Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến giao tiếp giữa bác sĩ và điều dưỡng (đánh giá của bác sĩ và điều dưỡng)
3.4.3 Nhận thức của bác sĩ và điều dưỡng về nguyên nhân dẫn đến giao tiếp không hiệu quả giữa hai nhóm đối tượng này
Bảng 3. 12 Nguyên nhân chính dẫn đến việc giao tiếp không hiệu quả giữa bác sĩ và điều dưỡng
Nguyên nhân chính dẫn đến việc giao tiếp không hiệu quả giữa
bác sĩ và điều dưỡng Số
lượng
%
Sự khác nhau về văn hóa, ứng xử 35 29,4
Thực tế sự phân cấp giữa bác sĩ và điều dưỡng tại Việt Nam (giao tiếp không ngang hàng)
67 56,3 Sự chênh lệch về tuổi tác giữa bác sĩ và điều dưỡng 35 29,4 Được tập huấn về giao tiếp, phong cách giao tiếp khác nhau 27 22,7 Vì quá tải công việc nên không có thời gian giao tiếp mặt đối mặt
với nhau
45 37,8 Do bác sĩ kiêu ngạo hoặc do điều dưỡng tự ti 19 16,0
Không có ý nào ở trên 18 15,1
Câu trả lời khác: 1 0,8
Trong nghiên cứu này, nguyên nhân chính dẫn đến việc giao tiếp không hiệu quả giữa bác sĩ và điều dưỡng đó là do thực tế sự phân cấp giữa bác sĩ và điều dưỡng tại Việt Nam (giao tiếp không ngang hàng) (56,3%), và do quá tải công việc nên không có thời gian giao tiếp mặt đối mặt với nhau là 37,8%. Bác sĩ và điều dưỡng đánh giá nguyên nhân dẫn đến sự giao tiếp không hiệu quả giữa bác sĩ và điều dưỡng là do sự khác nhau về văn hóa, ứng xử (chiếm 29,4%); Sự chênh lệch về tuổi tác giữa bác sĩ và điều dưỡng (chiếm 29,4%);
Do bác sĩ kiêu ngạo hoặc điều dưỡng tự ti (chiếm 16%). 15,1 % bác sĩ và điều dưỡng đánh giá không có ý nào ở trên hoặc có câu trả lời khác.
Theo các bác sĩ và điều dưỡng, sự tôn trọng đóng vai trò quan trọng trong giao tiếp giữa bác sĩ và điều dưỡng. Hầu hết các bác sĩ, điều dưỡng đều khẳng định sự tôn trọng lẫn nhau tạo hiệu quả công việc, và tạo động lực cho con người làm việc: “Tại khoa của tôi, việc giao tiếp giữa điều dưỡng và bác sĩ diễn ra vô cùng thuận lợi, vì cả đôi bên đều thể hiện sự tôn trọng nhất định trong cách ứng xử và giao tiếp với nhau” (Phỏng vấn sâu, Bác sĩ, 50 tuổi).
HUPH
Đồng thời, khi phỏng vấn các điều dưỡng, họ chia sẻ họ phải làm rất nhiều công việc không phải của điều dưỡng, vì quá tải công việc nên ảnh hưởng tới mối quan hệ giao tiếp: "Chúng tôi phải làm rất nhiều công việc không phải của điều dưỡng, như sao y lệnh thuốc từ hồ sơ bệnh án lên hệ thống His, phải lĩnh thuốc từ dược hướng dẫn cho người bệnh, mà lẽ ra là công việc của dược lâm sàng" (Phỏng vấn sâu, Điều dưỡng, 30 tuổi). Một điều dưỡng khác chia sẻ "Có quá nhiều công việc mà điều dưỡng phải làm, như việc quản lý an ninh trật tự, quản lý người nhà bệnh nhân; hoặc những giấy tờ tóm tắt bệnh án, giấy chứng nhận nằm viện, giấy chứng tử, chúng tôi phải làm hết, điều này thì rất mất thời gian.
Những công việc này tốn rất nhiều thời gian của điều dưỡng” (Phỏng vấn sâu, Điều dưỡng, 34 tuổi).
Các điều dưỡng cho rằng chính vì việc phải làm nhiều công việc, cũng ảnh hưởng đến giao tiếp của họ và bác sĩ, vì nếu họ không giải quyết các công việc tốt, thì sẽ bị nhận những phản ánh, cũng như phàn nàn từ bác sĩ: "Có những việc rất mất thời gian, nhưng nếu chúng tôi giải quyết chậm trễ thì sẽ nhận sự phàn nàn từ chính bệnh nhân, và đặc biệt là các bác sĩ, vì nó sẽ ảnh hưởng tới những công việc chung. Các bác sĩ sẽ phàn nàn về chúng tôi, và chính chúng tôi sẽ là nạn nhân, mặc dù chúng tôi đang làm những công việc đó không phải của điều dưỡng" (Phỏng vấn sâu, Điều dưỡng, 35 tuổi).
Một số điều dưỡng cho rằng việc thiếu nhân lực điều dưỡng là một trong những vấn đề chính, và cũng ảnh hưởng đến giao tiếp giữa bác sĩ và điều dưỡng. Các điều dưỡng cho rằng rằng đôi khi họ cần phải trực ca đôi khi một số nhân viên nghỉ phép, hoặc có sự cố xảy ra trong gia đình. Hoặc có những đợt số lượng bệnh nhân tăng, thì họ phải làm việc thêm giờ. Việc phải thích nghi với công việc quá tải được thừa nhận là một phần khó khăn với vai trò điều dưỡng. Mệt mỏi liên quan đến việc thay đổi lối sống và việc trực gác này đã gây ra hậu quả tiêu cực cho các điều dưỡng và bệnh nhân của họ, ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng chăm sóc: “…Trong những ngày bệnh đông, thật sự là rất mệt mỏi.
Đôi khi chúng tôi cần phải bỏ cả thời gian bữa ăn của mình để chăm sóc bệnh nhân hoặc hoàn thiện hồ sơ bệnh án. Việc thiếu nhân lực điều dưỡng có thể ảnh hưởng đến tiêu chuẩn
HUPH
chăm sóc của điều dưỡng theo quan điểm của bác sĩ” (Phỏng vấn sâu, Điều dưỡng, 28 tuổi).
Khi được hỏi lý do vì sao vẫn còn tồn tại giao tiếp chưa hiệu quả giữa bác sĩ và điều dưỡng, năm bác sĩ cho rằng nguyên nhân chính là do sự can thiệp vào đời tư, hoặc chia sẻ về những chuyện liên quan đến cuộc sống cá nhân, hoặc can thiệp vào vấn đề chuyên môn của bác sĩ. Một bác sĩ trưởng khoa chia sẻ “Tại khoa của chúng tôi, quy định vấn đề giao tiếp ngay từ đầu, nên không có vấn đề khó khăn nào. Tuy nhiên, đôi khi điều dưỡng chưa dám trao đổi thẳng thắn với bác sĩ trong vấn đề chuyên môn”, bác sĩ này chia sẻ tiếp “Lý do chính của giao tiếp không hiệu quả theo tôi đó là việc can thiệp quá sâu vào đời tư của nhau, hoặc do điều dưỡng can thiệp quá sâu vào vấn đề điều trị, thường xảy ra ở điều dưỡng làm việc lâu năm với bác sĩ mới ra trường” (Phỏng vấn sâu, Bác sĩ, 47 tuổi).
Trong nghiên cứu này, khi thực hiện việc phỏng vấn sâu các bác sĩ và điều dưỡng, 8 đối tượng tham gia nghiên cứu cho rằng thực tế vẫn còn tồn tại mối quan hệ căng thẳng giữa bác sĩ và điều dưỡng, thể hiện qua cung cách giao tiếp ứng xử thiếu tôn trọng lẫn nhau.
Chủ yếu liên quan đến vấn đề tôn trọng lẫn nhau giữa hai nhóm đối tượng này. Cụ thể như sau:
Chia sẻ của một điều dưỡng: “Một bên là điều dưỡng – họ đòi hỏi sự bình đẳng, tôn trọng và quyền lợi của họ trong công việc, họ có những suy nghĩ như không có họ thì bác sĩ cũng không thể điều trị tốt cho bệnh nhân. Một bên là bác sĩ vẫn chưa quan tâm đến ý kiến của điều dưỡng, có những bác sĩ còn bảo thủ cho riêng mình và không màng đến đóng góp ý kiến của điều dưỡng” (Phỏng vấn sâu, Điều dưỡng, 37 tuổi)
“Vấn đề tồn tại trong giao tiếp giữa bác sĩ và điều dưỡng chủ yếu ở trong suy nghĩ của bác sĩ, chưa bình đẳng trong giao tiếp với điều dưỡng và ở một số trường hợp khác thì điều dưỡng có kinh nghiệm lâu năm lại không tôn trọng bác sĩ mới ra trường” (Phỏng vấn sâu, Bác sĩ, 34 tuổi)
“Một số bác sĩ lớn tuổi, hoặc bác sĩ làm ở môi trường công lập còn quan niệm điều dưỡng là y tá, là phụ thuộc, không coi Điều Dưỡng là ngành song song, đồng hành cùng
HUPH
bác sĩ, là cộng sự, hỗ trợ bác sĩ và là thành viên của nhóm chăm sóc chứ không chỉ là người thực hiện y lệnh” (Phỏng vấn sâu, Điều dưỡng, 30 tuổi).
Chữ viết tay cũng là một vấn đề trong giao tiếp không lời giữa bác sĩ và điều dưỡng.
Nó ảnh hưởng tới sự hài lòng trong giao tiếp của hai nhóm đối tượng này. 7 điều dưỡng cho rằng chữ viết tay của bác sĩ đôi khi thì không dễ đọc, và điều này thật sự gây khó khăn cho điều dưỡng.
“Chữ của bác sĩ khoa nào thì điều dưỡng khoa đó sẽ đọc được, nếu có bệnh nhân chuyển đến mà chữ của bác sĩ khoa khác thì rất khó đọc, …. “và đôi khi chúng tôi phải gọi điện thoại lại cho khoa đó để hỏi lại” (Phỏng vấn sâu, Điều dưỡng, 31 tuổi).
“Đôi khi chúng tôi không đọc được đơn thuốc của bác sĩ. Nên chúng tôi phải hỏi lại bác sĩ, và điều này thì rất mất thời gian, vì nhiều khi bác sĩ ở phòng khám chứ không ở khoa” (Phỏng vấn sâu, Điều dưỡng, 27 tuổi).