Dc trng c bn v diu kin t nhien v

Lanh dao UBND tinh Quang Ninh Tnrong ban Lanh dao HQi khoa h9C lich suVi~t Nam D6ng Truong ban Lanh dao UBND thi xa Quang Yen Ph6 Truong Ban Lanh dao So Khoa h9C va Cong nghe Ph6 tnrong

co QUANTO CHUC HQI THAO:

Uy ban Nhan dan tinh Quang Nin

HQi khoa h9C lich sir Viet Nam

BANTO cmrc.

Lanh dao UBND tinh Quang Ninh (Tnrong ban)

Lanh dao HQi khoa h9C lich suVi~t Nam (D6ng Truong ban)

Lanh dao UBND thi xa Quang Yen (Ph6 Truong Ban)

Lanh dao So Khoa h9C va Cong nghe (Ph6 tnrong ban)

Lanh dao So Van h6a Th~ thao Du lich (Ph6 Truong Ban)

Lanh dao HQi Khoa h9C lich suQuang Ninh COy vien)

Lanh dao Ban Quan ly cac di tich trong di~m tinh (Uy vien)

Truong ban Tuyen giao Thi uy COy vien)

Chanh Van phong HDND, UBND thi xa Quang Yen(Uy vien)

Truong phong Van h6a Thong tin thi xa (Uy vien)

Trung tam Van h6a Th~ thao (Uy vien)

Truong phong Tai chinh K~ hoach (Uy vien)

coQUAN TO CHUC H <) I T H A O :

Uy ban Nhan dan tinh Quang Ninh

Hoi khoa h9C lich sir Viet Nam

BAN TOCHUC:

Lanh dao UBND tinh Quang Ninh (Truong ban)

Lanh dao Hoi khoa h9C lich str V i~ t Nam (D6ng Truong ban) Lanh dao U BND thi x a Qu a ng Y e n (Pho Truong Ban)

Lanh dao SaKhoa h9C va C on g ng h e (P ho tn rong ban)

Lanh dao SaVan hoa ThS thao Du li ch (Pho Truong Ban) Lanh dao Hoi Khoa h9C lich suQuang Ninh (Uy vien)

L anh d a o B a n Quan l y cac di tich trong di S m tinh (Uy v ien) Tnrong ban Tuyen giao Thi uy (Uy vie n )

Chanh Van phong HDND , UBND thi xa Quang Yen(Uy vien) Truong phong Van hoa Thong tin thi xa (Uy vien)

Trung tam Van hoa ThS thao (Uy vien)

Truong phong Tai chinh K~ h oach (Uy vien)

BIENT~P

Tong Van Lqi

MUCLUC

1 TS VU Thi Thu Thuy, Ph6 Chu tich UBND tinh Quang Ninh:

Phdt biiu khai mac hoi th o khoa h9C725 n m chiin thang

2 GS.VS Phan Huy Le: Vai tro cua B(J chi huy tbi cao nha Trim

3 PGS.TS Tr~n Duc Th~nh: D( ic trung co ba v~ ai~u kien t ic

nhien vung chi e n truong Bach Dling ndm 1288

4 PGS.TS VU Van Quan, Ths Tong Van Loi: Vi tri cua quan ai

5 PGS.TS Ng yen Thi Phuong Chi: Nhiing co s a kinh ti, xd hoi

6 PGS.TS T6ng Trung Tin, TS r.s Thi Lien: Di tich bdi C9CBach

Dling va vdn a~ dien mao chien truong Bach Dling ruin 1288

7 PGS.TS, Dai ta Le Dinh Sy:Ngh e thudt thuy chiin cua quem ddn

nha Trdn trong chiin thdng Bacn Dling ndm 1288

8 TS Nguyen Van Son: Di tich chien thdng Bach Dling tren adt

9 Le D6ng Son: Nhdn dien chien truang Bach Dling 1288 qua

~ h , : h~ 'h h~ h '

10 Tr~n Trong Ha: D i tich miiu Ong va cuoc rut lui chien luac

11.GS.TS Nguyen Quang Ngoc: Ba trdn Bach Ddng - Ba k tich

12 TS Nguyen Vi~t, Ng6 Dinh Dung: Van hoa Bqch Dling : mot

t ip can rong hon trong nghien ciru chiin thdng Bach Dling 1288

13.PGS.TS D(mg Van Bai: Baa t6n di san van hoa gan voi phat

trien kinn ti - xii hoi (truong h9]JKhu di tich lich sir Bach Dling)

1 H6 Chi Dire: B a t6n ton tao khu di t ch lich sir chien thdng

Bach Dimgtuong x t c ng voi tdm voc lich sir cua no

15.Thirong Tu6ng Nguyen Van Hi~n: Phat huy tru yen thong Bacn

Dang , xdy dung hai qudn nhdn ddn Viet Nam hien dai, khong

D~C TRUNG coBAN VE DIEU KI~N TV NHIEN vUNG CHIEN

TRUONG B~CH DANG NA M 1288

PGS.TS Trftn Due Thanh

Vien Tai nguyen va Moi tnrong bien - Vien Han Lam KH&CN Viet Nam

Chien tnrong Bach Dang nam 1288 nam a khu trung tam cua vung cira song(VCS) Bach 8~ng nam a vung chuyen tiep gitra tinh Quang Ninh va Thanh ph6 HaiPhong Khu Vl,IC ta ngan chu y~u thuoc dia phan Thi xa Quang Yen, mot phan lienquan d~n thanh ph6 Uong Bi va thanh ph6 H? Long (Quang Ninh); khu Vl,IC htrungan chu y~u thuoc v€ huyen Thuy Nguyen, Cat Hai va cac quan n(>i thanh cuaThanh ph6 Hai Phong 8~ lam nen chien thang lfty lung nay, chac chan cha ong taphai tim hieu va da nam ro d~c diem tv nhien vung chien tnrong nay 8~ hi~u ro v€quy mo va dien bi~n tr~n danh, chung ta ciing can nghien ciru hoan canh tv nhiencua chien tran tren co sa hoan canh hien tai va kha nang thay d6i qua thai gian honbay th~ ky

1 Vi tri

VCS Bach Dang c6 to? dQ dia ly: 106°37'-107°00' E va 20037'-21°00'N vadien tich trong 0 to? dQ 1650km2, c6 din a B~n Tri€u, dirong bo co ban chay venPhil Long - Cat Hai - 86 San va ria ngoai dai bo ngam cira song di theo duongd~ng sau 6m tir miii 86 San d~n tay nam dao Cat Ba [9]

VCS nam tren dai ven bo tay Vinh B~c B(>,c6 ranh gioi tv nhien a ban daoHai Van (Thira Thien Hu~) va ranh gioi phap 1;' a Miii Lay (ClJC nam Quang Binh).Dai ven bo tay vinh B~c B(>duoc chia thanh 4 vung: M6ng Cai - 86 San; 86 San -Lach Tnrong; Lach Truong - miii Ron; MUi Ron - Hai Van [8]

VCS Bach Dang thuoc vung ven bo M6ng Cai - 86 San, tiep giap vung ven

bo chau th6 song H6ng hien dai (86 San - Lach Truong) qua dai phan each Ki~n An

- D6 San Trong pham vi hep hon, VCS nam gitra khu vue vinh dao aphia Dong B~cduoc b~t d§u tir quan th~ dao - vinh la Cat Ba - H? Long - Lan H? va khu Vl,IC ven bochau th6 phia tay nam ban dao D6 San Tren 250 km bo bien k~ illbien gioi Viet -Trung, day VCS d.1utien c6 dirong thuy dao thong n6i voi kinh thanh Thang Long

V oi vi tri va tnh chat chuyen ti~p cua ves trong hai vung tu nhien Ian &dai

2 C~ ut ru e

hinh p ~u [6,15] No duoc hinh thanh tren co so nrong tac gitra qua trinh phat triencua mot graben dang S\1tchim voi S\1·nang cao cua mire mroc chan tin , sir thieu hutb6i tich va thuy trieu co bien do Ian No d oc dinh vi &vi tri ria dong b~c chau th6

song H6ng, noi dong b6i tich tong hop doc bo huong v€ phia tay nam ves BachDang la mot vue co du true mra kin, noi thuy trieu la y~u t6 dong lire ngoai sinh Uti

hoa tron nuoc song-bien kha t6t, phan tang y~u Mac du hrong b6i tich song thamgia dang k~ nhung dong b6i tich di chuyen noi tai la chu dao V oi c~u true phan

tang y~u, can bang b6i xoi ves nghieng v~ xoi 1&,xam thuc Day la tnrong hopdi~n hinh tren th~ gioi v€ mot cira song hinh ph~u nhiet doi [4] phat trien trong di~ukien nhat trieu bien do Ian [9]

e~u true mra kin cua ves va S1!phan each tuong d6i cua 'no voi bien la nhoquan dao eat Ba che chan & phia dong, dong nam, ban dao D6 San & phi a tay vesthong voi bi~n & phia nam va phan n am toi do sau 6m V6i c~u true nhu vay, chi

co song huang nam va dong nam moi co kha nang Iantruyen tu bien vao voi dO cao

khong qua 3 m, k~ cakhi co bao

e~u true mra kin cua Estuary Bach Dang hien nay do cac ki~n true tan kientao va ki~n tao hien dai (TKT va KTHD) qu dinh Ph~n trung tam cua ves namtren d6i vong ha tuong d6i voi KTHD va doi v ng ha kha manh trong Holocen codang graben Vai tro vo cling quan trong cua chuyen dong KTHD d6i voi SlJ hinhthanh Estuary Bach Dang khong chi la van dong ha thang dung trong Holocen, ma

can tao ra tien d~ mot vung vong ha urong d6i co c~u true mra kin khi bien ti~nchan tinh tran ngap

Hinh 1 Vung cira song Bach DAng (anh v~ tinh Spot ngay 01/3/2008)

Dia hinh ves h~t sire phirc tap va da dang, gorn nhieu kieu, dang c6 nguong6c khac nhau va duoc chia thanh bon nh6m: Dia hinh d6i va nui th~p, dong bangkhong ngap trieu, d6ng bang ngap trieu tv nhien va dia hinh bo ngam- luong lachngap mroc thuong xuyen Mot phan Ian dien tich d6ng bang ngap trieu tv nhienhien nam trong de bien hoacbi san lap, hien khong con chiu anh huong tnrc ti~p cuabien Dien tich trong 0 toa dO cua ves 1£11650 km2 (Tr~n Dire Thanh, 1993), trongdo: D6i va nui thap: 12,38%; D6ng bang: 13,89%; De cat va them cat: 0,72%; Vungd~m l~y bi~n: 32,62%; Bai (b6i) trieu thap: 9,30%; Song va lach tri€u: 7,25%; Vung

bo ngam: 15,70%; Vung bien nong ven bo: 8 ,09%.

V€ phuong dien dia hinh va canh quan voi cac bai trieu l~y ram rap thirc v~tng~p man tv nhien, h~ lach trieu, kenh trieu day dac, cac doi cat tri€u nam doc ven

be luong, cac them mai mon phat trien (; doi tri€u thap tren n€n tram tich boroi ves Bach DAng cling khac hiin trieu ven bo chau th6 song H6ng

3 Ti~o boa

Qua trinh hinh thanh va tien hoa cua ves Bach DAng trong Holocen trai qua

3 thai ky va 7 giai doan nhu sau [9]:

Thai kY thtr nhdt: Holocen sorn - gitra (11 - 3 nghin nam truce) Bien ti~n

chan tinh gift vai tro chu dao gay ng~p chim, nhanh ch6ng lam thay d6i mo: tnrongtir luc dia sang ven bo, dirong bo bi dAy lui xa nhat Vao cuoi thai ky, mire mroc

chan tnh dang cham h~n, vai tro cua kien tao va tram tich duoc tang cuong, diron

mo mo l~n v~ phia bien, bien lui

Giai doan 1: Moi tnrong luc dia Holocen som -d~u Holocen gitra,

Giai doan 2: Moi tnrong vilng - vinh Holocen giira

Giai doan 3: Moi tnrong d~m l~y ria chau th6 cuoi Holocen gitra

Th ai k Y t h tr hai: Holocen muon (3 dSn 0,5 - 0,7 nghin nam truce) Vai tro

chuyen dong kien tao, d~c biet 6 cac dai kien true nang, tham gia qu et dinh vao

cac qua trin ngap chim, n6i cao Qua trinh tram tich tich ClJCco an h ang dSn di

chuyen duong bo Vao cu6i thai ky, do b6i tu manh, duong bo di chuyen ra phia

bien, qua ca trung tam sut ha kha manh

Giai doan 4: Moi tnrong vinh -vung d~uHolocen muo

Giai doan 5: Moi tnrong vung bien gitra Holocen muon

Giai doan 6: Moi tnrong ctra song chau th6 cuoi Holocen muon

Tha i kY thir ba: Cu6i Holocen muon (khoang 0,5 - 0,7 nghin nam qua), chi

gom m(>tgiai doan dang tiep tuc voi mot dot bien l~n moi, duong bo di chuyen v~

phia luc dia, ngap chim khong d~n bu tram tich va thuy trieu co vai tro quan trong

Trong 5-7 tram nam qua, muc mroc chan tinh tiep tuc nang cao x~p xi

lrnm/nam va dat 1-1,5 mm/nam trrong thS ky qua Do phu sa song it, xam thirc cua

thuy trieu manh, nhi~u noi da khong ling do g tram tich Ngap chim khong d~n bi

do thieu hut b6i tich xAyra da:hinh thanh ves hinh ph~u nhu hien nay

Nguyen nhan gay ra SlJthieu hut b6i tich bao g6m: 1-Khoang 5-7 tram nam

tnroc ban dao D6 Son n6i lien voi d6ng bang vira b6i l~n mo rong 6 ria tay nam

ves da:n an khon cho b6i tch d9Cb tay nam di len 2- Trong qua trinh p at

trien, nhieu nhanh n6i ngang so g H6ng voi he thong song e~u -Bach D5ng bi tan

lam giam ngu n b6i tich b6 sung nr song H6ng 3- Thuy trieu Io , don trieu man

d<ln len da tang cuong phan tan b6i tich 10' lun ra khoi yes 4- Dong chay tong

hQ'Pven bo huang thong tri TB-DN co xu huang dua b6i tich xuong phia tay nam

Bi~n l~n hien dai la dac diem co ban nhat cua ves Bach Dang hien nay, th~

hien SlJthing the cua bien trong quan h~ tuong tac song-bien Ca hau qua cua bien

l~n la xoi 16 iru thS so voi b6i tu, duong bo bi dAylui v~ phi a luc dia va bi chia cit

phirc tap; muc mroc trung binh thirc tS dang dang cao, hien nrong d~m l<lyhoa,

nhiem man va truyen trieu sau vao luc dia v.v va ca khu he dong thuc v~t thich

nghi di~u kien W nhien Io man T6c d(> dang cao rmrc bien 2,24mm/nam trong

khoang thai gian 1957 - 198 da: duoc ghi nhan tai tram Hon D~u

I

n

I NHUNG NET co BAN VE DIED KI:E:NTV NHIEN vUNG CHIEN TRUONG B~CH DANG NA M 1288.

D6i nui

-100m, cao nhat 200m Cac di~m cao nhu Nui Deo (l46m), Ngoc San (l25m), Mil

Dia hinh d6i nui hien nay Co' ban duoc tao nen nho cac chuyen dong nankien tao tir cuoi B~ tam keo dai toi Pleistocen Trong P1eistocen, moi tnrong luc diakeo dai va co nhtrng 1kn bien l~n, r5 nh~t la vao mra sau Pleistocen muon, khoang 3-

5 van nam tnroc Vao ti\in cuoi P1eistocen muon, do bang ha l§n cuoi cung, rmrcbien ha thap hon hien nay IOO-120m BiSn tien Holoc n mo rong C\ICdai irng voi

mirebi~n c6 +4-6 m vao 5-6 nghin nam tnroc, sau do nang ha nrong d6i mot s6 Ik

va dang cao dkn tir khoang 1 nghin nam tr~&c cho d~n nay

song- bien tu i Pleistocen mu n, tao thanh dai hep cao 8-12 m; tich tv song - bi~nHolocen sorn - gitra, b~ mat cao 2-4 m, phan b6 thanh cac mang Ian; tich tv song -bien, d§m l§y - bien Holocen muon k a rong va thoai, cao 0,5-1,5 m, khong bi ngaptri~ula nho co de bao

ThSm bac III, cao 10-15 m, tu6i Pleistocen muon Th~m bac II, cao 4 - 6 m, tuoiHolocen gitra Th~m tich b~c I, cao 3-3,5 m, tuci Holocen muon Tren b~ mat d6ngb~n co mat 5h~thong de cat bien c6 va hien dai c~u tao bang cat, san H~ 1 cao 4-6m; H~2 cao 3-3,5 m; H~ 3 cao 2-2,5 m; H~4 cao 2,5-3 m; H~ de 5 cao 3-3,5 m H~

1 tu6i Holocen gitra va c c h~ con lai tu6i Holocen muon, tre dkn ra phia bien (hinh2).Chung it bi ng~p lut va co chira mroc ngam nhat tkng nong nen thuong la noi t~ptrung dan cu.

H¢ t h ong s o ng l ach

Ba cira song chinh d6 ra bien 1a Lach Huyen, Nam Trieu, Cam - Lach Tray

(hinh 3) Song Bach Dang la phan ha hru cua h~ thong song Thai Binh b~t nguon ill

vung nui Bong B~c Cac song Luc Nam, Thirong, C~u va Duong sau khi hop hru (;

g~n Pha Lai, each bien 90 km da: phan thanh hai nhanh chinh la song Kinh Thay va

Thai Binh Song Thai Binh tiep tuc phan thanh hai nhanh la Thai Binh va Van uc

tnroc khi d6 ra vung bi~n tay nam B6 San. B~n khoang B~n TriSu, each bien chirng

48 km, song Kinh Th~y cling phan thanh hai nhanh chinh la song Da Bach va song

Kinh Th~y Gan sat bien, hai nhanh nay hop luu va r6i lai phan hru thanh song

Chanh d6 ra cira Lach Huyen, song Bach Dang d6 ra cira Nam Trieu, song C~m va

\ R,M I Clta song I" '

r,

t

r

I

n

Hinh 3 Quan h~ gitra song Bac Dang voi thanh Thang Long

trong h~ thong thuy dao d6ng bang song H6ng va Ian can [1]

Vung Song Bach Dang dai 42 km, trung binh rong 1 km, sau 8 m; song Cam

dai 37 km, trung binh rong 400 m, sau 7 m; song Lach Tray dai 43 km, trung binh

rong 120 m, sau 4 m Trong h~ thong song Bach D~ng, con co mot s6 nhanh n6ingang nhu song Tam Bac n6i Cam va Lach Tray, song Ruot Lon n6i song Cam voisong Bach Dang Ngoai ra, con co song Yen Lap b~t nguon nr vung nui QuangNinh, ra d€n bi~n phan thanh nhanh song Binh Huang d6 ra vinh Ha Long va Ganh

Sy d6 ra cira Lach Huyen Long cac song Ganh Sy, Binh Huang, Chanh va BachDang duoc mo r~t rong tnroc khi d6 ra bien, thuong 500-800 m, co noi tren 1 kmnhtr &song Bach Dang

Vimg Vung tri~u c t ra song

VCS co c~u tnic mra kin, thuy trieu la dong lire Uti the, la mot Vl)'C mroc man,hoa tron mroc song-bien kha t6t, phan tang nuoc yeu, can bang b6i xoi nghieng

lo-v~ xoi 1&,xam thuc Cac bai tri~u Illy ram rap thirc vat ngap man tu nhien, h~ lach

trieu, kenh tri~u day dac (hinh 4), cac doi cat trieu nam doc ven bo cac luong sau.rong la nhtrng dang dia hinh nguon g6e trieu dac trung Cac tich tu dk Illy bien tu6i

Holloeen giira - muon, eao 0,5 - 1,5 m va tu6i Holocen muon eao 0-1,0 m Nhi~u

noi, duoi b~ mat cac dllm Illysu vet g~p r~t nhieu di tich manh g6m sir thai phong

kien Do la bang clnrng bien bin vao cac khu dan cu xira Day la tnrong hop diSn

hinh tren th~ gioi v~mot ves hinh pheu 6 di~u kien nhat tri~u bien d9 Ian

Hinh 4 H~thong lach trieu 6 ves Bach Dang

2 Khi h~u

trung binh 5,6 - 6,3 m/s

strong mu Mira phun vao thang 12 - 4, nhieu nhat vao cac thang 2, 3, gay fun trot,

nhieu khi kern theo lanh buot Strong mu chu ySu vao mua dong, khoang thang 11-4,

c6 khi keo dai dSn thang 6, mat dO cao tir 5-8 gio sang va cang ra khoi, s6 ngay

strong mu cang tang, lam tAm nhin dt thap, c6 khi chi vai met, gay nhieu tro ngai

cho giao thong

ChS dO gi6 anh huang r~t I6n dSn cac vat th~ troi Tai VCS, q anh nam gi6

huang D va DDN chiem Uti thS (hinh 5 va 6) Dac biet trong mua kho (mua Dong),

cac huong nay cang chiem Uti th~ (tong tAnxuat chiem 4 ,35%) va phan b6 a cac

Bang 1 TAn suat van t6c gi6 va cac huong trong mua kho (thang 12-3) tai HemDau

liB ~ 7 0

Ed 6 0· 7.0 50· 6.0

S O UTH ·

o 60- 7 0 SO· 6.0

I II 4C - 5.0 3.0 - 4.0

o 2.0- 3 0

o 1 - 2.0

Hinh 5 Hoa gio trong nhieu nam (1960- Hinh 6 Hoa gio trung binh nhieu nam

2 011) tai H on D au [ 1 3] v an rnua kh6 (1960-2011) tai H a n Dau [13]

3.Thu van

a T hu y win song

V un g co ba c t ra s ong c hinh d r a bi ~ n l a Lac h Huyen , Nam Tr ieu, Lac h T ra y

va co b6n so ng ch i n la So n g Yen La p (n ay t h a n h6 c h ira), s ong Ba ch D~ n (dai

42 Ian , trung binh ron g 1 km, sau 8 m ) Song e f im (dai 3 7 km , trung binh r o ng 400

m , sau 7 m) va So n g La ch T ra y (dai 43 k m , trung binh rong 1 20 m, s au 4 m )

Hang nam c ac s ong db ra bien khoa n 14 krrr ' nuoc va 5 trieu t f in bun cat

c hu y eu q a cira Na m T rieu Trong d , song C am co hru IUQ n g Ia n nhat t r ong vung ,

m6i n am d b ra b i~ n 10 - 1 km ' va g < 1 4 tri e u tfin bun cat , song L ach Tra y 1 , 5 km '

r n r oc v a khoang 1tr i e u tfin bun cat , song D a Ba ch khoan g 1 kr r r' mr oc m6i nam.

Trong mu a mu a Ii i (t h ang 6 - 10) , ta i hrong n uoc chiem 75 - 8 5% va ta i lu o ng bu n

dai 5 , 6 m V ao mila dong , khoang thing 9 - thing s6ng c6 d9 cao trung binh 0 , 5

-0 , 75m , thinh hanh huang dong v i t< 1n x ufit 34% va dong bic voi t < 1n x udt 14% Vao

mua h e, t ir thing 3 d€n thing 8 , s6ng c 6 d9 ca o trung binh 0 , 7 - 0 , 9m , thinh hanh

]

1h

t lh