Hạ thương chu lịch sử văn minh thế giới

NHÀ HẠ1.Lịch sử Nhà Hạ là triều đại đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc, tồn tại trong khoảng thời gian từ thế thế kỷ 16 trước công nguyên, trải qua 14 đời với 17 nhà vua, cả thảy ngót 500 năm. Khu vực trung tâm thuộc phạm vi thống trị của nhà Hạ ở vùng miền nam tỉnh Sơn Tây và vùng miền tây tỉnh Hà Nam ngày nay ở Trung Quốc. Người sáng lập nhà Hạ là Đại Vũ vị anh hùng lịch sử trị thuỷ yêu dân. Truyền thuyết kể rằng do ông trị thủy thành công nạn lũ lụt triền miên của sông Hoàng Hà nên được nhân dân bộ tộc ủng hộ và cuối cùng thiết lập lên triều đại Nhà Hạ. Nhà Hạ được thành lập đánh dấu xã hội nguyên thủy kéo dài được thay thế bằng xã hội tư hữu, Trung Quốc từ đó bước vào xã hội nô lệ.2. Thành tựuDo những sử liệu về nhà Hạ được lưu truyền đến nay rất ít, bởi vậy có đời nhà Hạ trong lịch sử hay không đến nay vẫn có sự tranh luận trong giới khoa học. Thế nhưng trong “Sử ký.Hạ bản Ký”một cuốn sách lịch sử nổi tiếng ở Trung Quốc có ghi rõ về hệ thế của nhà Hạ. Các nhà khảo cổ cũng mong thông qua khảo cổ tìm được di chỉ văn hóa của nhà Hạ, qua đó phôi phục lịch sử của triều đại nhà Hạ. Những công cụ sản xuất được khai quật tại di chỉ Nhị Lý Đầu vẫn là đồ đá là chính, đồ sừng và đồ vỏ nghêu vẫn được sử dụng, trên một số bức vách nền nhà, bếp đun và mộ vẫn có dấu vết của chiếc bừa làm bằng gỗ. Lúc đó nhân dân lao động sử dụng những công cụ còn khá nguyên thủy này để phát huy sự cần cù và trí tuệ của họ, lấp đất dẫn nước, phát triển sản xuất nông nghiệp. Phát hiện di chỉ đúc đồng, tìm được những khuôn gốm, xỉ đồng và mảnh vụn của nồi đun. Ngoài ra còn tìm thấy khá nhiều đồ làm bằng ngọc với công nghệ chế tác khá tinh xảo, có đồ trang sức được khảm ngọc xanh, nhạc cụ như Thạch Thanh, kỹ thuật chế tác thủ công và sự phân công nội bộ đều có sự phát triển một bước.Về văn hóa, hiện nay chưa tìm thấy chữ viết đời Hạ. Khổng tử có nhắc đến lịch đời Hạ, nhưng lịch như thế nào đời sau không rõ, . Vì vậy chúng ta chỉ có thể qua nghệ thuật chế tác đồ gốm , đồ đồng để hiểu đôi nét về văn hóa lúc bấy giờ.Cuối đời nhà Hà, tình hình chính trị trong triều đình hỗn loạn, mâu thuẫn giai cấp ngày càng gay gắt. Đặc biệt, vua Kiệt là một bạo chúa nổi tiếng áp bức, bóc lột nhân dân thậm tệ, cả nước oán hờn. Nhân đó, Năm 1767 TCN, một trong các nước chư hầu là Thương đã thừa cơ diệt Hạ, cuối cùng đánh thắng quân Hạ, nhà vua Hạ Kiệt lẩn trốn và sau chết ở Nam Tào, đời nhà Hạ bị diệt vong từ đây và bị đánh bại bởi Thành Thang nhà ThươngNhà ThươngNhà Thương tiếp nối sau nhà Hạ, và kế nhiệm bởi nhà Chu. Thời gian trị vì của nhà Thương không rõ ràng, và có nhiều ghi chép chênh lệch nhau. Nhà Thương trước sau có 30 đời vua, bắt đầu bằng đời vua Thành Thang và kết thúc ở vua Thương Thụ, sau nhà Chu gọi ông là Trụ Vương, nghĩa là vua tàn bạo gian ác.1. Lịch sửNhà Thương gồm tất cả 30 đời vua (theo các giáp cốt). Mười ba vua đầu, anh truyền ngôi cho em cùng mẹ, hiếm lắm mới có trường hợp cha truyền cho con. Nhưng đến bốn đời vua cuối thì đều truyền tử và từ đó thành lệ cho tất cả các triều đại sau.Các bộ sử đời sau chỉ biết đại khái rằng: vua Thành Thang khi diệt vua Kiệt nhà Hạ, thành lập nhà Thương, quy tụ được nhiều bộ lạc và đất đai nhà Thương gồm các tỉnh Sơn Tây, Sơn Đông, Hà Bắc, Hà Nam ngày nay. Nhà thương để kinh đô mới đầu ở đất Bạc, nhưng bị các bộ lạc phía nam xâm chiếm, phải dời đô 7 lần, cuối cùng đóng đô tại Ân Khư (khư nghĩa là đồi) ở phía Đông, gần An Dương, đổi quốc hiệu là Ân.2. Nông nghiệp Thương nghiệpĐể cho đất sản xuất được nhiều, mùa màng trúng, người ta tế lễ và giết người, súc vật trong mỗi buổi tế. Các công trình khai quật ở An Dương từ 1950 chứng tỏ rằng số người bị hy sinh rất lớn, nhất là khi chôn cất nhà vua. Những bộ xương đó có thể là của hoàng hậu, cung phi, các hầu cận vua, vệ binh, đánh xe, một số quan tướng nữa... Một điều đáng nhắc tới trong triều đại nhà Thương đó là việc nền văn minh dọc sông Hoàng Hà đã đào những con người dẫn nước tưới ruộng. Các cộng đồng đã có rãnh thoát nước ra ngoài thành phố. Họ biết sản xuất bia từ kê. Họ mở rộng thương mại và sử dụng tiền dưới dạng vỏ ốc. Các thương gia đời Thương buôn bán muối, sắt, đồng, thiếc, chì và antimon, một số thứ trong số chúng được nhập khẩu từ các nước xa xôi. Tới đầu năm 1300 TCN một nền công nghệ đúc đồng đã phát triển. Công nghệ đúc đồng này muộn hơn so với châu Âu và Tây Á nhưng lại phát triển nhất trên thế giới.3. Giáp cốt vănThời nhà Thương, chữ được tạo ra bằng cách chọc một cái que nóng vào một cái xương hay vỏ sò, vậy đó sẽ nứt ra, và những đường nứt biểu tượng cho các chữ cái sẽ cho biết câu trả lời cho rất nhiều câu hỏi: thời tiết sẽ thế nào, có xảy ra lũ lụt không, sẽ được mùa hay mất mùa, khi nào là thời gian thích hợp nhất để săn bắn và đánh cá, các câu hỏi về sức khỏe hay thậm chí về thời điểm thích hợp để xuất hành. Giáp cốt văn được sử dụng vào cuối thời nhà Thương, khoảng thế kỷ 1411 TCN. Giáp cốt văn là chữ viết khắc trên yếm rùa (giáp) và xương thú (cốt). Giáp cốt văn được phát hiện tại khu vực làng Tiểu Đốn, huyện An Dương, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc. Niên đại của các khảo cổ cách đây khoảng 3000 năm, được chia làm hai loại là giáp văn và cốt văn. Giáp văn được khắc trên yếm của rùa, số ít khắc trên mai, cốt văn được khắc trên xương trâu.Hiện tại các nhà khảo cổ học đã phát hiện được 5000 chữ, đã giải mã được 1500 chữ.Chữ giáp cốt sử dụng các phương pháp tượng hình, chỉ sự, hội ý để cấu tạo chữ. Về mặt dụng tự pháp ta cũng bắt gặp phương pháp giả tá. Nội dung giáp cốt văn chủ yếu nói về tôn giáo, khí tượng, địa lý, thiên văn. 4. Sự sụp đổ nhà ThươngVua thứ 30 nhà Thương là Trụ Vương hoang dâm vô đạo, bạo ngược tàn ác, mất lòng nhân dân và các chư hầu. Trong lúc đó, bộ tộc Chu ở sông Vị mạnh mẽ nhất trong các chư hầu, có tiềm lực kinh tế và quân sự.Mặc dù quân Trụ Vương đến xâm lược bộ tộc Chu nhiều lần để trừ hậu họa, lãnh chúa Tây Bá Cơ Xương vẫn một mực chung thành với nhà Thương. Sau cái chết của Cơ Xương, ngôi vương truyền cho người con cả, rồi truyền cho con thứ là Cơ Phát. Sau nhiều lần chống quân xâm lược, Cơ Phát (Chu Vũ Vương sau này) quyết định chống lại Trụ Vương vào cuối thế kỉ XI TCN.Quân Trụ Vương tuy đông hơn, nhưng không có ý chí đánh cho vua nên nhanh chóng thất bại. Trụ Vương co cụm ở hoàng cung, rồi lên Lộc Đài tự thiêu, đặt dấu chấm hết cho nhà ThươngNHÀ CHU (Zhou)Lấy việc dời đô về phía đông của nhà Chu làm ranh giới, từ thế kỉ XI III TCN, qua 8 thế kỉ, nhà Chu trải qua hai thời kì: thời kì đầu là Tây Chu (khoảng 1066771 TCN, triều Chu đóng đô ở Cảo Kinh) và thời kì sau Đông Chu (khoảng 770249 TCN, vua Chu dời đô sang Lạc Ấp ở phía Đông)1.Tây Chu (1066 771 TCN): Thiên tử đầu tiên của triều đại nhà Chu là Chu Vũ Vương sau khi dời đô đến đất Cảo (phía tây bắc Tây An tỉnh Thiểm Tây ngày nay), đã dẫn đại quân đi diệt nhà Thương, và xây dựng lên triều đại Nhà Chu. Thời đại nhà Chu được thành lập không lâu, trật tự chưa được lập lại thì Vũ Vương băng hà sau đó toàn bộ mọi việc lớn nhỏ trong triều đều do 1 tay Chu Công Đán điều hành. (Ông là công thần khai quốc, đã có công giúp Chu Vũ vương Cơ Phát lập ra nhà Chu). Chu Công sau khi ổn định nội chính đã dẫn đại quân đông chinh, dẹp yên phiến loạn. Dưới sự điều hành của Chu Công lại áp dụng một loạt các chế độ mới: chế độ phong kiến, chế độ tôn pháp, sửa đổi tôn giáo, không thờ thần sinh sản nữa,làm cho văn minh nhà Chu rực rỡ lên, thành một nền văn minh đặc biệt Trung Hoa, nhờ đó ônng được đặt vào hàng ba ông thánh nhà Chu. Đến đời Chu Bình Vương bị các dân tộc du mục Hiểm Doãn và Khuyển Nhung ở phía Tây uy hiếp, phải dời đô qua Lạc Dương (Hà Nam ngày nay) ở phía Đông, từ đó bắt đầu thời kỳ thứ hai là Đông Chu2. Đông Chu ( 770 249 TCN):Lịch sử: Thời Xuân Thu ( 722481 TCN): tính từ đời Chu Bình Vương tới cuối đời Chu Uy Liệt Vương, năm 403 là mốc diễn ra sự kiện Ba nhà chia Tấn (lãnh thổ nước Tấn nước mạnh nhất thời Xuân Thu bị chia thành 3 nước khác). Vương triều Chu bị suy tàn đổ nát, các nước chư hầu lớn mạnh (Tề, Tần, Tống, Tần, Sở) tranh nhau ngôi bá chủ. Kinh tế cũng như dân số thời Xuân Thu của nửa sau thời đại nhà Chu phát triển nhanh chóng, vì thế đã sản sinh những cuộc giành giật quyết liệt, tranh quyền bá chủ. tình hình xã hội biến động khiến cho đất nước trong ngoài lục đục.Thời kỳ Chiến Quốc (403221 TCN), từ đời Chu An Vương đến khi nước Tần diệt được nước Tề và thống nhất Trung Quốc. Đến giai đoạn này cục diện đất nước hoàn toàn biến đổi . + Sự kiện nước Tấn bị chia làm 3 nước Hàn, Triệu, Ngụy. Là kết quả cuối cùng của cuộc đấu tranh quyền lực trong nội bộ nước Tấn – bá chủ chư hầu thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc. Ba họ khanh đại phu mạnh nhất trải qua cuộc đấu tranh hơn 2 thế kỷ trở thành những lực lượng mạnh nhất và cùng nhau chia nước Tấn làm ba: Hàn, Triệu, Ngụy. +Có rất nhiều nước chư hầu vừa và nhỏ bị thôn tính chỉ còn lại 7 nước là Tề, Sở, Hàn, Yên, Ngụy, Triệu, Tần là các nước chư hầu chủ yếu trong thời kỳ Chiến Quốc – Chiến Quốc thất hùng +Tần tiêu diệt 6 nước thống nhất, thiên hạ lập ra nhà Tần.Thành tựu+Ruộng đất trở thành tài sản riêng của địa chủ phong kiến+Giao thông vận tải được cải tiến+Thủ CN và thương nghiệp phát triển +Văn hóa giáo dục: tầng lớp trí thức hình thành và hoạt động sôi nổi Bách gia chư tử các học giả nổi tiếng của Trung Quốc thời Xuân thu Chiến quốc như Khổng Tử, Mạnh Tử, Tuân TửBên cạnh đó, sản xuất nông nghiệp cũng giành được những thành tựu đáng kể. Các công cụ làm bằng sắt từng bước phổ biến, họ đã biết rằng trâu để kéo cày, trồng trọt chăn nuôi phát triển cây trồng…Nhắc đến thời kỳ này ta không thể không ngắn với cuộc đời của nhà tư tưởng, nhà giáo dục đầu tiên vĩ đại nhất trong lịch sử Trung Quốc – Khổng Tử và cũng là người sáng lập ra Nho giáo. + Lực lượng quân sự hùng hậu thiện chiến +Thủ CN phát triển, +Giai đoạn Chiến Quốc là giai đoạn phát triển của đồ sắt tại Trung Quốc, thay thế đồ đồng trở thành vật liệu chính được sử dụng trong chiến tranh, các công cụ sắt sử dụng rộng rãi +Kinh tế thương nghiệp mở rộng, đô thị quy mô lớn>Triều đại nhà Chu cũng là đỉnh cao trong lịch sử của văn hóa Trung Quốc . Thời đại này đã sản sinh ra những bậc thánh hiền được người đời sau hết mực tôn sùng. cùng với đó, Những trường phái tư tưởng này không ngừng đưa kinh tế , đời sống phát triển mà còn có sức ảnh hưởng đông đảo đến tư tưởng cũng như đời sống của nhân dân kể cả ngày nay. .

NHÀ HẠ

1. L ch sị ử

Nha H la tri u đ i đ u tiên trong l ch s Trung Qu c, t n t i tronga ê a â ị ử ô ô a kho ng th i gian t th th k 16 tra ơ ư ê ê y ươc công nguyên, tr i qua 14 đ i v ia ơ ơ

17 nha vua, c th y ngot 500 năm Khu v c trung tâm thu c ph m vi th nga a ư ô a ô

tr c a nha H vung mi n nam t nh S n Tây va vung mi n tây t nh Haị u a ơ ê i ơ ê i Nam ngay nay Trung Qu c.ơ ô

Ngươi sang l p nha H la Đ i Vu - v anh hung l ch s tr thu yêu dân.â a a ị ị ử ị y Truy n thuy t k r ng do ông tr th y thanh công n n lu l t tri n miênê ê ê ă ị u a u ê

c a sông Hoang Ha nên đu ươc nhân dân b t c ng h va cu i cung thi tô ô u ô ô ê

l p lên tri u đ i Nha H Nha H đâ ê a a a ươc thanh l p đanh d u xa h i nguyênâ â ô

th y keo dai đu ươc thay th b ng xa h i t h u, Trung Qu c t đo bê ă ô ư ư ô ư ươc vao

xa h i nô l ô ê

2. Thanh t uư

Do nh ng s li u v nha H đư ử ê ê a ươ ưc l u truy n đ n nay r t it, b i v y co đ iê ê â ơ â ơ nha H trong l ch s hay không đ n nay v n co s tranh lu n trong gi ia ị ử ê â ư â ơ khoa h c Th nh ng trong “S ky.H b n Ky”-m t cu n sach l ch s n io ê ư ử a a ô ô ị ử ô

ti ng Trung Qu c co ghi ro v h th c a nha H Cac nha kh o c cungê ơ ô ê ê ê u a a ô mong thông qua kh o c tim đa ô ươc di ch văn hoa c a nha H , qua đo phôii u a

ph c l ch s c a tri u đ i nha H Nh ng công c s n xu t đu ị ử u ê a a ư u a â ươc khai qu tâ

t i di ch Nh Ly Đ u v n la đ đa la chinh, đ s ng va đ v nghêu v na i ị â â ô ô ư ô o â

đươc s d ng, trên m t s b c vach n n nha, b p đun va m v n co d uử u ô ô ư ê ê ô â â

v t c a chi c b a lam b ng g Luc đo nhân dân lao đ ng s d ng nh ngê u ê ư ă ô ô ử u ư công c con kha nguyên th y nay đ phat huy s c n cu va tri tu c a h ,u u ê ư â ê u o

l p đ t d n nâ â â ươc, phat tri n s n xu t nông nghi p Phat hi n di ch đucê a â ê ê i

đ ng, tim đô ươc nh ng khuôn g m, x đ ng va m nh v n c a n i đun.ư ô i ô a u u ô Ngoai ra con tim th y kha nhi u đ lam b ng ng c v i công ngh ch tacâ ê ô ă o ơ ê ê kha tinh x o, co đ trang s c đa ô ư ươc kh m ng c xanh, nh c c nh Th cha o a u ư a Thanh, ky thu t ch tac th công va s phân công n i b đ u co s phatâ ê u ư ô ô ê ư tri n m t bê ô ươc

V văn hoa, hi n nay ch a tim th y ch vi t đ i H Kh ng t co nh c đ nê ê ư â ư ê ơ a ô ử ắ ê

l ch đ i H , nh ng l ch nh th nao đ i sau không ro, Vi v y chung ta chị ơ a ư ị ư ê ơ â i

co th qua ngh thu t ch tac đ g m , đ đ ng đ hi u đôi net v vănê ê â ê ô ô ô ô ê ê ê hoa luc b y gi â ơ

Cu i đ i nha Ha, tinh hinh chinh tr trong tri u đinh h n lo n, mâu thu nô ơ ị ê ô a â giai c p ngay cang gay g t Đ c bi t, vua Ki t la m t b o chua n i ti ng apâ ắ ặ ê ê ô a ô ê

b c, boc l t nhân dân th m t , c nư ô â ê a ươc oan h n Nhân đo, Năm 1767 TCN,ơ

m t trong cac nô ươc ch h u la Thư â ương đa th a c di t H , cu i cung đanhư ơ ê a ô

th ng quân H , nha vua H Ki t l n tr n va sau ch t Nam Tao, đ i nhaắ a a ê â ô ê ơ ơ

H b di t vong t đâya ị ê ư va b đanh b i b i ị a ơ Thanh Thang nha Thương

Nha Thương

Nha Thương ti p n i sau nha H , va k nhi m b i nha Chu Th i gian tr viê ô a ê ê ơ ơ ị

c a nha Thu ương không ro rang, va co nhi u ghi chep chênh l ch nhau Nhaê ê

Thương trươc sau co 30 đ i vua, b t đ u b ng đ i vua Thanh Thang va k tơ ắ â ă ơ ê thuc vua Thơ ương Th , sau nha Chu g i ông la Tr Vu o u ương, nghĩa la vua tan

b o gian ac.a

1 L ch sị ử

Nha Thương g m t t c 30 đ i vua (theo cac giap c t) Mô â a ơ ô ươi ba vua đ u,â anh truy n ngôi cho em cung m , hi m l m m i co trê ẹ ê ắ ơ ương h p cha truy nơ ê cho con Nh ng đ n b n đ i vua cu i thi đ u truy n t va t đo thanh lư ê ô ơ ô ê ê ử ư ê cho t t c cac tri u đ i sau.â a ê a

Cac b s đ i sau ch bi t đ i khai r ng: vua Thanh Thang khi di t vuaô ử ơ i ê a ă ê

Ki t nha H , thanh l p nha Thê a â ương, quy t đu ươc nhi u b l c va đ t đaiê ô a â nha Thương g m cac t nh S n Tây, S n Đông, Ha B c, Ha Nam ngay nay.ô i ơ ơ ắ Nha thương đ kinh đô m i đ u đ t B c, nh ng b cac b l c phia namê ơ â ơ â a ư ị ô a xâm chi m, ph i d i đô 7 l n, cu i cung đong đô t i Ân Kh (kh nghĩa laê a ơ â ô a ư ư

đ i) phia Đông, g n An Dô ơ â ương, đ i qu c hi u la Ân.ô ô ê

2 Nông nghi p - Thê ương nghi pê

Đ cho đ t s n xu t đê â a â ươc nhi u, mua mang trung, ngê ươi ta t l va gi tê ễ ê

ngươi, suc v t trong m i bu i t Cac công trinh khai qu t An Dâ ô ô ê â ơ ương tư

1950 ch ng t r ng s ngư o ă ô ươ ịi b hy sinh r t l n, nh t la khi chôn c t nhaâ ơ â â vua Nh ng b xư ô ương đo co th la c a hoang h u, cung phi, cac h u c nê u â â â vua, v binh, đanh xe, m t s quan tê ô ô ương n a ư

M t đi u đang nh c t i trong tri u đ i nha Thô ê ắ ơ ê a ương đo la vi c n n vănê ê minh d c sông Hoang Ha đa đao nh ng con ngo ư ươi d n nâ ươ ươc t i ru ng.ô Cac c ng đ ng đa co ranh thoat nô ô ươc ra ngoai thanh ph H bi t s n xu tô o ê a â bia t kê H m r ng thư o ơ ô ương m i va s d ng ti n da ử u ê ươ ai d ng v c Caco ô

thương gia đ i Thơ ương buôn ban mu i, s t, đ ng, thi c, chi va antimon,ô ắ ô ê

m t s th trong s chung đô ô ư ô ươc nh p kh u t cac nâ â ư ươc xa xôi T i đ uơ â năm 1300 TCN m t n n công ngh đuc đ ng đa phat tri n Công ngh đucô ê ê ô ê ê

đ ng nay mu n h n so v i châu Âu va Tây Á nh ng l i phat tri n nh t trênô ô ơ ơ ư a ê â

th gi i.ê ơ

3 Giap c t vănô

Th i nha Thơ ương, ch đư ươ ac t o ra b ng cach ch c m t cai que nong vaoă o ô

m t cai xô ương hay v so, v y đo sẽ n t ra, va nh ng đo â ư ư ương n t bi u tư ê ương cho cac ch cai sẽ cho bi t câu tr l i cho r t nhi u câu h i: th i ti t sẽư ê a ơ â ê o ơ ê

th nao, co x y ra lu l t không, sẽ đê a u ươc mua hay m t mua, khi nao la th iâ ơ gian thich h p nh t đ săn b n va đanh ca, cac câu h i v s c kh e hayơ â ê ắ o ê ư o

th m chi v th i đi m thich h p đ xu t hanh â ê ơ ê ơ ê â

Giap c t văn đô ươ ử uc s d ng vao cu i th i nha Thô ơ ương, kho ng th k 14-a ê y

11 TCN Giap c t văn la ch vi t kh c trên y m rua (giap) va xô ư ê ắ ê ương thu (c t) Giap c t văn đô ô ươc phat hi n t i khu v c lang Ti u Đ n, huy n Anê a ư ê ô ê

Dương, t nh Ha Nam, Trung Qu c Niên đ i c a cac kh o c cach đâyi ô a u a ô kho ng 3000 năm, đa ươc chia lam hai lo i la giap văn va c t văn Giap văna ô

đươc kh c trên y m c a rua, s it kh c trên mai, c t văn đắ ê u ô ắ ô ươc kh c trênắ

xương trâu

Hi n t i cac nha kh o c h c đa phat hi n đê a a ô o ê ươc 5000 ch , đa gi i maư a

đươc 1500 ch ư

Ch giap c t s d ng cac phư ô ử u ương phap tương hinh, ch s , h i y đ c u t oi ư ô ê â a

ch V m t d ng t phap ta cung b t g p phư ê ặ u ư ắ ặ ương phap gi ta N i dunga ô giap c t văn ch y u noi v tôn giao, khi tô u ê ê ương, đ a ly, thiên văn ị

4 S s p đ nha Thư u ô ương

Vua th 30 nha Thư ương la Tr Vu ương hoang dâm vô đ o, b o nga a ươc tan ac,

m t long nhân dân va cac ch h u Trong luc đo, b t c Chu sông Vâ ư â ô ô ơ ị

m nh mẽ nh t trong cac ch h u, co ti m l c kinh t va quân s a â ư â ê ư ê ư

M c du quân Tr Vặ u ương đ n xâm lê ươc b t c Chu nhi u l n đ tr h uô ô ê â ê ư â

h a, lanh chua Tây Ba C Xo ơ ương v n m t m c chung thanh v i nhaâ ô ư ơ

Thương Sau cai ch t c a C Xê u ơ ương, ngôi vương truy n cho ngê ươi con c ,a

r i truy n cho con th la C Phat Sau nhi u l n ch ng quân xâm lô ê ư ơ ê â ô ươc, Cơ

Phat (Chu Vu Vương sau nay) quy t đ nh ch ng l i Tr Vê ị ô a u ương vao cu i thô ê

k XI TCN.i

Quân Tr Vu ương tuy đông h n, nh ng không co y chi đanh cho vua nênơ ư nhanh chong th t b i Tr Vâ a u ương co c m hoang cung, r i lên L c Đai tu ơ ô ô ư thiêu, đ t d u ch m h t cho nha Thặ â â ê ương

NHÀ CHU (Zhou)

L y vi c d i đô v phia đông c a nha Chu lam ranh gi i, t th k XI - IIIâ ê ơ ê u ơ ư ê i TCN, qua 8 th k , nha Chu tr i qua hai th i ki: th i ki đ u la Tây Chuê i a ơ ơ â (kho ng 1066-771 TCN, tri u Chu đong đô C o Kinh) va th i ki sau Đônga ê ơ a ơ Chu (kho ng 770-249 TCN, vua Chu d i đô sang L c p phia Đông)a ơ a Ấ ơ

1.Tây Chu (1066- 771 TCN): Thiên t đ u tiên c a tri u đ i nha Chu laử â u ê a Chu Vu Vương sau khi d i đô đ n đ t C o (phia tây b c Tây An t nh Thi mơ ê â a ắ i ê Tây ngay nay), đa d n đ i quân đi di t nha Thâ a ê ương, va xây d ng lên tri uư ê

đ i Nha Chu Th i đ i nha Chu đa ơ a ươc thanh l p không lâu, tr t t ch aâ â ư ư

đươ â ac l p l i thi Vu Vương băng ha sau đo toan b m i vi c l n nh trongô o ê ơ o tri u đ u do 1 tay Chu Công Đan đi u hanh (Ông la công th n khai qu c,ê ê ê â ô

đa co công giup Chu Vu vương C Phat l p ra nha Chu) Chu Công sau khiơ â

n đ nh n i chinh đa d n đ i quân đông chinh, d p yên phi n lo n

Dươ ư êi s đi u hanh c a Chu Công l i ap d ng m t lo t cac ch đu a u ô a ê ô

m i: ch đ phong ki n, ch đ tôn phap, s a đ i tôn giao, không th th nơ ê ô ê ê ô ử ô ơ â sinh s n n a,lam cho văn minh nha Chu r c r lên, thanh m t n n văna ư ư ỡ ô ê minh đ c bi t Trung Hoa, nh đo ônng đặ ê ơ ươc đ t vao hang ba ông thanhặ nha Chu Đ n đ i Chu Binh Vê ơ ương b cac dân t c du m c Hi m Doan vaị ô u ê Khuy n Nhung phia Tây uy hi p, ph i d i đô qua L c Dê ơ ê a ơ a ương (Ha Nam ngay nay) phia Đông, t đo b t đ u th i kỳ th hai la Đông Chuơ ư ắ â ơ ư

2 Đông Chu ( 770- 249 TCN):

*L ch s : ị ử

- Th i Xuân Thu ( 722-481 TCN):ơ tinh t đ i ư ơ Chu Binh Vương t i cu iơ ô

đ i ơ Chu Uy Li t Vê ương, năm 403 la m c di n ra s ki n ô ễ ư ê Ba nha chia

T nâ (lanh th nô ươc T n - nâ ươc m nh nh t th i Xuân Thu - b chiaa â ơ ị thanh 3 nươc khac)

Vương tri u Chu b suy tan đ nat, cac nê ị ô ươc ch h u l n m nh (T , T n,ư â ơ a ê â

T ng, T n, S ) tranh nhau ngôi ba ch Kinh t cung nh dân s th i Xuânô â ơ u ê ư ô ơ Thu c a n a sau th i đ i nha Chu phat tri n nhanh chong, vi th đa s nu ử ơ a ê ê a sinh nh ng cu c gianh gi t quy t li t, tranh quy n ba ch tinh hinh xa h iư ô â ê ê ê u ô

bi n đ ng khi n cho đ t nê ô ê â ươc trong ngoai l c đ c.u u

-Th i kỳ Chi n Qu c (403-221 TCN),ơ ê ô t đ i ư ơ Chu An Vương đ n khi ê nươc

T nâ di t đê ươc nươc T va th ng nh t Trung Qu c Đ n giai đo n nay c cê ô â ô ê a u

di n đ t nê â ươc hoan toan bi n đ i ê ô

+ S ki n nư ê ươc T n b chia lam 3 nâ ị ươc Han, Tri u, Ng yê u La k t qu cu iê a ô cung c a cu c đ u tranh quy n l c trong n i b nu ô â ê ư ô ô ươc T n – ba ch châ u ư

h u th i Xuân Thu trong l ch s Trung Qu c Ba h khanh đ i phu m nhâ ơ ị ử ô o a a

nh t tr i qua cu c đ u tranh h n 2 th k tr thanh nh ng l c lâ a ô â ơ ê y ơ ư ư ương

m nh nh t va cung nhau chia na â ươc T n lam ba: Han, Tri u, Ng y.â ê u

+Co r t nhi u nâ ê ươc ch h u v a va nh b thôn tinh ch con l i 7 nư â ư o ị i a ươc la

T , S , Han, Yên, Ng y, Tri u, T n la cac nê ơ u ê â ươc ch h u ch y u trong th iư â u ê ơ

kỳ Chi n Qu c – Chi n Qu c th t hung ê ô ê ô â

+T n tiêu di t 6 nâ ê ươc th ng nh t, thiên h l p ra nha T n.ô â a â â

*Thành t u ự

+Ru ng đ t tr thanh tai s n riêng c a đ a ch phong ki nô â ơ a u ị u ê

+Giao thông v n t i đâ a ươ a êc c i ti n

+Th CN va thu ương nghi p phat tri nê ê

+Văn hoa giao d c: t ng l p tri th c hinh thanh va ho t đ ng sôi n iu â ơ ư a ô ô

Bach gia ch t - cac h c gi n i ti ng c a Trung Qu c th i Xuân thu -ư ử o a ô ê u ô ơ Chi n qu c nh Kh ng T , M nh T , Tuân Tê ô ư ô ử a ử ử

Bên c nh đo, s n xu t nông nghi p cung gianh đa a â ê ươc nh ng thanh t uư ư đang k Cac công c lam b ng s t t ng bê u ă ắ ư ươc ph bi n, h đa bi t r ngô ê o ê ă trâu đ keo cay, tr ng tr t chăn nuôi phat tri n cây tr ng…ê ô o ê ô

Nh c đ n th i kỳ nay ta không th không ng n v i cu c đ i c a nha tắ ê ơ ê ắ ơ ô ơ u ư

tương, nha giao d c đ u tiên vĩ đ i nh t trong l ch s Trung Qu c – Kh ngu â a â ị ử ô ô

T va cung la ngử ươi sang l p ra Nho giao.â

+ L c lư ương quân s hung h u thi n chi nư â ê ê

+Th CN phat tri n, u ê

+Giai đo n Chi n Qu c la giai đo n phat tri n c a a ê ô a ê u đ s tô ắ t i Trung Qu c,a ô thay th êđ đ ngô ô tr thanh v t li u chinh đơ â ê ươ ử uc s d ng trong chi n tranh,ê cac công c s t s d ng r ng raiu ắ ử u ô

+Kinh t thê ương nghi p m r ng, đô th quy mô l nê ơ ô ị ơ

->Tri u đ i nha Chu cung la đ nh cao trong l ch s c a văn hoaê a i ị ử u Trung Qu c Th i đ i nay đa s n sinh ra nh ng b c thanhô ơ a a ư â

hi n đê ươc ngươ ơi đ i sau h t m c tôn sung cung v i đo, Nh ngê ư ơ ư

trương phai t tư ương nay không ng ng đ a kinh t , đ i s ngư ư ê ơ ô phat tri n ma con co s c nh hê ư a ương đông đ o đ n t ta ê ư ương cung nh đ i s ng c a nhân dân k c ngay nay .ư ơ ô u ê a