Quá trình hình thành, phát triển và tác động xã hội của trào lưu tôn giáo mới ở nhật bản từ sau chiến tranh thế giới II tới năm 2018 tt

Giới nghiên cứu Nhật Bản và quốc tế đã bắt đầu sử dụng thuật ngữ “trào lưu tôn giáo mới” khi đề cập đến hiện tượng này với ý nghĩa thực hành tôn giáo mới đã trở thành một xu hướng lôi cu

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN NGỌC PHƯƠNG TRANG

QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN VÀ TÁC ĐỘNG

XÃ HỘI CỦA TRÀO LƯU TÔN GIÁO MỚI Ở NHẬT BẢN TỪ SAU

CHIẾN TRANH THẾ GIỚI II TỚI NĂM 2018

Chuyên ngành:Lịch sử Thế giới

Mã số: 92 29 011

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ SỬ HỌC

Hà Nội - 2020

Công trình được hoàn thành tại:

Người hướng dẫn khoa học:

Phản biện 1 : GS.TS Hoàng Khắc Nam

Phản biện 2 GS.TS Trần Thị Vinh

Phản biện 3 : PGS.TS Nguyễn Hoàng Giáp

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện họp tại

vào hồi giờ phút, ngày tháng năm 20

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

- Thư viện Học viện Khoa học Xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Cụm từ “ tôn giáo mới” xuất hiện từ nửa cuối thế kỷ XIX đầu thế

kỷ XX ở nhiều nước trên thế giới Xung quanh thuật ngữ này, các nhà quản lý và các nhà nghiên cứu của mỗi quốc gia lại có cách tiếp cận khác nhau Tại Nhật Bản, tuy có nhiều quan điểm khác nhau về thế nào

là một “tôn giáo mới”, song sự phát triển mạnh mẽ của các hiện tượng này từ sau Chiến tranh Thế giới II ở quốc gia này là không thể phủ nhận Nhiều tôn giáo mới được hình thành trước Chiến tranh đã tranh thủ đẩy mạnh trở lại các hoạt động của mình, bên cạnh những tôn giáo mới đang xuất hiện “như nấm sau mưa” Giới nghiên cứu Nhật Bản và quốc

tế đã bắt đầu sử dụng thuật ngữ “trào lưu tôn giáo mới” khi đề cập đến hiện tượng này với ý nghĩa thực hành tôn giáo mới đã trở thành một xu hướng lôi cuốn nhiều người tham gia, có tác động rõ rệt tới đời sống tinh thần của đông đảo người dân trong xã hội Việc xuất hiện ồ ạt của các tổ chức tôn giáo mới, sự tham gia của một số tổ chức tôn giáo mới vào đời sống chính trị, thậm chí có những giáo phái đã tiến hành khủng

bố bạo lực đã tạo nên những vấn đề xã hội phức tạp trong những năm cuối thế kỷ XX Chính phủ Nhật Bản đã nỗ lực và đạt hiệu quả đáng kể trong việc tìm ra những giải pháp kịp thời trong lĩnh vực quản lí tôn giáo, vừa đảm bảo nguyên tắc tự do tôn giáo, vừa đặt sinh hoạt tôn giáo trong khuôn khổ của luật pháp Tuy sự phát triển của các tôn giáo mới ở Nhật Bản đã vào giai đoạn ổn định, nhưng việc nghiên cứu quá trình phát sinh, phát triển và đánh giá tác động xã hội của nó từ phương diện nghiên cứu lịch sử là rất cần thiết cả về lí luận và thực tiễn để thấu hiểu một cách toàn diện và có thái độ ứng xử thích hợp Ở Việt Nam, sự phát triển của kinh tế thị trường, quá trình đô thị hóa và sự dịch chuyển dân số từ nông thôn ra thành thị,…dẫn đến nhiều biến đổi lớn về đời sống xã hội, trong

đó có đời sống tín ngưỡng, tôn giáo Việc nghiên cứu quá trình hình thành,

phát triển cũng như tác động xã hội của tôn giáo mới của Nhật Bản sẽ đem lại cho chúng ta cơ sở lí luận và thực tiễn để nhìn nhận, đánh giá hiện tượng

các tôn giáo mới một cách đầy đủ hơn Vì vây, tôi đã chọn đề tài: “Quá trình

hình thành, phát triển và tác động xã hội của trào lưu Tôn giáo mới ở Nhật Bản từ sau Chiến tranh Thế giới II tới năm 2018” làm đề tài cho luận án tiến

sĩ chuyên ngành Lịch sử Thế giới của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ nguyên nhân hình thành, vận động và phát triển của trào lưu tôn giáo mới ở Nhật Bản sau Chiến tranh Thế giới II, cùng các đặc điểm của trào lưu này, cũng như đánh giá những tác động của nó đối với xã hội Nhật Bản

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được các mục đích trên, luận án phải giải quyết các nhiệm

vụ sau: Thứ nhất, làm rõ những vấn đề lí luận và thực tiễn với tư cách

cơ sở để nghiên cứu trào lưu tôn giáo mới ở Nhật Bản từ sau Chiến

tranh Thế giới II đến nay Thứ hai, phân tích sự hình thành và phát triển

của trào lưu tôn giáo mới tại Nhật Bản qua các giai đoạn lịch sử từ sau

Chiến tranh Thế giới II đến năm 2018 Thứ ba, đánh giá vai trò, sự tác

động xã hội của trào lưu tôn giáo mới ở Nhật Bản từ sau Chiến tranh Thế giới II đến 2018

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu của luận án

Luận án nghiên cứu trào lưu tôn giáo mới ở Nhật Bản từ sau Chiến tranh Thế giới II đến năm 2018, tập trung vào các tổ chức tôn

giáo mới điển hình và tác động xã hội của trào lưu này

3.2 Phạm vi nghiên cứu của luận án

- Về không gian: luận án đi sâu phân tích về trào lưu tôn giáo mới

ở Nhật Bản

- Về thời gian: luận án tập trung vào sự hình thành và phát triển của trào lưu tôn giáo mới từ sau Chiến tranh Thế giới II đến năm 2018

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án

4.1 Cơ sở lý luận của luận án

Dựa trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lê nin về tôn giáo, và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về công tác tôn giáo

4.2 Phương pháp nghiên cứu của luận án

Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau :

+ Phương pháp lịch sử

+ Phương pháp logic

+ Phương pháp so sánh

+ Phương pháp nghiên cứu trường hợp (Case study)

+ Ngoài ra, tác giả có trao đổi ý kiến với các chuyên gia ở Nhật

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

- Phân tích và trình bày một cách có hệ thống quá trình hình thành, phát triển của trào lưu tôn giáo mới ở Nhật Bản từ sau Chiến tranh Thế giới II cho đến năm 2018 cũng như rút ra các đặc điểm của trào lưu này

- Đánh giá tác động của trào lưu tôn giáo mới tới xã hội Nhật Bản

cả mặt tích cực và mặt tiêu cực

- Luận án bổ sung vào nguồn tư liệu phục vụ cho công tác nghiên cứu, giảng dạy chuyên ngành lịch sử thế giới, chuyên ngành Nhật Bản học, chuyên ngành tôn giáo học ở Việt Nam

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận án góp phần làm rõ một số vấn đề về lý luận trong nghiên cứu tôn giáo Nhật Bản nói chung và nghiên cứu tôn giáo mới Nhật Bản nói riêng

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận án cung cấp tài liệu tham khảo về tôn giáo mới ở Nhật Bản hiện nay cho công tác nghiên cứu và giảng dạy trong chuyên ngành lịch

sử tôn giáo, chuyên ngành Nhật Bản học Luận án gợi mở một cách tiếp cận trong nghiên cứu về các hiện tượng tôn giáo mới ở Việt Nam

7 Cấu trúc của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận

án cấu trúc thành bốn chương:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn việc nghiên cứu trào lưu tôn

giáo mới ở Nhật Bản từ sau Chiến tranh Thế giới II tới năm 2018

Chương 3: Quá trình hình thành và phát triển của trào lưu tôn

giáo mới ở Nhật Bản từ sau Chiến tranh Thế giới II tới năm 2018

Chương 4: Đặc điểm và tác động xã hội của trào lưu tôn giáo mới

ở Nhật Bản

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1 Các công trình nghiên cứu về tôn giáo mới ở Nhật Bản

1.1.1 Các công trình nghiên cứu về tôn giáo truyền thống

Trong số các công trình nghiên cứu về tôn giáo truyền thống Nhật

Bản xuất bản trong nước bằng tiếng Việt, có các công trình như: cuốn Lịch sử Phật giáo Nhật Bản (NXB Tôn giáo, HN, 2002) của tác giả

Giác Dũng, cuốn Ảnh hưởng của Phật giáo đối với đời sống tinh thần ở

xã hội Nhật Bản (NXB Chính trị Quốc gia, HN, 2011) của tác giả

Nguyễn Thị Thúy Anh Nghiên cứu về Thần đạo – một tín ngưỡng truyền thống vốn có của người Nhật cũng là mảng xuất hiện khá nhiều nghiên cứu đáng chú ý trong nước Về tài liệu của tác giả nước ngoài,

có thể kể tới bài viết Tôn giáo Nhật Bản trích dịch từ cuốn “Tôn giáo

Nhật Bản”, công trình nghiên cứu của Cục Văn hóa Nhật Bản (Tạp chí

Nghiên cứu Tôn giáo, số 1/1999)

1.1.2 Các công trình nghiên cứu về tôn giáo mới

Về các công trình đi sâu vào phân tích một tổ chức tôn giáo mới

tiêu biểu ở Nhật Bản, có thể kể đến bài viết Vấn đề tham chính của giáo

phái Soka Gakkai (Tạp chí Nghiên cứu Đông Bắc Á, số 7/2013) của tác

giả Dương Kim Oanh Một số bài viết về giáo phái Chân lý Aum được

dịch ra ở Việt Nam, như bài viết Tôn giáo ra tòa, sự kết thúc của giáo

phái Aum của tác giả D.W.Brakett (Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo, số

5/2001), bài viết Tâm lý học xã hội về “kiểm soát tinh thần bởi giáo

phái” của Nishida Kimiaki trong cuốn “Ứng dụng tâm lý học tại Nhật Bản” (đồng chủ biên: Vũ Dũng – Phan Thị Mai Hương – Ito Tetsuji –

Yamamoto Toshiya, Nxb Từ điển Bách Khoa, HN, 2005)

Về tài liệu tiếng Anh, có cuốn New Religions, Contemporary

Paper in Japanese Religion-2 (Tôn giáo mới, những tư liệu đương thời trong tôn giáo Nhật Bản- phẩn 2, Viện Nghiên cứu văn hóa và truyền

thống Nhật Bản, Đại học Kokugakuin, Nhật Bản,1991) do tác giả Inoue

Nobutaka chủ biên Đặc biệt, bài viết Recent Trends in the Study of

Japanese New Religions (Những khuynh hướng gần đây trong nghiên cứu tôn giáo mới Nhật Bản) của Inoue Nobutaka nêu lên và phân tích

khá chi tiết và tỉ mỉ về các cách định nghĩa thế nào là “tôn giáo mới”

Về mảng công trình tiếng Nhật, có thể kể tới cuốn Đọc-hiểu tôn giáo

mới (1992) của tác giả Inoue Nobutaka

1.2 Các công trình nghiên cứu về tác động của tôn giáo mới ở

Nhật Bản

1.2.1 Các công trình đánh giá tác động của tôn giáo mới tới đời sống chính trị- xã hội Nhật Bản

Đầu tiên thể kể tới bài viết Tác động của tôn giáo đến đời sống

chính trị Nhật Bản trong thập niên 90 của thế kỷ XX của tác giả Nguyễn

Thị Thúy Anh (Tạp chí Nghiên cứu Nhật Bản và Đông Bắc Á, số

3/2001), Tôn giáo Nhật Bản hiện đại: Sự vận động của tự do tín ngưỡng

của tác giả Trần Văn Trình (Tạp chí Nghiên cứu Phật học, số 1/2007)

Đề cập trực tiếp tới tác động chính trị- xã hội của tôn giáo mới, có cuốn

Đời sống tôn giáo Nhật Bản hiện nay (NXB Khoa học Xã hội, HN,

2005), do tác giả Phạm Hồng Thái chủ biên, cuốn sách đã đưa ra được

một số vấn đề chủ yếu xuất hiện trong đời sống tôn giáo Nhật Bản từ sau năm 1945 đến nay, trong đó có sự bùng phát của tôn giáo mới, tác động xã hội của trào lưu này, và việc Chính phủ Nhật Bản đã có những chính sách tôn giáo như thế nào cho phù hợp với thực tế Số lượng công trình được dịch ra tiếng Việt khá ít ỏi, chỉ có bài viết của tác giả Hirochika

Nakamaki với nhan đề Người Nhật và tôn giáo: Tiếp cận từ góc độ tiêu dùng,

(tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo, số 4/2001), đề cập tới việc người Nhật coi tôn giáo là một vấn đề thực hành, thực tế, có quan hệ hiện thực, thể hiện bản chất

vị lợi của người Nhật Về tài liệu tiếng Anh nghiên cứu ảnh hưởng của tôn giáo mới ở Nhật Bản tới đời sống chính trị- xã hội trong những thập

niên gần đây, phải kể đến cuốn Japanese New Religions in Global

Perspective (Tôn giáo mới Nhật Bản trong phối cảnh toàn cầu, NXB Curzon, Anh, 2000) do Peter B Clarke biên tập

1.2.2 Các công trình đánh giá tác động của tôn giáo mới tới chính sách của Chính phủ Nhật Bản

Bài viết của tác giả Phạm Hồng Thái với nhan đề Tìm hiểu chính

sách tôn giáo của nhà nước Nhật Bản trong cuốn “Nhà nước và giáo hội” (Chủ biên: Đỗ Quang Hưng, NXB Tôn giáo, HN, 2003) Tiếp theo

là luận văn thạc sĩ Châu Á học của Dương Kim Oanh, với đề tài Chính

sách tôn giáo của Nhật Bản giai đoạn 1945 – 1951 (bảo vệ tại Hội đồng

chấm luận văn thạc sĩ Châu Á học, khoa Đông Phương học, Đại học Khoa học Xã hội Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2013) Về tác

giả nước ngoài có cuốn sách của tác giả Sakurai Yoshihide, Thắc mắc

về ‘‘Cult’’- nguy cơ mang tên ‘‘Tự do tín giáo’’ (「カルト」を問い直

Bản,2006)

1.3 Những kết quả đã đạt được và vấn đề cần nghiên cứu

Qua khảo cứu các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đề cập tới chủ đề tôn giáo mới ở Nhật Bản sau Chiến tranh Thê giới II , có thể đi đến một số nhận xét như sau:

1.3.1 Những kết quả đã đạt được

Nói chung, các công trình nghiên cứu tôn giáo Nhật Bản nói chung và tôn giáo mới nói riêng, đã có một số nhận định, đánh giá khá hữu ích cho những người bắt đầu đi sâu tìm hiểu về lĩnh vực này Đặc biệt, đã có nhiều công trình về một số tổ chức tôn giáo mới nổi bật, giúp người đọc có được hình dung ban đầu về tôn giáo mới- một trào lưu nổi bật trong đời sống tôn giáo Nhật Bản sau Chiến tranh Thế giới II Với nhiều cách tiếp cận khác nhau, và mang nhiều quan điểm khác nhau, đây là một lĩnh vực rộng lớn với khá nhiều công trình hữu ích, đi sâu tìm hiểu, phân tích, đánh giá tỉ mỉ về tôn giáo mới ở Nhật Bản sau Chiến tranh Thế giới II, cũng như những ảnh hưởng tới đời sống xã hội, những bước phát triển của các tổ chức này

1.3.2 Những vấn đề chưa được làm rõ

- Chưa có công trình nghiên cứu mang tính hệ thống, cung cấp một cách tổng thể và toàn diện về quá trình hình thành, phát triển, đặc điểm, tác động xã hội của trào lưu này ở Nhật Bản

- Về mặt tài liệu, các tài liệu tiếng Việt và dịch ra tiếng Việt còn khá ít, chủ yếu mang tính khái quát, giới thiệu lịch sử tôn giáo Nhật Bản

và những đặc trưng của từng thời kỳ, chưa đề cập nhiều tới tôn giáo mới

- Có các công trình đi sâu nghiên cứu về giáo phái Chân lý Aum- một giáo phái mới mang tính tiêu cực, nhưng chưa giúp người đọc hiểu được trào lưu tôn giáo mới ở Nhật Bản sau Chiến tranh Thế giới II, mà chỉ khắc họa một giáo phái tiêu biểu

- Có một số bài viết về các tổ chức tôn giáo mới cụ thể, nhưng vẫn mang tính lẻ tẻ, chưa hệ thống

- Các tài liệu tiếng Nhật tuy rất đa dạng nhưng chủ yếu đi vào phân tích tôn giáo mới về góc độ tâm lý học hoặc xã hội học

1.3.3 Những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu

- Thứ nhất, cần làm rõ bối cảnh hình thành trào lưu tôn giáo mới

sau Chiến tranh Thế giới II

- Thứ hai, phân tích quá trình phát triển của trào lưu tôn giáo mới

ở Nhật Bản sau Chiến tranh Thế giới II cho đến năm 2018 theo từng

giai đoạn lịch sử cụ thể Từ thực tiễn phát triển của các giai đoạn này, rút ra đặc điểm chung của trào lưu tôn giáo mới

- Thứ ba, phân tích tác động đối với đời sống xã hội Nhật Bản, cả

mặt tích cực và tiêu cực của trào lưu này

- Thứ tư, liên hệ với thực tiễn đời sống tôn giáo ở Việt Nam trong

bối cảnh tiến hành công cuộc “đổi mới”

CHƯƠNG 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU

TRÀO LƯU TÔN GIÁO MỚI Ở NHẬT BẢN

TỪ SAU CHIẾN TRANH THẾ GIỚI II TỚI NĂM 2018 2.1 Cơ sở lý luận

2.1.1 Khái niệm tôn giáo

Có rất nhiều định nghĩa về tôn giáo từ các quan điểm thần học, triết học và xã hội học, sinh học và tâm lý học, và từ việc coi nó là một hiện tượng phổ biến của văn hóa Theo tác giả, định nghĩa đầy đủ nhất

về tôn giáo là của Ph.Ăngghen: “…tất cả mọi tôn giáo chẳng qua chỉ là sự

phản ánh hư ảo- vào trong đầu óc của con người- của những lực lượng ở bên ngoài chi phối cuộc sống hàng ngày của họ; chỉ là sự phản ánh trong đó những lực lượng ở trần thế đã mang hình thức những lực lượng siêu trần thế”

2.1.2 Khái niệm tôn giáo mới và trào lưu tôn giáo mới

Cũng như định nghĩa về tôn giáo, định nghĩa về tôn giáo mới khá

đa dạng Định nghĩa của nhà nghiên cứu tôn giáo Nishiyama Shigeru

người Nhật trong cuốn sách ông viết “Loại hình và đặc trưng của tôn

giáo mới” có thể coi là đầy đủ nhất về thuật ngữ này, đó là “Sự tạo ra của dạng thức tôn giáo mới, khác biệt tương đối với những dạng thức tôn giáo đã có, bù đắp và giải quyết cho những mâu thuẫn của con người với xã hội do sự biến động xã hội nhanh chóng Từ thế kỷ XIX, ở nhiều nơi trên thế giới, gia tăng sự hình thành một cách phi thể chế của loại tôn giáo này với chủ thể là quần chúng nhân dân” Theo tác giả

luận án, tôn giáo mới ở Nhật Bản là :“ Những tôn giáo ra đời trong bối

cảnh xã hội có nhiều biến động phức tạp, khác biệt với những tôn giáo truyền thống có sẵn, đáp ứng nhu cầu tinh thần của người dân trong bối cảnh mới Tôn giáo mới có mặt tích cực là đem lại chỗ dựa tinh thần cho người dân, dẫn dắt họ hòa nhập với cuộc sống hiện tại, song xuất hiện mặt tiêu cực khi người đứng đầu lạm dụng niềm tin của tín đồ để mưu lợi, gây ảnh hưởng lớn cho trật tự an ninh xã hội Tôn giáo mới xuất hiện ở Nhật bắt đầu vào cuối thời Mạc phủ Tokugawa, tuy nhiên

sự bùng nổ đáng kể là từ sau Chiến tranh Thế giới II”

Về khái niệm trào lưu tôn giáo mới: trên cơ sở cho rằng trào lưu là

xu hướng đang thịnh hành, được nhiều người ưa chuộng và theo đuổi diễn ra trong lĩnh vực đời sống văn hóa, tư tưởng, tôn giáo , tác giả luận án cho rằng “trào lưu tôn giáo mới” là một xu hướng tôn giáo mới được đông đảo người dân theo đuổi tạo nên những tác động nhất định

trong đời sống văn hóa, xã hội

2.2 Cơ sở thực tiễn

2.2.1 Bối cảnh quốc tế

2.2.1.1 Trào lưu tôn giáo mới ở Mỹ

Những năm 60, 70 của thế kỷ XX, tôn giáo mới được coi là một

sự thách thức với nền tảng văn hóa và đạo đức Mỹ Từ “Cult” được sử dụng với ý nghĩa nghi ngại, mang ý thành kiến, khi nói về tôn giáo mới, hàm ý “sự cuồng tín” Sự nghi ngại, e dè của quần chúng nhân dân đối với tôn giáo mới ở Mỹ cũng là điều dễ hiểu, nhất là khi những vụ tự tử tập thể, những vụ lạm dụng tín đồ, ngược đãi trẻ em của các giáo phái này đã gây chấn động dư luận Gần đây, tuy những vụ việc như trên không tái diễn, song sự e ngại và đề phòng của dư luận đối với tôn giáo mới ở Mỹ vẫn tồn tại

2.2.1.2 Trào lưu tôn giáo mới ở châu Âu

Ở châu Âu, mối quan hệ giữa tôn giáo mới và cộng đồng xã hội châu Âu đầy thách thức và xung đột, xuất phát từ việc tôn giáo mới trái

ngược, thậm chí loại bỏ các giá trị văn hóa, tôn giáo truyền thống, điều

đã trở thành nền tảng tinh thần đạo đức của xã hội phương Tây Thậm chí còn xuất hiện những tổ chức chống tôn giáo mới ở hầu hết các quốc gia châu Âu, nhằm vạch trần, ngăn chặn hoạt động của tôn giáo mới

2.2.2 Bối cảnh trong nước

Trên cơ sở phân tích bối cảnh trong nước, luận án đã chỉ ra có ba nhân tố tác động chính đến sự hình thành và phát triển của trào lưu tôn giáo mới sau Chiến tranh Thế giới II ở Nhật Bản, đó là:

Thứ nhất là sự thay đổi trong đời sống chính trị và chính sách tôn giáo

Năm 1945, Chiến tranh Thế giới II đi tới hồi kết Quân Nhật bị đẩy lùi trên khắp các chiến trường Sau khi Đức quốc xã đầu hàng ở châu Âu tháng 5-1945, các nước Liên Xô, Mỹ, Anh đã nhóm họp tại Potsdam (Đức), ra tuyên bố Potsdam (tháng 7-1945) đòi Nhật Bản đầu hàng vô điều kiện Ngày 3-11-1946, Hiến pháp mới của Nhật Bản được công bố, thay thế cho Hiến pháp Minh Trị (1889) Đây chính là tiền đề cho việc Luật Pháp nhân Tôn giáo được ban hành năm 1951, tạo điều kiện thuận lợi cho tôn giáo mới hoạt động và phát triển sau chiến tranh

Thứ hai là tác động của sự phát triển nhanh về đời sống kinh

tế-xã hội

Việc Nhật Bản nằm dưới sự kiểm soát của lực lượng Đồng minh trong thời gian dài sau khi chiến tranh kết thúc, là điều kiện thuận lợi cho kinh tế Nhật Những cải cách này đóng vai trò chuẩn bị cho sự tăng trưởng kinh tế sau này Tuy vậy, cùng với sự phát triển kinh tế, một số vấn đề xã hội ở Nhật Bản đã nảy sinh, là một trong những nguyên nhân dẫn tới sự ra đời của trào lưu tôn giáo mới ở Nhật Bản sau Chiến tranh Thế giới II

Thứ ba là sự phát triển nhanh chóng của quá trình đô thị hoá

Đô thị hóa ở Nhật diễn ra mạnh mẽ, do sự phát triển của các ngành công nghiệp, các thành phố nhanh chóng mọc lên,thanh niên ở

nông thôn, đến tuổi lao động, hầu hết đều tìm tới các vùng đô thị, đặc

biệt là đô thị lớn để tìm kiếm việc làm với mức thu nhập cao hơn

Thành phố là nơi tập trung khá đông những người đang dần xa rời mối

liên hệ tâm linh và tinh thần với tôn giáo truyền thống ở quê nhà, họ đối

mặt với tình trạng dường như trống rỗng, chơi vơi về tinh thần Đây

cũng là một nhân tố tác động tới sự phát triển nhanh chóng của tôn giáo

mới, bởi nó đã cung cấp chỗ dựa tinh thần cho những người đang cô

đơn giữa một xã hội hiện đại

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2

Qua chương hai, chúng ta nhận thấy trào lưu tôn giáo mới ở Nhật

Bản ra đời sau Chiến tranh Thế giới II không phải là một sự ngẫu nhiên

mà có nền tảng từ trước Tôn giáo mới ra đời khi xã hội xuất hiện nhiều

biến động, dẫn tới con người cần có một chỗ dựa tinh thần nhằm bù đắp

những khủng hoảng, hụt hẫng trong tâm lý Điều này được chứng minh

qua thực tiễn đời sống tôn giáo trên thế giới Ở Nhật Bản, sau khi Chiến

tranh Thế giới II kết thúc, thì sự thay đổi của chính sách tôn giáo theo

hướng tự do hóa, quá trình phát triển nhanh chóng của kinh tế và của đô

thị hóa kéo theo sự tập trung ổ ạt dân số ở các đô thị là những điều

kiện thuận lợi để các tôn giáo mới ra đời và lan truyền nhanh chóng, tạo

thành một trào lưu mạnh mẽ có sức ảnh hưởng trong xã hội

CHƯƠNG 3 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TRÀO LƯU TÔN GIÁO MỚI Ở NHẬT BẢN TỪ SAU CHIẾN TRANH

THẾ GIỚI II TỚI NĂM 2018

Trào lưu tôn giáo mới ở Nhật Bản sau Chiến tranh đến năm 2018

có sự biến chuyển qua các giai đoạn với những đặc điểm khác nhau

xuất phát từ bối cảnh cụ thể của xã hội Nhật Bản Giai đoạn thứ nhất từ