Chương 3. VẤN ĐỀ GIỚI TRONG TIỂU THUYẾT CỦA THÙY DƯƠNG NHÌN TỪ PHƯƠNG DIỆN NGHỆ THUẬT
3.3. Các sắc thái giọng điệu trong tiểu thuyết của Thùy Dương
3.2.2. Giọng điệu trong tiểu thuyết của Thùy Dương
3.2.2.3. Giọng điệu dí dỏm, hài hước
Khác với tiếng cười trào phúng mang ý nghĩa phê phán những cái xấu xa, giả dối của xã hội phong kiến thực dân, tiếng cười trong tiểu thuyết của Thùy Dương thể hiện ở sắc thái giọng điệu nhẹ nhàng, hóm hỉnh, tươi vui.
Tiếng cười ở đây toát lên từ những câu chuyện bất bình thường trong cuộc sống bình thường. Với con mắt tinh nhạy và tấm lòng gắn bó tha thiết với cuộc sống đời thường, nhà văn đã chuyển tải mọi buồn vui, hay dở của cuộc sống sinh hoạt để cảm nhận vẻ đẹp tự nhiên, đáng yêu của nó.
Trong cuộc sống, tiếng cười được tạo ra ở mọi tình huống, lời nói hay cử chỉ. Trước câu nói của chàng trai "mẹ trẻ muốn lên nóc tủ buôn hoa quả à?" [8, 95], nhân vật cô gái trẻ [Nhân gian] vừa tức nhưng cũng vừa buồn cười vì cách hành ngôn của anh ta. Quả thực, trong lúc bị nước ngập khiến làn xe không thể di chuyển được mà cô gái lại cố cho xe của mình vượt lên, đây có phải là sự nguy hiểm hay không? Yếu tố gây cười trong lời nói của anh chàng chính là cụm từ " lên nóc tủ buôn hoa quả" - đồng nghĩa với cái chết khi cô cố tình vượt ẩu. Cũng chính vì bị ngập nước nên cô không phải đi làm.
Ở trong nhà một mình, cô nghe một ca khúc với tiếng hát của anh chàng ca sĩ nghiệp dư mà cô cho là "cảm động và tha thiết quá": "Hà Nội mùa này phố cũng như sông - cái rét đầu đông, chân em thâm thâm trong nước lạnh - Hoa sữa thôi rơi, em tôi bơi cả chiều trên phố - Đường cổ ngư xưa, ngập tràn nước sông Hồng…Hà Nội mùa này chiều không có nắng - Phố vắng nước lên thành con sông - Quán cóc nước dâng ngập qua mông - Hồ Tây, giờ không thấy bờ - Hà nội mùa này lòng bao đau đớn…" [8, 97-98]. Rõ ràng, bài hát
"Hà Nội mùa vắng những cơn mưa" không có lời như vậy. Lời bài hát đã được thay hoàn toàn, chỉ còn nhạc điệu là giống mà thôi. Đây là sự "nhại lời"
bài hát mà Thùy Dương đưa vào tác phẩm của mình. Sự thay đổi ấy tạo nên yếu tố hài hước, dí dỏm, đầy ngộ nghĩnh. Với Nhân gian, cách nói của (linh hồn) nhân vật Hoàng về sự thay đổi của làng xóm với một giọng hồ hởi, phấn khởi nhưng đầy hài hước "Cả làng như đổi đời. Nhà nhà chia đất cho con xây lên tầng hết lượt, ngõ nhỏ đổ bê tông cứ y như phố làng, trẻ con phóng xe máy vèo vèo đâm chết bốn, năm người đi bộ không kịp tránh. Nam thanh nữ tú đua nhau sắm di động, chưa ra khỏi nhà đã a lố a lô rộn cả tai. Chủ tịch huyện có biệt thự to đùng ngay sau khi dự án vừa khởi công, con trai cũng tấp tểnh ra nước ngoài nhưng học đến hai năm chưa xong dự bị đại học" [8, 253].
Dù là cảm nhận của người âm nhưng ta cũng thấy được sự khôi hài trong cách nói, trong sự nhìn nhận. Tác giả để cho nhân vật tự lên tiếng, từ đó yếu tố hài
tự xuất hiện. Cái đáng nói ở đây là giữa việc làm và kết quả của việc làm ấy tạo nên sự bi hài cho người đọc.
Trong tiểu thuyết Chân trần, người đọc còn biết đến một bức thư mà người vợ "ít chữ" gửi cho chồng đi bộ đội với tất cả tình cảm và tấm lòng chân thật "…Từ ngày anh đi mấy mẹ con em ở nhà vẫn khỏe, con chó vện nhà mình vừa đẻ được năm con, mặt con nào con nấy tròn vạnh như mặt anh vậy.
Anh về chơi cả mẹ cả con, cả nhà cả chó đều mừng. Thôi thư ngắn tình dài, chúc anh giấc ngủ ngàn thu" [9, 89]. Với những câu văn như vậy, người đọc như thấy mình được cười thoải mái, cười vì nội dung bức thư ngắn kia có sự đồng nhất giữa người và vật nuôi. Nhưng cũng thương thay vì sự nhận thức chưa đầy đủ của những người nhà quê không có điều kiện học hành đầy đủ.
Tóm lại, các sắc thái giọng điệu trong tiểu thuyết của Thùy Dương được quy định bởi những quan niệm về hiện thực và con người của tác giả.
Các giọng điệu (châm biếm mỉa mai, đồng cảm xót xa, dí dỏm hài hước) còn được thể hiện qua hệ thống từ ngữ đặc sắc, câu văn giàu ngữ điệu, hình ảnh sinh động, gần gũi…Giọng điệu ấy vừa là phương tiện thẩm mĩ quan trọng trong cấu thành tác phẩm văn chương, vừa bày tỏ trách nhiệm của tác giả trước con người và cuộc sống.