KINH NGHIỆM HƯỚNG DẪN HỌC SINH CÁCH PHÂN ĐOẠN PHẦN THÂN BÀI KHI LÀM BÀI VĂN TỰ SỰ TRONG PHÂN MÔN TẬP LÀM VĂN Ở LỚP 6A1 TRƯỜNG THCS NGUYỄN TRI PHƯƠNG A.MỞ ĐẦU : 1.. Đó là tất cả những
Trang 1KINH NGHIỆM HƯỚNG DẪN HỌC SINH CÁCH
PHÂN ĐOẠN PHẦN THÂN BÀI KHI LÀM BÀI VĂN TỰ SỰ
TRONG PHÂN MÔN TẬP LÀM VĂN
Ở LỚP 6A1 TRƯỜNG THCS NGUYỄN TRI PHƯƠNG
A.MỞ ĐẦU :
1 Lý do chọn đề tài :
Môn Ngữ văn có vị trí đặc biệt trong việc thực hiện mục tiêu chung củatrường Trung học cơ sở : góp phần hình thành những con người có trình độhọc vấn phổ thông cơ sở, chuẩn bị cho họ hoặc ra đời hoặc tiếp tục học lên ởbậc cao hơn Đó là những con người có ý thức tự tu dưỡng, biết yêu thươngquý trọng gia đình, bè bạn ; có lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, biếthướng tới những tư tưởng, tình cảm cao đẹp như lòng nhân ái, tinh thần tôntrọng lẽ phải, sự công bằng, lòng căm ghét cái xấu, cái ác Đó là những conngười biết rèn luyện để có tính tự lập, có tư duy sáng tạo, bước đầu có nănglực cảm thụ các giá trị chân, thiện, mĩ trong nghệ thuật, trước hết là trong vănhọc, có năng lực thực hành và năng lực sử dụng tiếng Việt như một công cụ để
tư duy và giao tiếp Đó cũng là những người có ham muốn đem tài trí củamình cống hiến cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Môn Ngữ văn trong nhà trường THCS chia làm ba phân môn : Văn học,Tiếng Việt, Tập làm văn Trong thực tế dạy và học, phân môn Tập làm văn là
phân môn “nhẹ kí” nhất Cố thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng nói : “Dạy
làm văn là chủ yếu dạy cho học sinh diễn tả cái gì mình suy nghĩ, mình cần bày tỏ một cách trung thành, sáng tỏ, chính xác, làm nổi bật điều mình muốn nói …”( Dạy văn là một quá trình rèn luyện toàn diện, Nghiên cứu giáo dục, số 28, 11/1973 )
Chúng ta đã biết môn Tập làm văn là một môn khó, khô khan, muôn hìnhvạn trạng vì các em học sinh không đủ vốn từ để làm một bài Tập làm văn,không biết là nó bắt đầu từ đâu và kết thúc như thế nào, không nắm được đặctrưng của từng thể loại
Tập làm văn là môn học thực hành tổng hợp ở trình độ cao của môn Tiếng Việt Tập làm văn được xem như vị trí cốt lõi trong mối tương quanchặt chẽ với Văn và Tiếng Việt Tiếng Việt dạy cho các em cách sử dụng từngữ, cách viết câu, sử dụng các biện pháp tu từ Văn học giúp các em có đủkhả năng hiểu, phân tích một vấn đề, cảm nhận cái hay, cái đặc sắc của tácphẩm, rèn cho các em biết cảm xúc rung động trước cái đẹp của ngôn từ Vì
Trang 2Văn-vậy, phân môn Tập làm văn có tốt hay không là cách sử dụng từ ngữ, cách viếtcâu, phân đoạn Nội dung có cảm xúc hay không là kết quả học tập và rènluyện của hai phân môn Văn học và Tiếng Việt
Nhưng học tốt Văn học và Tiếng Việt chưa chắc đã làm tốt một bài Tậplàm văn nếu các em không nắm được các bước cơ bản khi tiến hành một bàiTập làm văn đó là những bước gì Mỗi bước có điểm gì cần lưu ý Đặc biệthơn, cái sai lớn nhất của các em là không biết phân đoạn, cách trình bày đoạnvăn như thế nào cho phù hợp Đó là vấn đề mà các em chưa thực sự quan tâmlắm
Từ thực tế giảng dạy, tôi thấy các em chưa biết lập dàn bài, dựng đoạn
( ở phần Thân bài trong các kiểu văn bản thường chỉ có một đoạn văn ) trước
khi bước vào khâu viết văn bản Thế là nhớ đâu viết đó, viết lan man khôngchủ đích dẫn đến quên ý, ý nọ xọ ý kia, bài văn không nhất quán, không làmnổi bật một nội dung nào đó
Với Tập làm văn cái đích đó là kĩ năng nói, viết theo chuẩn văn hóa trungbình từng cấp về từng kiểu loại văn bản Ở Tiểu học, có thể chỉ là tập nóiđúng, viết đúng những câu, những bài nói, bài viết ngắn gọn phù hợp ở mứcban đầu Ở cấp THCS, ngôn ngữ, vốn sống, tư duy đã phát triển, việc tập nói,tập viết đã có thể hướng tới văn bản tương đối hoàn chỉnh với tính cách thểloại tương đối rõ để đáp ứng nhu cầu giao tiếp trong đời sống sẽ hòa nhậptrong tương lai gần ( ở độ tuổi trưởng thành )
Như vậy chúng ta dạy Tập làm văn cho học sinh là dạy cho các em nắmvững văn bản Rèn luyện cho học sinh là rèn luyện cho các em các thao tác,những cách thức, những bước đi trong quá trình tạo lập văn bản
Đó là tất cả những điều mà tôi thật sự quan tâm trước thực trạng dạy vàhọc phân môn Tập làm văn hiện nay.Vì thế, tôi quyết định chọn giải pháp :
Kinh nghiệm hướng dẫn học sinh cách phân đoạn phần Thân bài khi làm bài Văn tự sự trong phân môn Tập làm văn ở lớp 6 trường THCS.
2 Đối tượng nghiên cứu :
Đối tượng nghiên cứu : Kinh nghiệm hướng dẫn học sinh học cách phânđoạn phần Thân bài khi làm bài Văn tự sự trong phân môn Tập làm văn lớp 6
là học sinh lớp 6A1 trường THCS Nguyễn Tri Phương năm học 2010 – 2011
3 Phạm vi nghiên cứu :
- Được nhà trường phân công giảng dạy lớp 6A1, 6A2, 6A3 từ đầu nămhọc, tôi nhận thấy tình hình viết bài Tập làm văn của các em còn hạn chế vềcách phân đoạn phần Thân bài khi làm bài văn tự sự, đặc biệt là học sinh lớp6A1 nên tôi tìm cách nghiên cứu giải pháp Hướng dẫn học sinh cách phânđoạn phần Thân bài khi làm bài Văn tự sự trong phân môn Tập làm văn lớp 6
- Trong phạm vi giải pháp này, tôi chỉ đề cập đến các tiết Tập làm văn ởkiểu văn bản tự sự của sách giáo khoa Ngữ văn 6
Trang 3
4 Phương pháp nghiên cứu :
Thực hiện giải pháp này tôi vận dụng các phương pháp nghiên cứu :
1 Phương pháp đọc tài liệu :
- Sách giáo khoa Ngữ văn 6 tập 1, tập 2
- Sách giáo viên Ngữ văn 6 tập 1, tập 2
-Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Ngữ văn THCS
- Những vấn đề chung về đổi mới giáo dục THCS môn Ngữ văn – Nhà xuất bản Giáo dục
- Các dạng bài Tập làm văn và cảm thụ thơ văn lớp 6 –Cao Bích Xuân– Nhà xuất bản Giáo dục
2 Phương pháp đàm thoại :
- Tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng của học sinh về việc học, về sự yêuthích bộ môn, về hoàn cảnh gia đình, … qua việc gần gũi, thăm hỏi trong 15phút đầu giờ, giờ giải lao, sinh hoạt chủ nhiệm
3 Phương pháp kiểm tra :
- Kiểm tra việc học Tập làm văn của học sinh ở đầu năm, thống kê kếtquả
4 Phương pháp so sánh, đối chiếu :
- Dự giờ các bạn đồng nghiệp trong tổ, xem xét tình hình học tập củahọc sinh về cách thực hành viết bài văn tự sự để bản thân rút ra ưu, khuyếtđiểm của việc dạy học sinh cách phân đoạn phần Thân bài khi làm bàiVăn tự
sự ở lớp 6
B NỘI DUNG :
1 Cơ sở lý luận :
Luật Giáo dục năm 2005, Điều 2 đã xác định : Mục tiêu của giáo dục
phổ thông là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, trithức, sức khỏe, thẩm mĩ và nghề nghiệp; trung thành với lí tưởng độc lập dântộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất vànăng lực công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổquốc
Như vậy, mục tiêu giáo dục phổ thông đã chuyển từ chủ yếu là trang bịkiến thức cho học sinh sang trang bị những năng lực cần thiết cho các em đặcbiệt là năng lực hành động, năng lực thực tiễn Phương pháp giáo dục phổthông cũng đã được đổi mới theo hướng “phát huy tính tích cực, tự giác, chủđộng, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự
học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”.( Luật Giáo
dục năm 2005, Điều 5 )
Trang 4Chương trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo Quyết định số
16/2006/QĐ - BGDĐT ngày 5/6/2006 của Bộ trưởng Bộ GDĐT đã nêu :
“ Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phùhợp với đặc trưng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từnglớp học; bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác; rènluyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đemlại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh”
Dạy học theo quan điểm giao tiếp là một trong những tư tưởng quantrọng của chiến lược dạy học các môn ngôn ngữ ở trường phổ thông Hiện naycác nước trên thế giới rất coi trọng quan điểm này, lấy hoạt động giao tiếp làmột trong những căn cứ để hình thành và phát triển các hoạt động ngôn ngữ
mà cụ thể là năng lực nghe, nói, đọc, viết cho người học
Nếu như nghe và đọc là hai kĩ năng quan trọng của hoạt động tiếp nhậnthông tin thì nói và viết là hai kĩ năng quan trọng của hoạt động bộc lộ, truyềnđạt thông tin cần được rèn luyện và phát triển trong nhà trường
Việc vận dụng kinh nghiệm hướng dẫn học sinh cách phân đoạn phầnThân bài khi làm bài Văn tự sự phân môn Tập làm văn lớp 6 nhằm giúp chohọc sinh có thói quen viết trong môi trường giao tiếp khác nhau Nó được thựchiện một cách có hệ thống, theo những chủ đề nhất định, gắn với những chủ
đề quen thuộc trong cuộc sống hằng ngày, đảm bảo những yêu cầu cơ bản vềngôn ngữ và phi ngôn ngữ
2 Cơ sở thực tiễn :
Trong nhà trường nói chung, trong trường THCS nói riêng, Ngữ văn là
một môn học trang bị cho học sinh những tri thức để đánh giá đúng các vấn đềvăn học (bao gồm: tác phẩm, tác giả, các quá trình văn học,…) có nghĩa làgóp phần tạo cho học sinh khả năng khám phá vẻ đẹp của tác phẩm văn họctrong việc tiếp nhận cũng như khả năng biết đánh giá đúng đắn, khoa học cáchiện tượng
Song song với nhiệm vụ trên là quá trình giúp học sinh hình thành và pháttriển khả năng sản sinh văn bản mới ( nói và viết )
Tập làm văn là phân môn hướng tới nhiệm vụ thứ hai này Nó giúp họcsinh hình thành những kĩ năng cần thiết để làm được bài văn Người học sinh
từ tiểu học đến trung học ( kể cả vào đại học ) đã và sẽ được làm văn theo badạng sau đây :
Dạng sáng tác văn học như : miêu tả, tường thuật, kể chuyện ( tự sự ) vàmột số thể thơ quen thuộc như : thơ năm chữ, thơ tứ tuyệt, thơ lục bát,…
Dạng bài nghị luận với hai nội dung chủ yếu là nghị luận xã hội và nghịluận văn học ( trong chương trình THCS ở lớp 7,8,9)
Dạng văn hành chính công vụ như đơn từ, biên bản, thông báo, báo cáo,hợp đồng
Trang 5Đặc trưng cơ bản của nhóm thứ nhất là kích thích trí tưởng tượng phongphú, xây dựng óc quan sát tinh tế cho học sinh Đặc trưng của nhóm thứ hai lànhằm hình thành và phát triển tư duy lí luận với khả năng lập luận chặt chẽ,giàu sức thuyết phục Loại văn hành chính công vụ thì có đặc trưng là khuônmẫu, công thức.
Trong nhà trường phổ thông, nhìn chung không đặt ra việc sáng tác vănhọc Tuy nhiên để phù hợp với lứa tuổi học sinh THCS được làm quen vớikiểu sáng tác tạo tiền đề cho các em có thể vận dụng tốt trong quá trình họcsau này
Những bài văn hay loại này là những bài văn viết đúng quy cách, chânthật, có những khám phá hồn nhiên về đời sống gia đình, xã hội
Trong chương trình Ngữ văn THCS ở lớp 6 học sinh được học văn tự sựtrong cả Học kì I Tuy học sinh đã học văn tự sự ở lớp 4 Tiểu học gần như hếtmột học kì nhưng nhiều lí do các em làm loại văn này chưa tốt nhất là phầnThân bài, thường các em chỉ viết có một đoạn văn Không chỉ ở học sinh lớp 6
mà ngay cả học sinh lớp 7,8,9 khi làm một bài Tập làm văn khi viết phầnThân bài các em thường chỉ viết có một đoạn văn Đó là điều mà tôi trăn trởtrong quá trình dạy học nhất là dạy học sinh làm một bài Tập làm văn
Người giáo viên bao giờ cũng muốn học trò của mình làm được những bàivăn hay nhưng đó không phải là việc dễ Bài văn hay trước hết phải là viếtđúng (đúng theo nghĩa tương đối, nghĩa là trong khuôn khổ nhà trường).Hay
và đúng có quan hệ mật thiết với nhau Bài văn hay trước hết phải viết đúngtheo yêu cầu của đề bài, đúng những kiến thức cơ bản, hình thức trình bàyđúng quy cách,…
Hình thức trình bày là sự thể hiện hình thức bố cục của bài văn trên tranggiấy Một bài văn đúng quy cách là bài văn mà khi nhìn vào tờ giấy, chưa cầnđọc đã thấy rõ ba phần : Mở bài, Thân bài và Kết bài Muốn thế người viếtkhông phải chỉ chú ý đến nội dung mà cả hình thức cũng phải rõ
Yêu cầu là vậy nhưng trong thực tế dạy - học tôi thấy bài văn của học sinhchưa đáp ứng được yêu cầu đó là bao.Bài làm của các em vẫn còn hiện tượng :đoạn văn còn sai quy cách, giữa các đoạn chưa có sự liên kết
Về phía giáo viên, trước đây khi dạy văn tự sự cho các em, tôi mới chỉgiúp các em nắm bắt những nội dung cơ bản trong sách giáo khoa Trong quátrình dạy chỉ dạy văn tự sự ở những tiết học Tập làm văn, chưa tận dụng đượcthời gian ở phân môn Văn học, Tiếng Việt để tích hợp với phần Tập làm văn.Đặc biệt chưa chú trọng luyện tập và ra bài tập về nhà cho các em để từ đóhình thành kĩ năng làm bài Đến năm học 2008-2009, tôi đã nghiên cứu vàthực hiện giải pháp hướng dẫn học sinh các thao tác, những cách thức, nhữngbước đi trong quá trình tạo lập một văn bản tự sự Và năm học 2009-2010, tôilại tiếp tục nghiên cứu thực hiện giải pháp hướng dẫn học sinh học tốt tiết
Trang 6luyện nói Qua hai năm thực hiện, chất lượng bài viết của học sinh đã đượcnâng lên rõ rệt Tuy nhiên, bài viết của các em vẫn chưa đạt yêu cầu ở phầnThân bài : thường chỉ viết có một đoạn Đó là điều trăn trở của tôi nhất là khinhận dạy Ngữ văn lớp 6 mà trong đó lại có một lớp 38/38 học sinh có kết quảhọc tập khá giỏi từ Tiểu học lên Vậy làm thế nào để học sinh viết được mộtbài văn tự sự đúng và hay ?
Về phía học sinh, do đời sống còn nhiều khó khăn, một số em ngoài giờhọc còn phải phụ gia đình nên ít có thời gian để đọc các tài liệu tham khảo,
mở rộng hiểu biết, ít có điều kiện cũng như thời gian luyện tập
Do đó, tôi thấy cần phải tìm tòi, nghiên cứu để tìm ra giải pháp tốt nhấtgiúp học sinh làm tốt bài văn tự sự ngay từ những ngày đầu tiếp cận vớichương trình Ngữ văn cấp THCS, nhất là biết cách phân đoạn phần Thân bài.Qua thời gian tìm tòi và vận dụng, cho đến nay tôi đã tìm cho mình một sốcách làm mang lại hiệu quả cao Trong cách làm đó vấn đề tích hợp có vai tròrất quan trọng Đó cũng là yêu cầu của dạy học Ngữ văn hiện nay
Vì thế, theo tôi việc vận dụng kinh nghiệm hướng dẫn học sinh cáchphân đoạn phần Thân bài khi làm bài Văn tự sự trong phân môn Tập làm vănlớp 6 là một yêu cầu thiết yếu Nhưng làm như thế nào và bằng cách nào đểyêu cầu đạt hiệu quả ? Đây là vấn đề tôi muốn đề cập trong giải pháp nhỏ này
3 Nội dung vấn đề :
3.1 Vấn đề đặt ra :
* Đối với giáo viên :
Người giáo viên phải nắm lấy ưu thế của học sinh như những tri thức,vốn sống, tư tưởng, tình cảm để phát huy những khả năng cao hơn Đồng thời,qua đó uốn nắn, điều chỉnh, hạn chế những lệch lạc trong nhận thức, vốn sống,
tư tưởng của các em
Giáo viên không chỉ đóng vai trò là người truyền đạt tri thức mà phải
là người tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn, gợi mở, cố vấn, trọng tài cho các hoạtđộng tìm tòi, khám phá, giúp học sinh tự chiếm lĩnh kiến thức mới Giáo viên
phải có năng lực đổi mới phương pháp dạy học, chuyển từ kiểu dạy tập trung
vào vai trò của học sinh và hoạt động học, từ cách dạy thông báo giải thích
-minh họa sang cách dạy hoạt động tìm tòi khám phá.
Việc luyện viết đoạn văn tự sự là rất cần thiết, học sinh viết tốt đoạnvăn tự sự có nghĩa là học sinh đã nắm được những yêu cầu của đoạn văn Trong thực tế giảng dạy môn Tập làm văn lớp 6 ở trường THCS hiệnnay đặt trọng tâm ở thực hành : xây dựng bài qua thực hành, thực hành nhậnbiết và thực hành làm văn bản Do đó điểm mới và khó trong chương trình làphương pháp dạy thực hành
Củng cố kiến thức Tiếng Việt và Văn học góp phần bồi dưỡng tâmhồn, trí tuệ để học sinh biết rung động trước cái hay, cái đẹp, hướng các em tới
Trang 7nhu cầu thẩm mỹ, sáng tạo và biết tôn trọng những giá trị thẩm mỹ khi làmmột bài văn tự sự.
Tập làm văn là một phân môn khó, đặc biệt yêu cầu về kĩ năng càngkhó hơn, đòi hỏi chúng ta phải dày công, kiên trì dạy các em Là phân môn cótính thực hành cao nên giáo viên cần rèn cho học sinh nắm vững lí thuyết đểvận dụng vào thực hành đạt kết quả
* Đối với học sinh :
Để việc làm một bài Tập làm văn đạt chất lượng, bản thân học sinhcũng cần phải :
- Tích cực suy nghĩ, chủ động tham gia vào các hoạt động học tập để
tự khám phá và lĩnh hội tri thức, rèn luyện kĩ năng, xây dựng thái độ và hành
3.2 Giải pháp chứng minh vấn đề được giải quyết :
- Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập : Phải chú ý hệ thốngcâu hỏi – bài tập nhằm tạo điều kiện tốt nhất để học sinh không chỉ trả lời,tranh luận với giáo viên mà còn được trao đổi, tranh luận với bạn học đểtìm ra chân lí ( không gò ép) Điều quan trọng là xây dựng kế hoạch hoạtđộng của giờ học, hệ thống câu hỏi – bài tập và lựa chọn cách kiểm tra, đánhgiá kết quả học sinh nhằm kích thích tính chủ động, sáng tạo
- Chuẩn bị tốt đồ dùng, thiết bị : Chú ý lựa chọn những đồdùng, thiết bị cần thiết phù hợp với từng tiết dạy Việc sử dụng đồ dùng, thiết
bị thích hợp sẽ làm cho giờ học sinh động, học sinh hứng thú hơn khi tiếp xúcvới những kiến thức bổ trợ trực quan, tích cực khai thác nội dung học tập, làm
Trang 8cho lao động của giáo viên trên lớp nhẹ nhàng hơn, tập trung hơn và hiệu quảhơn.
3.2.2 Phương pháp giảng dạy :
Như chúng ta đã biết, thông qua môn Tập làm văn, qua bài làmvăn của mình, các em bộc lộ những tri thức, vốn sống tư tưởng, tình cảm của
cá nhân Vì thế người giáo viên phải biết nắm lấy ưu thế này để phát huynhững khả năng của các em, đồng thời thông qua các bài tập để rèn cho họcsinh kĩ năng viết bài văn tự sự được tốt hơn Để đạt được hiệu quả mongmuốn người giáo viên không chỉ truyền thụ kiến thức có sẵn trong giáo án màcòn phải có sự sáng tạo khi lên lớp, phải giữ chuẩn mực đúng phong cách sưphạm
Trong phân môn Tập làm văn lớp 6 ở Học kì I tập trung vào cáckiến thức văn bản tự sự :
1 Giao tiếp, văn bản và phương thức biểu đạt
2 Tìm hiểu chung về văn tự sự
3 Sự việc và nhân vật trong văn tự sự
4 Chủ đề và dàn bài văn tự sự
5 Tìm hiểu đề và cách làm bài văn tự sự
6 Lời văn, đoạn văn tự sự
7 Thứ tự kể trong văn tự sự
8 Ngôi kể và lời kể trong văn tự sự
9 Luyện tập xây dựng bài tự sự - Kể chuyện đời thường
10 Kể chuyện tưởng tượng
Để giúp học sinh biết phân đoạn phần Thân bài khi làm bài Văn
tự sự tôi chỉ hướng dẫn học sinh các thao tác, những cách thức, những bước đitrong quá trình tạo lập một văn bản tự sự chủ yếu phần Thân bài như : kểchuyện dân gian, kể chuyện đời thường, kể chuyện tưởng tượng Cụ thể là đisâu các kiến thức văn bản tự sự ở Học kì I
Bên cạnh đó phải tích hợp các kiến thức được học về truyện kểdân gian, truyện trung đại phần Văn học và biết lựa chọn từ ngữ, sử dụng từ
có chọn lọc phần Tiếng Việt
Tất nhiên các kiến thức thuộc văn bản tự sự được học trong Học
kì I học sinh cũng phải nắm được mới làm tốt một bài văn tự sự và sẽ đượckiểm chứng qua tiết luyện nói, tiết làm bài viết
*Hướng dẫn học sinh chiếm lĩnh tri thức :
Để hoàn thành những định hướng đã đặt ra, dựa trên thực tế đãlàm, tôi xin trình bày những biện pháp chính đã áp dụng như sau :
Trang 9
a/ Hình thành những chuẩn mực cần phải đạt đến khi viết một
đoạn văn tự sự.
Khi viết bài Tập làm văn học sinh phải biết lập dàn ý, mỗi ý
lớn trong dàn ý sẽ viết ít nhất là một đoạn văn
Đoạn văn là đơn vị trực tiếp tạo nên văn bản, bắt đầu từ chữviết hoa lùi đầu dòng, kết thúc bằng dấu chấm xuống dòng và thường biểu đạtmột ý tương đối hoàn chỉnh Đoạn văn thường do nhiều câu tạo nên
Đoạn văn thường có từ ngữ chủ đề và câu chủ đề Từ ngữ chủ
đề là các từ ngữ được lặp lại nhiều lần ( thường là chỉ từ, đại từ, các từ đồngnghĩa ) nhằm duy trì đối tượng được biểu đạt Câu chủ đề mang nội dung kháiquát, lời lẽ ngắn gọn, thường đủ hai thành phần chính và đứng ở đầu hoặc cuốiđoạn văn
Các câu còn lại trong đoạn văn ( không phải là câu chủ đề ) làcâu triển khai có nhiệm vụ triển khai và làm sáng tỏ câu chủ đề của đoạn vănbằng các cách diễn đạt : diễn dịch, quy nạp, song hành, móc xích, tổng-phân-hợp
Khi viết đoạn văn phải chú ý đến câu chủ đề Mỗi ý trong bốcục lớn sẽ được triển khai thành một đoạn theo nhiều cách (diễn dịch, quynạp, song hành, móc xích, tổng-phân-hợp ).Sử dụng từ ngữ gợi tả, biện pháp
tu từ hợp lí, câu đủ chủ-vị, các câu liên kết chặt chẽ với nhau Đoạn văn trìnhbày đúng quy cách
Nội dung của các đoạn phần Thân bài đều phải hướng vào mộtmục đích cần làm sáng rõ được nêu ra ở Mở bài, phải có sự liên kết chặt chẽvới nhau qua các từ ngữ, câu liên kết
Những căn cứ để phân đoạn :
Có hai căn cứ để tách đoạn văn :
- Bố cục của văn bản : Thường chia làm ba đoạn :
+ Đoạn văn làm phần Mở bài : Nêu đối tượng được nóiđến, nhiệm vụ của đề tài Đó cũng chính là cơ sở và phương hướng để triểnkhai đề tài và qua đó mà xác lập mục tiêu cần đạt được đến của văn bản
+ Đoạn văn ( hay nhiều đoạn văn ) làm phần Thân bài :Trình bày, giải thích, … nội dung của đề tài, theo hướng nhiệm vụ đã đề ra.Thân bài phải thực hiện vừa đủ ( không thiếu, không thừa ) những nhiệm vụ
đề ra ở phần Mở bài, hướng vào mục đích cần đạt đến của văn bản
+ Đoạn văn làm phần Kết bài : Nhận xét chung về đề tàihoặc nhiệm vụ của đề tài ( như giá trị, công dụng, ảnh hưởng, tầm quan trọng,
…), đánh giá kết quả đạt được, gợi mở những hướng xem xét khác, …
- Những biến đổi trong quan hệ nội dung giữa các đoạn văn : Sau đây là bốn nội dung quan hệ thường gặp :
Trang 10+ Đề tài : Quan hệ giữa các vật, việc, hiện tượng khácnhau : mỗi vật, việc, hiện tượng đó được tách thành một đoạn văn.
+ Không gian : Quan hệ giữa các điểm, hướng khônggian của một vật, việc, hiện tượng Mỗi điểm, hướng không gian của nó đượctách thành một đoạn văn
+ Thời gian : Quan hệ giữa các thời điểm, thời hạn củamột vật, việc, hiện tượng Mỗi thời điểm, thời hạn của nó được tách thành mộtđoạn văn
+ Phương diện của đề tài : Quan hệ giữa các mặt, các đặcđiểm, các tác dụng khác nhau của một vật, việc, hiện tượng Mỗi mặt, mỗi đặcđiểm, mỗi tác dụng của một đề tài được tách thành một đoạn văn
Ở bài văn tự sự phần Thân bài ít nhất từ hai đến ba đoạn
Văn tự sự ở lớp 6, học sinh chỉ được học một tiết về đoạn văn :
Tiết 20- Lời văn, đoạn văn tự sự.
Để học sinh có được những chuẩn mực về đoạn văn vừa nêutrên tôi mạnh dạn đầu tư vào tiết 20 Ở tiết này, học sinh :
- Hiểu đoạn văn tự sự : gồm một số câu, được xác định giữahai dấu chấm xuống dòng
- Biết viết đoạn văn, bài văn tự sự
Tôi đã hướng dẫn học sinh tìm hiểu về đoạn văn bằng Hoạtđộng 3 khi dạy trên lớp và chú ý phần Luyện tập ở bài tập 1
Minh họa :
*Tiết 20 – Lời văn, đoạn văn tự sự
*Hoạt động 3:Hướng dẫn HS tìm hiểu đoạn văn tự sự
.Cho HS đọc lại ba đoạn văn( máy chiếu )
3 Đoạn văn :
Mỗi
đoạn vănthường cómột ýchính,diễn đạtthành mộtcâu gọi làcâu chủđề
Trang 11? Hãy cho biết mỗi đoạn văn biểu đạt ý chính nào?Gạch dưới
câu biểu đạt ý chính? Tại sao người ta gọi đó là câu chủ đề ?
0 Thảo luận theo nhóm cùng bàn (2 phút) và trình bày :
- Đoạn 1 : Vua Hùng kén rể
- Đoạn 2 : Hai thần đến cầu hôn
- Đoạn 3 : Thuỷ Tinh dâng nước đánh Sơn Tinh
- Câu chủ đề : diễn đạt ý chính của đoạn văn
ng ýphụdẫnđếnýchín
h đóhoặcgiảithíchchoýchính,làmchoýchínhnổilên
II.Luyện tập:
Bài tập 1:
Trang 12
Qua tiết học, học sinh đã hiểu đoạn văn tự sự : gồm một số
câu, được xác định giữa hai dấu chấm xuống dòng; biết tìm ý chính của mỗi