Vẻ đẹp trong ca khúc của nhạc sĩ văn cao

Ở độ tuổi mà con người ăn còn chưa no, lo còn chưa tới, lại trong những năm cuối của thập niên 30 khi đất nước đang diễn ra vs nhiều mảng tối của lịch sử, thì có một chàng thư sinh 16 tu

Đề bài: Vẻ đẹp trong ca khúc của nhạc sĩ Văn Cao

1 Đôi nét về nhạc sĩ Văn Cao:

Nhạc sĩ Văn Cao tên đầy đủ là Nguyễn Văn Cao (1923-1995) sinh ra tại Hải Phòng, quê gốc ở Nam Định Ông là một nhạc sĩ, họa sĩ, thi sĩ và là chiến sĩ biệt động ái quốc ng VN Văn Cao dc xem là hình mẫu thiên tài trg lsu văn nghệ VN, tài năng nghệ thuật đa dạng mang tính tổng hợp cao giữa văn chương – hội họa – âm nhạc của ông đã sớm có những thành tựu đột khởi ngay từ mười tám đôi mươi Không dc đào tạo một cách thực sự chuyên sâu nhưng những thành tựu trg lĩnh vực âm nhạc và hội họa đều bắt nguồn từ tài năng bẩm sinh vốn có của ông, Nhiều ng thường nhắc đến ông như một nghệ sĩ đa tài, thích “lãng du” qua những “địa hạt” nghệ thuật khác nhau Nhưng vì lí do nào đó mà những đóng góp về thơ ca và hội họa k đc nhắc đến nhiều như trg thành tựu âm nhạc Tuy sáng tác k nhiều nhưng về mặt chất lượng chúng có ảnh hưởng mang tính định hướng và nền móng cho sự phát triển của đời sống văn nghệ VN Văn Cao dc đánh giá là một trong ba nhạc sĩ nổi bật nhất của nền âm nhạc hiện đại VN trg thế kỉ XX, là “cây cổ thụ 3 ngọn” của nền nghệ thuật VN Năm 1996, một năm sau khi mất, Văn Cao dc tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh trg đợt trao giải đầu tiên Ông là tác giả của “Tiến quân ca” – quốc ca chính thức của nc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa VN

2 Vẻ đẹp trong ca khúc của Văn Cao:

Sự nghiệp âm nhạc của Văn Cao dc chia thành 2 mảng chính: tình ca và hùng ca, không những thế ông còn viết khí nhạc dành cho piano và sáng tạc nhạc phim

 Tình ca:

Tình ca là bài hát về tình yêu, về những cung bậc cảm xúc của con ng khi yêu, đó có thể là một tình yêu lãng mạn, hạnh phúc, vui vẻ hay thậm chí là những đau khổ, hối hận, buồn bã sau 1 cuộc tình chia li

Một số bản tình ca của nhạc sĩ Văn Cao:

- Buồn tàn thu

- Suối mơ

- Chiều mưa công viên

- Thiên thai

- Cung đàn xưa

- Trương Chi

- Bến Xuân

- Làng tôi

- Thu Cô Liêu …

Nhạc sĩ Văn Cao viết những bản tình ca đầu tiên từ cuối thập niên 30, khi nền tân nhạc Việt Nam còn đang giai đoạn hình thành “Buồn tàn thu” là ca khúc đầu tiên dc ông sáng tác viết vào năm 1939 khi mới 16t với những ca từ vô cùng lãng mạn đã làm chấn động công chúng yêu nghệ thuật ở Hải Phòng và Thủ đô Hà Nội Cũng từ đó Văn Cao nổi danh từ đây

Ở độ tuổi mà con người ăn còn chưa no, lo còn chưa tới, lại trong những năm cuối của thập niên 30 khi đất nước đang diễn ra vs nhiều mảng tối của lịch sử, thì có một chàng thư sinh 16 tuổi

đã sáng tác nên ca khúc đạt dấu mốc cho cuộc đời mình, bước đầu cho sự nghiệp văn nghệ nhạc – họa – thơ đầy phong phú của ông về sau “Buồn tàn thu” là ca khúc viết về một người chinh phụ ngày đêm ngồi đan chiếc áo trong nhà, nghe tiếng mưa gió ngoài hiên mà nhớ đến người tình xưa

ở chốn xa xôi Biết bao lần nàng nghe những tiếng độc hành ngoài kia là tiếng bước chân của người tình trở về Nàng nhắn gió, gửi mây, nhờ chim đưa tình đến cho người xưa nhưng gió, mây, chim bay về rồi nhưng người xưa vẫn chẳng thấy đâu Chiếc áo nàng đan trên tay cuối cùng cũng hoàn thành Trong giây phút thảnh thơi ấy, nàng cố quên đi dáng người, quên đi những lời non hẹn ước mà ngày xưa đã trao, thế nhưng càng quên lại càng nhớ Năm tháng dần trôi đi, nàng đành ôm một mối tình như mùa thu chết, với những chiếc lá vàng rơi và rồi dần tan đi Ca khúc mang giai điệu buồn sâu thẳm phù hợp với giọng hát cao vút kéo dài của người ca sĩ, làm người nghe hình dung ra được người con gái đang đi ngoài sương gió lạnh lẽo một mình cô độc buồn tủi móng ngóng người tình trở về Âm nhạc là tượng thanh, và cũng đồng thời cũng là tượng hình qua giọng hát điêu luyện của người trình bày Ở cái tuổi 16 khi chưa trải qua quá nhiều những thăng trầm của cuộc sống thế nhưng Văn Cao lại hiểu được mùa thu tàn tạ đang dần xa vời trong sương gió như thế nào; thấu được nỗi lòng của người con gái bẽ bàng vấn vương mối tình cũ ra sao, những khát khao mong muốn của người chinh phụ để rồi viết thành lời thành ca và hơn 70 năm sau hậu sinh vẫn có thể nghe hiểu được tiếng mùa thu đang chết rơi theo lá vàng Hẳn đó là cái tài cái năng bẩm sinh vốn có của nhạc sĩ Nhà nghiên cứu âm nhạc, đồng thời là một người bạn văn nghệ gần gũi của Văn Cao là Nguyễn Thụy Kha nhận xét về sáng tác đầu tay này: “16 tuổi, một ngày mùa thu, khi cả Hà Nội tiễn đưa nhà văn yểu mệnh nhưng cực kỳ nổi tiếng Vũ Trọng Phụng

về cõi vĩnh hằng, nhạc phẩm đầu tiên – “Buồn tàn thu” của Văn Cao – đã ra đời Bài hát với hơi hám của ca trù, phong vị Đường thi ở lời ca, đã mang một tiếc nuối về những sự ra đi không trở lại: “Đêm mùa thu chết – Nghe mùa đang rớt rơi theo lá vàng …”.”

Mọi người cũng biết đến bản tình ca “Thiên thai” của Văn Cao Đây là ca khúc dựa theo truyện U minh lục: Lưu Thần và Nguyễn Triệu cùng vào núi hái thuốc gặp một con suối lớn, hai bên bờ suối có hai người con gái tư chất tươi đẹp -hai nàng tiên- đã lưu hai người lại trong nửa năm Cả hai đều nhớ quê hương bèn từ biệt các tiên nữ ra về Về đến nơi, anh em bà con đã phiêu bạt đi đâu, nhà cửa cũng không còn; cùng với sự ám ảnh từ sông Hương xứ Huế, ấn tượng khi đi thuyền trên sông Phi Lê và nghe ca trù Bản “Thiên thai” dài tới gần 100 ô nhịp với những

chuyển câu chuyển điệu tài tình cùng với những lời ca tuyệt diệu, điểm xuyết những đoạn thét nhạc của ca trù với ca từ lấp lánh mê hoặc kinh ngạc xiết bao lòng người Nhưng độc đáo hơn hết

“Thiên thai” là ca khúc hiếm hoi sử dụng và phối hợp nhuần nhuyễn 3 loại ngũ cung; ngũ cung Việt, ngũ cung Trung Hoa và ngũ cung Tây Nguyên không khác gì chuông hồi của nhạc giao hưởng hay các phân cảnh của một vở nhạc kịch trên nền âm nhạc ngũ cung phương Tây “Thiên thai” không chỉ là một bài hát mà còn là một bức họa tiên cảnh được Văn Cao vẽ nên Người ta không tiếc dành lời khen cho nó đây là “bản nhạc bất hủ nhất của nền âm nhạc Việt Nam từ 1940 đến nay” mà hình như chưa có một ca khúc nào vượt qua được

Hay những người yêu chuộng nghệ thuật cũng không còn xa lạ gì với ca khúc “Trương Chi” Qua ca khúc, Văn Cao đã mượn dòng nhạc và lời hát để kể lại câu chuyện Trương Chi và

Mị Nương – một đề tài thú vị trong nền văn học nghệ thuật Việt Nam nói chung và Tân nhạc Việt Nam nói riêng Trương Chi trong lời ca của Văn Cao huyền ảo, đài cát, giàu chất thơ; nhạc sĩ đã mượn hình ảnh cũng như lời hát của Trương Chi để nói về số phận cuộc đời của con người và phảng phất trong nỗi buồn ấy là chính cuộc đời của ông Ca khúc chứa đựng những giai điệu huyền ảo, ca từ đầy chất thơ Bài hát được chia ra nhiều phân đoạn với những tiết nhịp thay đổi diễn tả những cung bậc cảm xúc của nhân vật Văn Cao từng thổ lộ “Trương Chi là tôi đấy” thế nhưng khác với Trương Chi trong tác phẩm tìm đến cái chết thì ông lại tiếp tục sống với cuộc đời mình…

Không chỉ riêng 3 ca khúc ấy mà các bài hát trữ tình của ông khiến nhiều người say đắm, bâng khuâng , mơ mộng, mê man trên từng lời ca từng giai điệu Vẻ đẹp trong các bản tình

ca của ông là sự lãng mạn, bay bổng, cao vút, du dương, nên thơ, da diết; là sự kết hợp đặc biệt giữa nhạc – họa – thơ, sử dụng ngũ cung Tuy đa phần những ca khúc đó đều chứa đựng một tâm

sự buồn của bản thân ông, nhưng đó thực sự là những khúc tình ca bất hủ không chỉ của riêng ông

mà còn của cả nền âm nhạc Việt Nam suốt hơn nửa thế kỷ qua Nghe nhạc Văn Cao ta như lạc vào tiên cảnh, lạc vào chốn bồng lai mà khó có thể kiếm được ở chính cuộc sống của mình Theo lời nhạc sĩ Trịnh Công Sơn: “Trong âm nhạc, Văn Cao sang trọng như một ông hoàng Trên cánh đồng ca khúc, tôi như một đứa bé ước mơ mặt trời là con diều giấy thả chơi Âm nhạc của anh Văn là âm nhạc của thần tiên bay bổng Tôi la đà đi giữa cõi con người Anh cứ bay và tôi cứ chìm khuất Bay và chìm trong những thân phận riêng tư…”

 Hùng ca:

Là một dòng nhạc của Tân nhạc Việt Nam gồm những bài hát được sáng tác trong những năm tháng chiến tranh của đất nước, hay còn được gọi là nhạc Cách mạng Những bản nhạc hùng ca luôn mang đậm chất tính trị, ca ngợi Đảng ca ngợi tuổi trẻ tinh thần xây dựng đất nước, cổ vũ phong trào đấu tranh…, thể hiện tinh thần lạc quan cũng như mong muốn tổ quốc được hòa bình độc lập

Một số bản hùng ca của nhạc sĩ Văn Cao:

- Tiến quân ca

- Trường ca Sông Lô

- Tiến về Hà Nội

- Thăng Long hành khúc ca

- Chiến sĩ Việt Nam

- Công nhân Việt Nam…

Chắc hẳn mọi người đã không còn xa lạ gì với bài hát “Tiến quân ca” – quốc ca của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, là hồn thiêng sông núi, là giai điệu tự hào thiêng liêng nhất của dân tộc Bài hát đã ra đời trong cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp xâm lược của nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng và Bác Hồ vào một giai đoạn lịch sử xứng đáng được gọi là bước ngoặt vĩ đại “Tiến quân ca” có hai lời, kết cấu, khúc thức đơn giản, dễ hát, dễ thuộc, giản dị Sau

đó nhạc sĩ có sửa đổi một chút phần lời để phù hợp với hoàn cảnh nhưng vẫn không làm mất đi sự hào hùng của bài hát; thể hiện sự phẫn uất, căm phẫn của dân tộc Việt Nam trước những hành vi bạo ngược của thực dân Pháp; cỗ vũ tinh thần, tiếp thêm sức mạnh cho những người anh hùng trên chiến trường và mong ước được hòa bình, độc lập, ấm no trên mảnh đất hình chữ S Mỗi khi quốc

ca vang lên là hồn nước vang lên, trầm hùng, tự hào khôn xiết; âm điệu tự hào thiêng liêng lan tỏa nhân lên niềm tự hào về truyền thống lịch sử cách mạng, lịch sử dân tộc Điểm đặc biệt khi sáng tác bài hát này của Văn Cao là ông chưa từng nếm mật nằm gai trên chiến trường, chưa từng trải qua những cuộc sinh li trong mưa bom bão đạn hay thậm chí ông chưa bao giờ tiếp xúc với chiến

sĩ cách mạng nào, trong một ghi chép ông từng viết: “Tôi chỉ đang làm một bài hát Tôi chưa biết chiến khu, chỉ biết những con đường Phố Ga, đường Hàng Bông, đường Bờ Hồ theo thói quen tôi

đi Tôi chưa gặp các chiến sĩ cách mạng của chúng ta, trong khóa quân chính đầu tiên ấy, và biết

họ hát như thế nào” Thế nhưng ông lại có thể sáng tác được một bản hùng ca bất hủ đồng hành suốt chiều dài lịch sử cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân cũng như sự nghiệp bảo vệ, xây dựng, phát triển đất nước đến thế, quả là một đấng thiên tài Nước non Việt Nam ta vững bền, lời bài hát cũng là ước mong đẹp đẽ của ngàn xưa, bây giờ và cả mai sau của dân tộc này

Hay như “Trường ca Sông Lô” - bản trường ca được nhiều người đánh giá là một đỉnh cao ghi dấu sự trưởng thành của nền tân nhạc non trẻ của Việt Nam ở thời điểm tiếp thu một cách sáng tạo âm nhạc Tây phương và giữ gìn truyền thống âm nhạc Việt Nam Đây là bản hùng ca về sự hy sinh, quyết tâm chiến thắng và chiến thắng oai hùng của Pháo binh Việt Nam, của Đoàn quân Việt Nam Nghe “Trường ca Sông Lô” của nhạc sĩ Văn Cao ta như được tái hiện như được thấy lại giặc Pháp đã cướp bóc, đốt nhà dân như thế nào và thua thảm hại trên dòng sông Lô chảy qua đại ngàn dưới đoàn quân ta ra sao Bài hát sử dụng những phách đảo phách nghịch để miêu tả thiên nhiên hùng tráng, thủ pháp âm nhạc hiện đại, sự biến ảo của giai điệu khi đột ngột chuyển từ chủ âm qua

hạ át âm, từ giọng trưởng qua giọng thứ và ngược lại khiến nhịp điệu của tác phẩm vô cùng phong phú, hấp dẫn Nét nhạc của trường ca mạnh mẽ, khỏe khoắn và tươi sáng xen lẫn những khúc bi ca oai hùng Nó đã thể hiện thành công sự tự hào của đội quân chiến thắng, niềm vinh quang sung sướng của người dân sông Lô, những người thà hy sinh tất cả chứ không chịu làm nô lệ, không chịu cúi đầu Sông Lô được coi như một đỉnh cao tuyệt đẹp về thể loại trường ca và có thể so sánh với bất cứ tác phẩm nào của Tây Phương! Phạm Duy cho rằng:"Trường ca sông Lô phải là đỉnh cao nhất của nhạc kháng chiến nói riêng, của tân nhạc Việt Nam nói chung”

Hay như ca khúc “Tiến về Hà Nội” của Văn Cao, đây được xem là ca khúc kì lạ nhất viết về ngày giải phóng Thủ đô, bài hát ra đời trước 5 năm khi Hà Nội hoàn toàn được giải phóng Bài hát được viết theo thể loại hành khúc với không khí sôi nổi, hân hoan đầy khí thế Cả lời cả nhạc như vang vang nhịp chân hành quân gấp gáp đầy kiêu hãnh, vui cười, hạnh phúc giữa rừng người, rừng cờ hoa chào đón những chiến sĩ thân yêu của mình về tiếp quản Thủ đô giải phóng Chỉ riêng phần lời nhưng đã có văn, có thơ, có nhạc, có họa Những hình ảnh có sức gợi lớn, giúp miêu tả

vô cùng sống động cả khung cảnh hùng tráng và không khí rộn rã, tưng bừng ngày giải phóng

“Tiến về Hà Nội" dù được viết bằng trí tưởng tượng của người nhạc sĩ nhưng cũng đã trở thành một trang sử được chép bằng nhạc, hết sức chân thực và sống động, miêu tả lại cho thế hệ sau những hình ảnh nổi bật nhất, đặc sắc nhất, và đặc biệt là truyền tải những cảm xúc, không khí của ngày Giải phóng Thủ đô Dù đã đi qua hơn 60 năm nhưng “Tiến về Hà Nội” sẽ mãi là trang sử đẹp nhất trong số những trang sử ghi chép về ngày giải phóng Thủ đô

Vẻ đẹp trong những bản hùng ca nói chung của nhạc sĩ Văn Cao đều chứa đựng những giai điệu đầy khí thể thể hiện tinh thần, ý chí của quân và dân trong những năm tháng chiến tranh, bảo vệ tổ quốc Bên cạnh âm nhạc là chủ đạo, ẩn sâu trong mỗi bản hùng ca ấy là dự cảm về một hòa bình không xa, là vẻ đẹp của con người của mảnh đất địa phương hay là những niềm vui hân hoan khi được giải phóng… tuy đều được nhạc sĩ tưởng tượng để sáng tác nên thế nhưng nó lại khớp đến lạ với mỗi hoàn cảnh lịch sử xảy ra sau đó Ca từ, giai điệu sinh động vừa lãng mạn hào hoa, vừa khí phách oai hùng khi cất lên lại có sức mạnh hiệu triệu, tiếp lửa cho lòng người Tuy là những bản hùng ca nhưng vẫn mang phong cách thư thái, đỉnh đạc mà dung dị của tâm hồn người Việt Nam đem lại cho người nghe, người xem một lối cảm thụ hoàn toàn mới

Kết luận:

Vẻ đẹp trong những bản tình khúc hay hùng ca của Văn Cao đều bắt nguồn từ tình yêu con người, tình yêu lớn lao dành cho quê hương đất nước, tinh thần lạc quan trong chiến tranh và cả những niềm tự hào vui sướng hạnh phúc hân hoan khi được độc lập tự do…; tất cả đều được ông chắt lọc trong từng giai điệu từng lời ca Những tác phẩm của ông là những viên ngọc quý hiếm, những hạt kim cương lấp lánh sắc màu, có giá trị vượt không gian và thời gian trong vườn nhạc dân tộc Lịch sử Việt Nam sẽ còn nhắc tên nhạc sĩ Văn Cao không chỉ vì ông là tác giả của ca khúc “Tiến quân ca” bất hủ mà còn vì những cống hiến lớn lao cho nền nghệ thuật nước nhà ở cả

ba lĩnh vực: hội họa, âm nhạc và thơ ca Tuy ông đã ra đi mãi mãi nhưng tên tuổi của ông là niềm

tự hào vô bờ của quê hương dân tộc, nó trường tồn bất tử như những bản nhạc của ông ngân mãi vang mãi trong mỗi trái tim tâm hồn người Việt