là một trong những vần thơ viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh của nhà thơ Tố Hữu, được sáng tác trong những ngày tang lễ của Chủ tịch Hồ Chí Minh.. Không chỉ bày tỏ nỗi đau mất mát không gì sá
Trang 1Họ và tên: Vũ Trọng Khôi
MSV: 20061137
Môn: Tư tưởng Hồ Chí Minh Thứ 2 tiết 3-4
Đề bài: Phân tích cảm nghĩ của em về bài thơ “Bác ơi” của nhà thơ Tố Hữu
Bài làm
Bác ơi! là một trong những vần thơ viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh của nhà thơ Tố Hữu, được sáng tác trong những ngày tang lễ của Chủ tịch Hồ Chí Minh Không chỉ bày tỏ nỗi đau mất mát không gì sánh nổi, bài thơ còn ca ngợi và làm sống mãi tâm hồn ngời sáng của vị cha già kính yêu dân tộc Tình thương, nỗi lo, tấm lòng yêu thương của Bác không chỉ rộng dài theo không gian “năm châu” mà còn trải suốt chiều dài của thời gian “cho hôm nay và cho mai sau” Tố Hữu đã nhận ra và ngợi ca đầy trân trọng nỗi đau đớn, mối lo lắng đầy sâu rộng, bao la, dài lâu của Bác Lí tưởng và lẽ sống cao cả của người cha già dân tộc là những niềm yêu, nỗi
lo dành trọn cho con người dân tộc và năm châu, cho thế hệ này và thế hệ sau Lẽ sống ấy vừa vĩ đại, cao lớn, vừa gần gũi, thiêng liêng như muôn mối lo của lòng
mẹ, của tình nghĩa tử máu thịt
Ngày 2-9-1969, Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời Trong dịp lễ quốc tang lãnh tụ vĩ đại, bài thơ “Bác ơi” của Tố Hữu được giới thiệu trên báo “Nhân dân", sau này in trong tập thơ “Ra trận" Bài thơ gồm có 52 câu thơ thất ngôn, chia đều thành 13 khổ thơ Bốn khổ đầu thể hiện nỗi đau thương bao trùm sông núi và lòng người Sáu khổ thơ giữa ca ngợi công đức to lớn của Bác Hồ Ba khổ thơ cuối nói lên nỗi thương tiếc của Người và nguyện thực hiện lời Bác dặn
Mở đầu bài thơ là tiếng khóc Bác Hồ qua đời để lại nỗi đau thương trong lòng hàng triệu đồng bào ta và bạn bè gần xa Nỗi đau thương trùm cả cõi đời và cả vũ trụ bao la, mênh mông:
Trang 2Suốt mấy hôm rày đau tiền đưa Đời tuôn nước mắt, trời tuôn mưa.
Câu thơ thứ hai, chữ “tuôn” được điệp lại hai lần đã cực tả nỗi mất mát, đau thương của dân tộc thật vô hạn Đọc hồi kí của Tố Hữu, ta biết lúc Bác Hồ mất, nhà thơ còn đi công tác xa Nghe tin Bác mất, tác giả vội "chạy về" Đó là một buổi chiều đau đớn, bàng hoàng Hai chữ "ướt lạnh " diễn tả nỗi đau đớn tái tê ấy:
Chiều nay con chạy về thăm Bác Ướt lạnh vườn rau, mấy gốc dừa!
Bác ra đi, ngôi nhà sàn của Bác trở nên vắng lặng, hiu hắt buồn Chuông chẳng còn reo nữa Ánh đèn “tắt", "rèm buông", phòng của Bác ở và làm việc thì đã "lặng"
Sự sống như ngừng lại trong đau thương:
Chuông ôi chuông nhỏ còn reo nữa Phòng lặng, rèm buông, tắt ánh đèn!
Bác ra đi quá bất ngờ, đột ngột Cả miền Nam, cả tiền tuyến lớn anh hùng đang
trên đà chiến thắng "Rước Bắc vào thăm" là ước mơ đẹp của đồng bào, chiến sĩ.
Nhưng giờ đây còn đâu nữa khi Bác đã đi xa:
Miền Nam đang thắng, mở ngày hội Rước Bác vào thăm, thấy Bác cười
Ngày hội chiến thắng, ngày hội thống nhất non sông thế là vắng bóng Bác Bác
ra đi, cỏ cây hoa lá, thiên nhiên tạo vật đều đau đớn tiếc thương Vườn rau, gốc dừa, trái bưởi, hoa nhài, ao cá những vật thân quen ấy của Bác được nhân hóa gợi ra bao đau đớn, có đơn, buồn tủi, ngậm ngùi Lấy ai để san sẻ nỗi đau buồn
Trang 3thương tiếc? Tổ Hữu có một lối nói biểu cảm rất sâu sắc Ông đứng lặng, tự hỏi lòng mình rồi hỏi cỏ cây hoa lá:
Trái bưởi kia vàng ngọt với ai Tham cho ai nữa, hởi hoa nhài Còn đâu bóng Bác đi hôm sớm Quanh mặt hồ in mây trắng bay
Bốn khổ thơ đầu, Tố Hữu đã mở ra một không gian nghệ thuật từ đất trời, cõi đời, miền Nam đến vườn rau, ao cá, gốc dừa, ngôi nhà sàn đồng hiện một tâm trạng nghệ thuật, đó là nỗi đau đớn, tiếc thương đã và đang thấm sâu vào lòng người, lòng dân tộc Đó là ngày Bác đi xa, ngày 2 tháng 9 năm 1969, ngày Quốc tang
Sự kết hợp các câu cảm thán, câu hỏi tu từ làm cho giọng thơ như tiếng nặc cất lên, nghẹn ngào, biểu cảm:
Bác đã đi rồi sao, Bác ơi!
.Trái bưởi kia vàng ngọt với ai Thơm cho ai nữa, hỡi hoa nhài!
Còn đâu bóng Bác đi hôm sớm
Sáu khổ thơ tiếp theo trong phần hai bài thơ nói lên tình thương bao la và phẩm chất cao đẹp của Bác Cách cấu trúc bài thơ giống như bài văn tế khi nhắc tới công đức của con người vừa qua đời
Bằng hình ảnh hoán dụ Tố Hữu ca ngợi lòng yêu nước thương dân, tình nhân ái bao la của Hồ Chí Minh Đây là hai câu thơ trong bốn câu thơ hay nhất trong bài thơ "Bác ơi"
Trang 4Bác ơi, tim Bác mênh mông thế
Ôm cả non sông, mọi kiếp người.
Bằng nghệ thuật liệt kê, tác giả nhắc lại tấm lòng nhân ái bao la, mình móng của
Bác Đó là nỗi đau và nỗi lo của Bác Lòng Bác sâu nặng như lòng mẹ: "Chỉ lo muốn mối như lòng mẹ — Cho hôm nay và cho mai sau" Đó là lòng Bác; Bác
sống, Bác yêu, Bác cho, Bác để, Bác tặng:
Bác sống như trời đất của ta".
“Trời đất của ta” là quê hương đất nước, là xứ sở thân yêu của ta vô cùng tươi đẹp rộng lớn và vĩnh hằng Cuộc đời "79 mùa xuân" và đời sống tinh thần của Bác được so sánh với “trời đất của ta" nhằm ca ngợi tầm vóc lớn lao và cao cả của Người Đó là sự nghiệp cách mạng cứu nước cứu dân, là lí tưởng và đạo đức cách mạng của Bác Hồ Đó là một tâm hồn trong sáng, thanh cao, thoát khỏi mọi ràng buộc của danh lợi vươn tới các vô cùng, cái cao cả Là một chiến sĩ "Mong manh
áo vải, hồn muốn trương” Là một lãnh tụ một đời thanh bạch, chẳng vàng son" Là một con người Việt Nam mang cái tên đẹp “Ái Quốc" đã "Ôm cả non sông, mọi kiếp người" Lấy thiên nhiên để so sánh với con người là một cách nói quen thuộc của nhân dân ta Ba câu thơ tiếp theo nói lên lẽ sống cao đẹp và trái tim yêu thương mênh mông của Hồ Chủ tịch hướng tới năm đối tượng đều vì cuộc sống con người Bác
“Yêu từng ngọn lúa, mỗi cành hoa".
Hai về tiểu đối: “từng ngọn lúa - mỗi cành hoa" là biểu tượng về mỗi nét đẹp của thiên nhiên, về mỗi thành quả của cuộc sống cần lao, về cái đẹp trong cuộc đời Tất
cả đều được Bác chăm chút, quan tâm Đó là cách nói ẩn dụ về tình yêu sâu sắc của Bác đối với Đất nước, nhân dân Câu thơ thứ ba
Trang 5“Tự do cho mỗi đời nô lệ"
Nói lên lẽ sống cao đẹp của Người Yêu tự do và chiến đấu cho tự do: “Tự do cho đồng bào tôi, tự do cho Tổ quốc tôi" là ý nguyện suốt đời của Bác Cầu thơ của Tố Hữu đã nói lên sâu sắc cái gốc nhân ái, cái “ham muốn tột bực" của Người “là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, nhân dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ta, ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành” Tự do là lí tưởng cao đẹp của Hồ Chủ tịch Trong "Tuyên ngôn độc lập", Người đã viết: "Tất cả các dân tộc trên thế giới đến sinh ra bình đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do" Sự thật, Người không chỉ mang lại tự do cho dân tộc Việt Nam ta, mà còn góp phân tích cực vào sự nghiệp đấu tranh giành lại tự do cho các dân tộc bị áp bức trên thế giới Vì thế, câu thơ của Tổ Hữu còn mang tâm khái quát: “Hồ Chí Minh là lương tâm của thời đại
Câu thơ cuối đoạn cũng có hai về tiểu đối thể hiện tình yêu thương mênh mông của Bác Hổ hướng tới hai lứa tuổi cần được quan tâm đặc biệt trong xã hội là em thơ
và các cụ giả Việt Nam:
“Sữa để em thơ, lụa tặng già".
Chữ "để có nghĩa là “để dành cho" Chữ "tặng" thể hiện một tấm lòng, một cách ứng xử vô cùng trấn trọng quý mến Với tuổi thơ Việt Nam, Bác đã dành cho tất cả tình thân yêu San sẽ một ánh trăng thu sáng ngời Nhiều cái hòn Bác dành cho các cháu gắn xa Các vị lão giả cao niên “xưa nay hiếm" chắc đều đã về cõi thiên thu, nhưng những chiếc áo lụa Bác Hồ tặng các cụ, vẫn mãi mãi là kỉ niệm thiêng liêng
mà con cháu giữ đến muôn đời mai sau
Đó là Bác nhớ, Bác nghe, Bác lắng Đó là tình cảm của lãnh tụ dành cho chiến sĩ
và đồng bào nơi Thành đồng Tổ quốc:
Bác nhớ miền Nam, nỗi nhớ nhà
Trang 6Miền Nam mong Bác, nổi mong cha Bác nghe từng bước trên tiền tuyến Lắng mỗi tin mừng, tiếng súng xa.
Bác đã từng nói: "Miền Nam luôn trong trái tim tôi" Thơ chúc Tết năm 1969, Bác
đã viết: “Năm qua thắng lợi vẻ vang – Năm nay tiền tuyến chắc càng thắng to " Bác là niềm vui thắng trận Bác là chỗ dựa tinh thần để tiền tuyến xốc tới "Đánh cho Mỹ cút, đánh cho nguy nhào!" Tố Hữu vừa khóc thương Bác, vừa làm sống lại tâm hồn Bác Điệp ngữ "vui" và các động từ: "nâng niu, quên" đã nói lên một cách sâu sắc tâm hồn Hồ Chí Minh: lạc quan yêu đời, giàu đức hi sinh Hình ảnh so sánh đầy chất thơ:
Bác vui như ảnh buổi bình minh Vui mỗi mầm non, trái chín cành Vui tiếng ca chung hòa bốn biển Nàng niu tất cả, chỉ quên mình.
Bác sống giản dị, thanh bạch Chiếc va li nhỏ, vài ba bộ quần áo đơn sơ, đôi dép cao su “chẳng vàng son" Nhiều người thường nhắc đến hai câu thơ tuyệt bút sau đây để ca ngợi đức tính giản dị của Bác Hồ:
Mong manh áo vải, hồn muốn trượng Hơn tượng đồng phơi những lối mòn.
Tư tưởng lớn, ý thơ đẹp và hay, nghệ thuật tưởng phản tài ba, Tố Hữu đã để lại câu thơ trong trí nhớ nhiều người Có thể nói, đoạn thơ đã thể hiện sau sắc cảm động tâm hồn, phong cách, đạo đức và lối sống Hồ Chí Minh
Trang 7Ba khổ thơ trong phần cuối là tiếng khóc, là sự ghi nhớ, là lòng biết ơn, là lời ước
nguyện Thương Bác, nhớ Bác càng thấy lòng mình bơ vơ, đau đớn: "Ôi Bác Hồ
ơi, những xế chiều - Nghìn thu nhớ Bác biết bao nhiêu! Bác đã đi xa, bước vào "thế
giới Người Hiến" Sự nghiệp cách mạng, đạo đức cách mạng của Bác mãi mãi là
"Anh hào quang đỏ thêm sông núi", là tài sản tỉnh thần vô giá có tác dụng động viên, cổ vũ đồng bào, chiến sĩ cùng tiến lên" với niềm tin sắt đặt
"Còn non, còn nước, còn người,
Thắng giặc Mỹ, ta sẽ xây dựng hơn mười ngày nay”.
Nhớ mãi công ơn của Bác, nhân dân ta nguyện ghi sâu trong lòng lời Bác dặn Quyết tâm vươn lên hoàn thành sự nghiệp cách mạng của Bác để lại Bài thơ khép lại so sánh mang tượng hình sông núi kì vĩ Tố Hữu khóc Bác bằng một lời thề chiến đấu:
Xin nguyện cùng Người vươm tới mãi Vững như muôn ngọn dải Trường Sơn.
Bài thơ như một tiếng khóc tiễn biệt, một “ điếu văn bi hùng” bằng thơ Thông qua tiếng khóc đau xót, bài thơ đã khắc họa hình tượng Bác Hồ Một con người có lí tưởng sống cao cả, giàu tình nhân ái, ân nghĩa, sống khiêm tốn, giản dị Đồng thời, bài thơ còn là sự bày tỏ tình cảm mọi người Việt Nam trước sự ra đi của Bác Về nghệ thuật, bài thơ có cấu trúc ba phần rõ ràng Giọng điệu trữ tình đặc trưng, ngọt ngào, tha thiết của tình thương mến Nghệ thuật biểu hiện của bài thơ đậm đà bản sắc dân tộc: bài thơ viết theo thể thơ tám chữ, có nhiều hình ảnh so sánh, phép chuyển nghĩa quen thuộc với tâm hồn người Việt, những câu thơ đọng đến sự cô đúc, chính xác và giản dị
Trang 8Tố Hữu là nhà thơ viết về Bác Hồ nhiều nhất, sâu sắc nhất, hay nhất Hình ảnh Bác Hồ: “Người là Cha, là Bác, là Anh — Quả tim lớn lọc trăm dòng máu nhỏ” đã in đậm trong nhiều trang thơ của Tố Hữu "Bác ơi!” là một trong những bài thơ hay nhất viết về Hồ Chí Minh – vị lãnh tụ vĩ đại kính yêu của dân tộc