Chương 1. NHỮNG VẤN ĐỀ VỀ GIỚI TRONG VĂN HỌC NỮ VIỆT NAM VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC CỦA THÙY DƯƠNG
1.1. Những vấn đề chung về giới
1.1.3. Nghiên cứu về giới trong văn học nữ Việt Nam
Là một quốc gia thuộc phương Đông, Việt Nam chịu ảnh hưởng không nhỏ bởi tư tưởng văn hóa của đạo Nho, nơi mà tư tưởng trọng nam khinh nữ đã ăn sâu vào gốc rễ và chi phối mọi mặt của đời sống xã hội. Vì vậy, công cuộc giải phóng phụ nữ, đòi lại sự công bằng cho phụ nữ gặp muôn vàn khó khăn và phức tạp.Văn chương vốn là một thú vui tao nhã, nơi thể hiện trình
độ học vấn cũng như tài năng của bậc chính nhân quân tử chứ không phải là lĩnh vực dành cho phụ nữ. Từ văn học dân gian đến văn học Trung đại, địa vị độc tôn trong sáng tác văn chương luôn là của nam giới. Hình ảnh của những người phụ nữ dù có xinh đẹp, giỏi giang nhưng thân phận luôn bị phụ thuộc vào nam giới. Thân phận người phụ nữ với số kiếp đáng thương được trở đi trở lại trong ca dao, truyện cổ tích hay những tác phẩm lớn như Truyện Kiều, Chinh phụ ngâm khúc, Cung oán ngâm khúc,…đã cho thấy thân phận bé nhỏ, lệ thuộc của người phụ nữ trong xã hội. Ở thời kỳ này, vấn đề giới chưa có cơ hội để xuất hiện dù đã tồn tại một hiện tượng hiếm hoi như Hồ Xuân Hương với ý thức khẳng định tài năng, chống lại định kiến của xã hội. Hồ Xuân Hương đã không ngần ngại khi chế giễu đàn ông rồi khẳng định tài năng của mình:
"Ví đây đổi phận làm trai được Thì sự anh hùng há bấy nhiêu?"
Câu thơ trên cho thấy tác giả khát vọng làm nên một sự nghiệp lớn, khát vọng muốn thay đổi thân phận, địa vị xã hội để thi thố tài năng, lập nên sự nghiệp anh hùng. Hồ Xuân Hương đã ý thức được về quyền lợi và khả năng của nữ giới đặt ra trong sự tương quan so với nam giới. Tác giả ý thức được vậy, song đây vẫn là một lời chấp nhận đầy chua chát: chỉ có đàn ông mới làm nên sự nghiệp anh hùng.
Vốn âm ỉ đã lâu, nhưng phải đến đầu thế kỷ XX, dưới sự ảnh hưởng mạnh mẽ của văn học phương Tây, ý thức về giới mới được manh nha ở một bộ phận sáng tác nữ. Đây được đánh giá là giai đoạn nữ quyền Việt Nam phát triển tương đối sôi nổi mà tiêu biểu là Phan Khôi và Nguyễn Thị Khiêm. Sự xuất hiện đông đảo của các cây bút nữ những năm ba mươi của thế kỷ XX đã đưa phong trào của nữ quyền Việt Nam trỗi dậy. Các cây bút nữ xuất hiện với nhiều dáng vẻ, nhiều giọng điệu khác nhau. Họ góp gương mặt mình trong các lĩnh vực sáng tác thơ ca và tiểu thuyết, nắm bắt nhịp phát triển mới mẻ,
sôi nổi và tràn đầy sức sống của thời đại. Về lượng, theo thống kê của Bằng Giang, " tính đến năm 1930, văn học quốc ngữ Nam kỳ có hơn 20 tác giả nữ còn để lại tác phẩm in thành sách". Sự góp mặt của những cây bút nữ trong lĩnh vực văn xuôi quốc ngữ có thể kể đến: Phan Thị Bạch Vân, Huỳnh Thị Bảo Hòa, Huỳnh Anh Thị, Ái Lan… Bên cạnh đó, thi ca Việt Nam đầu thế kỷ XX cũng nổi bật với các tác giả: Nguyễn Thị Manh Manh, Đạm Phương Mộng Tuyết, Trần Ngọc Lầu, Anh Thơ, Ngân Giang, Hằng Phương… Họ xuất hiện và đứng cạnh những cây bút nam trong thời đại thơ Mới và tô thêm vào bức tranh thời đại thi ca ấy giọng thơ riêng với sắc màu nữ tính mềm mại, uyển chuyển: "Một Anh Thơ chân tình mộc mạc, một Mộng Tuyết trong trẻo, hồn nhiên, một Ngân Giang tài hoa, cổ kính, một Hằng Phương đằm thắm, ngọt ngào, một Vân Đài duyên dáng, dịu nhẹ…và bấy nhiêu thôi cũng đủ góp phần cho cung đàn thơ ca Việt Nam thêm đa dạng về âm sắc và giọng điệu"
[47]. Mặc dù vậy, những đóng góp của văn chương nữ lưu thời kỳ này mới chỉ là mặt bằng chung chứ chưa có những đỉnh cao. Họ xuất hiện khá đông và ít nhiều đã có bản lĩnh, song họ chưa thể đủ nội lực để làm nên một bộ phận thơ ca cho riêng giới của mình. Tuy nhiên, sự xuất hiện của những cây bút nữ đã góp phần phá vỡ thế độc tôn của văn học nam giới suốt nhiều thế kỷ, khẳng định tiếng nói của nữ giới trên văn đàn.
Cùng với thời gian, những người phụ nữ viết văn, làm thơ ngày càng đông với ý thức nữ quyền sâu sắc. Trong cuốn Thi nhân Việt Nam (1942), Hoài Thanh đã giới thiệu bảy nhà thơ nữ trên tổng số 46 nhà thơ. Sau 1945, ở miền Bắc, số lượng các cây bút nữ tăng lên rất nhiều. Tuy nhiên, giai đoạn văn học chứng kiến sự lên ngôi của văn học nữ chính là những năm cuối thế kỷ XX, đó là sự xuất hiện của những cây bút như tài năng như: Y Ban, Lý Lan, Võ Thị Hảo, Đỗ Hoàng Diệu, Nguyễn Ngọc Tư,… đã tạo nên một thời kỳ âm thịnh dương suy trong văn học. Sự xuất hiện đông đảo ấy chứng tỏ sáng tác của các cây bút nữ được tự tin lộ diện, họ tự hào khẳng định về giới
của mình. Người phụ nữ trong tác phẩm văn học hiện lên như một chủ thể tự ý thức, tự khẳng định chứ không hề bó hẹp trong cái nhìn của tư tưởng nam quyền nữa.Với sự ý thức sâu sắc ấy, các tác giả nữ đã không ngần ngại đi sâu vào những lĩnh vực vốn chỉ dành cho nam giới như lịch sử, văn hóa, tính dục. Từ đây, vấn đề giới trong văn học mới được quan tâm một cách đầy đủ và sâu sắc.