Tạo ra trong tri thức học sinh những biểu tượng về con người và hoạtđộng của họ trong bối cảnh thời gian, không gian xác định, trong những điều kiệnlịch sử cụ thể luôn là đích hướng tới
Trang 1A PHẦN MỞ ĐẦU
Cĩ thể thấy đấy là do sự phát triển của thời đại, sự hội nhập của thế giới, sự bùng
nổ của truyền thơng hiện đại, điều đĩ đã tác động khơng nhỏ đến suy nghỉ và tìnhcảm của học sinh, chỉ thích khám phá những gì mới mẽ, kì thú chứ khơng thíchngược dịng quá khứ tìm hiểu về lịch sử dân tộc Cĩ đơi khi các em nghĩ rằng đây
là một bộ mơn phụ khơng cần phải đầu tư nhiều, chỉ cần học bài là được, chínhsuy nghĩ đĩ, đã đưa các em đến với giờ học sử trong tình trạng “ bị gị bĩ”, “ bị oép” tiếp thu kiến thức một cách thụ động Để rồi để khi về nhà, các em học bài sơsài, học vẹt, học để đối phĩ, rồi khi trả bài chỉ quên một từ là quên hết cả bài Kếtquả là các em khơng nắm được kiến thức cơ bản, khơng hiểu tường tận bản chấtcủa sự kiện và cuối cùng là khơng hiểu gì vế lịch sử dân tộc Tuy nhiên, nĩi vậyphần lỗi khơng thuộc về các em hết, vì suy cho cùng, người giáo viên cũng phảigánh phần trách nhiệm trước những thực trạng này Cĩ khơng ít giáo viên vẫnduy trì thĩi quen thuyết giảng theo lối truyền thống, truyền thụ thức một cách thụđộng, áp đặt hiểu biết, chưa mạnh dạn khái thác hết tác dụng của đồ dùng dạy
Trang 2học, hạn chế sử dụng phương pháp mới,… chính điều đó đã ảnh hưởng khôngnhỏ đến khả năng tiếp thu kiến thức, gây sự hứng thú, hấp dẫn, thuyết phục các
em học sinh Vậy làm thế nào để khắc phục tình trạng trên, làm thế nào để giữagiáo viên và học sinh có sự hoà hợp trong giảng dạy và học tập, nâng dần chấtlượng bộ môn lịch Sử ? Đấy chính là vấn đề người viết muốn đặt ra, để đi tìmgiải pháp thích đáng, nhằm giúp học sinh hứng thú hơn đối với bộ môn Lịch sử ởtrường phổ thông trong bối cảnh xã hội hiện nay
II LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Học tập lịch sử là quá trình nhận thức những điều đã diễn ra trong quá khứcủa xã hội, về hiện tại và chuẩn bị cho tương lai Khi nghiên cứu các hiện tượng tựnhiên, người ta có thể trực tiếp quan sát chúng trong thiên nhiên hoặc trong phòngthí nghiệm Khác với giới tự nhiên, lịch sử xã hội loài người không thể trực tiếpquan sát và cũng không thể khôi phục lại diễn biến của nó trong phòng thí nghiệmđược Đặc trưng nổi bật của nhận thức lịch sử là con người không thể tri giác trựctiếp những gì thuộc về quá khứ Mặt khác, lịch sử là những sự việc đã diễn ra, làhiện thực trong quá khứ, là tồn tại khách quan, không thể “phán đoán”, “ suyluận”, …để biết lịch sử Vì vậy nhiệm vụ đầu tiên, tất yếu của bộ môn lịch sử ởtrường phổ thông là tái tạo lịch sử, tức là cho học sinh tiếp xúc với những chứng
cứ vật chất, những dấu vết quá khứ thông qua những hình ảnh trực quan, hiện vậtlịch sử, … để tái hiện lịch sử hoạt động của con người một cách cụ thể, sinh động,chính xác Tạo ra trong tri thức học sinh những biểu tượng về con người và hoạtđộng của họ trong bối cảnh thời gian, không gian xác định, trong những điều kiệnlịch sử cụ thể luôn là đích hướng tới của người giáo viên giảng dạy bộ môn này Như vậy việc giảng dạy lịch sử không phải là vấn đề đơn giản, để đạtđược những mục tiêu nói trên đòi hỏi giữa giáo viên và học sinh phải có phươngpháp dạy và học đúng đắn, phù hợp với đặc trưng bộ môn Như ta đã biết theo
Trang 3phương pháp dạy học truyền thống, một tiết dạy lịch sử, giáo viên thường thuyếtgiảng, đặt câu hỏi, vẽ sơ đồ, dùng hình ảnh minh họa,… để tái hiện lịch sử mộtcách thụ động, không đạt hiệu quả cao, không kích thích tinh thần học tập vànghiên cứu bộ môn của các em Chính vì vậy mà theo xu hướng đổi mới giáo dụchiện nay, một tiết dạy hiệu quả phải làm sao khắc phục những nhược điểm trên,đồng thời người giáo viên phải được thực hành được phương pháp dạy học tíchcực, chủ động, gây hứng thú thật sự trong học tập lịch sử ở các em Có như vậy,giờ học lịch sử không còn khô khan, nhàm chán, đạt được hiệu quả cao trong dạy
và học Đó cũng là lí do mà tôi chọn đề tài “Vận dụng phương pháp mới kết hợp
sử dụng phương tiện trực quan nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong dạy học lịch sử lớp 8” Tôi viết đề tài này với mong muốn
đóng góp một phần kinh nghiệm của mình trong sự nghiệp giáo dục, nâng cao dầnchất lượng giảng dạy bộ môn lịch sử ở trường THCS
III MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ :
1 Mục đích:
- Như trên đã nêu, đề tài này hướng đến một mục đích quan trọng là vậndụng các phương pháp mới kết hợp với việc sử dụng phương tiện trực quannhằm phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo gây hứng thú học tập lịch sửcủa học sinh Ngoài ra đề tài này còn hướng đến việc sử dụng các phương pháplinh hoạt của thầy cô giáo với sự trợ lực của một số phương tiện và trang thiết
bị tự tạo nhằm gây sự chú ý của học sinh
- Đồng thời đề tài này xin phép trình bày một số trò chơi và phương phápthực tiễn nhằm kích thích việc học tập lịch sử của học sinh
2 Nhiệm vụ:
- Mong muốn nâng cao hơn nữa vai trò, trách nhiệm của người giáo viêndạy lịch sử
Trang 4- Khai thác và tận dụng triệt để đồ dùng dạy học hiện có, phù hợp với môitrường hoàn cảnh của từng đơn vị Tìm tòi, sáng tạo các đồ dùng dạy học kíchthích sự hứng thú của các em học sinh.
- Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh thông qua nhữnghoạt động cụ thể của giáo viên
- Tạo nên mối quan hệ gắn bó, gần gũi giữa giảng dạy của giáo viên và họctập của học sinh
- Xây dựng không khí lớp học sôi nổi, tạo hứng thú học tập cho học sinh
IV PHẠM VI VÀ GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI
- Do hạn định về năng lực cũng như thời gian nên đề tài này chủ yếu chỉtập trung vào các bài dạy ở chương trình thay sách giáo khoa lịch sử lớp 8
- Riêng phần các phương pháp và trò chơi lịch sử, tham quan thực tế có thểvận dụng rộng rãi cho các tiết dạy lịch sử ở các lớp
V TÍNH MỚI CỦA ĐỀ TÀI
- Đề tài này nêu lên các phương pháp mới nhằm tạo tính tích cực, chủ động,sáng tạo của học sinh
Trang 5A CƠ SỞ KHOA HỌC (LÝ LUẬN )
B THỰC TRẠNG
Trong trường phổ thông, môn Sử với nhiệm vụ chính trị,
giáo dục là vũ khí sắc bén phục vụ đắc lực cho sự nghiệp cách mạng, với đặc trưng thông qua số liệu, sự kiện và bối cảnh lịch sử hình thành lòng yêu nước, yêu nhân dân, tự hào dân tộc, biết ơn các vị anh hùng… Là một môn học gắn liền, có liên quan mật thiết với văn học: Có khả năng và nhiệm vụ giáo dục, giáo dưỡng to lớn nhằm phát triển con người học sinh toàn diện về kiến thức, về thế giới quan, nhân sinh quan, đạo đức tư tưởng, tình cảm cũng như về năng lực tư duy và ngôn ngữ.
b)Đối tượng nghiên cứu:
-Hoạt động chỉ đạo của Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng chuyên môn và tổ trưởng chuyên môn.
-Hoạt động giảng dạy của giáo viên bộ môn.
-Hoạt động học tập bộ môn của học sinh.
-Dạy học theo hướng “Lấy học sinh làm trung tâm” áp dụng vào một giai đoạn Lịch Sử cụ thể ở nhà trường.
-Môi trường văn hoá xã hội nơi nghiên cứu.
C NỘI DUNG CHÍNH
CỰC, CHỦ ĐỘNG, SÁNG TẠO, HỨNG THÚ HỌC TẬP
LỊCH SỬ.
Trang 6I PHƯƠNG PHÁP TRỰC QUAN KẾT HỢP VỚI VẤN ĐÁP TÌM TÒI:
1 Khái quát:
Là việc giáo viên dùng một hệ thống câu hỏi được sắp xếp hợp lý kếthợp với hình ảnh trực quan cho học sinh quan sát gây sự tập trung chú ý của họcsinh Giáo viên dễ dàng hướng dẫn học sinh từng bước tìm tòi phát hiện ra bảnchất của sự vật, tính quy luật của hiện tượng đang tìm hiểu sẽ kích thích sự hammuốn hiểu bết của học sinh Đối với hoạt động này có thể tổ chức trao đổi ý kiếnmột cách sinh động giữa thầy với cả lớp, có khi giữa trò với trò, nhằm giải quyếtvấn đề theo yêu cầu bài học cần truyền thụ Như vậy giáo viên giống như người
tổ chức điều khiển lớp học tìm tòi, còn học sinh là người tự lực phát hiện kiếnthức mới Phương pháp này có tác dụng tích cực buộc học sinh nghe, thấy và nóinhư các em đang làm sống lại những sự kiện, hiện tượng lịch sử trong quá khứkhi kết thúc cuộc đàm thoại học sinh vừa nắm được kiến thức bài học vừa cóniềm vui của sự khám phá, trưởng thành thêm một bước về trình độ tư duy
Hiện nay, theo phương pháp giảng dạy mới, việc sử dụng phương tiện trựcquan như tranh ảnh, lược đồ, sơ đồ,… không còn mang tính chất minh hoạ nhưtrước mà nó trở thành phương tiện để khai thác kiến thức, giúp học sinh tiếp thubài tốt hơn
Như vậy phương pháp trực quan kết hợp với vấn đáp tìm tòi là rất cần thiết
và phù hợp với xu hướng đổi mới hiện nay
2 Phạm vi sử dụng: Phương pháp này được sử dụng rộng rãi trong các tiết
dạy lịch sử ở các khối lớp, không giới hạn ở một tiết dạy nào cả
3 Chuẩn bị:
Trang 7- Giáo viên phải chuẩn bị trước tranh ảnh, lược đồ, sơ đồ, hoặc đồ dùng cóliên quan đến tiết dạy.
- Đặt hệ thống câu hỏi chặt chẻ, để khai thác nội dung đồ dùng dạy học
4.Tiến hành: Giáo viên treo tranh ảnh, lược đồ, đồ dùng có liên quan đếnbài dạy hoặc chiếu trên đèn chiếu, powerpoint, Học sinh quan sát, khai thác nộidung trên đồ dùng bằng cách trả lời các câu hỏi vấn đáp của giáo viên
5.Ví dụ :
* Ví dụ 1 :
- Khi dạy bài 3 Xã hội nguyên thuỷ ( Lịch sử lớp 6 ) Ở phần mục 1:Con người xuất hiện như thế nào ?
Dạy phần này, tôi thực hiện các bước:
- Giáo viên treo tấm ảnh vượn cổ và cuộc sống của người vượn cổ chohọc sinh quan sát và đặt câu hỏi
- Học sinh quan sát tranh, và trả lời các câu hỏi của giáo viên để tìmhiểu về cuộc sồng của người nguyên thuỷ
Trang 8Hình ảnh người vượn cổ
Hình ảnh cuộc sống người vượn cổ
Trang 9+ Giáo viên hỏi:Vượn cổ sống cách đây khoảng bao nhiêu năm?.
+ Học sinh trả lời: Họ sống cách đây hàng chục triệu năm
+ Giáo viên hỏi tiếp: Họ sống ở đâu ?
+ Học sinh trả lời: Ở những khu rừng rậm
+ Giáo viên hỏi: Họ sống nhờ vào gì ?
+ Học sinh trả lời: Nhờ vào hái lượm, săn bắt
+ Giáo viên hỏi: Họ dùng gì để hái lượm, săn bắt
+ Học sinh trả lời: Dùng cành cây, hòn đá, vũ khí tự tạo hoặc có sẵntrong tự nhiên
+ Giáo viên hỏi: Tổ chức sống của họ như thế nào?
+ Học sinh trả lời: Sống thành bầy đàn
+ Giáo viên hỏi: Em có nhận xét gì về cuộc sống của họ ?
- Tất cả các câu hỏi vấn đáp nêu trên học sinh phải dựa vào tranh để trảlời, vì vậy đòi hỏi các em phải tập trung chú ý quan sát tranh trên bảng, điều nàygiúp các em thoát li sách giáo khoa không phải trả lời một cách máy móc Và vớimột hệ thống câu hỏi này sẽ dẫn dắt học sinh từng bước giải quyết được vấn đềtìm hiểu cuộc sống của người vượn cổ
* Ví dụ 2 :
- Khi dạy bài 12 Nhà nước Văn Lang ( Sách giáo khoa lịch sử 6) Ở mục
1 Nhà nước Văn Lang ra đời trong hoàn cảnh nào?
+ Dạy phần này tôi chủ yếu sử dụng lược đồ, tranh ảnh để khai thác kiếnthức về hoàn cảnh dẫn đến sự ra đời nhà nước Văn Lang cụ thể như sau:
Trang 10+ Tôi sử dụng lược đồ “ Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ Việt Nam ”và đặt cáccâu hỏi vấn đáp học sinh dựa trên lược đồ để trả lời
Lược đồ: Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ Việt Nam
- Tôi đặt các câu hỏi nêu vấn đề :
+ Giáo viên : Nhìn vào lược đồ em hãy cho biết khi sản xuất nông nghiệpphát triển cư dân việt cổ sống tập trung chủ yếu ở đâu ?
+ Học sinh trả lời: Đồng bằng ven sông lớn ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộngày nay
+ Giáo viên : Sau đó giáo viên yêu cầu học sinh lên xác định các con sônglớn ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ đã có con người sinh sống
+ Giáo viên hỏi: Việc mở rộng nghề nông trồng lúa nước ven sông cóthuận lợi và khó khăn gì?
- Giáo viên đặt các câu hỏi gợi mở để hướng học sinh trả lời được nhữngthuận lợi và khó khăn
Trang 11 Thuận lợi : Đất đai màu mỡ Sản xuất nông nghiệp phát triển Một
số người giàu được bầu chọn làm người đứng đầu, người nghèo rơi vào cảnh nô tì
Mâu thuẫn xã hội nảy sinh
+ Học sinh: Nhìn vào tranh trả lời
+ Giáo viên : Yêu cầu học sinh quan sát hình 2 và hỏi, bức tranh gợi cho emnhớ lại mẩu chuyện gì ?
+ Học sinh: Chuyện Sơn Tinh - Thuỷ Tinh
+ Giáo viên: Chuyện Sơn Tinh - Thuỷ Tinh nói lên những hoạt động gì củanhân dân ta hồi đó?
Trang 12+ Học sinh: Chống lũ lụt, bảo vệ mùa màng.
+ Giáo viên: Tiếp lời của học sinh và giải thích thêm Thuỷ Tinh tượng trưngcho nước lũ, Sơn Tinh tượng trưng cho con đê khi nước lũ dâng cao dân ta phảiđắp đê
+ Giáo viên đặt các câu hỏi gợi mở để thấy được công việc đắp đê làm thuỷlợi rất khó khăn ( Việc đắp đê dể hay khó, một người làm có được không ?, vậyphải giải quyết như thế nào ?, )
+ Học sinh: Phải đoàn kết, cùng nhau làm,…
+ Giáo viên: Vậy ai sẽ là người đứng ra đãm nhiệm vai trò tập hợp nhân dânđắp đê ?
+ Học sinh: Trả lời theo suy nghĩ riêng của mình Giáo viên : Giải thích thêm,
bổ sung ý kiến của các em để đi đến kết luận việc làm thuỷ lợi đòi hỏi con ngườiphải đoàn kết, cùng nhau làm và cần phải có người đứng đầu chỉ huy, vậy việcthành lập nhà nước là điều rất cần thiết
+ Giáo viên cho học sinh xem hình các loại vũ khí bài 11 và các hình sau:
Dao găm Mũi giáo đồng Đông Sơn
Trang 13+ Giáo viên: Nhìn vào hình em hãy cho biết đây là những hiện vật gì?
+ Học sinh tự trả lời theo nhận biết của mình
+ Giáo viên giải thích thêm đây là dao gâm và mũi giáo đồng thuộc văn hoáĐông sơn
+ Giáo viên đặt câu hỏi tư duy: Tại sao trong thời gian này ta lại sử dụng vũ khí
? Em suy nghĩ gì về điều này, liên hệ các loại vũ khí ấy với truyện Thánh Gióng ?(Giáo viên cho học sinh kể chuyện Thánh Gióng )
* Như vậy qua phần trình bày trên cho ta thấy được việc sử dụng lược đồ,
tranh ảnh kết hợp với các câu hỏi gợi mở, tư duy, chuyện kể lịch sử sẽ phần nàogiúp cho các em dựng lại những hình ảnh nước ta trước khi nhà nước ra đời và sựcần thiết phải thành lập nhà nước văn Lang
II PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI
Trang 14- Phương pháp này sử dụng ở các bài có thể đưa ra các tình huống, các sựkiện lịch sử đơn giản như ở bài khởi nghĩa Hai Bà Trưng, khởi nghĩa Bà Triệu,chiến thắng Bặc Đằng của Ngô Quyền năm 938,….
- Với phương pháp này giáo viên có thể sử dụng ở các câu lạc bộ sử học,sinh hoạt chuyên đề,…dể cuốn hút học sinh tham gia
3 Chuẩn bị:
- Giáo viên tự chuẩn bị hoặc nhờ học sinh chuẩn bị các trang phục, phụtrang cho vai diễn phù hợp với tình huống đặt ra
- Nếu có điều kiện có thể hoá trang cho học sinh thành các nhân vật lịch sử
để tình huống biểu diễn được sinh động hơn
Trang 15- Tổ 3, 4 đóng vai người dân.
+ Tôi còn yêu cầu học sinh chuẩn bị sản vật: Sừng tê, Ngà voi, Ngọc trai,
em mà vẫn đảm bảo được yêu cầu đặt ra
- Việc chuẩn bị phục trang, hiện vật giáo viên nên hướng dẫn học sinh tựlàm, để tạo sự khéo léo, óc sáng tạo ở các em
- Đóng vai ở tình huống này chúng ta không áp đặt học sinh phải đóngtheo ý của giáo viên, học sinh có thể sáng tạo nhưng vẫn đảm bảo được ýchính là cảnh dân ta bị bọn nhà Hán bóc lột Ví dụ học sinh có thể đóng vaicảnh người dân ăn mặc rách rưới đói khổ đang cống nạp sản vật quý: Sừng tê,ngà voi, ngọc trai,… cho tên thái thú Tô Định nhưng tên này còn hạ lệnh cholính đánh họ vì chúng cho rằng sản vật quá ít
Trang 16
Hình minh hoạ 1
Hình minh hoạ 2
Trang 17- Sau khi kết thúc vai diễn giáo viên đặt câu hỏi
+ Giáo viên hỏi: Qua tình huống trên em hãy cho biết nhân dân Châu Giao bịnhà Hán bóc lột như thế nào?
+ Học sinh trả lời: Bắt dân ta nộp thuế, cống nạp sản vật quý, …
+ Giáo viên hỏi tiếp: Thái độ của quan quân nhà Hán đối với nhân dân ta? + Học sinh suy nghĩ trả lời: Quan quân nhà Hán đối xử tàn bạo với dân ta + Giáo viên hỏi tiếp: Với chính sách bóc lột đó đời sống nhân dân ta như thếnào? Thái độ của họ đối với nhà Hán?
+ Học sinh trả lời: Đời sống nhân dân ta khốn khổ → họ câm ghét nhà Hán
III PHƯƠNG PHÁP TRÌNH BÀY DIỄN BIẾN TRẬN CHIẾN TRÊN LƯỢC ĐỒ CÂM
1.Khái quát: Theo phương pháp dạy học truyền thống, khi trình bày diễn
biến một trận đánh nào đó giáo viên thường sử dụng lược đồ điền đầy đủthông tin để tường thuật Với cách dạy này học sinh tiếp thu kiến thức mộtcách máy móc thụ động, khó hình dung được khí thế hào hùng của trận đánh.Còn ngày nay theo xu hướng đổi mới giáo dục, phát huy tính tích cực, chủđộng, sáng tạo ở học sinh, thì trình bày diễn biến không đơn thuần là thuyếtgiảng mà là sự kết hợp linh hoạt giữa hoạt động của giáo viên và học sinh Cónghĩa là khi dạy diễn biến giáo viên sử dụng lược đồ câm, vừa trình bày, vừagắn các ký hiệu trên lược đồ hoặc hướng dẫn học sinh trình bày diễn biến trênlược đồ câm có như vậy thì giờ học mới sinh động, hấp dẫn, học sinh dể dàngkhắc sâu kiến thức
Trang 182 Phạm vi sử dụng: Phương pháp này được sử dụng rộng rãi trong phần
trình bày diễn biến các tiết dạy lịch sử ở các khối lớp, không giới hạn ở mộttiết dạy nào cả
tự trình bày diễn biến trên lược đồ câm
- Học sinh có thể trình bày lại diễn biến ở phần củng cố bài học
5.Ví dụ: Khi dạy bài 21 Khởi nghĩa Lý Bí Nước Vạn Xuân ( 542- 602 ) ở
mục 2 Khởi nghĩa Lý Bí Nước Vạn Xuân thành lập ( lịch sử lớp 6 ).Tôi thựchiện như sau:
+ Chuẩn bị các kí hiệu và mũi tên có dán băng keo hai mặt phía dưới:
Nơi Lý Bí phất cờ khởi nghĩa
Nơi hào kiệt khắp nơi ủng hộ cuộc khởi nghĩa của Lý Bí
Thành Long Biên
Trang 19
Quân Lý Bí tấn công.
Quân ta thắng lớn
Quân Lương tấn công
Quân Lương rút lui
+ Giáo viên chuẩn bị lược đồ câm, có bọc ni lông bên ngoài để khi trình bày nếu có gắn mũi tên sai thì dễ dàng tháo ra
Lược đồ : Khởi nghiã Lý Bí
- Giáo viên dựa vào lược đồ câm trình bày diễn biến như sau :
Trang 20+ Giáo viên yêu cầu học sinh xác định nơi Lý Bí dựng cờ khởi nghĩa và nơi
hào kiệt ủng hộ cuộc khởi nghĩa của Lý Bí
+ Học sinh dán lá cờ lên nơi Lý Bí dựng cờ khởi nghĩa và nơi hào kiệt ủng hộcuộc khởi nghĩa của Lý Bí
+ Giáo viên trình bày tiếp ( cũng có thể gọi học sinh trình bày ), nhờ sự ủng
hộ đó lực lượng của nghiã quân ngày càng mạnh, gần 3 tháng nghĩa quân chiếmhầu hết các quận huyện và tấn công thành Long Biên, thứ sử Tiêu Tư hoảng hốt
bỏ chạy về nước Giáo viên vừa nói vừa gắn mũi tên sau đó chốt ý cho học sinhghi bài
+ Giáo viên tiếp tục trình bày và gắn mũi tên hai sự kiện tiếp theo :
- Tháng 4 năm 542, nhà Lương kéo quân sang đàn áp, nghiã quân của Lý Bíchủ động đánh bại quân Lương và giải phóng Hoàng Châu
- Năm 543, quân Lương kéo quân sang lần hai ta chủ động đánh bại chúng ởHợp Phố
* Sau khi kết thúc bài, ở phần củng cố giáo viên có thể yêu cầu học sinh trình bày lại diễn biến trên lược đồ câm
Trang 21
Hình Minh hoạ giáo viên trình bày
