Chương 2. VẤN ĐỀ GIỚI TRONG TIỂU THUYẾT CỦA THÙY DƯƠNG NHÌN TỪ PHƯƠNG DIỆN NỘI DUNG
2.2. Vấn đề giới qua vẻ đẹp của người phụ nữ
2.2.2. Vẻ đẹp tâm hồn, phẩm chất
Viết về những phẩm chất tốt đẹp của người phụ nữ Việt Nam, ta bắt gặp hình ảnh người phụ nữ với truyền thống giàu đức hi sinh, yêu chồng, thương con, đảm đang, tháo vát…Thùy Dương có cái nhìn xuyên suốt hình ảnh người phụ nữ từ truyền thống đến hiện đại. Nhân vật nữ trong sáng tác của chị vừa gẫn gũi với cuộc sống đời thường vừa nhân hậu, cao quý trong cuộc sống mới hôm nay. Nhân vật nữ của chị khi là một người phụ nữ nông dân thuần phác, khi lại là một người có học vấn cao, khi lại là một người phụ nữ kinh doanh giỏi… Dù họ là ai và làm nghề gì thì bản thân họ luôn biết đặt hạnh phúc gia đình lên trên tất cả và biết vượt lên hoàn cảnh sống éo le.
Người phụ nữ với tấm lòng thủy chung, son sắt, yêu chồng, thương con là nét nổi bật trong sáng tác của Thùy Dương khi viết về hình tượng các nhân vật nữ. Trong Thức giấc, hình ảnh một người mẹ sống một mình nuôi con, chỉ mong sao con mình khôn lớn và cảm thấy không hổ thẹn với cha nó.
Đó là hình tượng nhân vật người mẹ anh Cả. Bà là một người mẹ nông dân thuần phác, đôn hậu, rất mực yêu chồng, thương con. Chẳng vậy mà khi Yên Thao biết chồng mình có người khác, trong đau khổ và tuyệt vọng, cô đã cùng anh cả về quê thăm bà. Bà đã giúp Yên Thao nhìn nhận cuộc sống với nhiều hy vọng để cô vượt qua lúc đau buồn này. Cả cuộc đời của bà sống vì chồng
"không muốn làm ảnh hưởng đến danh tiếng ông ấy" [7, 247] và sống với niềm tin "U chẳng lấy ai chỉ để chờ một ông già về nói với u mấy câu thông
cảm!" [7, 246] nên Yên Thao càng cảm phục và trân trọng người mẹ này. Với bà "một ngày tựa mạn thuyền rồng còn hơn chín kiếp nằm trong thuyền chài"
[7, 246]. Tất cả tình cảm, cuộc sống của bà khiến Yên Thao xúc động "Tôi khóc vì bà, vì tôi hay vì tất cả những mối tình lỡ dở" [7, 247]. Hay trong Nhân gian, hình ảnh người mẹ của liệt sỹ Hoàng là một người hết lòng vì con cái.
Khi Hoàng đã hy sinh cũng là lúc đau thương lớn nhất đối với bà. Lúc người ta đọc giấy báo tử mà bà vẫn khẳng định "Các ông các bà nhầm rồi. Con tôi còn sống. Rồi nó sẽ về…". [8, 33]. Hơn hai mươi năm trôi đi, người mẹ già
"vẫn không tin tôi đã chết, vẫn mong cái ngày tôi quay về" [8, 33] ngóng đợi tin con. Nỗi đau mất con của người mẹ khiến (linh hồn) Hoàng rõi theo và cảm nhận được "Đêm đêm về sáng bà mới khóc thầm, ruột như đứt ra từng khúc" [8, 33]. Tình thương con của bà là vô bờ, là cả cuộc đời dành cho con ngay cả khi đứa con ấy không còn nữa "U chẳng biết ở được bao năm nữa, canh cánh mỗi việc này thôi" [8, 143]. Đó là việc anh trai Hoàng đang đi tìm mộ của Hoàng. Người mẹ hy vọng sẽ tìm được mộ của con để khi về nơi chín suối bà mới được thanh thản. Trong Chân trần, hình ảnh cụ Ca – một người mẹ, người vợ trong một gia đình danh tiếng thời phong kiến đã xót thương những đứa con riêng của chồng mình khi chúng bị bà cả cho làm con nuôi.
Mặc dù không phải con của mình nhưng cụ nghĩ “Không rứt ruột đẻ ra chúng nó nhưng khác chi con ruột, có chăng tình cảm sớt đi một chút thôi. Dòng máu của ông ấy, dòng tộc nhà này…” [9, 55]. Vì tình thương, tình máu mủ, cụ đã tìm mọi cách để chuộc lại hai đứa con riêng mà trước đây chúng đã bị cho một gia đình nông dân làm con nuôi. Có thể thấy tình cảm của cụ dành cho hai đứa trẻ (Huệ, Huy – con bà hai) là tình cảm thương yêu của người mẹ dành cho con mình chứ không phải thứ tình cảm mà xã hội vẫn nghĩ là “dì ghẻ con chồng”.
Trong chiến tranh, cùng nỗi đau mất con là nỗi đau mất chồng của người phụ nữ. Người vợ anh lính ngụy trong Nhân gian cũng vậy. Là một phụ
nữ thôn quê, chồng chết vì chiến tranh, chị tần tảo gánh đồ khô góc chợ nuôi con với mẹ chồng già yếu. Có rất nhiều người làm mối cho chị đi bước nữa nhưng chị không nghĩ đến bởi "lấy chồng mới rồi, cái việc bình thường hóa ra khó khăn cản trở thì sao"[8, 189]. Chị ở vậy nuôi con với ước muốn "mong con lớn gom góp được chút vốn làm lộ phí đi tìm nắm xương của chồng" [8, 189]. Với chị, tình yêu thương chồng con là trên hết, sẵn sàng hy sinh bản thân vì gia đình. Ở chị toát lên tấm lòng son sắt, thủy chung của người phụ nữ trong bất kỳ hoàn cảnh nào.
Bên cạnh tấm lòng thủy chung, son sắt, hết lòng vì chồng con, người phụ nữ trong tiểu thuyết của Thùy Dương còn được biết đến với Sự đảm đang, tháo vát, nghị lực phi thường vượt lên hoàn cảnh và số phận. Trở đi trở lại trong sáng tác của chị là hình ảnh những thân phận đàn bà không nghề nghiệp nghèo túng, bất hạnh; những người công chức nhà nước phải bươn trải để có công việc ổn định và những người rất giỏi kinh doanh …nhưng không mấy khi, ta thấy họ gục ngã và đầu hàng số phận. Từ một bà mẹ nghèo nuôi bảy đứa con (gia đình bà Thơm trong Ngụ cư) đến cô gái trẻ (Yên Thao trong Thức giấc), tất cả họ đều vượt lên chính mình và vững tin vào tương lai tươi sáng. Hình ảnh người mẹ tần tảo nhọc nhằn cơm cháo nuôi con là bà Thơm [Ngụ cư]. Chồng mất sớm, một mình bà với ba cậu con trai, bốn cô con gái.
Khi con cái lớn tưởng lúc ấy bà được nghỉ ngơi, nhưng bà vẫn bươn trải, tự mình lo cho cuộc sống. Công việc hằng ngày của bà là gánh quà rong bán ngay đầu ngõ: sáng cháo, chiều khoai sắn. Là thứ quà quê nhưng cũng đắt hàng. Có người còn nói "già rồi còn phải nai lưng làm nuôi con nuôi cháu" [6, 67], thực tế vì cậu út có tính đơ đơ, bà thương con nên vẫn làm lụng, chăm chút cho con. Người con cả của bà không muốn bà làm công việc tầm thường ấy vì nó "xấu hổ" cho anh. Nhưng chính vợ anh cũng thấy "Buôn thúng bán mẹt thì có gì xấu mà phải sĩ diện"[6, 69]. Bà bỏ qua mọi lời của con cái và
những người xung quanh, vẫn tần tảo sớm hôm với gánh hàng của mình. Các con bà đâu biết rằng, chính gánh hàng của bà mà chúng mới được khôn lớn như ngày hôm nay. Đến Thức giấc, hình ảnh cô gái trẻ Yên Thao phấn đấu trên con đường sự nghiệp của mình cũng là nhờ có bà nội - một người nề nếp, gia phong, biết lo toan cho cuộc sống của gia đình. Với bà "Đời nào chẳng thế. Việc to việc lớn, bà không lo thì ai lo. Lo hết đời bố mẹ chúng mày, đời chúng mày rồi đến đời con cháu, chút chít chúng mày chứ..." [7, 68]. Bà không chỉ lo cho miếng cơm manh áo hằng ngày mà còn lo những công việc trọng đại như: việc bà quan hệ với người có quyền lực để có cơ hội cho Yên Thao vào học trường nào, chu cất mọi việc trong đám tang của cậu em đến việc lo duy trì nòi giống cho dòng tộc… Cùng với sự chu đáo ấy, bà là một người đầy bản lĩnh và nghị lực. Sống trong thời bao cấp, gia đình khó khăn bà làm mọi việc để con cháu đỡ khổ. Bà đi buôn từ những cân thịt theo tem phiếu, nuôi lợn để cải thiện cuộc sống, rồi mở lò làm bánh quy, vừa có thu nhập lại tạo được công ăn việc làm cho những người họ hàng ở quê. Đặc biệt, những việc làm của bà đều gom được những "mụn vá" trong chiếc áo bông mà sau này khi cần tiền, chính những "mụn vá - những chiếc nhẫn vàng" đã giúp cả gia đình qua đợt khó khăn. Đến khi bà có tuổi, bà bị tai biến nhưng vẫn không chịu ngồi yên. Bà mở quán nước đế có thêm đồng ra đồng vào phụ giúp con cháu. Thành công trên con đường sự nghiệp của Yên Thao chính là nhờ có một người bà, người mẹ như vậy, Tình cảm dành cho bà được Yên Thao nhắc đến với niềm tự hào "Mẹ tao thương tao đơn thuần như mọi bà mẹ khác. Còn bà - như một người mẹ đặc biệt" [7, 65].
Kế tiếp truyền thống của bà nội, Yên Thao - một cô gái trẻ đã biết trang bị cho mình những kiến thức cơ bản học được từ chính người bà. Ngay từ lúc còn là một đứa trẻ, cô đã theo bà đi buôn; đến khi bà mở lò bánh, chính Yên Thao làm kế toán cho bà. Điều này khiến cô không chỉ thành đạt trong công
việc mà còn rất giỏi kinh doanh. Khi Yên Thao học đại học, cuộc sống sinh viên khó khăn, Yên Thao cùng bạn mình là Thu Ba đã biết buôn hàng ngoại từ Hải Phòng về Hà Nội bán. Chẳng biết từ khi nào, cô thấy mình cứ xoáy theo vòng xoáy của thị trường. Cô thích ngắm những ngôi nhà đẹp, thích thiết kế cho nó những không gian bắt mắt. Vì điều này, Yên Thao đã làm “môi giới” bất động sản. Khi thì cô mua được mảnh đất đẹp rồi lại bán, miễn là có lãi. Khi thì cô lại mua đất và nhờ cậu xây cho những ngôi nhà đẹp, ai thích cô cũng bán. Cứ như vậy, từ mảnh đất này đến ngôi nhà khác không biết bao lần cô mua rồi lại chuyển nhượng. Năm hai mươi bảy tuổi, Yên Thao đã có một gia tài trong tay (có nhà, có công việc ổn định và thành lập công ty riêng tại Hà Nội). Từ một cô sinh viên còn chưa quen đất Hà Nội, Yên Thao đã vượt lên hoàn cảnh cá nhân để tạo dựng cho mình một cuộc sống đầy đủ và ổn định.
Yên Thao là điển hình cho tuýp người phụ nữ đảm đang, tháo vát, có năng lực và có ý chí vượt lên hoàn cảnh, vượt lên số phận. Chính niềm tin, nghị lực đã giúp Yên Thao và nhiều người phụ nữ khác đững vững được trong cuộc đời đầy sóng gió và thử thách này.
Là hình tượng trung tâm, xuyên suốt quá trình sáng tác, người phụ nữ trong tiểu thuyết của Thùy Dương hiện lên thật toàn diện, sâu sắc từ vẻ đẹp hình thể đến tính cách, tâm hồn. Thế giới phụ nữ trong trang viết của chị có đủ các kiểu người vừa phong phú vừa bí ẩn. Mỗi người là một hoàn cảnh, một số phận với những mâu thuẫn về nội tâm và tiềm thức. Song vượt lên trên hết là những chân dung phụ nữ đời thường mà sống động. Ở họ là sự tiếp nối từ truyền thống đến hiện đại, tiêu biểu cho vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam với các chuẩn mực công, dung, ngôn, hạnh phù hợp trong thời đại mới.