ ệ ử

­ Rèn luy n tác phong công nghi p và v  sinh an toàn lao đ ng.ệ ệ ệ ộ

Khi ta gõ vào m t tr ng, m t tr ng rung nên và phát ra ti ng. Khiặ ố ặ ố ế  

Âm thanh có th  truy n lan để ề ược trong các ch t khí, r n, l ngấ ắ ỏ  

nh ng không th  truy n lan đư ể ề ược trong môi trường chân không

M t s  lo i truy n d n âm r t kém nh  các lo i v i, các v t li uộ ố ạ ễ ẫ ấ ư ạ ả ậ ệ  

có tính ch t m m, x p nh  bông, c , d …T t c  các lo i v t li u đóấ ề ố ư ỏ ạ ấ ả ạ ậ ệ  

được g i chung là ch t hút âm. Các v t li u này thọ ấ ậ ệ ường được làm v tậ  

li u lót tệ ường trong các phòng âm thanh đ  hút âm nh m gi m ti ngể ằ ả ế  vang

Trong  quá  trình  truy n  lan, n u g p ph i các v t chề ế ặ ả ậ ướng ng iạ  

nh  Tư ường, Núi đá, Cây… thì ph n l n âm thanh s  b  ph n x  ngầ ớ ẽ ị ả ạ ượ  c

tr  l i, m t ph n ti p t c truy n lan v  phía trở ạ ộ ầ ế ụ ề ề ước, m t ph n nh  c aộ ầ ỏ ủ  năng lượng âm thanh c  sát v i v t chọ ớ ậ ướng ng i, bi n thành nhi t năngạ ế ệ  tiêu tán đi

1.1.2 – Đ c tính c a âm thanh.ặ ủ

 T n s :ầ ố

T n s  âm thanh là s  l n dao đ ng c a không khí truy n d n âmầ ố ố ầ ộ ủ ề ẫ  trong m t giây. Đ n v  đo t n s  là Héc (Hz).ộ ơ ị ầ ố

VD: Khi ta ch i đàn ghita, n u g y n t Mi thì dây đàn s  rung nênơ ế ẩ ố ẽ  

330 l n trong 1 giây. Ta g i t n s  c a âm Mi là 330Hz.ầ ọ ầ ố ủ

T n s  bi u th  đ  cao c a âm thanh, Trong đó:ầ ố ể ị ộ ủ

­ Chu k  dao đ ng c a âm thanh là quãng th i gian âm thanh đóỳ ộ ủ ờ  dao đ ng m t l n. Chu k  ký hi u là ộ ộ ầ ỳ ệ T, v i đ n v  là giây. Ta có:ớ ơ ị

­ Bước sóng c a âm thanh là kho ng truy n lan c a âm thanhủ ả ề ủ  

tương  ng v i m t chu k  dao đ ng. Bứ ớ ộ ỳ ộ ước sóng c a âm thanh tủ ươ  ng

ng trong âm t n là t  21.25m đ n 0.017m. B c sóng có ký hi u là 

v i đ n v  là mét. Ta có:ớ ơ ị

 = C * TTrong đó:

C: T c đ  truy n lan c a âm thanh trong không khí (ố ộ ề ủ C = 340m/s)

T : Chu k  c a âm thanh. ỳ ủ

Tuy nhiên trên th c t  m t âm phát ra không ph i là m t âm đ nự ế ộ ả ộ ơ  

mà là m t âm ph c. Âm ph c này bao g m âm đ n và m t s  âm hài cóộ ứ ứ ồ ơ ộ ố  

t n s  g p 2, 3, 4…l n âm đ n.ầ ố ấ ầ ơ

Trong d i âm t n, ngả ầ ười ta chia ra :

­ Ti ng tr m n m trong d i t n t  16Hz đ n 300Hz.ế ầ ằ ả ầ ừ ế

­ Ti ng trung n m trong d i t n t  300Hz đ n 3000Hz.ế ằ ả ầ ừ ế

­ Ti ng thanh n m trong d i t n t  3000Hz đ n 20000Hz.ế ằ ả ầ ừ ế

Ti ng nói c a con ngế ủ ười thường có t n s  t  80Hz đ n 8000Hz.ầ ố ừ ế  Các n t nh c   bát đ  th  3 có t n s  là: Đ  – 262Hz, Rê – 294Hz, Mi –ố ạ ở ộ ứ ầ ố ồ  330Hz, Pha – 349Hz, Son – 392Hz, La – 440Hz, Si – 494Hz

 – Áp su t âm thanh:ấ

Áp su t c a âm thanh hay còn g i là thanh áp. Âm thanh truy n lanấ ủ ọ ề  

đ n đâu thì s  làm thay đ i áp su t không khí   đó. Áp su t do âm thanhế ẽ ổ ấ ở ấ  

t o ra   m t đi m g i là thanh áp   đi m đó. Thanh áp đạ ở ộ ể ọ ở ể ược kí hi u là p,ệ  

đ n v  đo thanh áp là bar. 1bar là thanh áp tác đ ng lên m t di n tíchơ ị ộ ộ ệ  1cm2  v i m t l c là 1đin, do v y 1bar b ng 1đin/cm2. Thanh áp t  l  v iớ ộ ự ậ ằ ỉ ệ ớ  căn b c hai c a công su t âm thanh, khi ta tăng công su t lên 1 l n thìậ ủ ấ ấ ầ  thanh áp ch  tăng lên 2 l n, n u tăng công su t lên 9 l n thì thanh áp chỉ ầ ế ấ ầ ỉ tăng lên 3 l n.ầ

 – Công su t c a âm thanh:ấ ủ

Công su t âm thanh là năng lấ ượng âm thanh đi qua m t di n tích Sộ ệ  trong th i gian m t giây. Công su t âm thanh đờ ộ ấ ược ký hi u là P và đệ ượ  ctính theo công th c sau:ứ

P = p * S * VTrong đó:

Sóng âm thanh v i bớ ước sóng là  , trên đường truy n lan g p v tề ặ ậ  

ch n có kích thắ ước d s  x y ra 2 trẽ ả ường h p sau đây:ợ

 Trường h p 1: ợ    d

Hình 1.1: S  ph n x , khúc x  c a sóng âm (tr ự ả ạ ạ ủ ườ ng h p  ợ    d).

Trong  trường  h p  này,  sóng   âm   s   trợ ẽ ườn  qua  v t  ch n.  Hi nậ ắ ệ  

tượng này người ta g i là hi n tọ ệ ượng sóng u n vòng.ố

 Trường h p 2: ợ    d

Hình 1.2: S  ph n x , khúc x  c a sóng âm (tr ự ả ạ ạ ủ ườ ng h p  ợ    d).

Trong trường h p này thì m t ph n sóng âm s  ph n x  tr  l iợ ộ ầ ẽ ả ạ ở ạ  còn m t ph n s  xuyên qua v t ch n truy n vào môi trộ ầ ẽ ậ ắ ề ường truy n âm.ề

Nh  v y, hi n tư ậ ệ ượng sóng âm g p v t ch n đ i hặ ậ ắ ổ ướng được g iọ  

là hi n tệ ượng khúc xa và ph n x ả ạ

Trường âm là môi trường v t ch t mà sóng âm thanh truy n lan.ậ ấ ề  

Có hai lo i trạ ường âm:

  Trường âm t  do: là môi trự ường truy n âm trong không gianề  

m , không có tở ường bao ho c v t ch n.ặ ậ ắ

 Trường âm tán x : là môi trạ ường truy n  âm  trong  không  gian ềkín, có các tường bao quanh ho c v t ch n (Nhà  , phòng hát,ặ ậ ắ ở  phòng thu…). Trường âm tán x  có hai thành ph n là tr c âm (Sóng âmạ ầ ự  

tr c ti p) và ph n âm (sóng âm ph n x ), trong đó   ph n âm là thànhự ế ả ả ạ ả  

ph n vô cùng ph c t p.ầ ứ ạ

 – Vang và tr :ễ

Vang là đ c tính âm thanh c a các phòng kín. Vang là hi n tặ ủ ệ ượ  ngkéo dài âm thanh sau khi t t ngu n âm. ắ ồ

Th i gian vang (E) là m t đ i lờ ộ ạ ượng v t lý đậ ượ ử ục s  d ng đ  xácể  

đ nh m c đ  vang c a t ng phòng. Đ n v  đo c a th i gian vang là giâyị ứ ộ ủ ừ ơ ị ủ ờ  (s)

Hình 1.3: Đ  th  bi u di n th i gian ngân vang ồ ị ể ễ ờ

Trong phòng kín c a ngu n âm S, ngủ ồ ười nghe   v  trí cách ngu nở ị ồ  

âm S m t kho ng là M, khi đó sóng âm thanh đ n tai ngộ ả ế ười nghe b ngằ  hai con đường:

 Âm thanh b c x  tr c ti p t  S đ n M.ứ ạ ự ế ừ ế

 Âm thanh ph n x  lên các b c tả ạ ứ ường ho c v t c n. ặ ậ ả

Có th  t n t i n b c ph n x , do v y qua m i l n ph n x  năngể ồ ạ ậ ả ạ ậ ỗ ầ ả ạ  

lượng c a âm thanh s  b  suy gi m và th i gian đ n tai ngủ ẽ ị ả ờ ế ườ ẽi s  ch mậ  

h n. ơ

Quá trình đó được mô t  nh  sau:ả ư

Hình 1.4: Quá trình ph n x  c a sóng âm ả ạ ủ

Kho ng cách t  tr c âm đ n tia ph n x  đ u tiên đả ừ ự ế ả ạ ầ ược g i là th iọ ờ  gian tr  (ễ ). 

N u  ế   > 50ms thì tai người có th  nh n bi t để ậ ế ược kho ng cáchả  

gi a tr c âm và tia ph n x  đ u tiên. ữ ự ả ạ ầ

Th i gian vang đờ ược xác đ nh t  th i đi m ng t ngu n âm đ n khiị ừ ờ ể ắ ồ ế  năng lượng âm thanh gi m xu ng ngả ố ưỡng 60dB

1.1.3 – S  c m th  c a tai ngự ả ụ ủ ườ ố ới đ i v i âm thanh:

Tai người bình thường có th  nghe để ược âm thanh trong d i t n sả ầ ố 

t  20Hz đ n 20.000Hz, có nh ng ngừ ế ữ ười có kh  năng nghe đả ược các âm thanh   các t n s  cao h n ho c th p h n.ở ầ ố ơ ặ ấ ơ

Người ta có th  phân bi t để ệ ược kho ng 130 m c thanh áp khácả ứ  nhau, m i m c cách nhau 1dB. Tai ngỗ ứ ười nh y c m v i âm thanh trongạ ả ớ  

d i t n s  t  500Hz đ n 5000Hz.   kho ng t n s  này ch  c n ngu nả ầ ố ừ ế Ở ả ầ ố ỉ ầ ồ  

âm thanh có thanh áp nh  tai ngỏ ười cũng nghe rõ không kém gì   cácở  kho ng t n s  cao hay th p có thanh áp l n h n.ả ầ ố ấ ớ ơ

1.2 – Khái quát v  h  th ng âm thanh.ề ệ ố

1.2.1 – Ch c năng, nhi m v ứ ệ ụ

H  th ng âm thanh g m có Micro, Ampli, đệ ố ồ ường dây, loa…Yêu 

c u chính c a h  th ng âm thanh là cung c p âm thanh đ ng đ u và đ mầ ủ ệ ố ấ ồ ề ả  

b o ch t lả ấ ượng trong khu v c truy n âm.ự ề

­ Phân lo i theo cách m c t i c a h  th ng âm thanh.ạ ắ ả ủ ệ ố

 H  th ng âm thanh v i t i m c n i ti p.ệ ố ớ ả ắ ố ế

 H  th ng âm thanh v i t i m c song song.ệ ố ớ ả ắ

1.3 – S  đ  kh i h  th ng âm thanh.ơ ồ ố ệ ố

1.3.1 – S  đ  kh i và ch c năng nhi m v  các kh i trong h  th ngơ ồ ố ứ ệ ụ ố ệ ố  

âm thanh mono

 – S  đ  kh i:ơ ồ ố

Hình 1.5: S  đ  kh i h  th ng âm thanh mono ơ ồ ố ệ ố

 – Nhi m v  các kh i:ệ ụ ố

  Kh i 1: M ch phân áp đ u vào: Tín hi u đ u vào có th  tố ạ ầ ệ ầ ể ừ nhi u đề ường khác nhau nên m c tín hi u c a chúng cũng l n – bé khácứ ệ ủ ớ  nhau. Do đó c n ph i có m ch phân áp đ u vào đ  cho các tín hi u đ aầ ả ạ ầ ể ệ ư  vào máy tăng âm được đ ng đ u.ồ ề

 Kh i 2: M ch khu ch đ i đi n áp âm t n: Tín hi u đ u vào cóố ạ ế ạ ệ ầ ệ ầ  biên đ  đi n áp th p nên c n ph i qua m ch khu ch đ i đi n áp âm t nộ ệ ấ ầ ả ạ ế ạ ệ ầ  

nh m khu ch đ i đi n áp âm t n   đ u vào đ  l n lên đ  ph c v  choằ ế ạ ệ ầ ở ầ ủ ớ ể ụ ụ  các t ng sau.ầ

 Kh i 3: Các m ch b  tr : là các m ch đi u ch nh âm s c, âmố ạ ổ ợ ạ ề ỉ ắ  

lượng, m ch tăng th i gian ngân vang, m ch l c phân đạ ờ ạ ọ ường ti ng choế  loa, m ch b o v  loa…nh m nâng cao ch t lạ ả ệ ằ ấ ượng , tăng tính năng và độ 

b n cho máy.ề

 Kh i 4: M ch khu ch đ i trung gian (ti n khu ch đ i): nh mố ạ ế ạ ề ế ạ ằ  khu ch đ i tín hi u âm t n đ  l n theo yêu c u đ  cho t ng khu ch đ iế ạ ệ ầ ủ ớ ầ ể ầ ế ạ  công su t âm t n có th  làm vi c bình thấ ầ ể ệ ường

  Kh i  5: M ch khu ch  đ i công su t   âm t n:  có nhi m  vố ạ ế ạ ấ ầ ệ ụ khu ch đ i tín hi u âm t n đ  l n theo yêu c u đ  phát ra loa. M chế ạ ệ ầ ủ ớ ầ ể ạ  

thường dùng các Transistor công su t m c đ y kéo làm vi c   ch  đấ ắ ẩ ệ ở ế ộ 

AB nh m làm cho ra công su t l n v i hi u su t cao (m ch có th  sằ ấ ớ ớ ệ ấ ạ ể ử 

d ng các IC công su t).ụ ấ

 Kh i 6: M ch ngu n: Dùng đ  bi n đ i đi n xoay chi u   đ uố ạ ồ ể ế ổ ệ ề ở ầ  vào thành đi n 1 chi u nh m cung c p năng lệ ề ằ ấ ượng cho các t ng làmầ  

nhau. Do đó c n ph i có m ch phân áp đ u vào  đ  cho các  tín hi u đ aầ ả ạ ầ ể ệ ư  vào máy tăng âm được đ ng đ u.ồ ề

 Kh i 2.1 và 2.2: M ch khu ch đ i đi n áp âm t n cho kênh Tráiố ạ ế ạ ệ ầ  (L) và kênh ph i (R): Tín hi u đ u vào có biên đ  đi n áp th p nên c nả ệ ầ ộ ệ ấ ầ  

ph i qua m ch khu ch đ i đi n áp âm t n nh m khu ch đ i đi n áp âmả ạ ế ạ ệ ầ ằ ế ạ ệ  

t n   đ u vào đ  l n lên đ  ph c v  cho các t ng sau.ầ ở ầ ủ ớ ể ụ ụ ầ

 Kh i 3.1 và 3.2: Các m ch b  tr  cho kênh L và kênh ph i R: làố ạ ổ ợ ả  các m ch đi u ch nh âm s c, âm lạ ề ỉ ắ ượng, m ch tăng th i gian ngân vang,ạ ờ  

m ch l c phân đạ ọ ường ti ng cho loa, m ch b o v  loa…nh m nâng caoế ạ ả ệ ằ  

ch t lấ ượng , tăng tính năng và đ  b n cho máy.ộ ề

 Kh i 4.1 và 4.2: M ch khu ch đ i trung gian (ti n khu ch đ i)ố ạ ế ạ ề ế ạ  cho kênh L và kênh ph i R: nh m khu ch đ i tín hi u âm t n đ  l nả ằ ế ạ ệ ầ ủ ớ  theo yêu c u đ  cho t ng khu ch đ i công su t âm t n có th  làm vi cầ ể ầ ế ạ ấ ầ ể ệ  bình thường

 Kh i 5.1 và 5.2: M ch khu ch đ i công su t âm t n cho kênh Lố ạ ế ạ ấ ầ  

và kênh ph i R: có nhi m v  khu ch đ i tín hi u âm t n đ  l n theo yêuả ệ ụ ế ạ ệ ầ ủ ớ  

c u đ  phát ra loa. M ch thầ ể ạ ường dùng các Transistor công su t m c đ yấ ắ ẩ  kéo làm vi c   ch  đ  AB nh m làm cho ra công su t l n v i hi u su tệ ở ế ộ ằ ấ ớ ớ ệ ấ  cao (m ch có th  s  d ng các IC công su t).ạ ể ử ụ ấ

 Kh i 6: M ch ngu n: Dùng đ  bi n đ i đi n xoay chi u   đ uố ạ ồ ể ế ổ ệ ề ở ầ  vào thành đi n 1 chi u nh m cung c p năng lệ ề ằ ấ ượng cho các t ng trongầ  toàn h  th ng làm vi c. ệ ố ệ

1.4 – Các ch  tiêu k  thu t c  b n c a h  th ng âm thanh.ỉ ỹ ậ ơ ả ủ ệ ố

Tính năng k  thu t c a h  th ng âm thanh nói riêng và c a cácỹ ậ ủ ệ ố ủ  thi t b  nói chung cho ta bi t ch t lế ị ế ấ ượng c a chúng.ủ

Đ  đánh giá ch t lể ấ ượng c a m t h  th ng âm thanh, ngủ ộ ệ ố ười ta 

thường căn c  vào các ch  tiêu và tham s  c  b n sau đây:ứ ỉ ố ơ ả

H  s  khu ch đ i và hi u su t.ệ ố ế ạ ệ ấ

Đ c tuy n t n s ặ ế ầ ố

Đ c tuy n biên đ ặ ế ộ

D i đ ng và m c t p nhi u.ả ộ ứ ạ ễ

Méo không đường th ng.ẳ

Trong đó, các đ i lạ ượng ch  giá tr  dòng đi n, đi n áp, công su t,ỉ ị ệ ệ ấ  

đ u đề ược đo   m c danh đ nh. Giá tr  hi u d ng đở ứ ị ị ệ ụ ược bi u th  b ng tể ị ằ ừ 

vi t hoa c a thông s  đó và đôi khi kèm theo ký hi u ế ủ ố ệ vms

Khi đã bi t giá tr  c a m t vài tham s  ta s  tìm ra các giá tr  khácế ị ủ ộ ố ẽ ị  theo các công th c sau đây:ứ

­ T i đ u vào s  có m i quan h :   ạ ầ ẽ ố ệ

Uvào = Ivào * Rvào

Pvào  = Ivào * Uvào = I2

vào * Rvào = U2

1.4.1 ­  H  s  khu ch đ i và hi u su t.ệ ố ế ạ ệ ấ

 H  s  khu ch đ i đệ ố ế ạ ược tính b ng t  s  gi a đi n áp ra trên đi nằ ỉ ố ữ ệ ệ  

K = Ura / Uvào = 80 / 0,05 = 1600 (l n)ầ

Và cũng tìm được:

­ Khi ghép n t ng khu ch đ i v i các h  s  khu ch đ i tầ ế ạ ớ ệ ố ế ạ ương  ngứ  

là K1, K2…Kn, thì h  s  khu ch đ i t ng c ng c a b  khu ch đ i là:ệ ố ế ạ ổ ộ ủ ộ ế ạ

      K∑ = K1 * K2 * K3 * …. * Kn

Ho c:      ặ K∑(dB) = K1(dB) + K2(dB) +…+ Kn(dB)

  H  s  hi u d ng hay hi u su t ( ) đệ ố ệ ụ ệ ấ η ược bi u th  b ng t  sể ị ằ ỉ ố 

gi a công su t có ích đ a ra trên t i (Pra) v i công su t tiêu th  năngữ ấ ư ả ớ ấ ụ  

 Tương t  nh  v y, m ch khu ch đ i công su t làm vi c   chự ư ậ ạ ế ạ ấ ệ ở ế 

đ  B đ t hi u su t t  70 – 80%.ộ ạ ệ ấ ừ

1.4.2 ­  Đ c tuy n t n s :ặ ế ầ ố

Đ c tuy n t n s  là đặ ế ầ ố ường cong bi u di n m i quan h  gi a hể ễ ố ệ ữ ệ 

s  khu ch đ i (K) c a m ch đi n bi n đ i theo t n s  làm vi c, t  đ uố ế ạ ủ ạ ệ ế ổ ầ ố ệ ừ ầ  

đ n cu i d i t n.ế ố ả ầ

Hình 1.7: Đ c tuy n t n s ặ ế ầ ố

Chú ý: Do trong m ch đi n có các linh ki n đi n kháng nh  t  n iạ ệ ệ ệ ư ụ ố  

t ng, t  t p tán, t  phân đầ ụ ạ ụ ường…nên h  s  khu ch đ i đã b  suy gi m ệ ố ế ạ ị ả ở phía t n s  th p và   phía t n s  cao gây nên méo t n s , trong đó:ầ ố ấ ở ầ ố ầ ố

 H  s  méo t n th p là: ệ ố ầ ấ MT = KTB / KT

 H  s  méo t n cao là:   ệ ố ầ MC = KTB / KC

Trong đó: KTB  là h  s  khu ch đ i l y chu n   t n s  400Hz ho cệ ố ế ạ ấ ẩ ở ầ ố ặ  1000Hz

1.4.3 ­ Đ c tuy n biên đ , d i đ ng và t p nhi u: ặ ế ộ ả ộ ạ ễ

 Đ c tuy n biên đ : Là đặ ế ộ ường bi u di n m i quan h  gi a đi nể ễ ố ệ ữ ệ  

áp ra và đi n áp vào l y   m t t n s  c  đ nh c a d i âm t n.ệ ấ ở ộ ầ ố ố ị ủ ả ầ

Ura = f (Uvào)

Ph m vi làm vi c c a đ c tuy n biên đ  ph i là đạ ệ ủ ặ ế ộ ả ường th ng.ẳ  

N u Uế vào quá l n s  gây quá t i và bão hòa cho m ch khu ch đ i. N uớ ẽ ả ạ ế ạ ế  

Uvào quá nh , n m ngoài đo n th ng thì t p âm s  xu t hi n   đ u ra.ỏ ằ ạ ẳ ạ ẽ ấ ệ ở ầ  

Trường h p không có tín hi u vào thì   đ u ra ch  có t p âm riêng c aợ ệ ở ầ ỉ ạ ủ  

t ng khu ch đ i Uầ ế ạ N

Hình 1.7: Đ c tuy n biên đ ặ ế ộ

 D i đ ng c a tín hi u (Dả ộ ủ ệ S): Là t  s  gi a tr  s  c c đ i và c cỉ ố ữ ị ố ự ạ ự  

ti u c a đi n áp vào đ  đ c tuy n biên đ  là để ủ ệ ể ặ ế ộ ường th ng.ẳ

DS = UVmax / UVmin  DS (dB) = 20lgDS

Đ  đi u ch nh d i đ ng c a m ch khu ch đ i cho thích h p cóể ề ỉ ả ộ ủ ạ ế ạ ợ  

th  dùng chi t áp v n tay ho c b ng m ch t  đ ng đi u ch nh âm lể ế ặ ặ ằ ạ ự ộ ề ỉ ượ  ng(ALC: Automatic Level Control)

 T p nhi u: Là các tín hi u không mong mu n xu t hi n   đ uạ ễ ệ ố ấ ệ ở ầ  vào làm gi m ch t lả ấ ượng tín hi u đ u ra.ệ ầ

T p nhi u   h  th ng âm thanh có th  do:ạ ễ ở ệ ố ể

­ T p nhi u c a đi n ­ t  trạ ễ ủ ệ ừ ường bên ngoài

­ T p âm nhi t.ạ ệ

­ T p âm riêng c a các linh ki n trong m ch đi n.ạ ủ ệ ạ ệ

­ T p âm do hi u  ng micro.ạ ệ ứ

­ T p âm do đ  g n sóng c a ngu n ch nh l u cung c p đi n… ạ ộ ợ ủ ồ ỉ ư ấ ệ

Ch ng t p nhi u c a đi n t  trố ạ ễ ủ ệ ừ ường b ng cách dùng các màn b cằ ọ  kim lo i, các bi n áp ngu n và mô t  ph i đ t cách xa m ch vào, cácạ ế ồ ơ ả ặ ạ  

đường s c t  ph i vuông góc nhau…ứ ừ ả

Gi m t p âm ti ng ù b ng cách ch n t  l c có giá tr  đ  l n l cả ạ ế ằ ọ ụ ọ ị ủ ớ ọ  

th t k  cho t ng khu ch đ i micro và ti n khu ch đ i. M c g n sóngậ ỹ ầ ế ạ ề ế ạ ứ ợ  không  vượt quá 1mV

Gi m t p nhi u do hi u  ng micro b ng các t m đ m cao su ho cả ạ ễ ệ ứ ằ ấ ệ ặ  

n    m ch đi n micro và đ  máy tăng âm. Ngoài ra c n ph i có hi u bi tỉ ở ạ ệ ể ầ ả ể ế  

v  trang âm, cách b  trí loa cho thích h p. T p âm nhi t ph  thu c vàoề ố ợ ạ ệ ụ ộ  

d i nhi t đ , d i t n s  làm vi c, đi n tr  vào và đi n tr  t p âm riêngả ệ ộ ả ầ ố ệ ệ ở ệ ở ạ  

c a các Tranziro. T p âm nhi t gây tác đ ng rõ r t nh t   t ng đ u.ủ ạ ệ ộ ệ ấ ở ầ ầ  

Ph n t  t o nên t p âm   đây là đi n tr  vào và đi n tr  t p âm riêngầ ử ạ ạ ở ệ ở ệ ở ạ  

Nguyên nhân gây ra méo không đường th ng là do các ph n tẳ ầ ử không đường th ng trong m ch gây nên, do đ c tính vào và đ c tính raẳ ạ ặ ặ  

c a Transistor là không tuy n tính. Ngoài ra còn do đ c tính đủ ế ặ ường cong 

t  hóa c a lõi s t bi n áp gây nên.ừ ủ ắ ế

Méo không đường th ng th  hi n, trong thành ph n t n s    đ uẳ ể ệ ầ ầ ố ở ầ  

ra đã xu t hi n t n s  “l ” không có m t   đ u vào, đó là các sóng hàiấ ệ ầ ố ạ ặ ở ầ  

nw v i n = 1,2,…và có các biên đ  tớ ộ ương  ng là Uứ nm. H  s  méo khôngệ ố  

đường th ng đẳ ược tính theo công th c:ứ

Hãy xác đ nh h  s  khu ch đ i c a m ch đi n trên.ị ệ ố ế ạ ủ ạ ệ

Ki m tra, đánh giá.ể

chu nẩ

Ki n th c:ế ứ

­ Hi u rõ v  ngu n g c và đ c tính c a âm thanh.ể ề ồ ố ặ ủ

­ Hi u rõ các ch  tiêu k  thu t c  b n c a h  th ng âmể ỉ ỹ ậ ơ ả ủ ệ ố  

thanh

­ Phân lo i đạ ược các lo i h  th ng âm thanh. ạ ệ ố

­ Trình bày chính xác v  v  trí, c u t o, ch c năng nhi mề ị ấ ạ ứ ệ  

v , ch  tiêu k  thu t c a các kh i trong h  th ng  âmụ ỉ ỹ ậ ủ ố ệ ố  

thanh

­ Xác đ nh đị ược h  s  khu ch đ i c a m t m ch đi n cệ ố ế ạ ủ ộ ạ ệ ụ 

th ể

12

232

BÀI 2 – M CH ĐI N KH I NGU N CUNG C P Ạ Ệ Ố Ồ Ấ

M c tiêu c a bài:ụ ủ

H c xong bài này h c viên s  có kh  năng:ọ ọ ẽ ả

V  ki n th c:ề ế ứ

­ Trình bày đúng các kh i ch c năng trong kh i ngu n cung c p.  ố ứ ố ồ ấ

­ Phân tích đúng nguyên lý ho t đ ng c a m ch đi n kh i ngu nạ ộ ủ ạ ệ ố ồ  cung c p.ấ

V  k  năng:ề ỹ

Ch n đoán, ki m tra và s a ch a  đẩ ể ử ữ ược nh ng h  h ng c a cácữ ư ỏ ủ  

lo i m ch đi n kh i ngu n đúng tiêu chu n thi t k ạ ạ ệ ố ồ ẩ ế ế

V  thái đ :ề ộ

­ Rèn luy n kh  năng phân tích, ki m tra và s a ch a m ch đi nệ ả ể ử ữ ạ ệ  

t ử

­ Rèn luy n tính kiên trì, c n th n c a ngệ ẩ ậ ủ ười th  s a ch a đi n t ợ ử ữ ệ ử

­ Rèn luy n tác phong công nghi p và v  sinh an toàn lao đ ng.ệ ệ ệ ộ

N I DUNG C A BÀI: Ộ Ủ

A. LÝ THUY T:Ế

2.1 – K t c u m ch đi n kh i ngu n cung c p:ế ấ ạ ệ ố ồ ấ

M ch đi n kh i ngu n là m t m ch đi n dùng đ  cung c p năngạ ệ ố ồ ộ ạ ệ ể ấ  

lượng cho toàn h  th ng âm thanh làm vi c. Các ph n t  c u thành nênệ ố ệ ầ ử ấ  

­ Kh i 1 : Bi n áp h  áp, có nhi m v  bi n đ i đi n áp xoay chi uố ế ạ ệ ụ ế ổ ệ ề  

 m c cao thành m c th p tu  theo yêu c u và thi t k  c a t ng máy

­ Kh i 2 : Ch nh l u, có nhi m v  bi n đ i đi n áp xoay chi uố ỉ ư ệ ụ ế ổ ệ ề  thành đi n áp m t chi u đ  cung c p cho t ng sau.ệ ộ ề ể ấ ầ

­ Kh i 3 : M ch l c, có nhi m v  san b ng đ  g n sóng c a dòngố ạ ọ ệ ụ ằ ộ ợ ủ  

đi n sau ch nh l u, gi  cho đi n áp m t chi u đệ ỉ ư ữ ệ ộ ề ược b ng ph ng.ằ ẳ

­ Kh i 4 : M ch  n áp, có nhi m v   n đ nh đi n áp đ u ra đố ạ ổ ệ ụ ổ ị ệ ầ ể cung c p cho các m ch đi n làm vi c đấ ạ ệ ệ ượ ổc  n đ nh.ị

2.3 – S  đ  m ch đi n nguyên lý:ơ ồ ạ ệ

2.3.1 – S  đ  m ch đi n dùng 1 Diode.ơ ồ ạ ệ

dương h n Kathode). C  th :ơ ụ ể

­   n a chu k  dỞ ử ỳ ương c a đi n áp vào (đi m A có pha dủ ệ ể ương, 

đi m B có pha âm), Diode Dể 1  thông. Dòng đi n   Iệ T iả  ch y t  Aạ ừ (+)  qua Diode, qua RT v  đi m Bề ể (­)

­   n a chu k  âm c a đi n áp vào (đi m A có pha âm, đi m B cóỞ ử ỳ ủ ệ ể ể  pha dương), Diode D1 t t. Dòng đi n  Iắ ệ T iả = 0

Nh  v y dòng đi n ch y qua đi n tr  Rư ậ ệ ả ệ ở T ch  có trong m t n a chuỉ ộ ử  

k  c a đi n áp vào, đó là n a chu k  mà đi n áp vào có pha dỳ ủ ệ ử ỳ ệ ương

 Đ  th  d ng sóng:ồ ị ạ

Hình 2.3: Đ  th  d ng sóng m ch ch nh l u bán chu k ồ ị ạ ạ ỉ ư ỳ

  u ­ nhƯ ược đi m:ể

­ M ch đi n đ n gi n, r  ti n.ạ ệ ơ ả ẻ ề

­ Hi u su t s  d ng bi n áp th p.ệ ấ ử ụ ế ấ

­ Đi n áp ra có g n sóng l n, m p mô nhi u.ệ ợ ớ ấ ề

­   n a chu k  dỞ ử ỳ ương c a đi n áp vào (đi m A có pha dủ ệ ể ương, 

đi m B có pha âm so v i đi m O), Diode Dể ớ ể 1 thông, Diode D2 t t. Dòngắ  

đi n  Iệ T i ả ch y t  Aạ ừ (+) qua Diode D1, qua RT v  đi m O.ề ể

­   n a chu k  âm c a đi n áp vào (đi m A có pha âm, đi m B cóỞ ử ỳ ủ ệ ể ể  pha dương so v i đi m O), Diode Dớ ể 1 t t, Diode Dắ 2 thông. Dòng đi n  Iệ T iả  

ch y t  Bạ ừ (+) qua Diode D2, qua RT v  đi m O.ề ể

Nh  v y,   c  hai n a chu k  c a đi n áp vào, trên t i đ u cóư ậ ở ả ử ỳ ủ ệ ả ề  dòng đi n ch y qua.ệ ả

   u ­ nhƯ ược đi m:ể

­ M ch đi n ph c t p đ c bi t trong vi c ch  t o bi n áp.ạ ệ ứ ạ ặ ệ ệ ế ạ ế

­ Hi u su t s  d ng bi n áp khá cao.ệ ấ ử ụ ế

­ Đi n áp ra có g n sóng nh ệ ợ ỏ

 Đ  th  d ng sóng:ồ ị ạ

Hình 2.5: Đ  th  d ng sóng m ch ch nh l u c  chu k  dùng 2 Diode ồ ị ạ ạ ỉ ư ả ỳ

­   n a chu k  dỞ ử ỳ ương c a đi n áp vào (đi m A có pha dủ ệ ể ương, 

đi m B có pha âm), Diode Dể 1 và D3 thông, Diode D2 và D4 t t. Dòng đi nắ ệ  

IT i  ả ch y t  Aạ ừ (+) qua D1 , qua RT qua D3 v  đi m Bề ể (­)

­   n a chu k  âm c a đi n áp vào (đi m A có pha âm, đi m B cóỞ ử ỳ ủ ệ ể ể  pha dương), Diode D2 và D4  thông, Diode D1 và D3 t t. Dòng đi n  Iắ ệ T i ả  

ch y  t  Bạ ừ (+) qua D2 , qua RT qua D4 v  đi m Aề ể (­)

Nh  v y,   c  hai n a chu k  c a đi n áp vào, trên t i đ u cóư ậ ở ả ử ỳ ủ ệ ả ề  dòng đi n ch y qua.ệ ả

 Đ  th  d ng sóng:ồ ị ạ

Hình 2.7: Đ  th  d ng sóng m ch ch nh l u c  chu k  dùng 4 Diode ồ ị ạ ạ ỉ ư ả ỳ

   u ­ nhƯ ược đi m:ể

­ M ch đi n ph c t p, t n linh ki n.ạ ệ ứ ạ ố ệ

­ Hi u su t s  d ng bi n áp t t.ệ ấ ử ụ ế ố

­ Đi n áp ra có g n sóng nh ệ ợ ỏ

B. TH O LU N NHÓM:Ả Ậ

Cho 02 m ch đi n có s  đ  nh  sau:ạ ệ ơ ồ ư

 M ch ngu n đ i x ng, ch nh l u hai n a chu k  dùng 4 diode.ạ ồ ố ứ ỉ ư ử ỳ

Hình 2.8: S  đ  m ch đi n dùng 4 Diode v i đi n áp ra  đ i x ng ơ ồ ạ ệ ớ ệ ố ứ

 Ngu n đ i x ng ch nh l u m t n a chu k ồ ố ứ ỉ ư ộ ử ỳ

Hình 2.7: S  đ  m ch đi n dùng 2 Diode v i đi n áp ra  đ i x ng ơ ồ ạ ệ ớ ệ ố ứ

* Chia l p thành 03 nhóm v i yêu c u riêng cho t ng nhóm, c  th :ớ ớ ầ ừ ụ ể

­ Xác đ nh v  trí các kh i.ị ị ố

­ Phân tích tác d ng linh ki n.ụ ệ

­ Xác đ nh lo i m ch đi n.ị ạ ạ ệ

* Các nhóm tìm hi u và trình bày ý ki n c a nhóm mình v  n i dung đãể ế ủ ề ộ  

được phân công

C. TH C HÀNH:Ự

2.1. V t t  – Thi t b  ­ D ng c :ậ ư ế ị ụ ụ

B ng d  trù v t t  thi t b  cho 01 ca th c t p.ả ự ậ ư ế ị ự ậ

TT Thi t b  ­ V t tế ị ậ ư Thông s  k  thu tố ỹ ậ S  lố ượng

1 Máy hi n sóngệ 20MHz, hai tia 1máy/2nhóm

2 Đ ng h  v n năngồ ồ ạ DC 20KΩ/v

AC 9KΩ/v 1chi c/ nhómế

3 M   hàn   đi n   (M   hànỏ ệ ỏ   220v/35W /100~VA 1 chi c/nhómế

* Trình t  s a ch a kh i c p đi n áp xoay chi u ự ử ữ ố ấ ệ ề

Bước 1: Ng t ngu n c p, tháo v  máy.ắ ồ ấ ỏ

Bước 2: Xác đ nh v  trí m ch c p đi n áp xoay chi u.ị ị ạ ấ ệ ề

Bước 3: Xác đ nh v  trí các linh ki n c a m ch c p đi n áp xoayị ị ệ ủ ạ ấ ệ  chi u.ề

Bước 4: Chuy n đ ng h  v n năng v  thang đo x1  đ  ki m traể ồ ồ ạ ề Ω ể ể  

ch t lấ ượng c a các linh ki n chính nh :ủ ệ ư

­ Công t c ngu n.ắ ồ

­ C u chì.ầ

­ Bi n áp ngu n.ế ồ

­ Các linh ki n trong m ch l c nhi u công nghi p.ệ ạ ọ ễ ệ

Bước 5: Thay th  linh ki n h ng.ế ệ ỏ

Bước 6: C p ngu n đ  ki m tra.ấ ồ ể ể

 Phương pháp s a ch a nh ng h  h ng c  b n c a kh i ch nhử ữ ữ ư ỏ ơ ả ủ ố ỉ  

* Trình t  s a ch a kh i ch nh l u ự ử ữ ố ỉ ư

Bước 1: Ng t ngu n c p, tháo v  máy.ắ ồ ấ ỏ

Bước 2: Xác đ nh v  trí m ch ch nh l u.ị ị ạ ỉ ư

Bước 3: Xác đ nh v  trí các linh ki n trong m ch ch nh l u.ị ị ệ ạ ỉ ư

Bước 4: Chuy n đ ng h  v n năng v  thang đo x1  đ  ki m traể ồ ồ ạ ề Ω ể ể  

ch t lấ ượng c a các linh ki n chính nh :ủ ệ ư

­ C u chì ti p mass cho b  ch nh l u.ầ ế ộ ỉ ư

­ Các Diode ch nh l u.ỉ ư

Bước 5: Thay th  linh ki n h ng.ế ệ ỏ

Bước 6: C p ngu n đ  ki m tra.ấ ồ ể ể

  Phương pháp s a ch a nh ng h  h ng c  b n c a kh i l cử ữ ữ ư ỏ ơ ả ủ ố ọ  ngu n:ồ

(Ch  ti n hành s a ch a kh i này khi kh i c p đi n áp xoay chi u ỉ ế ử ữ ố ố ấ ệ ề  

* Trình t  s a ch a kh i l c ự ử ữ ố ọ

Bước 1: Ng t ngu n c p, tháo v  máy.ắ ồ ấ ỏ

Bước 2: Xác đ nh v  trí m ch l c ngu n.ị ị ạ ọ ồ

Bước 3: Xác đ nh v  trí các linh ki n trong m ch l c ngu n.ị ị ệ ạ ọ ồ

Bước 4: Chuy n đ ng h  v n năng v  thang đo x1  đ  ki m traể ồ ồ ạ ề Ω ể ể  

ch t lấ ượng c a các linh ki n chính nh :ủ ệ ư

­ Các t  l c ngu n.ụ ọ ồ

­ M ch l c nhi u công nghi p.ạ ọ ễ ệ

Bước 5: Thay th  linh ki n h ng.ế ệ ỏ

Bước 6: C p ngu n đ  ki m tra.ấ ồ ể ể

 Phương pháp s a ch a nh ng h  h ng c  b n c a m ch  n áp:ử ữ ữ ư ỏ ơ ả ủ ạ ổ

(Ch  ti n hành s a ch a kh i này khi kh i c p đi n áp xoay chi u, ỉ ế ử ữ ố ố ấ ệ ề  

kh i ch nh l u và m ch l c ngu n ho t đ ng t t) ố ỉ ư ạ ọ ồ ạ ộ ố

* Trình t  s a ch a kh i  n áp ự ử ữ ố ổ

Bước 1: Ng t ngu n c p, tháo v  máy.ắ ồ ấ ỏ

Bước 2: Xác đ nh v  trí m ch  n áp.ị ị ạ ổ

Bước 3: Xác đ nh v  trí các linh ki n trong m ch  n áp.ị ị ệ ạ ổ

Bước 4: Chuy n đ ng h  v n năng v  thang đo x1  đ  ki m traể ồ ồ ạ ề Ω ể ể  

ch t lấ ượng c a các linh ki n chính nh :ủ ệ ư

­ Các Diode  n áp.ổ

­  IC  n áp.ổ

­ Linh ki n ph c v  cho m ch  n áp.ệ ụ ụ ạ ổ

Bước 5: Thay th  linh ki n h ng.ế ệ ỏ

Bước 6: C p ngu n đ  ki m tra.ấ ồ ể ể

2.3. T  ch c th c hi n gi ng d y:ổ ứ ự ệ ả ạ

­ Chia l p thành nhi u nhóm nh , tùy theo yêu c u v  n i dung,ớ ề ỏ ầ ề ộ  thi t b  và v t t  th c t  th c có.ế ị ậ ư ự ế ự

­ Các nhóm th c hành dự ướ ựi s  quan sát và hướng d n c a giáoẫ ủ  viên

­ Chú ý an toàn trong quá trình th c t p.ự ậ

­ Sau m i ca th c t p, yêu c u ngỗ ự ậ ầ ườ ọi h c n p báo cáo th c hành.ộ ự

­ Giáo viên đánh giá k t qu  h c t p, rèn luy n k  năng và nh nế ả ọ ậ ệ ỹ ậ  xét thái đ  h c t p c a t ng sinh viên trong quá trình th c hành.ộ ọ ậ ủ ừ ự

­ Gi i đáp các th c m c c a ngả ắ ắ ủ ườ ọi h c v  n i dung bài h c.ề ộ ọ

­ M  r ng ki n th c th c t  liên quan và ph m vi  ng d ng c aở ộ ế ứ ự ế ạ ứ ụ ủ  bài h c.ọ

­ Giao nhi m v  cho h c sinh th c hi n   nhà.ệ ụ ọ ự ệ ở

­ Sau m i ca h c yêu c u ngỗ ọ ầ ườ ọ ắi h c s p x p v t t , thi t b  vàoế ậ ư ế ị  đúng n i quy đ nh và ti n hành v  sinh nhà xơ ị ế ệ ưởng

2.4. Quy trình th c hi n:ự ệ

­ Nh n và nghe giáo viên gi i thích v  trình t  s a ch a.ậ ả ề ự ử ữ

­ Nh n và ki m tra v t t , thi t b ậ ể ậ ư ế ị

­ Th c hi n bài th c hành theo s  trình t  th c hi n dự ệ ự ự ự ự ệ ướ ự i s

Ch n đoán, ki m tra và s a ch a  đẩ ể ử ữ ược nh ng h  h ngữ ư ỏ  

c a các lo i m ch đi n kh i ngu n đúng tiêu chu n thi tủ ạ ạ ệ ố ồ ẩ ế  

k ế

7

BÀI 3 – S A CH A M CH  N ÁP TUY N TÍNH Ử Ữ Ạ Ổ Ế

­ Ch n đoán, ki m tra và s a ch a  đẩ ể ử ữ ược nh ng h  h ng c a cácữ ư ỏ ủ  

lo i m ch ngu n  n áp tuy n tính  đúng tiêu chu n thi t k ạ ạ ồ ổ ế ẩ ế ế

V  thái đ :ề ộ

­ Rèn luy n kh  năng phân tích, ki m tra và s a ch a m ch đi nệ ả ể ử ữ ạ ệ  

t ử

­ Rèn luy n tính kiên trì, c n th n c a ngệ ẩ ậ ủ ười th  s a ch a đi n t ợ ử ữ ệ ử

­ Rèn luy n tác phong công nghi p và v  sinh an toàn lao đ ng.ệ ệ ệ ộ

N I DUNG C A BÀIỘ Ủ :

A. LÝ THUY T:Ế

3.1. Nhi m v , ch c năng c a m ch  n áp tuy n tính.ệ ụ ứ ủ ạ ổ ế

M ch  n áp tuy n tính có nhi m v  t o ra đi n áp đ u ra v i đạ ổ ế ệ ụ ạ ệ ầ ớ ộ 

n đ nh và b ng ph ng, không ph  thu c vào đi n áp đ u vào, không

ph  thu c vào dòng đi n t i tiêu th ụ ộ ệ ả ụ

3.2. S  đ  kh i, ch c năng, nhi m v  và nguyên lý ho t đ ng c aơ ồ ố ứ ệ ụ ạ ộ ủ  các kh i.ố

3.2.1.  S  đ  kh i ch c năng, nhi m v ơ ồ ố ứ ệ ụ

 M ch  n áp tuy n tính (hay còn g i là m ch  n áp ki u bù) ho tạ ổ ế ọ ạ ổ ể ạ  

đ ng d a trên nguyên t c sau:ộ ự ắ

Hình 3.1: S  đ  mô t  nguyên t c  n áp tuy n tính ơ ồ ả ắ ổ ế

Nguyên lý  n áp ki u bù là: N u trên đổ ể ế ường cung c p đi n tấ ệ ừ ngu n đ n t i, ta m c n i ti p vào m t đi n tr  đi u ch nh và có thồ ế ả ắ ố ế ộ ệ ở ề ỉ ể 

đi u ch nh nó đề ỉ ược k p th i và đúng hị ờ ướng, thì s  làm cho m i s  m tẽ ọ ự ấ  

n đ nh c a ngu n đ u vào r i h t đi n tr  đi u ch nh, gi  cho đi n áp

ra trên t i luôn đả ượ ổc  n đ nh.ị

 S  đ  kh i:ơ ồ ố

Hình 3.2: S  đ  kh i m ch  n áp tuy n tính ơ ồ ố ạ ổ ế

3.2.2 – Nhi m v  các kh i:ệ ụ ố

­ Kh i 1: Đi u ch nh  n áp.ố ề ỉ ổ

­ Kh i 2: M ch l y đi n áp m u, có nhi m v  l y m t ph n đi nố ạ ấ ệ ẫ ệ ụ ấ ộ ầ ệ  

áp đ u ra quay tr  v  đ  ph c v  cho m ch so sánh.ầ ở ề ể ụ ụ ạ

­ Kh i 3: M ch t o đi n áp chu n, có nhi m v  t o ra m t đi nố ạ ạ ệ ẩ ệ ụ ạ ộ ệ  

áp chu n đ  ph c v  cho m ch so sánh.ẩ ể ụ ụ ạ

­ Kh i 4: M ch so sánh, có nhi m v  so sánh gi a đi n áp l yố ạ ệ ụ ữ ệ ấ  

m u v i đi n áp chu n đ  l y ra đi n áp sai l ch (n u có).ẫ ớ ệ ẩ ể ấ ệ ệ ế

­ Kh i 5: M ch khu ch đ i, Có nhi m v  khu ch đ i đi n áp saiố ạ ế ạ ệ ụ ế ạ ệ  

l ch đệ ược đ a t i t  kh i so sánh.ư ớ ừ ố

­ Kh i 6: M ch b o v : B o đ m an toàn cho thi t b  cũng nhố ạ ả ệ ả ả ế ị ư cho b n thân kh i ngu n. N u có s  c  ch p m ch ho c dòng đi n tiêuả ố ồ ế ự ố ậ ạ ặ ệ  

th  tăng quá thì nó s  khóa ngay kh i ngu n l i.ụ ẽ ố ồ ạ

Gi  s  khi đi n áp đ u vào gi m, đi n áp đ u ra có xu hả ử ệ ầ ả ệ ầ ướ  ng

gi m theo d n đ n áp l y m u   kh i 2  gi m. Đi n áp l y m u   kh iả ẫ ế ấ ẫ ở ố ả ệ ấ ẫ ở ố  

2 được đem so sánh v i đi n áp chu n do kh i 3 t o ra đ  l y ra đi n ápớ ệ ẩ ố ạ ể ấ ệ  sai l ch, khi đó đi n áp sai l ch này đệ ệ ệ ược đ a đ n kh i 5 nh m khu chư ế ố ằ ế  

đ i đi n áp sai l ch l n nên đ  đ  đi u khi n kh i 1 nh m làm tăngạ ệ ệ ớ ủ ể ề ể ố ằ  

đi n áp ra đ   n đ nh.ệ ể ổ ị

3.3. S  đ  m ch đi n, nguyên lý ho t đ ng c a m ch  n áp tuy nơ ồ ạ ệ ạ ộ ủ ạ ổ ế  tính.

Gi  s  đi n áp vào gi m, đi n áp ra có xu hả ử ệ ả ệ ướng gi m, áp l yả ấ  

m u qua c u phân áp gi m d n đ n Uẫ ầ ả ẫ ế B2 gi m làm Qả 2 d n y u đi, dòngẫ ế  

IC2 gi m gây s t áp trên Rả ụ 2 nh  làm cho Uỏ B1 tăng khi n Qế 1 d n m nh, n iẫ ạ ộ  

tr  Qở 1 gi m, s t áp trên Uả ụ CE1 nh  dòng Iỏ C1  tăng đ ng nghĩa v i dòng Iồ ớ T i ả  tăng, làm cho URa  tăng đ   n đ nh.ể ổ ị

B. TH O LU N NHÓM:Ả Ậ

Cho 02 m ch đi n có s  đ  nh  sau:ạ ệ ơ ồ ư

 M ch  n áp tuy n tính dùng BJT.ạ ổ ế