Tài liệu Thực vật một lá mầm ppt

với bao hoa và gân lá song song điển hình của thực vật một lá mầm Họ lớn nhất trong nhóm này cũng là họ lớn nhất trong thực vật có hoa là họ Phong lan Orchidaceae, nhưng họ này đôi khi đ

Thực vật

một lá mầm

Thực vật một lá mầm là một nhóm các thực

vật có hoa có tầm quan trọng bậc nhất, chiếm

phần lớn trên Trái Đất Tầm quan trọng kinh tế của chúng không phải là sự đánh giá quá cao

Hiện nay, người ta ước tính có khoảng

50.000-60.000 loài trong nhóm này[1]

Thực vật một lá mầm

Thời điểm hóa thạch: Tiền Creta - gần đây

Hoa của cây hoa hiên

(chi Hemerocallis), với

ba phần hoa trong mỗi

vòng

Phân loại khoa học

Giới

(regnum):

Plantae

(không

phân

hạng):

Angiospermae

(không

phân

Monocots

hạng)

Các bộ

Khoảng 10; xem văn

bản

Tên đồng nghĩa

Liliopsida Scopoli

(1760)

Monocotyledoneae

Monocotyledones

Liliidae

Monocotyledon

Lúa mì, một loài thực vật một lá mầm có tầm quan trọng kinh tế

Hypoxis decumbens L với bao hoa và gân lá

song song điển hình của thực vật một lá mầm

Họ lớn nhất trong nhóm này cũng là họ lớn nhất trong thực vật có hoa là họ Phong lan

(Orchidaceae), nhưng họ này đôi khi được coi

như một bộ, với khoảng trên 20.000 loài Chúng

có hoa rất phức tạp (và nổi bật), đặc biệt thích hợp với việc thụ phấn nhờ côn trùng

Họ có tầm quan trọng kinh tế lớn nhất trong

nhóm này (và trong thực vật có hoa) là họ Hòa thảo (hay họ Cỏ, họ Lúa), với danh pháp khoa

học là Gramineae hay Poaceae Họ này bao

gồm các loại ngũ cốc (lúa, lúa mì, ngô v.v.), các loài cỏ trên các bãi chăn thả gia súc cũng như các loại tre, nứa, trúc, giang, luồng v.v Họ cỏ (thật sự) này đã tiến hóa theo hướng khác và trở

thành đặc biệt thích nghi với phương thức thụ phấn nhờ gió Các loài cỏ sinh ra nhiều hoa nhỏ

và các hoa này tập hợp lại với nhau thành bông rất dễ thấy (cụm hoa)

Một họ khác cũng đáng chú ý về mặt kinh tế là

họ Cau (hay Cọ) với danh pháp khoa học là

Palmae hay Arecaceae

Mục lục

 1 Tên gọi, đặc điểm

 2 Hình thái học, so sánh với thực vật hai lá mầm (cũ)

 3 Phân loại học

 4 Tên gọi monocots trong APG

o 4.1 Phát sinh loài

 5 Tên gọi Liliopsida

o 5.1 Trong hệ thống Takhtadjan

o 5.2 Trong hệ thống Cronquist

o 5.3 Trong hệ thống Reveal

 6 Tham khảo và liên kết ngoài

Tên gọi, đặc điểm

Tên gọi khoa học của thực vật một lá mầm là

monocotyledons có nguồn gốc từ tên gọi thực

vật học truyền thống Monocotyledones (mono =

một, cotyledon = lá mầm), do thực tế là phần

lớn các thành viên của nhóm này có một lá

mầm, hay lá phôi mầm trong hạt của chúng Nó

là đối lập với thực vật hai lá mầm (truyền thống) thông thường có hai lá mầm Tuy nhiên, việc

xem xét số lượng lá mầm không phải là đặc

điểm đáng tin cậy

Thực vật một lá mầm là một nhóm riêng biệt[2] Một trong các đặc điểm đáng tin cậy nhất là hoa của thực vật một lá mầm thuộc dạng ba đoạn, với các phần hoa được chia thành ba hay bội số của ba Ví dụ, hoa của thực vật một lá mầm có thể có 3, 6 hay 9 cánh hoa Rất nhiều thực vật một lá mầm có lá với các gân lá song song

Hình thái học, so sánh với thực vật hai lá

mầm (cũ)

Các sách giáo khoa liệt kê các khác biệt giữa

thực vật một lá mầm và thực vật hai lá mầm như

sau Nói chung thì điều này chỉ là mô hình tổng quát mà thôi chứ không phải lúc nào cũng luôn đúng và có rất nhiều ngoại lệ Các khác biệt này

là đúng nhiều hơn cho thực vật một lá mầm chứ không phải là dành cho thực vật hai lá mầm và

nó dựa trên APG:

 Hoa: Ở thực vật một lá mầm, hoa là ba đoạn

(số lượng các phần hoa trên một vòng là ba) trong khi ở thực vật hai lá mầm thì hoa là bốn đoạn hay năm đoạn (các phần của hoa là

4 hay 5 trên một vòng)

 Phấn hoa: Ở thực vật một lá mầm, phấn hoa

có một rãnh cắt hay một lỗ trong khi ở thực vật hai lá mầm là ba

 Hạt: Ở thực vật một lá mầm, phôi có một lá

mầm trong khi phôi của thực vật hai lá mầm

có hai lá mầm

Một lát cắt của củ hành, chỉ rõ các gân song

song

 Thân cây: Ở thực vật một lá mầm, các bó

mạch trong thân cây là phân tán, trong khi ở thực vật hai lá mầm thì chúng phân bổ thành vòng

 Rễ: Ở thực vật một lá mầm rễ mọc ngẫu

nhiên trong khi ở thực vật hai lá mầm các rễ phát triển từ rễ mầm

 Lá: Ở thực vật một lá mầm, Các gân lá

chính là song song, trong khi ở thực vật hai

lá mầm thì chúng có dạng mắt lưới

Tuy nhiên, các khác biệt này không phải là

chính xác và không đổi: Ở một số loài thực vật một lá mầm vẫn có những đặc trưng điển hình

của thực vật hai lá mầm hay ngược lại Có điều này là do "thực vật hai lá mầm" là một nhóm đa ngành đối với thực vật một lá mầm, và một số loài thực vật hai lá mầm có thể có quan hệ họ hàng gần với thực vật một lá mầm hơn là với các loài thực vật hai lá mầm khác Cụ thể, một vài dòng dõi phân nhánh sớm của "thực vật hai

lá mầm" chia sẻ các đặc trưng của "thực vật một

lá mầm", cho thấy các đặc điểm đó không phải

là đặc điểm chỉ của thực vật một lá mầm Khi thực vật một lá mầm được so sánh với thực vật hai lá mầm thật sự thì các khác biệt sẽ cụ thể

hơn

Phân loại học

Thực vật một lá mầm được coi là tạo ra một

nhóm đơn ngành phát sinh sớm trong lịch sử

tiến hóa của thực vật có hoa Các mẫu hóa thạch sớm nhất cho thấy các tàn tích của thực vật một

lá mầm có niên đại từ đầu kỷ Phấn Trắng

(Cretaceous)

Về danh pháp khoa học, các nhà phân loại học

có sự lựa chọn rộng rãi trong việc đặt tên cho nhóm này, do thực vật một lá mầm là nhóm có

bậc cao hơn mức họ Điều 16 của ICBN cho

phép hoặc là đặt tên theo kiểu tên gọi miêu tả hoặc là theo kiểu tên gọi được tạo ra từ tên gọi của họ được đưa vào trong đó (tên phát sinh

loài)

Trong lịch sử, thực vật một lá mầm đã từng có các danh pháp khoa học như:

 Monocotyledoneae trong hệ thống de

Candolle và hệ thống Engler

 Monocotyledones trong hệ thống Bentham

& Hooker và hệ thống Wettstein

 Lớp Liliopsida trong hệ thống Takhtajan và

hệ thống Cronquist (và trong hệ thống

Reveal)

 Phân lớp Liliidae trong hệ thống Dahlgren

và hệ thống Thorne (1992)

 Nhánh đơn ngành monocots trong hệ thống

APG và hệ thống APG II

Mọi hệ thống nói trên đều sử dụng nguyên tắc phân loại nội bộ của chính mình cho nhóm này Thực vật một lá mầm đáng chú ý như là một

nhóm có ranh giới ngoài cực kỳ ổn định (nó là một nhóm chặt chẽ và được định nghĩa tốt),

trong khi các nguyên tắc phân loại nội bộ lại cực

kỳ thiếu ổn định (theo dòng lịch sử, chưa khi

nào có hai hệ thống chính thức phù hợp với

nhau về việc các thực vật một lá mầm có quan

hệ với nhau như thế nào)

Tên gọi monocots trong APG

Dưới đây là cách hiểu tên gọi monocots theo

định nghĩa của hệ thống APG II

Trong phân loại thực vật tên gọi monocots (một

lá mầm) được áp dụng cho một nhánh đơn

ngành trong thực vật hạt kín Nó được sử dụng trong các hệ thống APG và APG II, và có lẽ đây

là các hệ thống được chấp nhận rộng rãi nhất

Các đơn vị phân loại thuộc về nhánh đơn ngành

monocots này là các thực vật được biết đến như

là "một lá mầm"

Trong phạm vi của thực vật một lá mầm, hệ

thống APG II công nhận 10 bộ và 2 họ

(Dasypogonaceae và Petrosaviaceae chưa được

xếp vào trong bộ nào) Một số trong chúng được

thừa nhận như là nhánh đơn ngành commelinids

(nhánh Thài lài), phần còn lại (đơn vị cận

ngành) đôi khi được nói đến như là "thực vật

một lá mầm cơ sở" Tuy nhiên, theo phiên bản cập nhật trên website của APG được tra cứu vào

ngày 10 tháng 4 năm 2007 thì bộ Petrosaviales chứa một họ (Petrosaviaceae) cũng đã được

công nhận[3]

Quan hệ phát sinh loài trong thực vật một lá

mầm

 Nhánh monocots cơ sở (một lá mầm cơ sở):

o bộ Acorales - bộ Xương bồ

o bộ Alismatales - bộ Trạch tả

o bộ Asparagales - bộ Măng tây

o bộ Dioscoreales - bộ Củ nâu

o bộ Liliales - bộ Loa kèn

o bộ Pandanales - bộ Dứa gai

o bộ Petrosaviales - bộ Vô diệp liên

 Nhánh commelinids (nhánh Thài lài):

o bộ Arecales - bộ Cau

o bộ Commelinales - bộ Thài lài

o bộ Poales - bộ Hòa thảo

o bộ Zingiberales - bộ Gừng

o họ Dasypogonaceae - họ Đa tu thảo

[sửa] Phát sinh loài

Dưới đây là minh họa về phát sinh loài trong

thực vật một lá mầm theo đề xuất của APG Họ Hydatellaceae, được hệ thống APG II gán vào

bộ Poales, nhưng sau đó đã được phát hiện là bị đặt sai chỗ trong nhóm monocots, và thay vì thế

nó có quan hệ gần gũi nhất với họ Súng

(Nymphaeaceae) nên đã bị loại ra khỏi bộ

Poales

nhánh monocots:

 bộ Acorales

 bộ Alismatales

Asparagales

Dioscoreales

 bộ Liliales

 bộ Pandanales

Petrosaviales

 nhánh

commelinids:

Dasypogonace

ae

 bộ Arecales

Mesangiospermae Chloranthaceae

Magnoliidae

monocots Acorales

Alismatales Petrosaviales Dioscore Pandanales Liliales

Asparagales Commelinidae (commelinids

Ceratophyllum

eudicots

[sửa] Tên gọi Liliopsida

Liliopsida là danh pháp thực vật cho một lớp

Sự công bố tên gọi này được cho là do Scopoli

(năm 1760) Tên gọi này được tạo ra bằng cách

thay thế hậu tố -aceae trong tên gọi của

Liliaceae bằng hậu tố -opsida (Điều 16 ICBN)

Mặc dù về nguyên tắc thì giới hạn của lớp này

sẽ thay đổi theo hệ thống phân loại được sử

dụng, nhưng trong thực tế thì tên gọi này có lẽ

có mối liên kết chặt chẽ với hệ thống Cronquist

cũng như hệ thống Takhtadjan tương tự như hệ

thống đầu Cả hai hệ thống này là các hệ thống

Commelinales

 bộ Poales

Zingiberales Phát sinh loài và thành phần hợp thành hiện tại của thực vật một lá mầm[4]

lớn duy nhất sử dụng tên gọi này và trong cả hai

hệ thống nó đều được dùng với ý nghĩa dành

cho nhóm được biết đến như là "thực vật một lá mầm" Các hệ thống cũ hơn dùng tên gọi

Monocotyledones, với Monocotyledoneae là

cách gọi cũ hơn (các tên gọi này có thể sử dụng

ở cấp độ bất kỳ) Các hệ thống như hệ thống

Dahlgren và hệ thống Thorne (ra đời muộn hơn

so với các hệ thống Takhtadjan và Cronquist)

nhắc đến nhóm này theo tên gọi Liliidae (tên gọi

ở cấp phân lớp) Các hệ thống mới hơn, như hệ thống APG và hệ thống APG II nhắc đến nhóm

này theo tên gọi monocots (tên gọi cho một

nhánh đơn ngành) Vì thế, trong thực tế có thể

coi như tên gọi Liliopsida được sử dụng gần

như chủ yếu trong phân loại theo hệ thống

Cronquist

[sửa] Trong hệ thống Takhtadjan

Hệ thống Takhtadjan sử dụng phép phân loại

nội bộ như sau:

 Lớp Liliopsida [= thực vật một lá mầm]

Phân lớp Liliidae

Siêu bộ Lilianae

Siêu bộ Dioscoreanae Phân lớp Commelinidae Siêu bộ Bromelianae

Siêu bộ Pontederianae Siêu bộ Zingiberanae Siêu bộ Commelinanae Siêu bộ Hydatellanae Siêu bộ Juncanae

Siêu bộ Poanae

Phân lớp Arecidae

Siêu bộ Arecanae

Phân lớp Alismatidae Siêu bộ Alismatanae

Phân lớp Triurididae Siêu bộ Triuridanae

Phân lớp Aridae

Siêu bộ Aranae

Siêu bộ Cyclanthanae Siêu bộ Pandananae

Siêu bộ Typhanae

[sửa] Trong hệ thống Cronquist

Phân loại nội bộ trong hệ thống Cronquist là:

 Lớp Liliopsida [= thực vật một lá mầm]

Phân lớp Alismatidae

Bộ Alismatales

Bộ Hydrocharitales

Bộ Najadales

Bộ Triuridales

Phân lớp Arecidae

Bộ Arecales

Bộ Cyclanthales

Bộ Pandanales

Bộ Arales

Phân lớp Commelinidae

Bộ Commelinales

Bộ Eriocaulales

Bộ Restionales

Bộ Juncales

Bộ Cyperales

Bộ Hydatellales

Bộ Typhales

Phân lớp Zingiberidae

Bộ Bromeliales

Bộ Zingiberales

Bộ Liliidae

Bộ Liliales

Bộ Orchidales

[sửa] Trong hệ thống Reveal

Phân loại nội bộ trong hệ thống Reveal là:

 Lớp 3 Liliopsida

Phân lớp 1 Alismatidae

Siêu bộ 1 Butomanae

Siêu bộ 2 Alismatanae

Phân lớp 2 Triurididae

Phân lớp 3 Aridae

Siêu bộ 1 Acoranae

Siêu bộ 2 Aranae

Siêu bộ 3 Cyclanthanae

Siêu bộ 4 Pandananae

Phân lớp 4 Liliidae

Phân lớp 5 Arecidae

Siêu bộ 1 Arecanae

Phân lớp 6 Commelinidae Siêu bộ 1 Bromelianae

Siêu bộ 2 Pontederianae Siêu bộ 3 Commelinanae Siêu bộ 4 Hydatellanae Siêu bộ 5 Typhanae

Siêu bộ 6 Juncanae

Phân lớp 7 Zingiberidae Siêu bộ 1 Zingiberanae