CHƯƠNG 3 SỬ DỤNG ĐẤT VÀ LOẠI HÌNH SỬ DỤNG ĐẤT
3.1. Lựa chọn và mô tả các loại hình sử dụng đất
3.1.3. Lựa chọn các loại hình sử dụng đất
Trên thực tế sản xuất trong các khu vực nghiên cứu có nhiều LUT khác nhau, điều kiện sản xuất của mỗi LMU khác nhau và hiệu quả sử dụng các LUT khác nhau.
Đồng thời mục tiêu của việc QHSDĐ của các khu vực cũng khác nhau nên mục đích của việc lựa chọn các LUT là nhằm giúp loại trừ những LUT không có liên quan đến mục tiêu đánh giá đất.
Các LUT được xác định và lựa chọn trong đánh giá đất phải dựa trên các cơ sở sau:
a) Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu đánh giá đất đai
- Để phục vụ cho các chương trình quy hoạch tổng thể, quy hoạch sử dụng đất
41
cấp toàn quốc hoặc vùng thì cần phải lựa chọn và xác định các loại hình sử dụng đất cấp toàn quốc hoặc vùng sinh thái nông nghiệp: nông nghiệp nước trời, nông nghiệp nước tưới, đồng cỏ, thủy sản…
- Để phục vụ cho các chương trình quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh, huyện thì cần phải lựa chọn và xác định các loại hình sử dụng đất LUT theo tiểu vùng sinh thái và chỉ tiêu phát triển kinh tế của địa phương: đất chuyên lúa, lúa - màu, cây công nghiệp lâu năm, nông lâm kết hợp, ...
- Để phục vụ cho các dự án phát triển sản xuất và phân bổ sử dụng đất cho cấp huyện, xã và nông trại, cần phải lựa chọn và xác định các kiểu sử dụng đất - cơ cấu cây trồng trên từng thửa đất: lúa xuân-lúa mùa, lúa xuân- lúa mùa-rau đông/ ngô đông/
khoai tây, ngô-lạc-khoai…
Bảng 3.3. Lựa chọn LUT theo phạm vi nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu Các LUT được lựa chọn Phục vụ cho Quy hoạch
tổng thể
Sản xuất nông nghiệp Lương thực Công nghiệp Thủy sản
Lâm nghiệp Rừng đầu nguồn
Rừng đặc dụng Rừng sản xuất Phục vụ Quy hoạch sử
dụng đất cấp tỉnh/huyện
Cơ cấu cây trồng
Từng loại cây trồng cụ thể Phục vụ cho các dự án
phát triển sản xuất
Canh tác đất dốc Đa dạng hóa cây trồng Nông lâm kết hợp Trang trại/Nông trại
b) Các nhu cầu về phát triển và thay đổi sử dụng đất
- Các nhu cầu của Nhà nước: gắn chặt với các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội như đảm bảo an toàn lương thực trong toàn quốc, nâng cao thu nhập quốc dân, tăng giá trị xuất khẩu, giảm thất nghiệp, bảo vệ môi trường…
- Các nhu cầu của địa phương về sử dụng đất có hiệu quả nhất: khắc phục vấn đề thiếu lương thực, áp lực đối với đất đai (chặt phá rừng), gây xói mòn rửa trôi đất, gây thoái hoá đất, năng suất cây trồng thấp do đầu tư sản xuất thấp, trình độ quản lý, kỹ thuật thấp, nguy cơ thiên tai mất mùa…
- Các nhu cầu của những người sẽ sử dụng các kết quả lựa chọn và xác định các LUT:
42
+ Các cơ quan Nhà nước: Cục khuyến nông, khuyến lâm, cục thuỷ nông, cơ quan nghiên cứu khoa học kỹ thuật nông lâm nghiệp, các cơ quan lãnh đạo địa phương, tỉnh, huyện, xã…
+ Các nông hộ trực tiếp sản xuất ở các vùng khác nhau có các loại cây trồng khác nhau, đặc biệt là nông dân vùng cao, vùng xa, vùng đồi núi đất dốc, chủ yếu sống dựa vào sản xuất nông lâm nghiệp…
c) Các khả năng về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và các tiến bộ kỹ thuật được đề xuất cho sự phát triển hoặc thay đổi sử dụng đất đó: quỹ đất đai, chất lượng đất đai, điều kiện khí hậu, thời tiết, lực lượng lao động, vấn đề đầu tư, tiền vốn, ứng dụng khoa hoc kỹ thuật…
3.1.3.3. Lựa chọn từ các LUT có triển vọng
Sau khi nghiên cứu các loại hình sử dụng đất, tiến hành làm bảng liệt kê danh mục các loại hình sử dụng đất và thuộc tính của chúng. Các thuộc tính được mô tả sơ bộ một cách định tính như lực lượng lao động cao, trung bình, thấp, thiết bị kỹ thuật đầu tư tốt, vừa phải hay kém…
Thiếu liệt kê và mô tả các thuộc tính này thì sẽ khó có thể lựa chọn và xác định các loại sử dụng đất đáp ứng đúng các nhu cầu.
Bảng liệt kê các loại hình sử dụng đất có thể gồm:
- Các loại hình sử dụng đất có ý nghĩa thực tiễn trong vùng.
- Các loại hình sử dụng đất có triển vọng cả với các vùng lân cận, có cùng điều kiện sinh thái nông nghiệp và kinh tế - xã hội.
- Các loại hình sử dụng đất có triển vọng dựa vào kinh nghiệm của các nhà khoa học nông nghiệp và nông dân.
- Các loại hình sử dụng đất có triển vọng dựa vào các kết quả nghiên cứu thử nghiệm trong vùng.
3.1.3.4. Lựa chọn các LUT bằng quá trình chắt lọc
Sau khi đã liệt kê các LUT và mô tả sơ bộ các thuộc tính của chúng, ta tiến hành lựa chọn bằng phương pháp chắt lọc các loại hình sử dụng đất, đánh dấu vào các loại sử dụng đất có triển vọng cần đánh giá theo các tiêu chuẩn sau:
- Được sự xác nhận của các nhà khoa học nông nghiệp, quản lý sản xuất và nông dân trong vùng cho rằng LUT đó là tốt cho vùng.
- LUT giải quyết được vấn đề lao động của khu vực nghiên cứu.
- Các LUT phải đáp ứng được nhu cầu thị trường với giá cả hợp lý và ổn định, đạt hiệu quả kinh tế cao.
- Các LUT phù hợp với yêu cầu về sử dụng đất của Luật đất đai.
- Các LUT lựa chọn được chính người nông dân chấp nhận, phù hợp với các hệ
43 thống canh tác hiện tại và tương lai của họ.
- Các LUT phải phù hợp với các vấn đề về đầu tư, chuyển giao kỹ thuật, tín dụng, phương tiện vận chuyển … của địa phương trong quá trình sản xuất.
Như vậy để có thể lựa chọn và xác định các LUT trong đánh giá đất theo đề cương của FAO, việc mô tả các thuộc tính của các loại sử dụng đất là rất quan trọng.
Muốn vậy, phương pháp kết hợp mô tả các thuộc tính đó với phân tích hệ thống canh tác sẽ có ý nghĩa vì có thể tính toán theo cách hệ thống hoá, có thể ước tính các tiềm năng, các cơ hội và các hạn chế trong việc sử dụng đất của người nông dân.