sáng kiến kinh nghiệm vật lý thcs

Vật lý là môn Khoa học thực nghiệm, gắn bó chặt chẽ với đời sống của conngười, dựa trên những hiểu biết về các hiện tượng Vật lý, học sinh có thể chế tạo các sản phẩm phục vụ hữu ích cho

THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN

1 Tên sáng kiến: Tổ chức hoạt động câu lạc bộ STEM cho học sinh lớp 7 làm

“kính tiềm vọng” và “túi ủ”

2 Lĩnh vực (mã)/cấp học: Vật lý (04)/THCS.

3 Thời gian áp dụng sáng kiến:

Từ ngày 15 tháng 8 năm 2020 đến ngày 20 tháng 04 năm 2021

4 Tác giả:

I ĐIỀU KIỆN HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN:

Theo nghị quyết 29 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục thì giáo dục cấpTHCS nằm trong giai đoạn giáo dục cơ bản Quá trình dạy học cần đổi mới từ dạyhọc tiếp cận nội dung sang dạy học tiếp cận năng lực Việc dạy học Vật lý khôngnhững giúp người học phát triển các năng lực chung mà còn phát triển các năng lựcchuyên biệt Năng lực chuyên biệt cần phát triển khi dạy học Vật lý là năng lựcnghiên cứu khoa học và năng lực thực nghiệm Mà con đường ngắn nhất giúp pháttriển 2 năng lực này chính là để người học tiếp cận nhiều nhất với thực nghiệm trongdạy học đặc biệt là qua hình thức sinh hoạt câu lạc bộ STEM

Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của giáo dục là cần đổi mới hình thức tổ chức

và phương pháp dạy học, học đi đôi với hành, nhằm phát huy phẩm chất, phát triển năng lực cho người học, tạo ra hứng thú, khơi gợi đam mê nghiên cứu khoahọc, hướng dẫn học sinh tập làm quen với phương pháp làm các sản phẩm khoa học

Vật lý là môn Khoa học thực nghiệm, gắn bó chặt chẽ với đời sống của conngười, dựa trên những hiểu biết về các hiện tượng Vật lý, học sinh có thể chế tạo các sản phẩm phục vụ hữu ích cho đời sống, đồng thời Vật lý cũng gắn bó với các môn học khác như Toán học, Công nghệ, Hóa học , Sinh học, Văn

học…nên có thể sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học Vật lý

II MÔ TẢ GIẢI PHÁP:

1 Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến:

Đối với học sinh lớp 7, theo chương trình phổ thông, đây là năm thứ 2 các con được làm quen với môn Vật lý, các con được học các kiến thức quang học

về định luật truyền thẳng ánh sáng, định luật phản xạ ánh sáng, sự tạo ảnh của vật qua gương phẳng, qua hệ gương phẳng; học sinh vận dụng kiến thức vào giải quyết nhu cầu thực tiễn là cần quan sát các vật xung quanh khi có chướngngại vật hay bị ngăn cản, ví dụ người dưới tàu, thuyền cần quan sát trên mặt

biển, người dưới đường ngầm cần quan sát trên mặt đất…

Để thực hiện được buổi sinh hoạt câu lạc bộ STEM, giáo viên khuyến khích học sinh thảo luận, đưa ra ý tưởng, sau một số ngày suy nghĩ các con cho biết những ý tưởng của mình hầu như đều bị trùng lặp với các ý tưởng đã có trên mạng internet Từ đó, đặt ra cho giáo viên suy nghĩ cần phải có sự sáng tạo, làmsao tổ chức cho các con hoạt động trải nghiệm thực tế vừa phù hợp với điều kiện hoàn cảnh và nhận thức của các con, vừa đem lại sự thiết thực, bổ ích cho đời sống của chính các con và gia đình Vì vậy, giáo viên đã gợi ý cho các con 2

ý tưởng

(1) Làm kính tiềm vọng đơn giản

(2) Làm túi ủ từ muối, ngải cứu và cám gạo

Những ý tưởng này khi đưa ra được học sinh ủng hộ nhiệt tình, các con hănghái tham gia

2 Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến:

Trước đây, học sinh khi học về các hiện tượng phản xạ ánh sáng, thường được học lý thuyết, sau đó làm thí nghiệm với gương phẳng và các vật sáng Điều này làm cho học sinh có nhận biết được kiến thức mới nhưng chưa áp dụng được vào thực tiễn đời sống Vì vậy cần thiết phải tổ chức sinh hoạt câu

3lạc bộ STEM cho học sinh lớp 7 để các con áp dụng được kiến thức vào làm cácsản phẩm thực tế.

Hai tuần trước ngày sinh hoạt câu lạc bộ, giáo viên đã cung cấp thêm tài liệucho học sinh những kiến thức có liên quan, một số địa chỉ link để học sinh thamkhảo trên mạng internet Sau đó, giáo viên cung cấp cho mỗi nhóm học sinh mộtkhoản kinh phí nhỏ để hỗ trợ các con thực hiện

Khi tiến hành phân nhóm học sinh, giáo viên chú ý đến số lượng học sinh, và

tỉ lệ nam – nữ, các con nhóm trưởng là những gương mặt được tín nhiệm và tíchcực, đồng thời học tập tốt Dựa trên nền tảng các nhóm trưởng, giáo viên hướng dẫn nhóm trưởng phân công công việc cho các thành viên trong nhóm theo tiêu chí : an toàn, tiết kiệm, hiệu quả, hiểu biết, thiết thực

Hầu hết các con đều có ý thức tự giác, mỗi bạn một nhiệm vụ , tranh thủ giờ

ra chơi, các con cùng nhau làm thử sản phẩm, các con phân công: bạn mua nguyên vật liệu, bạn làm sản phẩm, bạn ghi hình, bạn thuyết trình…về sản phẩmcủa nhóm mình Cuối cùng, những sản phẩm tiêu biểu nhất được lựa chọn để tham dự trong buổi sinh hoạt câu lạc bộ

Để thực hiện tốt buổi sinh hoạt này, giáo viên đã phối hợp với giáo viên chủ nhiệm các lớp, phối hợp với giáo viên các bộ môn trong Tổ khoa học thực nghiệm, tham khảo ý kiến của các đồng nghiệp có nhiều kinh nghiệm về khâu tổchức, hướng dẫn học sinh; thông báo trước về thời gian , địa điểm tổ chức để học sinh chủ động báo gia đình, tạo điều kiện để buổi sinh hoạt câu lạc bộ thànhcông

Điều kiện thực hiện :

Có 60 học sinh khối lớp 7 tham gia buổi sinh hoạt câu lạc bộ, bao gồm: 33 học sinh lớp 7A5, 18 học sinh lớp 7A4, 2 học sinh lớp 7A3, 7 học

4sinh lớp 7A6 Giáo viên chia làm 8 nhóm, mỗi nhóm đều có thành viên của các lớp khác nhau, có 4 nhóm 8 học sinh, 4 nhóm 7 học sinh, tên nhóm đượcđặt theo tên của 8 hành tinh trong hệ Mặt trời : Sao Thủy, Sao Kim, Trái Đất,Sao Hỏa, Sao Mộc, Sao Thổ, Sao Thiên Vương, Sao Hải Vương Qua đó các

em hiểu được ý nghĩa mình chính là một phần của tự nhiên, tuy có sự vận động độc lập nhưng lại gắn kết với nhau trong một khối thống nhất

Giáo viên xếp bàn ghế cho học sinh ngồi trong nhóm theo vị trí như sau:

MànHình

Mộc

Bàn trưngbày sản phẩm

5Giáo viên phân công các giáo viên bộ môn khác hỗ trợ các nhóm, đồng thờighi hình, chụp ảnh, quay video, viết bài cho website của nhà trường.

Buổi sinh hoạt câu lạc bộ STEM dự kiến tổ chức trong thời gian 2 tiết từ 9h35 đến 11h10 tiết 4,5 ngày thứ 7 (03/04/2021), với 2 hoạt động , tiến trình tổchức các hoạt động cụ thể như sau:

* Hoạt động 1: Làm kính tiềm vọng

-Học sinh ngồi theo nhóm theo sơ đồ và sự phân công từ trước của giáo viên.-Nhóm trưởng điểm danh học sinh trong nhóm và báo cáo

- Giáo viên giới thiệu đại biểu và thành phần tham dự

-Học sinh biểu diễn văn nghệ khởi động

-Giáo viên đặt vấn đề: Để hỗ trợ trong việc quan sát các vật xung quanh khi cóchướng ngại vật hay bị ngăn cản, ở tàu ngầm thường sử dụng 1 dụng cụ rất quantrọng, em hãy cho biết tên dụng cụ này ? – Học sinh trả lời : Kính tiềm vọng.Như cô đã chia sẻ tài liệu và phân công các nhóm tìm hiểu và chế tạo loại kính tiềm vọng đơn giản, hôm nay chúng ta cùng nhau lắng nghe các bạn trình bàycách làm của mình và đánh giá sản phẩm thực tế mà các nhóm đã làm

Một học sinh lên bảng treo khổ giấy A1 vẽ tranh mô tả nguyên lý hoạt độngcủa kính tiềm vọng Học sinh trình bày, chỉ rõ trên hình, dựa vào hiện tượng phản

xạ ánh sáng qua hệ gương

Lưu ý: Hai gương phẳng phải đặt song song, có mặt phản xạ quay vào nhau

và đặt nghiêng góc 450

Đại diện nhóm Sao Thủy lên trình bày quy trình làm kính tiềm vọng:

+Bước 1: Tìm hiểu tài liệu, sách vở, mạng internet

+Bước 2: Thiết kế bản vẽ mô hình kính tiềm vọng

+Bước 3: Dự trù kinh phí, mua sắm nguyên vật liệu

+Bước 4: Tiến hành chế tạo

+Bước 5: Thử nghiệm và điều chỉnh

6Sau khi trình bày khái quát 5 bước, học sinh thuyết trình kỹ hơn ở bước 4:tiến hành chế tạo.

Học sinh lên bảng chiếu video ghi lại quá trình thực hiện, bắt đầu từ khâu chọn gương phẳng, là loại gương hình vuông, 2 gương giống nhau, có khả năngphản xạ tốt ánh sáng, sau đó chọn bìa cát- tông từ vỏ thùng sữa tươi, là những miếng bìa cứng, dùng bút bi và thước kẻ, đo các kích thước trên miếng bìa phù

hợp với kích thước của gương, sau đó, dùng kéo, cắt các kích thước Dùng keo sữa, hoặc keo 502, gắn các miếng bìa cát- tông, tiếp tục gắn các gương phẳng, chú

ý để các miếng bìa khô ráo và phẳng, khi gắn gương phải điều chỉnh để đảm bảo 2gương phẳng song song với nhau và nghiêng góc 450 Cuối cùng trang trí bên ngoài kính tiềm vọng, ghi tên nhóm

Học sinh các nhóm khác đặt câu hỏi:

+ Bạn làm mất thời gian bao lâu ?

+ Nhóm bạn gặp khó khăn gì ?

+ Các bạn mua gương ở đâu ?

+ Giá thành sản phẩm là bao nhiêu ?

Sau đó nhóm Sao Thủy đưa kính tiềm vọng lên bàn trưng bày sản phẩm.Đại diện nhóm Trái Đất chia sẻ về quá trình làm việc của nhóm mình theo 5 bước trên, tuy nhiên ở bước 4 các bạn đã có cách làm khác Học sinh chiếu video ghi lại quá trình chế tạo sản phẩm kính tiềm vọng từ ống nhựa, các ống nhựa đượctận dụng từ ống nước không sử dụng nữa của gia đình

Quan trọng nhất là phải chọn ống có kích cỡ bằng với đường kính gương phẳng, gương dạng tròn, phản xạ tốt ánh sáng, khi đặt gương vào ống phải nghiêng

450 và dùng súng bắn keo để gắn gương cho chắc chắn Sau đó đại diện nhóm đưa sản phẩm lên bàn trưng bày

Học sinh các nhóm khác đặt câu hỏi: thời gian nhóm bạn thực hiện xong sảnphẩm là bao lâu? Kinh phí thực hiện bao nhiêu ?

Cuối cùng, đại diện nhóm Sao Thiên Vương trình bày cụ thể thao tác mà nhóm đã làm với gương phẳng hình tròn và ống nhựa, để quan sát được phạm vi rộng hơn thì nhóm đã thiết kế ống dài hơn, có thể thu gọn lại hoặc kéo dài kính tiềm vọng ra, đồng thời có thể xoay 3600 cho phù hợp với nhu cầu sử dụng Nhómđưa sản phẩm lên trưng bày

Giáo viên phát phiếu đánh giá cho các nhóm, mời mỗi nhóm 1 đại diện đến bàn trưng bày sản phẩm quan sát cả 3 kính tiềm vọng, trải nghiệm sản phẩm, đánhgiá, cho điểm theo các tiêu chí.

PHIẾU ĐÁNH GIÁ SẢN PHẨM

Nhóm đánh giá:……….

nguyên lý hoạt động của kính tiềm

động của kính tiềm vọng (dựa trên

Sau khi đại diện các nhóm quan sát đánh giá, thư kí tổng hợp kết quả, trongthời gian đó, 3 sản phẩm kính tiềm vọng được đưa tới các nhóm để tất cả các học sinh được quan sát, phản biện…Các giáo viên tham dự cũng quan sát và trải

nghiệm sản phẩm thực tế mà học sinh đã làm

Khi có kết quả tổng hợp, giáo viên công bố kết quả các sản phẩm, tuyêndương tinh thần làm việc, ý thức trách nhiệm và chất lượng sản phẩm của cácnhóm, giáo viên phát thưởng động viên các nhóm tham gia

Giáo viên chốt lại nội dung hoạt động 1: Học sinh đã có những cách làm khácnhau để tạo nên các kính tiềm vọng đạt yêu cầu, hầu hết học sinh rất đoàn kết, tinh thần hợp tác cao, làm việc nhóm hiệu quả, các sản phẩm đã tận dụng được vật liệu

có sẵn, nên giá thành rẻ mà đảm bảo chất lượng

 Hoạt động 2: Làm túi ủ

Trước khi vào hoạt động này, học sinh biểu diễn văn nghệ

Giáo viên đặt vấn đề : Trong thời tiết chuyển mùa chúng ta thường mắc rất nhiều bệnh về đường hô hấp, bệnh đau nhức xương khớp hay cảmcúm, đau đầu….thực tế việc sử dụng kháng sinh vừa tốn kém lại có hai cho sức khỏe, nhiều trường hợp kháng kháng sinh Giáo viên cho học sinhxem 1 đoạn video ngắn về tình trạng kháng kháng sinh Theo em, trong đời sống, ta có giải pháp nào để chữa bệnh mà không dùng kháng sinh ?

- Học sinh : đánh cảm, xông hơi từ các loại lá thuốc như ngải cứu, tía tô…, hoặc massage, chườm nóng…

Trong những trường hợp cảm sốt thông thường, hay đau nhức xươngkhớp do thay đổi thời tiết, để bảo vệ sức khỏe, ta có thể sử dụng các bàithuốc dân gian trong đó phương pháp chườm nóng bằng túi ủ là phươngpháp hiệu quả

Cô đã phân công nhiệm vụ cho các nhóm về tìm hiểu phương pháplàm túi ủ Mời đại diện 1 học sinh lên bảng hướng dẫn và chia sẻ cáchlàm cho các bạn Học sinh tổ chức thảo luận về vai trò, công dụng củamuối hạt, lá ngải cứu và cám gạo Học sinh các nhóm tham gia trả lời và

bổ sung vào hiểu biết của các bạn về các nguyên liệu trên

Muối hạt là muối tự nhiên có nhiều khoáng chất cho cơ thể Muối hạt

có tác dụng tốt trong phòng ngừa loãng xương Có thể pha muối hạt với nước để súc miệng rất lành tính, điều trị đau họng, sâu răng

Muối hạt rang nóng để chườm có tác dụng chống viêm và giảm đauhiệu quả nhanh chóng, giảm đau nhức xương khớp do trở trời hoặc cácbệnh lý về xương khớp

Muối hạt giữ nhiệt cực lâu khi rang Dùng muối nóng chườm lên bụng

sẽ giúp làm thông thoáng lỗ chân lông, có thể sử dụng kết hợp với kem đánh tan mỡ, có tác dụng giảm béo hiệu quả

Ngải cứu là loại cây trồng ở vườn nhà, có thể nấu canh để ăn hoặc xào

ăn thay rau, ngải cứu đun nóng tạo mùi tinh dầu xông hơi, làm sạch không khí, tránh các bệnh dị ứng và bệnh đường hô hấp Khi chườm nóngcác huyệt, sẽ làm khí huyết lưu thông, làm ấm nóng cơ thể, giảm đau, giảm sưng, giảm mỏi cơ, giải độc, làm tan máu tụ, sử dụng trong xoa bóp bấm huyệt, chữa đau thần kinh tọa, nhức buốt xương khớp, chữa đau đầu hoa mắt, giúp lưu thông máu lên não, trị suy nhược cơ thể, trị cảm cúm, đau cổ họng, đau đầu…

Công dụng của cám gạo : trong quá trình xay xát thóc, cám gạo bị tróckhỏi hạt và trở thành bột cám mịn có màu vàng nâu; trong 100 gr bột cám

có 40 gr gluxit, 12 gr protein, 22 gr lipit, 26 gr các nguyên tố khác nhưB6, B1, E và khoáng chất Cám gạo có tác dụng làm mịn và sạch da nên được sử dụng để đắp mặt nạ và dưỡng da Cám gạo khi rang có mùi thơm

dễ chịu, có khả năng chống nôn, chống nhiễm trùng, làm sạch cơ thể và toàn bộ hệ tiêu hóa, giảm mệt mỏi, giảm đau, tăng cường lưu thông máu

Sử dụng kết hợp 3 loại nguyên liệu trên trong túi ủ có tác dụng giải cảm, chữa đau nhức xương khớp, giảm mỡ bụng…nhờ đặc tính sinh học

và tính chất vật lý là khả năng giữ nhiệt tốt sẽ giữ ấm cho cơ thể, phòng tránh bệnh tật, hạn chế sử dụng kháng sinh

Gợi ý: các bạn hãy tìm hiểu thêm các công dụng khác của muối, ngảicứu, cám gạo, ngoài ra tìm hiểu thêm các phương pháp chữa cảm khác theo dân gian như dùng rượu gừng, tóc rối…

Như vậy cách làm túi ủ như sau:

Với cách làm này học sinh vận dụng được kiến thức liên môn đã học

về may mặc ở môn Công nghệ 6, kiến thức Vật lý về tính dẫn nhiệt của các chất, hiểu biết thêm tính chất hóa học của muối và đặc điểm sinh họccủa các nguyên liệu Lưu ý, các nguyên liệu sử dụng cần sạch sẽ và khô ráo, khi rang chú ý để không bị bỏng, không gây cháy nổ

Học sinh chuẩn bị đầy đủ các nguyên liệu Tiến hành bật bếp, dùng chảo đun nóng các nguyên liệu theo đúng các bước, sau khi nguyên liệu

đã được đun, 1 học sinh mở túi ủ, 1 học sinh khác dùng đũa gắp lá ngải cứu vào túi, phần còn lại dùng muôi xúc muối và cám vào túi ủ, ngay sau

đó buộc nút túi ủ và tiến hành chườm

Giáo viên phối hợp với giáo viên môn sinh học hướng dẫn học sinh chườm đúng cách, tìm hiểu 1 số huyệt đạo đơn giản, để việc chườm nóng đem lại hiệu quảtốt nhất, phát huy công dụng cao nhất.

Học sinh trải nghiệm phương pháp dùng túi ủ chườm nóng Các giáo viên dự cũng được trải nghiệm sản phẩm của các con Túi ủ có mùi thơmrất tự nhiên và dễ chịu, đem lại cho mọi người cảm giác thư giãn khoan khoái Không chỉ có tác dụng giải cảm, chữa đau đầu, đau nhức xương khớp, làm lưu thông máu, sản phẩm này có thể giúp phụ nữ giảm béo hiệu quả Vỏ túi ủ được học sinh tận dụng từ vải quần áo không sử dụng nữa, những loại vải này mềm, mịn nên không làm rơi bột cám ra ngoài.Sau khi túi ủ nguội đi, lại tiếp tục đổ hỗn hợp vào chảo đun nóng lại vàthực hiện chườm tiếp

Những lưu ý khi thực hiện: chỉ cho lượng muối trắng phù hợp

( khoảng 1 thìa ), cho 2 muôi cám và 100 gr lá ngải cứu, các nguyên liệu khô và sạch , đun vừa đủ để không bị cháy cám

Giáo viên đặt câu hỏi : các em hãy đề xuất phương án cải tiến kì thuật

để sản phẩm túi ủ đẹp mắt hơn, chất lượng tốt hơn?

Học sinh :có thể tận dụng vải thừa để may vỏ túi, đồng thời làm khóakéo dạng vỏ gối để gối đầu hoặc gắn vào đai nịt bụng…

Khi sản phẩm này hoàn thiện các em muốn được cho ai trải nghiệmđầu tiên ? – học sinh : cho ông, bà, bố, mẹ, em bé…

Thực tế học sinh đã làm ở nhà và cho các thành viên trong gia đìnhcũng như chính bản thân các em sử dụng Điều này đem đến niềm vui vàhạnh phúc cho mọi người Như vậy, tuy đây là 1 sản phẩm nhỏ gọn, dễ làm nhưng lại đem nhiều lợi ích cho mọi người

Sản phẩm này dễ sử dụng và áp dụng cho mọi lứa tuổi cũng như

những người đang phải hạn chế dùng kháng sinh

Kết thúc buổi sinh hoạt câu lạc bộ, giáo viên tổng kết, khen ngợi các nhóm hoàn thành tốt nhiệm vụ, trao phần thưởng động viên và khuyến khích học sinh, nhắc nhở học sinh các nhóm vệ sinh tại nơi thực hành , kêdọn bàn ghế, vệ sinh toàn bộ lớp học

Buổi sinh hoạt kết thúc lúc 11h10 đúng thời gian quy định

Giáo viên cảm ơn sự có mặt của Ban giám hiệu nhà trường cùng toàn thểcác giáo viên Tổ khoa học thực nghiệm và 60 học sinh lớp 7