6. Kết cấu của luận văn
2.1.4. Thẩm quyền xét xử phúc thẩm của Tòa án
Theo Điều 230 BLTTHS năm 2003 thì "Xét xử phúc thẩm là việc Tòa án cấp trên trực tiếp xét xử lại vụ án hoặc xét lại quyết định sơ thẩm mà bản án, quyết định sơ thẩm đối với vụ án đó chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo, kháng nghị" [28]. Điều 204 BLTTHS năm 1988 qui định: "Xét xử phúc thẩm là việc Tòa án cấp trên xét lại những bản án hoặc quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo, kháng nghị" [23]. Như vậy, so với BLTTHS năm 1988 thì BLTTHS năm 2003 phản ánh đầy đủ hơn tính chất của xét xử phúc thẩm. Việc qui định tính chất của xét xử phúc thẩm vụ án hình sự là "xét xử lại vụ án mà bản án, quyết định sơ thẩm đối với vụ án đó chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo, kháng nghị" hoàn toàn phù hợp với nguyên tắc hai cấp xét xử được thừa nhận trong BLTTHS năm 2003 (Điều 20).
Cũng theo quy định tại Điều 230 BLTTHS năm 2003 thì thẩm quyền xét xử phúc thẩm thuộc về Tòa án cấp trên trực tiếp của Tòa án đã xét xử sơ thẩm. Hệ thống Tòa án ở nước ta bao gồm: TANDTC, TAND cấp tỉnh,
TAND cấp huyện và TAQS trung ương, TAQS quân khu, TAQS khu vực.
Như vậy, Tòa án cấp trên trực tiếp của TAND cấp huyện là TAND cấp tỉnh, Tòa án cấp trên trực tiếp của TAND cấp tỉnh là TANDTC; TAQS quân khu là Tòa án cấp trên trực tiếp của TAQS khu vực, TAQS trung ương là Tòa án cấp trên trực tiếp của TAQS quân khu.
Về phạm vi xét xử phúc thẩm, đây là giới hạn mà pháp luật cho phép Tòa án cấp phúc thẩm được xem xét và quyết định khi xét xử phúc thẩm. Nếu quyết định những vấn đề vượt ra ngoài giới hạn này là trái pháp luật. Điều 241 BLTTHS năm 2003 quy định về phạm vi xét xử phúc thẩm như sau: "Tòa án cấp phúc thẩm xem xét nội dung kháng cáo, kháng nghị. Nếu xét thấy cần thiết thì Tòa án cấp phúc thẩm có thể xem xét các phần khác không bị kháng cáo, kháng nghị của bản án" [28].
Theo quy định này, việc xem xét trong phạm vi kháng cáo, kháng nghị là trách nhiệm. Còn việc xem xét ngoài phạm vi kháng cáo, kháng nghị là quyền của Tòa án cấp phúc thẩm. Vì cơ sở pháp lý làm phát sinh việc xét xử phúc thẩm không phải là nội dung của kháng cáo, kháng nghị mà là việc kháng cáo, kháng nghị hợp lệ của các chủ thể có quyền kháng cáo, kháng nghị, nên quyền hạn của Tòa án cấp phúc thẩm không bị hạn chế bởi nội dung của kháng cáo, kháng nghị mà có quyền xem xét toàn bộ bản án sơ thẩm bị kháng cáo, kháng nghị. Đối với các phần khác của bản án không bị kháng cáo, kháng nghị thì Tòa án cấp phúc thẩm chỉ xem xét khi không làm xấu hơn tình trạng của bị cáo và không gây bất lợi cho những người tham gia tố tụng.
Đây là điểm khác biệt của xét xử phúc thẩm so với các thủ tục khác của Tòa án. Khi xét xử sơ thẩm, Tòa án không được xét xử ngoài phạm vi truy tố của Viện kiểm sát, còn khi xét xử giám đốc thẩm, tái thẩm, phạm vi xét xử là toàn bộ vụ án, không phụ thuộc vào nội dung của kháng nghị.
Như vậy, xét xử phúc thẩm không cho phép người đã kháng cáo hoặc Viện kiểm sát đã kháng nghị được bổ sung, thay đổi kháng cáo theo hướng
làm xấu hơn tình trạng của bị cáo; không cho phép Tòa án cấp phúc thẩm sửa bản án sơ thẩm theo hướng làm xấu hơn tình trạng của bị cáo, nếu không có kháng cáo của người bị hại hoặc kháng nghị của Viện kiểm sát hoặc của Tòa án cấp trên theo hướng đó. Khi xét xử phúc thẩm Tòa án cấp phúc thẩm xem xét nội dung kháng cáo, kháng nghị. Nếu xét thấy cần thiết thì Tòa án cấp phúc thẩm có thể xem xét các phần khác không bị kháng cáo, kháng nghị của bản án.
Tại phiên tòa phúc thẩm, tất cả những tài liệu, chứng cứ đã được Tòa án cấp sơ thẩm nghiên cứu, thẩm tra, đánh giá cũng như các tài liệu, chứng cứ mới, chưa được biết đến, chưa được trình bày, đánh giá ở cấp sơ thẩm đều được đưa ra xem xét, thẩm tra, đánh giá và kết luận. Sau khi xét hỏi và tranh luận tại phiên tòa, HĐXX phúc thẩm sẽ nghị án và đưa ra một trong các quyết định sau đây:
- Không chấp nhận kháng cáo, kháng nghị và giữ nguyên bản án sơ thẩm. BLTTHS năm 2003 không qui định cụ thể nhưng căn cứ vào tính chất của phúc thẩm thì Tòa án cấp phúc thẩm có quyền quyết định giữ nguyên bản án sơ thẩm khi nhận định bản án sơ thẩm đã xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.
- Sửa bản án sơ thẩm;
- Hủy bản án sơ thẩm và chuyển hồ sơ vụ án để điều tra lại hoặc xét xử lại;
- Hủy bản án sơ thẩm và đình chỉ điều tra.
Tùy từng trường hợp cụ thể và căn cứ cụ thể mà HĐXX phúc thẩm có thể ra một trong các quyết định trên.
Trên cơ sở phân tích, đánh giá các chứng cứ cũ và mới cũng như thẩm tra các chứng cứ, tài liệu có liên quan đến nội dung kháng cáo, kháng nghị;
HĐXX phúc thẩm sẽ cân nhắc các quan điểm, yêu cầu, đề xuất để đưa ra một bản án khách quan, toàn diện, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.
Như vậy, xét xử phúc thẩm vụ án hình sự là một giai đoạn rất quan trọng trong quá trình giải quyết một vụ án hình sự đảm bảo khách quan, công bằng và đúng pháp luật. Ngoài việc kiểm tra tính có căn cứ và hợp pháp của bản án và quyết định sơ thẩm bị kháng cáo kháng nghị, nhằm đưa ra một bản án đúng đắn, không bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội.