Chuyên đề 4 QuAN điểm về đối ngoại

Một số vấn đề chung về đối ngoại và quốc phòng, an ninh a Đường lối, chính sách đối ngoại của Đảng, Nhà nước ta - Khái niệm đối ngoại, chính sách đối ngoại, đường lối đối ngoại Đối ngoạ

Chuyên đề 4 QUAN ĐIỂM, CHỦ TRƯƠNG CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC VIỆT NAM VỀ ĐỐI NGOẠI GẮN VỚI QUỐC PHÒNG, AN NINH

TRONG TÌNH HÌNH MỚI

I NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐƯỜNG LỐI, CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI, QUỐC PHÒNG, AN NINH VÀ SỰ GẮN KẾT ĐỐI NGOẠI VỚI QUỐC PHÒNG, AN NINH

1 Một số vấn đề chung về đối ngoại và quốc phòng, an ninh

a) Đường lối, chính sách đối ngoại của Đảng, Nhà nước ta

- Khái niệm đối ngoại, chính sách đối ngoại, đường lối đối ngoại

Đối ngoại là toàn bộ các mục tiêu, nhiệm vụ, nguyên tắc, phương châm, phương hướng chỉ đạo hoạt động đối ngoại của Đảng, Nhà nước, của các tổ chức, đoàn thể chính trị - xã hội, của toàn dân và của cả cá nhân khi tham gia hoạt động quốc tế nhằm bảo đảm an ninh quốc gia, xây dựng và phát triển đất nước, nâng cao vị thế của quốc gia dân tộc mình trên trường quốc tế

Chính sách đối ngoại là tổng thể những chiến lược, sách lược, chủ trương, quyết định và những biện pháp do nhà nước hoạch định và thực thi trong quá trình tham gia vào đời sống quốc tế trong từng thời kỳ lịch sử, vì lợi ích quốc gia, phù hợp với xu thế phát triển của tình hình thế giới và pháp luật quốc tế

Công tác đối ngoại là một trong lĩnh vực hoạt động cơ bản của hệ thống chính trị và nhân dân, bao gồm tổng thể những hoạt động xác định và thực hiện đường lối, chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước đối với các chủ thể quan hệ quốc tế nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc, giữ vững môi trường hoà bình, thuận lợi cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; nâng cao vị thế của đất nước; góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới.

- Đường lối, chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta hiện nay

Đường lối đối ngoại của Đảng trong nghị quyết Đại hội lần thứ XI thểhiện ở những nội dung chính sau:

Một là, về quan điểm đối ngoại: Đại hội XI tiếp tục khẳng định: “Thực

hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát

triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ, chủ động và tích cực hội nhập quốctế; nâng cao vị thế của đất nước; vì lợi ích quốc gia, dân tộc, vì một nước Việt

Nam xã hội chủ nghĩa giàu mạnh; là bạn, đối tác tin cậy và thành viên có trách

nhiệm trong cộng đồng quốc tế, góp phần vào sự nghiệp hòa bình, độc lập dântộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới”1 Như vậy, về quan điểm đối ngoại

1 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn Kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr 83-84.

trong văn kiện vừa có sự kế thừa đường lối đối ngoại của gần 30 năm đổi mới,vừa thể hiện rõ nét tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh, nắm chắc ngọn cờ độc lậpdân tộc và chủ nghĩa xã hội, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại,phát huy thế mạnh đặc thù của các binh chủng đối ngoại, làm nên sức mạnhtổng hợp của nền ngoại giao Việt Nam trong thời kỳ mới.

Hai là, về mục tiêu đối ngoại: Cương lĩnh và Báo cáo chính trị Đại hội XI

của Đảng đã nêu rõ mục tiêu đối ngoại là “vì lợi ích quốc gia dân tộc” và “vìmột nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa giàu mạnh” Hai mục tiêu này thống nhấtvới nhau và là mục tiêu cao nhất mà mọi hoạt động đối ngoại phải hướng tới.Bảo đảm lợi ích quốc gia, dân tộc là cơ sở để xây dựng một nước Việt Nam xãhội chủ nghĩa Xây dựng một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa giàu mạnh là phùhợp với lợi ích quốc gia, dân tộc và là điều kiện để thực hiện các lợi ích đó.Mục tiêu hoạt động đối ngoại trên còn thể hiện tính trách nhiệm cao của Đảngtrước dân tộc, bởi vì đường lối đó cho thấy Đảng ta luôn đại diện cho quyền lợidân tộc, hành động vì quyền lợi dân tộc, và luôn gắn lợi ích giai cấp với lợi íchdân tộc Đồng thời còn thể hiện tính trách nhiệm cao trước sự nghiệp cách mạngthế giới vì các mục tiêu cao cả của nhân loại hướng tới hòa bình, phát triển,công bằng và tiến bộ xã hội

Đường lối đối ngoại của Đảng luôn xuất phát từ ý thức phục vụ lợi íchcao nhất của quốc gia - dân tộc, đặt lợi ích quốc gia - dân tộc lên ngang tầm caocủa nó được thể hiện xuyên suốt trong các thời kỳ cách mạng Chính sách đốingoại vừa phục vụ lợi ích chân chính của dân tộc vừa góp phần thực hiện nghĩa

vụ quốc tế của Đảng ta Khi thực hiện nghĩa vụ dân tộc, chúng ta luôn luôn chútrọng mối quan hệ đoàn kết và hợp tác với các nước, các tổ chức, các lực lượngtiến bộ trên thế giới Đảng ta xác định cách mạng Việt Nam là một bộ phận củacách mạng thế giới, sức mạnh dân tộc được kết hợp chặt chẽ với sức mạnh thờiđại Đó là nhân tố làm nên thắng lợi của cách mạng Việt Nam

Công tác đối ngoại cần hướng mạnh vào thực hiện tư tưởng chỉ đạo quantrọng của Đảng: "Trong bất kỳ tình huống nào, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân

ta đều quyết tâm bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của Tổquốc; bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ; bảo vệ lợi ích quốc gia, dântộc; bảo vệ an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và nền văn hóa Việt Nam tiêntiến, đậm đà bản sắc dân tộc; giữ vững ổn định chính trị - xã hội, môi trườnghòa bình để phát triển đất nước theo mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, dân chủ,công bằng, văn minh"1 Trong quá trình hội nhập quốc tế, dù nước ta có phảithực hiện sự điều chỉnh nào đó “sao cho phù hợp với quy định chung theo camkết khi hội nhập”2, nhưng phải kiên quyết giữ vững độc lập, tự chủ Có giữvững được độc lập, tự chủ thì mới củng cố và phát huy được vai trò của mìnhtrong hội nhập, trong các tổ chức và thiết chế khu vực, quốc tế mà nước ta tham

1 “Thông báo Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI”, Báo Quân đội nhân dân, số ra

ngày 10/10/2013, tr 5.

2 Tìm hiểu một số thuật ngữ trong văn kiện Đại hội XI của Đảng, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr 63.

gia, tiếng nói của quốc gia mới trở nên “có trọng lượng” trong các quan hệquốc tế

Ba là, về nhiệm vụ của công tác đối ngoại: Văn kiện Đại hội Đảng X chỉ

rõ: “Nhiệm vụ của công tác đối ngoại là giữ vững môi trường hòa bình, tạo cácđiều kiện quốc tế thuận lợi cho công cuộc đổi mới, đẩy mạnh phát triển kinh tế -

xã hội, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc,đồng thời góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh chung của nhân dân thế giới vìhòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội”1

Văn kiện Đại hội XI của Đảng khẳng định: “Nhiệm vụ của công tác đốingoại là giữ vững môi trường hòa bình, thuận lợi cho đẩy mạnh công nghiệphóa, hiện đại hóa, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹnlãnh thổ; nâng cao vị thế của đất nước; góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh vìhòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới”2 Điểm mới

về nhiệm vụ của công tác đối ngoại trong Văn kiện Đại hội XI so nhiệm vụ củacông tác đối ngoại trong văn kiện Đại hội X là xác định nhiệm vụ nhất quántrong đường lối, chính sách đối ngoại thời kỳ đổi mới là phục vụ các mục tiêu

quốc gia về phát triển, an ninh “bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống

nhất và toàn vẹn lãnh thổ” và “nâng cao vị thế đất nước” Nhiệm vụ đối ngoại

này cho thấy rõ yêu cầu đối với công tác đối ngoại trước hết phải là phải phấnđấu cho sự nghiệp xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ Tổ quốc Mặtkhác, nó đáp ứng những phát triển mới của tình hình đất nước trong bối cảnhhội nhập quốc tế toàn diện và sâu rộng, với những thuận lợi và những khó khănthách thức mới Đồng thời, khẳng định vai trò quan trọng của công tác đối ngoạitrong sự nghiệp bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ củađất nước và góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế Đốingoại phải xuất phát từ lợi ích tối cao của dân tộc là vì một nước Việt Nam xãhội chủ nghĩa giàu mạnh và ngày càng có ảnh hưởng rộng rãi trên thế giới.Song, đặt cao lợi ích dân tộc không có nghĩa từ bỏ nghĩa vụ quốc tế chân chính,

mà còn khẳng định rõ trách nhiệm của Việt Nam trong điều kiện và khả năngcho phép cùng với các lực lượng cách mạng, tiến bộ và cộng đồng thế giới trongcuộc đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội

Bốn là, các nguyên tắc hoạt động đối ngoại: Nhằm tiếp tục mở rộng,

nâng cao hiệu quả các hoạt động đối ngoại, tiếp tục đưa các mối quan hệ quốc tếvào chiều sâu, ổn định và bền vững, Đại hội XI khẳng định các nguyên tắc cơbản, xuyên suốt đối với toàn bộ hoạt động đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta

là phải “Bảo đảm lợi ích quốc gia, giữ vững độc lập, tự chủ, vì hòa bình, hữunghị, hợp tác và phát triển”, “tôn trọng các nguyên tắc cơ bản của luật phápquốc tế, Hiến chương Liên hợp quốc” đó là: tôn trọng độc lập, chủ quyền và

1 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2006, tr 112.

2 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2011, tr 236.

toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau; không dùng

vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực; giải quyết các bất đồng và tranh chấp thôngqua thương lượng hòa bình; tôn trọng lẫn nhau, bình đẳng và cùng có lợi

Bên cạnh những nguyên tắc cơ bản, nhất quán này, Văn kiện Đại hội XI,phần định hướng đối ngoại về giải quyết các vấn đề còn tồn tại về biên giới,lãnh thổ, ranh giới trên biển và thềm lục địa với các nước liên quan, nêu thêm

nguyên tắc giải quyết các vấn đề tồn tại trên cơ sở các “Nguyên tắc ứng xử của

khu vực - DOC” Đây là sự bổ sung mới của Đảng ta trước những diễn biến mới

của tình hình khu vực, và khẳng định sự tuân thủ nghiêm túc các nguyên tắcứng xử chung của khu vực Hiện nay, ở Đông Nam Á nói riêng, châu Á - TháiBình Dương nói chung, có nhiều nguyên tắc ứng xử của khu vực Một trongnhững điển hình của các nguyên tắc này là Tuyên bố về cách ứng xử của cácbên tại biển Đông (DOC) mà ASEAN đã ký với Trung Quốc năm 2002, vàhướng tới xây dựng bộ Quy tắc ứng xử (COC) giữa các nước ASEAN - TrungQuốc về giải quyết những vấn đề tranh chấp chủ quyền lãnh thổ biển, đảo ởbiển Đông

Quán triệt và nắm vững các nguyên tắc cơ bản trên là cơ sở xác địnhđúng đắn biện pháp xử lý các vấn đề quốc tế, các tình huống nảy sinh một cáchsáng tạo, năng động, linh hoạt phù hợp với hoàn cảnh cụ thể, với vị trí cũng nhưdiễn biến của tình hình thế giới và khu vực, phù hợp với đặc điểm của từng đốitác cụ thể Trong bất kỳ tình huống nào cũng tránh không để rơi vào thế đối đầu,

cô lập hay lệ thuộc, củng cố và giữ vững hòa bình, an ninh, tạo môi trườngthuận lợi cho phát triển đất nước và hội nhập quốc tế

Năm là, về phương châm chỉ đạo hoạt động đối ngoại: Trên cơ sở kiên trì

bốn phương châm xử lý các vấn đề đối ngoại được Hội nghị Trung ương 3(khóa VII) vạch ra là: bảo đảm lợi ích dân tộc chân chính, kết hợp nhuầnnhuyễn chủ nghĩa yêu nước với chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân; giữvững độc lập tự chủ, tự lực tự cường, đẩy mạnh đa phương hóa, đa dạng hóamối quan hệ quốc tế; nắm vững hai mặt hợp tác và đấu tranh trong quan hệ quốctế; tham gia hợp tác khu vực, đồng thời mở rộng quan hệ với tất cả các nước.Điểm mới trong phương châm đối ngoại của các văn kiện Đại hội XI nêu lên là:

chủ động và tích cực hội nhập quốc tế; và thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế.

Sáu là, về phương hướng hoạt động đối ngoại:

Phương hướng chung:

Trên cơ sở những định hướng lớn về hoạt động đối ngoại trong văn kiệnĐại hội X của Đảng là mở rộng quan hệ đối ngoại, chủ động và tích cực hộinhập kinh tế quốc tế, đưa các quan hệ quốc tế đã được thiết lập vào chiều sâu,

ổn định, bền vững, phương hướng chung chỉ đạo hoạt động đối ngoại được Đạihội XI xác định: “Triển khai đồng bộ, toàn diện hoạt động đối ngoại; chủ động

và tích cực hội nhập quốc tế… Nâng cao hiệu quả các hoạt động đối ngoại, tiếptục đưa các mối quan hệ quốc tế vào chiều sâu…”1.

Điểm mới trong phương hướng chung chỉ đạo hoạt động đối ngoại màvăn kiện Đại hội XI đã chỉ ra là: “Triển khai đồng bộ và toàn diện hoạt động đốingoại” Có thể hiểu chủ trương định hướng trên ba nội dung lớn sau:

Khẳng định rõ hội nhập quốc tế là yêu cầu khách quan trong tiến trìnhphát triển của đất nước Điều này sẽ tạo ra nhận thức và đồng thuận lớn hơntrong nội bộ Đảng và nhân dân về tính chất mới của công tác đối ngoại cũngnhư nêu rõ hơn yêu cầu tham gia tích cực và chủ động hơn của mọi lực lượngtrong hoạt động đối ngoại, đồng thời đưa tới những bước tiến mạnh hơn theohướng thống nhất chỉ đạo hoạt động đối ngoại của Đảng, Nhà nước, các Bộ,ngành và địa phương Do đó, phải coi việc triển khai đồng bộ và toàn diện làphương châm ưu tiên trong hoạt động đối ngoại, đồng thời phải “Bảo đảm sựlãnh đạo thống nhất của Đảng, sự quản lý tập trung của Nhà nước đối với cáchoạt động đối ngoại Phối hợp chặt chẽ hoạt động đối ngoại của Đảng, ngoạigiao Nhà nước và ngoại giao nhân dân; giữa ngoại giao chính trị với ngoại giaokinh tế và ngoại giao văn hóa; giữa đối ngoại với quốc phòng, an ninh”2

Tiếp tục đưa quan hệ quốc tế đi vào chiều sâu, ổn định, bền vững thôngqua việc đưa quan hệ với Trung Quốc trở thành đối tác chiến lược toàn diện, giatăng nội hàm của quan hệ đối tác chiến lược với Nga, thiếp lập quan hệ đối tácchiến lược với Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc, Anh, Tây Ban Nha Việt Nam cũngtiếp tục củng cố và tăng cường quan hệ hợp tác toàn diện với Lào, Campuchia,quan hệ nhiều mặt với các nước ASEAN Với các đối tác lớn khác như Mỹ vàLiên minh châu Âu, quan hệ có những bước phát triển mới Quan hệ với Cuba

và các nước bạn bè truyền thống khác cũng tiếp tục được đổi mới và thúc đẩy.Chiều sâu của quan hệ giữa nước ta và các đối tác, đặt biệt là các đối tác chiếnlược, các đối tác quan trọng đã gia tăng mức độ đan xen lợi ích mọi mặt, củng

cố lòng tin và sự hiểu biết lẫn nhau Việc thiết lập các mối quan hệ đối tác chiếnlược trong 5 năm qua, song song với củng cố và phát triển quan hệ với các đốitác khác, đã củng cố vững chắc thêm nền tảng chiến lược cho đối ngoại của đấtnước

Phương hướng cụ thể:

Ngoài các phương hướng chỉ đạo hoạt động đối ngoại đã nêu trong Vănkiện Đại hội X, lần này trong Nghị quyết Đại hội XI của Đảng có sự phát triểnmới trên bốn định hướng là: giải quyết các vấn đề tồn tại về biên giới lãnh thổ;

ưu tiên đối tác và định hướng quan hệ ASEAN; đối ngoại quốc phòng, an ninh;đối ngoại Đảng và ngoại giao nhân dân

1 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2011, tr 235

2 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2011, tr 238.

Giải quyết các vấn đề tồn tại về biên giới, lãnh thổ giữa nước ta với các nước có liên quan: Trong những năm qua, ngoại giao Việt Nam đã đạt được

những thành quả mang tính lịch sử trong nhiệm vụ bảo đảm an ninh lãnh thổ.Trong công tác biên giới, chúng ta đã hoàn thành phân giới cắm mốc trên toàntuyến biên giới trên đất liền với Trung Quốc Với việc ký kết Nghị định thưphân giới cắm mốc, Hiệp định về quy chế quản lý biên giới và Hiệp định về cửakhẩu và quản lý cửa khẩu, hai bên Việt Nam - Trung Quốc đã kết thúc 35 nămđàm phán giải quyết vấn đề biên giới trên đất liền, hoàn thành trọn vẹn sứ mệnhlịch sử giao phó, tạo cơ sở cho việc xây dựng đường biên giới hòa bình, hữunghị, ổn định lâu dài giữa hai nước Việt Nam đã nỗ lực triển khai dự án tăngdày và tôn tạo hệ thống mốc giới với Lào; hợp tác chặt chẽ với Campuchiatrong phân giới cắm mốc Trên biển Đông, nước ta đã nộp Liên hợp quốc Báocáo xác định ranh giới ngoài thềm lục địa; tích cực triển khai các thỏa thuận hợptác nghề cá, hiệp định phân định Vịnh Bắc Bộ với Trung Quốc; thúc đẩy triểnkhai Tuyên bố ứng xử của các bên liên quan ở biển Đông (DOC) và đấu tranhkiên quyết với các hoạt động vi phạm chủ quyền, biên giới, lãnh hải Những kếtquả trên đã đóng góp tích cực vào việc bảo vệ vững chắc chủ quyền, an ninhlãnh thổ và lợi ích quốc gia

Tuy nhiên, giải quyết vấn đề biên giới, lãnh thổ giữa nước ta với các nướcláng giềng là vấn đề lâu dài, phức tạp liên quan đến các vấn đề lịch sử để lại Dovậy, để thực hiện thành công nhiệm vụ này, định hướng của công tác đối ngoại

mà Đại hội XI chỉ ra là: “Thúc đẩy giải quyết các vấn đề tồn tại về biên giới,lãnh thổ, ranh giới biển và thềm lục địa với các nước liên quan trên cơ sở nhữngnguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế và nguyên tắc ứng xử của khu vực; làmtốt công tác biên giới, xây dựng đường biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác vàcùng phát triển”1 Đây là một phát triển mới trong đường lối đối ngoại củaĐảng Lần đầu tiên Văn kiện Đại hội Đảng có một định hướng riêng giải quyếtcác vấn đề tồn tại về biên giới, lãnh thổ và xây dựng, phát triển tuyến biên giớivới các nước láng giềng Định hướng này chỉ rõ:

Ưu tiên hàng đầu trong triển khai các hoạt động đối ngoại là tập trungthúc đẩy giải quyết các vấn đề tồn tại về biên giới lãnh thổ giữa nước ta với cácnước có liên quan như: đẩy mạnh việc ký kết phân định cắm mốc biên giới vớiCampuchia; giải quyết các vấn đề tranh chấp về chủ quyền biển, đảo, thềm lụcđịa, vùng chồng lấn kinh tế ở biển Đông giữa nước ta với Campuchia, Thái Lan,Inđônêxia, đặc biệt là với Trung Quốc, Philippin, Malaixia, Đài Loan về chủquyền quần đảo Trường Sa

Làm tốt công tác quản lý biên giới, bảo vệ vững chắc chủ quyền và toànvẹn lãnh thổ quốc gia; tích cực cùng với các nước có chung biên giới xây dựngđường biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác cùng phát triển

1 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2011, tr 237.

Lực lượng tham gia giải quyết các vấn đề tồn tại trên không chỉ là tráchnhiệm của ngành ngoại giao nhà nước mà là trách nhiệm của cả hoạt động đốingoại Đảng, đối ngoại quốc phòng, an ninh đối ngoại, ngoại giao nhân dân và

cả hệ thống chính trị

Cơ sở để giải quyết các vấn đề tồn tại về biên giới, lãnh thổ là các nguyêntắc cơ bản của luật pháp quốc tế và nguyên tắc ứng xử ở khu vực

Ưu tiên đối tác và định hướng quan hệ với các nước thành viên ASEAN:

Về định hướng tham gia trong ASEAN, Đại hội XI chỉ rõ: “Chủ động, tích cực

và có trách nhiệm cùng các nước xây dựng Cộng đồng ASEAN vững mạnh,tăng cường quan hệ với các đối tác, tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong cáckhuôn khổ hợp tác ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương”1 Định hướng này làbước phát triển cao hơn từ định hướng thúc đẩy quan hệ hợp tác toàn diện và cóhiệu quả với các nước ASEAN, các nước châu Á - Thái Bình Dương đượcthông qua tại Đại hội X Bước phát triển này khẳng định rõ Việt Nam tham giacác hoạt động trong ASEAN với tư cách là một thành viên có trách nhiệm; chỉ

rõ mục tiêu của các hoạt động của Việt Nam trong ASEAN là xây dựng thànhcông Cộng đồng ASEAN; xác định đặc tính của Cộng đồng ASEAN mà ViệtNam phấn đấu cùng các nước xây dựng là một cộng đồng vững mạnh, có quan

hệ chặt chẽ với các đối tác bên ngoài và có vai trò ngày càng quan trọng trongcác cơ chế hợp tác ở khu vực với phương châm là chủ động, tích cực và có tráchnhiệm Với định hướng này, việc chủ động và có trách nhiệm tham gia hợp tácvới các thành viên ASEAN trở thành một trong những trọng tâm trong chínhsách đối ngoại của Việt Nam, ngang với “quan hệ hợp tác, hữu nghị truyềnthống với các nước láng giềng chung biên giới”

Về đối ngoại quốc phòng, an ninh: Lần đầu tiên, định hướng đối ngoại về

quốc phòng, an ninh được ghi rõ trong văn kiện Đại hội XI là: “Tiếp tục mởrộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh”, “Tham gia các cơ chếhợp tác chính trị, an ninh song phương và đa phương vì lợi ích quốc gia và trên

cơ sở các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên hợpquốc”2 Với định hướng này, đối ngoại quốc phòng, an ninh sẽ tiếp tục phát triển

và có vai trò ngày càng quan trọng trong việc thực hiện nhiệm vụ xây dựng vàbảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, phù hợp với bối cảnh đất nước hội nhập ngàycàng sâu rộng vào khu vực và thế giới

Trong thời gian qua, đối ngoại quốc phòng, an ninh đã được triển khaitích cực, chủ động, có sự phối hợp đồng bộ, hiệu quả với ngoại giao chính trị,kinh tế và văn hóa Chúng ta đã chủ động thúc đẩy và mở rộng quan hệ quốcphòng, an ninh với các nước ASEAN, tổ chức thành công các Hội nghị Bộtrưởng Quốc phòng ASEAN (ADMM), Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các

1 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2011, tr 237.

2 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2011, tr 236.

nước ASEAN mở rộng (ADMM+), Hội nghị Những người đứng đầu Cơ quan

An ninh các nước ASEAN (MACOSA) Hợp tác an ninh, quốc phòng giữanước ta với các nước trong và ngoài khu vực không ngừng được mở rộng vàtừng bước đi vào chiều sâu cả về nội dung và hình thức, thể hiện chính sáchquốc phòng độc lập, tự chủ trong quan hệ với các nước ở khu vực và thế giới,góp phần quan trọng trong giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹnlãnh thổ của Tổ quốc

Tuy nhiên, quá trình mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực quốc phòng,

an ninh cũng sẽ nảy sinh những thách thức mới đòi hỏi ta phải tỉnh táo giảiquyết như sự chi phối của các thiết chế, cơ chế chính trị, an ninh mà ta thamgia; mức độ, lĩnh vực, lực lượng tham gia hợp tác quốc phòng, an ninh ra saocho phù hợp với khả năng của ta để làm sao vừa giữ vững độc lập, chủ quyềnquốc gia và định hướng xã hội chủ nghĩa, vừa hạn chế tối đa sự tác động tiêucực của quá trình hợp tác đó; sự lôi kéo ta tham gia vào các liên minh quân sựvới các nước như Mỹ, Trung Quốc, Nga, ASEAN… Do vậy, tiến hành đaphương hóa, đa dạng hóa các quan hệ hợp tác quốc tế trong lĩnh vực quốcphòng, an ninh phải trên cơ sở lợi ích quốc gia, giữ vững độc lập, tự chủ trongquan hệ, tạo thế đan xen về lợi ích, không để các thế lực thù địch lợi dụngxuyên tạc, chia rẽ quan hệ giữa nước ta với các nước

Đối ngoại, quốc phòng, an ninh có vai trò nòng cốt trong việc giữ vữngmôi trường hòa bình, ổn định, phát huy sức mạnh dân tộc, kết hợp sức mạnhcủa dân tộc với sức mạnh của thời đại để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Quốcphòng, an ninh vững vàng thì đối ngoại mới có cơ sở, có thế để thực hiện nhiệm

vụ và phát huy vai trò của mình Ngược lại, đối ngoại, bao gồm cả đối ngoạiquốc phòng, an ninh phát triển thì không những tạo thế cho quốc phòng, an ninh

mà đóng góp trực tiếp vào nhiệm vụ bảo vệ vững chắc an ninh Tổ quốc

Đẩy mạnh đối ngoại Đảng và ngoại giao nhân dân: Đối ngoại Đảng,

ngoại giao nhân dân cùng với ngoại giao nhà nước là ba trụ cột tạo nên sứcmạnh tổng hợp, thực hiện thắng lợi đường lối và chính sách đối ngoại của Đảng

và Nhà nước ta Điểm mới về đối ngoại Đảng và ngoại giao nhân dân trong nghịquyết Đại hội XI không phải đây là lần đầu tiên Đảng ta mới nêu trong văn kiện

mà ở định hướng chủ động và tích cực đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác đốingoại Đảng, ngoại giao nhân dân trong tình hình mới

Về định hướng đối ngoại Đảng, Văn kiện Đại hội XI xác định: tiếp tụcphát triển sâu rộng quan hệ với các chính đảng trên thế giới; thúc đẩy quan hệvới các đảng cộng sản và công nhân đi vào chiều sâu, thực chất hơn, cụ thể hơn;tăng cường quan hệ với các đảng cánh tả, vừa tranh thủ sự ủng hộ vừa đoàn kết,giúp đỡ bạn bè quốc tế; đồng thời mở rộng quan hệ với các đảng cầm quyền và

các đảng tham chính ở các quốc gia là những đối tác lớn, đối tác quan trọng.

Chủ động và tích cực hơn trong việc tham gia các diễn đàn đa phương chínhđảng ở khu vực và thế giới Quan hệ đảng vừa cần mở rộng bình diện quan hệ,

vừa đi vào chiều sâu, có trọng tâm, trọng điểm, vừa đáp ứng quan hệ đối ngoạitrước mắt, vừa linh hoạt thích ứng với những chuyển biến hết sức nhanh chóngtrên chính trường của các quốc gia trên thế giới

Bên cạnh đó, trước tình hình thế giới hiện nay, cần phải coi trọng hơncông tác đối ngoại nhân dân Thực hiện Chỉ thị 44-CT/TW của Ban Bí thư(khóa XI) năm 1994 về “Mở rộng và đổi mới hoạt động đối ngoại nhân dân”,công tác đối ngoại nhân dân đã có những đóng góp tích cực vào việc giữ vữngmôi trường hoà bình, mở rộng quan hệ hữu nghị, hợp tác, tạo điều kiện quốc tếthuận lợi cho công cuộc đổi mới, cùng với đối ngoại đảng và ngoại giao nhànước tạo thành sức mạnh tổng hợp trên mặt trận đối ngoại nước nhà

Nghị quyết Đại hội lần thứ XI của Đảng chỉ rõ: “Coi trọng và nâng caohiệu quả của công tác ngoại giao nhân dân Tăng cường công tác nghiên cứu, dựbáo chiến lược, tham mưu về đối ngoại; chăm lo đào tạo, rèn luyện đội ngũ cán

bộ làm công tác đối ngoại; thường xuyên bồi dưỡng kiến thức đối ngoại cho cán

bộ chủ chốt các cấp”1 Phát huy vai trò của Liên hiệp Các tổ chức hữu nghị ViệtNam và các tổ chức thành viên trong thực hiện đường lối ngoại giao nhân dânvới phương châm “chủ động, linh hoạt, sáng tạo, hiệu quả” vì hòa bình, đoànkết, hữu nghị và hợp tác với nhân dân các nước Tích cực tuyên truyền, vậnđộng đối tác, bạn bè quốc tế hợp tác kinh tế, đầu tư, hợp tác văn hóa, khoa học

và kỹ thuật, tranh thủ sự đồng tình ủng hộ rộng rãi của nhân dân thế giới đối với

sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc của nhân dân ta, góp phần củng cố và pháttriển môi trường hòa bình, hữu nghị, hợp tác, cùng phát triển; phát triển quan hệ

ổn định, có chiều sâu với các tổ chức nhân dân của các nước láng giềng, cácnước trong khối ASEAN, các địa bàn trọng điểm; củng cố quan hệ với các tổchức, cá nhân có thiện chí với Việt Nam; tăng cường tính mục tiêu của từnghoạt động, chú trọng xây dựng nội dung, chương trình, nội dung thông tin vàcác biện pháp tổ chức phù hợp với từng hoạt động của các địa bàn cụ thể; kếthợp vận động người Việt Nam ở nước ngoài tham gia vào công cuộc xây dựng,phát triển đất nước, tham gia công tác ngoại giao nhân dân và bảo vệ hình ảnhcủa Việt Nam trên trường quốc tế; tích cực, chủ động tham gia vận động, đấutranh dư luận trên các vấn đề dân chủ, nhân quyền, dân tộc, tôn giáo; tích cựctham gia có hiệu quả các diễn đàn, hoạt động của nhân dân thế giới, các cơ chếkhu vực và quốc tế vì lợi ích của đất nước, góp phần vào cuộc đấu tranh chung

vì hòa bình, phát triển, công bằng, bền vững, dân chủ và tiến bộ xã hội; thựchiện tốt phương châm “chủ động vận động, nâng cao hiệu quả viện trợ và quản

lý tốt hoạt động” trong quan hệ với các tổ chức phi chính phủ nước ngoài

Để tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác đối ngoại, thực hiện thắng lợiNghị quyết Đại hội XI, trong quá trình triển khai đồng bộ các hoạt động đốingoại, cần bảo đảm sự lãnh đạo thống nhất của Đảng, sự quản lý tập trung của

1 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2011, tr 238.

Nhà nước, đồng thời phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị và vai trò củađông đảo nhân dân.

b) Đường lối, chính sách quốc phòng, an ninh của Đảng, Nhà nước ta

- Khái niệm về quốc phòng, an ninh

Quốc phòng, được hiểu là tổng thể các hoạt động đối nội và đối ngoại trên các lĩnh vực quân sự, chính trị, kinh tế, văn hoá, khoa học… của Nhà nước

và nhân dân để phòng thủ đất nước, giữ gìn hoà bình, ngăn ngừa chiến tranh

và khi kẻ thù gây hấn hoặc gây chiến thì ngăn chặn, chiến đấu mà nòng cốt là lực lượng vũ trang nhân dân để bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc

An ninh là các hoạt động phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu và hành động của các thế lực thù địch, phá hoại sự ổn định và phát triển bền vững của đất nước, của chế độ chính trị Nội dung cốt lõi của an ninh là an ninh chính trị, là bảo đảm sự ổn định và phát triển bền vững của chế

Trên cơ sở đánh giá toàn diện tình hình đất nước và bối cảnh quốc tế, kế

thừa những quan điểm, tư tưởng chỉ đạo trong các nghị quyết của Đảng ở cácnhiệm kỳ trước, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng đã bổ sung một

số quan điểm, định hướng mới về quốc phòng, an ninh

Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội(bổ sung, phát triển năm 2011) xác định: Mục tiêu, nhiệm vụ quốc phòng, anninh là bảo vệ vững chắc độc lâp, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của

Tổ quốc, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế đồ xã hội chủ nghĩa, giữvững hòa bình, ổn định chính trị, bảo đảm an ninh quốc gia và trật tự an toàn xãhội; chủ động ngăn chặn, làm thất bại mọi âm mưu, hành động chống phá củacác thế lực thù địch đối với sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta

Tăng cường quốc phòng, giữ vững an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội

là nhiệm vụ trọng yếu, thuờng xuyên của Đảng, Nhà nuớc và toàn dân, trong đóQuân đội nhân dân và Công an nhân dân là lực lượng nòng cốt Xây dựng thếtrận quốc phòng toàn dân, kết hợp chặt chẽ với thế trận an ninh nhân dân vữngchắc Phát triển đường lối nghệ thuật quân sự chiến tranh nhân dân và lý luận

khoa học an ninh nhân dân Chủ động tăng cường hợp tác quốc tế về quốcphòng, an ninh.

Sự ổn định và phát triển bền vững mọi mặt đời sống kinh tế - xã hội lànền tảng vững chắc của quốc phòng, an ninh Phát triển kinh tế - xã hội đi đôivới tăng cường sức mạnh quốc phòng, an ninh Kết hợp chặt chẽ kinh tế vớiquốc phòng, an ninh, quốc phòng, an ninh với kinh tế trong từng chiến lược,quy hoạch, kế hoạch, chính sách phát triển kinh tế - xã hội và trên từng địa bàn

Xây dựng Quân đội nhân dân và Công an nhân dân cách mạng, chínhquy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, vớiĐảng, Nhà nước và nhân dân, được nhân dân tin yêu Xây dựng Quân đội nhândân với số quân thường trực hợp lý, có sức chiến đấu cao; lực lượng dự bị độngviên hùng hậu, dân quân tự vệ rộng khắp Xây dựng lực lượng Công an nhândân vững mạnh toàn diện; kết hợp lực lượng chuyên trách, bán chuyên trách,các cơ quan bảo vệ pháp luật với phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc.Chăm lo nâng cao phẩm chất cách mạng, trình độ chính trị, chuyên môn nghiệp

vụ cho cán bộ, chiến sỹ các lực lượng vũ trang; bảo đảm đời sống vật chất, tinhthần phù hợp với tính chất hoạt động của Quân đội nhân dân và Công an nhândân trong điều kiện mới Xây dựng nền công nghiệp quốc phòng, an ninh, bảođảm cho các lực lượng vũ trang được trang bị kỹ thuật từng bước hiện đại

Tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng, sựquản lý tập trung thống nhất của Nhà nước đối với Quân đội nhân dân, Công annhân dân và sự nghiệp quốc phòng, an ninh

Mục tiêu, nhiêm vụ của quốc phòng, an ninh trong tình hình mới toàn diện hơn, sâu sắc hơn.

Mục tiêu, nhiệm vụ của quốc phòng, an ninh trong tình hình mới rất toàndiện, bao gồm: bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnhthổ của Tổ quốc, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa,giữ vũng hòa bình, ổn định chính trị, bảo đảm an ninh xã hội và trật tự an toàn

xã hội; chủ động ngăn chặn, làm thất bại mọi âm mưu, hành động chống phácủa các thế lực thù địch đối với sự nghiệp cách mạng của nhân dân

Xác định trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của Đảng, Nhà nước và toàn dân, trong đó Quân đội nhân dân và Công an nhàn dân là lực lượng nòng cốt.

Bảo vệ Tổ quốc là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của toàn Đảng,toàn dân và Nhà nước ta Trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc đã được các văn kiện Đạihội XI đề ra rất cụ thể: Đảng lãnh đạo trực tiếp, tuyệt đối, toàn diện; Nhà nướcquản lý tập trung, thống nhất; toàn dân tham gia; Quân đội nhân dân, Công annhân dân làm nòng cốt

Đảng là lực lượng duy nhất lãnh dạo sự nghiệp quốc phòng, an ninh Đảnglãnh đạo về mọi mặt: chính trị, tư tưỏng và tổ chức đối với quân đội, công an

Mọi hoạt động, mọi nhiệm vụ của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc trong bất kỳ điềukiện, hoàn cảnh nào, ở đâu, cấp nào đều đặt dưới sự lãnh đạo chặt chẽ của Đảng.

Tình hình thế giới và trong nước hiện nay diễn biến mau lẹ và phức tạptác động mạnh đến an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội Mục tiêu tấn côngcủa chủ nghĩa đế quốc và các thế lục thù địch vẫn là Đảng Cộng sản Việt Nam,trong đó chúng tập trung tấn công nhằm vô hiệu hóa sự lãnh đạo của Đảng đốivới lực lượng vũ trang, làm cho quân đội và công an biến chất về chính trị, “phichính trị hóa” lực lượng vũ trang Trước thực tế đó, Đại hội đại biểu toàn quốclần thứ XI của Đảng tiếp tục khẳng định: sự lãnh đạo tuyệt đổi, trục tiếp về mọimặt của Đảng đối với Quân đội nhân dân, Công an nhân dân và sự nghiệp quốcphòng, an ninh; đồng thời bổ sung vai trò “quản lý của Nhà nước” trên lĩnh vựcnày, tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng, sự quản

lý tập trung thống nhất của Nhà nước đối với sự nghiệp quốc phòng, an ninh.Đây là vấn đề cố tính nguyên tắc, là nhân tố quyết định thắng lợi của nhiệm vụbảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Phải có sự kết hợp chặt chẽ thế trận quốc phòng toàn dân với thế trận an ninh nhân dân vững chắc.

Đảng ta chỉ rõ: Sức mạnh bảo vệ Tổ quốc là súc tổng hợp của khối đạiđoàn kết toàn dân, của cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng, kết hợpsức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, sức mạnh của lực lượng và thế trậnquốc phòng toàn dân với sức mạnh của lực luợng và thế trận an ninh nhân dân

Nhiệm vụ quan trọng để bảo vệ Tổ quốc là phải xây dụng thế trận quốcphòng toàn dân và thế trận an ninh nhân dân Quan hệ giữa quốc phòng và anninh; giữa Quân đội nhân dân với Công an nhân dân là quan hệ chiến lược biệnchứng trong suốt cả quá trình phát triển của cách mạng Việt Nam Trong chiếntranh và hòa bình, cả hai lực lượng này đều gắn bó, phối hợp chặt chẽ Mỗi lựclượng có nhiệm vụ, chức năng riêng, nhưng luôn gắn kết, phối hợp, hỗ trợ, tăngcường sức mạnh lẫn nhau trong sự nghiệp bảo vệ dộc lập, chủ quyền, thốngnhất, toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ an ninh quốc gia, bảo vệ Đảng và chế độ xãhội chủ nghĩa Chính vì vậy, so với Cương lĩnh năm 1991, Cương lĩnh bổsung, phát triển năm 2011 và các nghị quyết Đại hội XI nhấn mạnh phải gắnkết hai vấn đề này với nhau “Xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân, kết hợpchặt chẽ với thế trận an ninh nhân dãn vững chắc” Đồng thời có nhấn mạnhhơn nhũng định hướng, nhiệm vụ mang tính đặc thù của từng lĩnh vực quốcphòng, an ninh

Phải kết hợp chạt chẽ phát triển kinh tế - xã hội với quốc phòng, an ninh

và quốc phòng, an ninh với kinh tế.

Kinh tế - xã hội phát triển bền vững là điều kiện rất cơ bản để đảm bảoquốc phòng, an ninh; ngược lại giữ vũng ổn chính trị - xã hội, đảm bảo vữngchắc quốc phòng, an ninh là điều kiện tiên quyết để phát triển kinh tế - xã hội

Chính vì vậy, Cương lĩnh xây dựng đất nước thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xãhội (bổ sung, phát triển năm 2011) đã chỉ rõ: Phát triển kinh tế - xã hội đi đôivới tăng cường sức mạnh quốc phòng, an ninh Kết hợp chặt chẽ kinh tế vớiquốc phòng, an ninh, quốc phòng, an ninh với kinh tế trong từng chiến lược,quy hoạch, kế hoạch, chính sách phát triển kinh tế - xã hội và trên từng địa bàn.Đồng thời mở rộng phương thức huy động nguồn lực xây dựng công nghiệpquốc phòng và công nghiệp an ninh; nâng cao khả năng phát triển của côngnghiệp quốc phòng, công nghiệp an ninh theo hướng lồng ghép các chươngtrình, dự án xây dựng các khu kinh tế - quốc phòng, nhất là ở biên giới, hải đảo.Nghị quyết Đại hội XI xác định: đối với vùng ven biển, biển và hải đảo: pháttriển kinh tế ven biển, biển và hải đảo theo định hướng chiến lược biển đến

2020 phát triển mạnh kinh tế đảo, khai thác hải sản xa bờ gắn với tìm kiếm cứu

hộ, cứu nạn và giữ vững chủ quyền vùng biển quốc gia Trong điều kiện hiệnnay, chủ quyền vùng biển quốc gia của Việt Nam bị đe dọa nghiêm trọng, anninh trên vùng biển của Việt Nam diễn biến rất phức tạp, khó lường Việc Đảngxác định kết hợp phát triển kinh tế ven biển, kinh tế biển và kinh tế đảo với việc

“giữ vững chủ quyền vùng biển quốc gia” là hết sức cấp thiết và đúng đắn

Phải kết hợp chạt chẽ quốc phòng, an ninh với đối ngoại; đối ngoại với quốc phòng, an ninh; tiếp tục mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh.

Trước xu thế tăng cường hội nhập quốc tế, hoạt đông đối ngoại giữa nước

ta với các nước trên thế giới ngày càng phát triển năng động, đa dạng trên tất cảcấc lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực quốc phòng, an ninh

Việc kết hợp chặt chẽ quốc phòng, an ninh với đối ngoại giúp chúng tatận dụng tốt hơn thời cơ, khai thác tốt hơn những mặt tương đồng, tranh thủthêm nguồn vốn, công nghệ, kinh nghiệm tiên tiến, hạn chế được các mặt bấtđồng, tiêu cực trong quan hệ với các nước, tạo môi trường hoà bình, ổn địnhphục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước; nâng cao vị thế đất nước;Trong các văn kiện Đại hội XI của Đảng nêu rõ: Tiếp tục mở rộng quan hệ hợptác quốc tế trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh” Việc kết hợp quốc phòng, anninh với đối ngoại và đối ngoại với quổc phòng, an ninh cần giữ vững nguyêntắc quán triệt, thực hiện và vận dụng sáng tạo các phương châm của Đảng vềquan hệ đối ngoại và hợp tác quốc tế như: “đa phương hoá, đa dạng hoá quanhệ”, “Việt Nam là bạn với các nước”, “giữ vững độc lập, tự chủ”, “giữ vững cácvấn đề chiến lược, có sách lược mềm dẻo, linh hoạt trong xác định “đối tượng,đối tác” trên tinh thần tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, khôngcan thiệp vào công việc nội bộ của nhau, hợp tác bình đẳng cùng có lợi, cùngphát triển, phải rất linh hoạt, năng động, sáng tạo trong sách lược phù hợp vớiđiều kiện cụ thể và đổi tác có quan hệ

Xây dựng Quân đội nhân dân và Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, có số lượng hợp lý với chất lượng tổng hợp

và sức chiến đấu cao.

Trải qua các giai đoạn cách mạng, Quân đội nhân dân và Công an nhândân luôn giữ vai trò nòng cốt, phục vụ đắc lực các nhiệm vụ chính trị của Đảng,bảo vệ quyền lợi của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, dưới sự lãnh dạotrực tiếp, tuyệt đối và toàn diện của Đảng, sự quản lý tập trung thống nhất củaNhà nước Trong bối cảnh toàn cầu hoá và xu thế hội nhập quốc tế, các thế lựcthù địch chống phá ta ngày càng thâm độc, quyết liệt Chúng gia tăng các hoạtđộng “diễn biến hoà bình”, bạo loạn, lật đổ nhằm thủ tiêu vai trò lãnh đạo củaĐảng Cộng sản, xoá bỏ chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, làm mất tính vũtrang chiến đấu sắc bén của quân đội và công an, làm cho cán bộ, chiến sỹ lựclượng vũ trang mất đi tính giai cấp, dẫn đến mất cảnh giác, tê liệt ý chí và khảnăng chiến đấu Do vậy, việc xây dựng lực lượng Quân đội nhân dân và Công

an nhân dân mang bản chất giai cấp công nhân, tuyệt đối trung thành với Đảng,Nhà nước và nhân dân lao động Việt Nam, thực sự là lực lượng vũ trang nòngcốt, công cụ sắc bén, trọng yếu bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ và nhân dân có ýnghĩa hết sức quan trọng Đại hội XI cũng đã nhấn mạnh phải tăng cường sựlãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp mọi mặt của Đảng, sự quản lý tập trung thống nhấtcủa Nhà nước không chỉ với sự nghiệp quốc phòng, an ninh, mà cả với lựclượng Quân đội nhân dân và Công an nhân dân

Xây dựng nền công nghiệp quốc phòng, an ninh, bảo đảm cho các lực lượng vũ trang được trang bị kỹ thuật từng bước hiện đại.

Kẻ địch và bọn tội phạm luôn lợi dụng những thành tựu của khoa họccông nghệ để hoạt động Vì vậy, để đối phó với chúng, phải tăng cường cơ sởvật chất - kỹ thuật, bảo đảm cho các lực lượng vũ trang từng bước được trang bịhiện đại, trước hết là cho lực lượng hải quân, phòng không, không quân, lựclượng an ninh, tình báo, cảnh sát cơ động Phải trên cơ sở xây dựng, phát triểnkinh tế - xã hội để phát triển công nghiệp quốc phòng, an ninh, hiện đại hóaquốc phòng, an ninh Sự tăng trưởng kinh tế còn là điều kiện đảm bảo ngânsách cho mua sắm trang thiết bị, vũ khí hiện đại tiên tiến nhằm nâng cao khảnăng, trình độ bảo vệ quốc phòng, an ninh của đất nước trong bối cảnh an ninhthế giới, khu vực ngày càng diễn biến phức tạp, khó lường

Đồng thời công tác quốc phòng, an ninh là công tác có tính chất đặc thù,riêng có, phải bảo đảm bí mật; kỹ thuật trang bị cũng mang tính đặc thù, phảibảo đảm bí mật Vì vậy, phải có công nghiệp quốc phòng, an ninh để đáp ứng

2 Cơ sở khoa học của sự gắn kết đối ngoại với quốc phòng, an ninh trong giai đoạn hiện nay

a) Quan niệm gắn kết đối ngoại với quốc phòng, an ninh

Kết hợp đối ngoại với quốc phòng, an ninh nhằm tạo ra sức mạnh tổnghợp để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, luôn là kế sách dựng nước và giữ nước củadân tộc ta Trong chiến tranh giải phóng dân tộc cũng như những năm đổi mớivừa qua, chúng ta đã thực hiện tốt sự kết hợp đó nên cách mạng giành đượcnhiều thắng lợi Ngày nay, kết hợp đối ngoại với quốc phòng, an ninh vẫn là kếsách tạo sức mạnh tổng hợp để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.

Quốc phòng, an ninh, đối ngoại là nhiệm vụ to lớn và nặng nề, phải giảiquyết nhiều vấn đề thực tiễn quan trọng Nhiệm vụ đó không chỉ đơn lẻ một cánhân, một đơn vị hay một địa phương nào có thể gánh vác nổi Bởi vậy, tư duycủa Đảng về thực hiện nhiệm vụ đối ngoại gắn với quốc phòng, an ninh bao giờcũng là tư duy về sự kết hợp; có phân công, phân nhiệm rõ ràng, nhưng luôn đặtchúng trong mối quan hệ chặt chẽ, hài hòa, hỗ trợ lẫn nhau vì lợi ích tối cao củađất nước Sự kết hợp đối ngoại với quốc phòng, an ninh bao giờ cũng nhắm tớimục tiêu là huy động được sức mạnh của toàn dân tộc, hệ thống chính trị, cáccấp, các ngành, các lực lượng cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước

Quốc phòng, an ninh là hai lĩnh vực khác nhau, song gắn bó mật thiếtkhông tách rời nhau, để cùng với kinh tế - xã hội làm thành một chỉnh thể phảnánh sức mạnh bên trong (đối nội) của đất nước Ngày nay, quốc phòng, an ninhcủa đất nước ta đã có những phát triển mới đa dạng, đa chiều hơn so với trước;thể hiện sự gắn bó hữu cơ, phản ánh một cách đầy đủ, chính xác hơn mối quan

hệ biện chứng, bản chất của các nhân tố hợp thành sức mạnh bảo vệ Tổ quốctrong tình hình mới Đồng thời, yêu cầu nội tại của công cuộc xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc trong hoàn cảnh mới cũng đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ, hiệu quả hơncác nhân tố quốc phòng, an ninh, làm cơ sở cho việc phát huy sức mạnh dân tộc

và sức mạnh thời đại phục vụ cho sự ổn định và phát triển đất nước

Chủ nghĩa Mác Lê nin đã khẳng định giữa kinh tế chính trị văn hóa quốc phòng - an ninh - đối ngoại có quan hệ chặt chẽ, hợp thành một hệ thống,tác động và thúc đẩy sự phát triển của đời sống xã hội

-Có thể nêu khái niệm đối ngoại gắn với quốc phòng, an ninh như sau:

“Đối ngoại gắn với quốc phòng, an ninh là sự gắn kết toàn diện, chặt chẽ giữa

vị trí, vai trò, mục tiêu, nhiệm vụ, lực lượng, biện pháp của lĩnh vực đối ngoại

và quốc phòng, an ninh tạo nên sức mạnh tổng hợp góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN”1

Khái niệm về sự gắn kết giữa công tác đối ngoại và quốc phòng, an ninh

là sự gắn kết toàn diện, chặt chẽ giữa vị trí, vai trò, mục tiêu, nhiệm vụ, lựclượng, biện pháp của lĩnh vực đối ngoại và quốc phòng, an ninh nhằm tạo nênsức mạnh tổng hợp góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu của sự nghiệp xâydựng và bảo vệ Tổ quốc Việt nam XHCN Đây là những lĩnh vực vốn có quan

1 Giáo trình Bồi dưỡng kiến thức quốc phòng, an ninh đối tượng 2 khối Bộ, ngành Trung ương, Tập 1, Nxb

Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2012.

hệ mật thiết, là nhân tố quan trọng trong sức mạnh tổng hợp của sự nghiệp xâydựng và bảo vệ Tổ quốc

Sự gắn kết giữa chúng là sự tác động biện chứng đồng thời là nhân tố tácđộng mạnh mẽ tới các lĩnh vực khác của đời sống xã hội Công tác đối ngoại cóvai trò chủ thể trong việc gắn kết khi chúng ta xác định chủ trương chính sáchđối ngoại, tuy vậy chúng ta cũng không đề cao, nhấn mạnh, tuyệt đối hóa vai tròchủ thể của đối ngoại mà phải nhìn nhận nó từ góc độ sức mạnh tổng hợp Sựgắn kết là nhân tố cơ bản, quan trọng để cho đối ngoại hoàn thành mục tiêunhiệm vụ của mình, với vai trò quan trọng của quốc phòng, an ninh nó sẽ tácđộng đến lĩnh vực đối ngoại và mọi lĩnh vực khác Sự gắn kết phải là sự thốngnhất biện chứng của các hoạt động đó đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sảnViệt Nam, quản lý của Nhà nước Việt nam XHCN, phát huy vai trò làm chủ củanhân dân, gắn chặt với điều kiện lịch sử cụ thể của cuộc đấu tranh giai cấp, dântộc ở nước ta hiện nay

Yêu cầu về đối ngoại gắn với quốc phòng, an ninh

Một là, phải bảo đảm mối liên hệ giữa an ninh và phát triển Đối với nước

ta, an ninh và phát triển là mục tiêu chiến lược đều phải được coi trọng và ưutiên như nhau Phát triển đã trở thành một nhân tố về quốc phòng, an ninh; quốcphòng, an ninh cũng là nhân tố phát triển Quốc phòng, an ninh là nền tảng vàtiền đề cho phát triển, đồng thời phát triển sẽ góp phần tăng cường tiềm lực vàhiệu quả của quốc phòng, an ninh

Hai là, phải bảo đảm mối liên hệ giữa hội nhập quốc tế và giữ vững độc

lập, tự chủ và bản sắc dân tộc Việc kết hợp giữa hoạt động ngoại giao chínhthống với hoạt động ngoại giao quốc phòng, an ninh phải được thực hiện làmsao vừa phục vụ phát triển đất nước, vừa tranh thủ được lực lượng và điều kiệnquốc tế cho bảo đảm quốc phòng, an ninh và ngược lại, quốc phòng, an ninh làchỗ dựa vững chắc cho hội nhập quốc tế

Ba là, tạo dựng mối quan hệ giữa đối ngoại với quốc phòng, an ninh dưới

sự lãnh đạo của Đảng để có thể ứng phó kịp thời, có hiệu quả với những tháchthức và khó khăn, phức tạp nảy sinh

Bốn là, kết hợp giữa hoạt động đối ngoại với quốc phòng, an ninh làm

sao phát huy được nội lực, tranh thủ sức mạnh của dân tộc kết hợp với sứcmạnh của thời đại

Năm là, việc kết hợp giữa đối ngoại với quốc phòng, an ninh là tạo dựng

và tham gia vào những hình thức tập hợp lực lượng phù hợp với lợi ích quốcgia, tận dụng được sự tuỳ thuộc lẫn nhau, ràng buộc lợi ích chung giữa các quốcgia để góp phần giữ vững độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, đồng thời tranhthủ được nguồn lực từ bên ngoài cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Vấn đề là phảixác định rõ thời cơ và thách thức, về xu hướng phát triển của thế giới, về xácđịnh đối tác, đối tượng trên từng vấn đề cụ thể

Với cách tiếp cận và nhận thức như vậy, đối ngoại gắn với nhiệm vụ bảođảm an ninh, củng cố quốc phòng và xây dựng quân đội nhân dân thời kỳ mớiphải dựa trên những nhiệm vụ cụ thể mà Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8 BanChấp hành Trung ương khoá XI về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc đã đề ra, đó là:Bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổquốc; bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ XHCN; bảo vệ sự nghiệp đổimới, công nghiệp hoá, hiện đại hoá; bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc; bảo vệ anninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và nền văn hoá; giữ vững ổn.định chính trị

và môi trường hoà bình để xây dựng, phát triển đất nước theo định hướngXHCN

b) Cơ sở khách quan quan điển, chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam, chính sách của Nhà nước về đối ngoại gắn với quốc phòng, an ninh

Kết hợp giữa công tác đối ngoại với quốc phòng, an ninh là yêu cầukhách quan nhằm huy động được sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc, cả chế

độ, các cấp, các ngành, các lực lượng cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đấtnước, hội nhập quốc tế

- Cơ sở lý luận

Từ quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về quan

hệ quốc tế và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa:

Chủ nghĩa Mác - Lênin đã khẳng định giữa kinh tế - chính trị - văn hóaquốc phòng - an ninh - đối ngoại tồn tại khách quan, có quan hệ chặt chẽ, hợpthành một hệ thống, tác động và thúc đẩy sự phát triển của đời sống xã hội

Sức mạnh phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc là sức mạnh tổng hợp củacác lĩnh vực trong nước kết hợp với sức mạnh thời đại Sức mạnh mỗi lĩnh vực

là kết quả sự tác động tổng hợp của các yếu tố trong lĩnh vực và sự tác động củatất cả các lĩnh vực khác trong hệ thống đó Sức mạnh của đối ngoại, quốcphòng, an ninh là kết quả tổng hợp của các yếu tố trong bản thân mỗi lĩnh vực

và tác động của tất cả các lĩnh vực khác trong đời sống xã hội

V.I.Lênin khẳng định phải mở rộng quan hệ quốc tế nhằm thu hút nguồnvốn, tri thức, kinh nghiệm của các chuyên gia tư sản Song quá trình mở rộngquan hệ quốc tế nhằm thu hút nguồn vốn, tri thức, kinh nghiệm của các chuyêngia tư sản phải đi liền với nâng cao cảnh giác cách mạng, tăng cường quốcphòng, an ninh bảo vệ đất nước, sẵn sàng và kiên quyết đập tan mọi âm mưu,thủ đoạn, hành động phá hoại của các thế lực thù địch

Khái niệm về sự gắn kết giữa công tác đối ngoại và quốc phòng, an ninh

là sự gắn kết toàn diện, chặt chẽ giữa vị trí, vai trò, mục tiêu, nhiệm vụ, lựclượng, biện pháp của lĩnh vực đối ngoại và quốc phòng, an ninh nhằm tạo nênsức mạnh tổng hợp góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu của sự nghiệp xâydựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Đây là những lĩnh vực vốn

có quan hệ mật thiết, là nhân tố quan trọng trong sức mạnh tổng hợp của sựnghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Sự gắn kết giữa chúng là sự tác động biện chứng đồng thời là nhân tố tácđộng mạnh mẽ tới các lĩnh vực khác của đời sống xã hội Công tác đối ngoại cóvai trò chủ thể trong việc gắn kết khi chúng ta xác định chủ trương chính sáchđối ngoại, tuy vậy chúng ta cũng không đề cao, nhấn mạnh, tuyệt đối hóa vai tròchủ thể của đối ngoại mà phải nhìn nhận nó từ góc độ sức mạnh tổng hợp Sựgắn kết là nhân tố cơ bản, quan trọng để cho đối ngoại hoàn thành mục tiêunhiệm vụ của mình, với vai trò quan trọng của quốc phòng, an ninh nó sẽ tácđộng đến lĩnh vực đối ngoại và mọi lĩnh vực khác Sự gắn kết phải là sự thốngnhất biện chứng của các hoạt động đó đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sảnViệt Nam, quản lý của Nhà nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa, phát huy vai tròlàm chủ của nhân dân, gắn chặt với điều kiện lịch sử cụ thể của cuộc đấu tranhgiai cấp, dân tộc ở nước ta hiện nay

Tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh bao gồm hệ thống các quan điểm vềđường lối chiến lược, sách lược đối với các vấn đề quốc tế và quan hệ quốc tế,

về chính sách và hoạt động đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta Trong suốt

cuộc đời hoạt động cách mạng, Hồ Chí Minh không ngừng phấn đấu vì hòabình, độc lập dân tộc, dân chủ và chủ nghĩa xã hội cho đất nước, vì hòa bình,hữu nghị, dân chủ và tiến bộ xã hội cho toàn thể nhân loại Giữ vững độc lập, tựchủ, hòa bình và đoàn kết quốc tế; kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thờiđại; “thêm bạn bớt thù”, “dĩ bất biến ứng vạn biến”, chủ động, tích cực mở rộngquan hệ hợp tác với tất cả các nước, coi trọng quan hệ thân thiện, hữu nghị, hợptác với các nước láng giềng, các nước trong khu vực; xử lý đúng đắn mối quan

hệ với các nước lớn là những nội dung cốt lõi trong tư tưởng Hồ Chí Minh vềđối ngoại Đồng thời là cơ sở nền tảng tư tưởng đường lối, chính sách đối ngoạicủa Đảng và Nhà nước ta

Khi phân tích mối quan hệ giữa các lĩnh vực kinh tế chính trị văn hóa quốc phòng - an ninh với đối ngoại Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ “thực lực

-là cái chiêng mà ngoại giao -là cái tiếng”, quan điểm này thể hiện tính sáng tạo,tầm nhìn chiến lược trong vận dụng thế giới quan, phương pháp luận cáchmạng, khoa học vào nhận thức và giải quyết mối quan hệ biện chứng giữa đốingoại ngoại giao với phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh;kết hợp đấu tranh chính trị - đấu tranh kinh tế - đấu tranh quân sự - đấu tranhvăn hóa - đấu tranh ngoại giao vào điều kiện cụ thể cuộc đấu tranh giải phóng

và bảo vệ Tổ quốc của nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản ViệtNam Tính sáng tạo và tầm nhìn của Chủ tịch Hồ Chí Minh là kết quả sự kếthừa, phát triển sáng tạo truyền thống dân tộc, tinh hoa nhân loại trên cả phươngdiện lý thuyết và thực tiễn

Đối ngoại gắn với chiến lược quốc phòng, an ninh không gây cản trở cho

sự phát triển đối với các lĩnh vực khác của đời sống xã hội, trái lại đảm bảo cho

sự phát triển bền vững của các lĩnh vực ấy, đồng thời thúc đẩy sự phát triển mọimặt của đất nước Vì thế, trong quá trình đối ngoại gắn liền với quốc phòng, anninh cần lưu ý thỏa đáng đến những yêu cầu đặc thù của mỗi lĩnh vực để tìm ranhững cơ chế và biện pháp thích hợp nhằm phát huy được cao độ thế mạnh vàtiềm năng riêng của từng ngành, từng lĩnh vực, hướng tới phục vụ yêu cầuchung của quốc gia, dân tộc Mặt khác, các ngành, các lĩnh vực khác đều có

nhiệm vụ tham gia vào quá trình gắn kết đối ngoại, quốc phòng, an ninh.

Đối ngoại gắn với quốc phòng, an ninh mang tính chủ động, sáng tạo cao

để nhân lên, hợp lại sức mạnh của những mặt đồng thuận, tìm được lời giải chonhững mâu thuẫn phát sinh trong quá trình gắn kết để tạo ra động lực thúc đẩy

sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc phát triển Sự tích cực, chủ động trongquá trình đối ngoại với quốc phòng, an ninh sẽ đặt ra cho mỗi lĩnh vực phải luôn

tự tìm tòi để đổi mới nội dung, phương thức kết hợp mới nhằm nâng cao hiệuhoàn thành mục tiêu trong mọi điều kiện hoàn cảnh của đất nước, khu vực vàthế giới

Công tác đối ngoại góp phần củng cố, tăng cường sức mạnh quốc phòng

-an ninh của đất nước Kinh nghiệm lịch sử cho thấy, nếu không có sự bảo đảmcủa quốc phòng, an ninh thì không thể tạo dựng được sự phát triển của kinh tế -

xã hội và do đó, không thể phát huy được sức mạnh trong nước cho hoạt độngđối ngoại Nhưng mặt khác, đối ngoại luôn đóng vai trò chủ động và có hiệuquả trong việc củng cố môi trường quốc tế có lợi cho xây dựng đất nước, tăngcường, củng cố quốc phòng, đảm bảo an ninh quốc gia

Đối ngoại rộng mở nâng cao vị thế, vai trò của đất nước trên trường quốc

tế, tăng cường quan hệ hợp tác, sự hiểu biết, tin cậy lẫn nhau giữa Việt Nam vàcác nước khác, thêm bạn, bớt thù, phá thế bị bao vây, cô lập

Công tác đối ngoại thúc đẩy quá trình hội nhập quốc tế, khai thác ngoạilực, tăng cường tiềm lực quốc phòng, an ninh, thực hiện thắng lợi sự nghiệpcông nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hộichủ nghĩa