Đám cưới Việt Nam xưa và nay

Để phong tục tập quán luôn giữ được bản sắc gốc và quy tắc, quy củthì người xưa đã đặt ra các nghi lễ hôn nhân.. 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU Đối tượng nghiên cứu Là tập quán cư

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA TP.HCM

KHOA VĂN HÓA HỌC

Môn học:

BÀI TIỂU LUẬN CUỐI KỲ MÔN

CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAM

ĐỀ TÀI: PHONG TỤC TẬP QUÁN CƯỚI HỎI

XƯA VÀ NAY

GVHD: ThS NGUYỄN ÁI HỌC TÊN: TRÀN QUANG KHẢI

LỚP: 21DCN2

KHÓA: 2021-2025

TP Hồ Chí Minh, tháng 12, năm 2021

LỜI CẢM ƠN

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến giảng viên cơ sở Văn hóa Việt Nam – thầy Nguyễn

Ái Học đã hướng dẫn tận tình, truyền đạt những kiến thức quý báu cho em trong suốt thời gian học tập vừa qua Trong thời gian tham gia lớp học Cơ sở Văn hóa Việt Nam của thầy, chúng em đã có thêm cho mình nhiều kiến thức bổ ích, tinh thần học tập hiệu quả, nghiêm túc Đây chắc chắn sẽ là những kiến thức quý báu, là hành trang để chúng em có thể vững bước sau này Bộ môn thú vị, vô cùng bổ ích và mang tính thực tế cao Đảm bảo cung cấp

đủ kiến thức, gắn liền với nhu cầu thực tiễn của sinh viên Tuy nhiên, do vốn kiến thức còn nhiều hạn chế và khả năng tiếp thu thực tế còn nhiều bỡ ngỡ Mặc dù chúng em đã cố gắng hết sức nhưng chắc chắn bài tiểu luận khó có thể tránh khỏi những thiếu sót và nhiều chỗ còn chưa chính xác, kính mong thầy xem xét và góp ý để bài tiểu luận của em được hoàn thiện hơn.

TÁC GIẢ

Trần Quang Khải

Xin trân trọng cảm ơn

đó cũng là những điều kiêng kị cần tránh trong khi thực hiện lễ nghi Đó lànhững điều răn dạy của tổ tiên truyền lại cho con cháu đời sau và chúng ta cầnphải gìn giữ và phát huy nó Thời phong kiến lúc bấy giờ rất hà khắc trong việccưới hỏi, con cái không được tự do lựa chọn người mình yêu mà phải nghe lờicha mẹ, “ cha mẹ đặt đâu con ngồi đó” thậm chí có gia đình kết thông gia dù đứatrẻ vẫn còn ở trong bụng mẹ Lễ cưới còn mang màu sắc và đặc trưng văn hóacủa dân tộc Để phong tục tập quán luôn giữ được bản sắc gốc và quy tắc, quy củthì người xưa đã đặt ra các nghi lễ hôn nhân Ngoài niềm tin về sự gắn kết tìnhcảm của các cặp thanh mai trúc mã, đề cao tính giá trị của câu “ nghĩa vợ nghĩachồng ”, các lễ nghi còn có vai trò là bảo tồn nét đẹp của dân tộc, đề cao sự hiếuthảo của con cái dành cho cha mẹ, xây dựng sự tôn trọng giữa người với người,giữ trọn nhân cách không bị vấy bẩn Xã hội ngày nay đi đôi với sự phát triểncủa nền văn minh và không còn hà khắc hóa đối với mọi người nữa, thì phongtục cưới hỏi ngày nay đã có phần dễ dãi hơn Bậc phụ mẫu cũng không cònquyết định chuyện hôn nhân của của con mình mà sẽ do chính bản thân nhữngngười con máu mủ lựa chọn để tìm kiếm và kết đôi cùng với người dành suốt đờisuốt kiếp bên cạnh Các nghi lễ do đó cũng đã được giản lược đi khá nhiều Ngàyxưa chúng ta phải tuân thủ nhiều phong tục do ảnh hưởng từ văn hóa Trung Hoanhư là: lễ nạp thái, lễ nạp cát, lễ nạp trưng, lễ vấn danh, lễ thân nghinh và lễ

thỉnh kỳ và sau khi cưới còn có thêm 3 lễ là lễ cheo, lễ lạy mặt và lễ ăn hỏi và một số phong tục khác

MỞ ĐẦU 3

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 3

1) MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 5

Mục đích nghiên cứu 5

Nhiệm vụ nghiên cứu 5

2) ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 5

Đối tượng nghiên cứu 5

Phạm vi nghiên cứu 5

3) PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 5

CHƯƠNG 1 ĐÁM CƯỚI TRUYỀN THỐNG 6

1.1 Quan niệm 6

*Môn đăng hộ đối 6

*Tuổi tác 6

*Trinh tiết 7

1.2 Trang phục 7

1.3 Nghi lễ trong hôn nhân truyền thống 8

LỄ CƯỚI DÂN GIAN 9

CHƯƠNG 2 ĐÁM CƯỚI HIỆN ĐẠI 11

LỄ CHẠM NGÕ: 11

LỄ ĂN HỎI ( LỄ HỎI ): 13

LỄ CƯỚI 16

LỄ LẠI MẶT 17

CHƯƠNG 3: SỰ THAY ĐỔI 18

2) Ảnh cưới 18

3) Khách mời 18

4) Trang phục 18

5) Xe rước 19

6) Quà cưới 19

TỔNG KẾT 20

Tài liệu tham khảo: 20

1) MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

Mục đích nghiên cứu

Bằng việc tìm hiểu các phong tục tập quán và tiếp thu văn hóa cưới hỏi của người Việt xưa, ta có thể khẳng định những giá trị cốt lõi của văn hóa Việt là những điều hay và tốt đẹp nhất, đông thời phát huy và bảo tồn các lễ nghi tránh khiến các giá trị đẹp biến mất trong tương lai gần

Nhiệm vụ nghiên cứu

Mô tả và sơ lược về đám cưới truyền thống của người việt, suy tìm sự biến đổi giữa truyền thống và hiện đại và tóm được kết quả của việc thay đổi phong tục tập quán Đưa ra một số biện pháp và hướng giải quyết tốt nhất cho việc bảo tồn văn hóa tốt đẹp của dân tộc

2) ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu

Là tập quán cưới hỏi của dân tộc ta thời phong kiến hà khắc, sâu hơn là các quan niệm về tuổi cưới, tiêu chí để chọn bạn đời, các bước cần làm để có một lễ nghi hoàn hảo và sự biến đổi đã nêu trên

Phạm vi nghiên cứu

Là vấn đề cưới hỏi của người Việt và sự thay đổi lễ nghi trong thời đại4.0

3) PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Em đã sử dụng các cách như là: đọc các tài liệu và sách báo, Internet,tham khảo các công trình nghiên cứu về hôn nhân của người Việt Nam đã được

in thành sách là nguồn kiến thức chính để hoàn thành bài tiểu luận Ngoài ra còntổng hợp và chọn lọc lại các thông tin cho chính xác cũng như phù hợp với chủđề

CHƯƠNG 1 ĐÁM CƯỚI TRUYỀN THỐNG

1.1

Quan niệm

*Môn đăng hộ đối

Do Việt Nam có gốc Văn hóa gốc nông nghiệp, đặc trưng của nó chính là tínhcộng đồng Mọi sự vật, sự việc và hành động của cá nhân đều liên quan mật thiếtđến cộng đồng kể cả những việc riêng tư nhất Trong thời của những ước lệtượng trưng trị vì, theo lý “tam cương ngũ thường”, con cái có người cha có địa

vị dù lớn hay nhỏ, việc hôn nhân có thể hoàn toàn bị xâm phạm bởi sự độc đoán

“ đặt đâu ngồi đấy” Và việc cưới xin ngày xưa không phải là do 2 người tựnguyện lấy nhau mà là do hai họ sắp xếp và ra mắt với một gia đình có vị thế nào

đó Và cuộc hôn nhân này là do sắp xếp mang tính ép buộc hoặc có thể là “hônnhân thương mại” để xác lập mối quan hệ giữa hai họ Phải xem xét gia đình kia

có tài, có của tương xứng không

Theo tập quán của người Việt, khi cưới hỏi cần phải thông qua người mối lái haycòn được gọi là bà mai Đàng trai muốn chọn vợ thì phải xem chỗ nào môn đăng

hộ đối, sau đó người mai mốt đến nhà gái để trao đổi và khi đã bằng lòng gả conthì nhà trai mới đem trầu đến dạm

*Tuổi tác

Đây là tiêu chuẩn quan trọng thứ 2 trong câu chuyện dựng vợ gả chồng Khôngđơn giản là sự hơn kém tuổi tác mà quan trọng là cầm tinh con gì theo hệ can chicủa Âm lịch Họ còn xem theo thuyết âm dương ngũ hành để xem có “hợpmệnh” hay không Người ta tin rằng hợp mệnh và hợp tuổi là gia đình sẽ hòathuận, có thể ảnh hưởng dến cả gia tộc và con cái của họ

Một luật bất thành văn là chồng phải nhiều tuổi hơn vợ Phụ nữ chỉ ở nhà lo việcbếp núc, chăm con và tuân lời chồng vô điều kiện Chồng chính là trụ cột tronggia đình, lo việc kiếm tiền và đưa ra mọi quyết định lớn nhỏ và luôn kiếm ngườiphụ nữ nhỏ hơn mình để cưới xin

*Trinh tiết

Xã hội nơi mà trọng nam khinh nữ, “ Thân em như tấm lụa đào/ Phất phơ giữachợ biết vào tay ai.”, người phụ nữ phải dâng hiến trọn vẹn “ cái ngàn vàng” chongười con trai mà gia đình sắp đặt, không có chuyện ngược lại,

Những người phụ nữ mà đã mất đi “ sự trong trắng” dù bất kỳ lý do gì thì nhàtrai sẽ không bao giờ chấp nhận người như vậy Có hủ tục là chấm thủ cung salên người phụ nữ để “đánh dấu” người phụ nữ đó chưa thất thân Điều đó chẳngkhác gì xem phụ nữ là một món hàng

1.2

Trang phục

Quốc phục của Đại Việt – Áo dài, trang phục truyền thống của dân tộc ta Áo dàicưới thường sẽ mặc vào dịp quan trọng nhất là ngày cô dâu về nhà chồng Chiếc

áo dài tôn lên vẻ đẹp của người con gái, minh chứng cho sự dịu dàng, thướt tha

và sự thanh thoát ngây ngất

Ở thủ đô nước ta ngày xưa, nàng dâu xứ Bắc thường sẽ mặc áo mớ ba, khoácngoài là chiếc the thâm Khuất lấp bên trong là chiếc áo với cặp màu bổ túc như

là xanh – hồng hay vàng-hồ thủy Tiếp sẽ áo cánh trắng, cuối cùng là chiếc yếmhoa đào có dải lụa bạch Thắt lưng gồm hai chiếc bằng lụa màu hoa đào, hoa lý,ngoài cùng là thắt lưng sồi xe hay vải sa màu đen, cả ba thắt lưng đều có tua ởhai đầu Kiểu cách làm tóc cũng rất đặc biệt: vấn khăn và gài một chiếc ghim cóđính com bướm vàng mạ bạc Nón quai thao cũng được sử dụng để che mặt chonàng dâu đỡ thẹn thùng với làng xóm Trang sức đi kèm có khuyên tai bằngvàng, bộ xà tích đeo cạnh sườn,

Nơi eo đất của Việt Nam lúc bấy giờ, theo đặc thù của từng vùng miền cũng mặcchiếc áo mớ ba, nhưng bên trong cùng là áo màu đỏ hoặc hồng sen, áo giữa vẫn

là the hoặc biến tấu là vân tha màu xanh chàm Và lớp áo khoác ngoài là vân thamàu đen Khác với miền Bắc thì các cô dâu miền Trung cổ sẽ đeo kiềng hoặcchuỗi hột vàng Tay đeo xuyến hay vòng vàng,

Ở vùng đất Nam Bộ xưa, trang phục của người phụ nữ miền Nam rất ấn tượng.Đáng nhớ nhất là hình ảnh bộ áo dài gấm trắng thướt tha cùng với chiếc quầnlĩnh đen đi cùng chiếc hài được thêu tay Có người sẽ gài chiếc trâm vàng đính lò

xo gắn với một con bướm bằng bạc ở đầu trâm tạo độ rung và tăng thêm phầnsinh động, trang trọng hoặc đơn giản là gài lược “ bánh lái “ trên đầu Tóc sẽđược búi lại và cuốn nhiều vòng ở phía sau đầu vừa đơn giản vừa tinh tế

Trang phục của chú rể ở cả ba vùng đều giống nhau, thường thì mặc áo thụngbằng gấm hay the màu lam, quần trắng ống sớ, búi tóc, chít khăn nhiều màu lam.Chân đi văn hài thêu đẹp

1.3

Nghi lễ trong hôn nhân truyền thống

Ông bà ta ngày xưa quan niệm việc cưới hỏi là một trong ba việc lớn của đời ( sựnghiệp, làm nhà và cưới hỏi ) Để tiến đến điều quan trọng nhất là lễ cưới thìphải trải qua những lễ nghi chính như sau:

Lễ nạp thái: Theo tục lệ Trung Hoa, sau khi nghị hôn – bước đầu xác định đối

tượng để yêu, đàng trai sẽ mang “ cặp nhạn “ Sở dĩ mang chim nhạn vì nó làmột loài chim rất chung tình, không sánh đôi hai lần

Lễ vấn danh: Nhà của người nam sẽ cử bà mai mối qua hỏi tên tuổi, ngày tháng

sinh để xem có hợp mạng không và xem đã từng hứa hôn với ai chưa Nhà gái sẽchuẩn bị một tờ giấy đã ghi đủ thông tin về người phụ nữ đó và đôi khi nhà traicũng sẽ đòi giờ sinh

Lễ nạp cát: Lễ báo cho nhà gái biết rằng đã xem được quẻ lành, nam nữ hợp

tuổi sẽ gả cho nhau Nhà trai cũng sắm sửa lễ phẩm để cầu hôn Nhà nào giàu thìsính quý, còn không thì chút đỉnh

Lễ nạp chưng ( nạp tệ ): là lễ đem hàng lụa hay vật quý giá đến đưa cho nhà gái

làm minh chứng cho sự hứa hôn trọn vẹn và chắc chắn “Chưng” ở đây có nghĩa

là chứng còn “tệ” là lụa, gấm vóc

Lễ thỉnh kỳ: lễ xin định ngày cưới nhưng này giờ sẽ do nhà trai xác định Sau

đó sẽ hỏi ý kiến nhà gái song thế nào cũng sẽ chịu ý bên trai

Lễ thân nghinh: Sau khi trải qua “ 5 ải “ trước thành công và được lòng nhà gái,

ngày giờ cưới sẽ được diễn ra theo ý kiến nhà trai Đây là phần quan trọng nhấtcủa lục lễ và bẳt buộc phải tránh những điều sau đây:

Cả 2 gia đình đều không phải chịu tang trong khoảng thời gian gần ngàycưới vì sợ “ dư âm” sẽ mang đến điều không tốt Đặc biệt chọn ngày cưới tránhcác giờ linh, sát chủ và kiêng làm trong tháng 7 âm lịch vì tháng này là tháng mởcửa “ âm phủ”

LỄ CƯỚI DÂN GIAN

_Khi 2 bên đã thuận ý nhau về việc cưới hỏi thì nhà trai sẽ báo cho bàmối Việc trả lời này bao gồm cả việc thách cưới Có nghĩa là nhà gái sẽ đưa racác yêu cầu về sính lễ là gì thì nhà trai sẽ đáp ứng đầy đủ và thường đòi với sốlượng lớn

_Các yêu cầu về cỗ cưới sẽ là trầu cau, rượu, gạo, heo, trâu và trang phục,trang sức

_Đến giờ lành cho việc cưới hỏi, người ta sẽ bắt đầu đi đến nơi tổ chức.Thường dẫn đầu nhà trai sẽ là một cụ ông được mọi người tôn kính về địa vị xãhội, tuổi tác và đóng vai chủ hôn

_Ở miền Bắc, khi người ta chờ rước dâu về, họ sẽ đặt một bếp than hồngtrước cửa để chờ cô dâu với quan niệm những ngọn lửa hồng đó sẽ đốt cháynhững gì xui xẻo bám theo cô dâu trên đường trở về nhà và những lời quở tráchdọc đường về cô dâu

Lễ gia tiên: Phân tích theo âm Hán Việt, “ gia” có nghĩa là gia đình, “tiên” là

đầu tiên hoặc là tổ tiên Đối với nhà gái, lễ gia tiên sẽ thông báo với tổ tiên nhàgái là con cháu trong nhà sẽ được gả cho nhà khác còn với nhà trai sẽ là lễ ra mắtđối với tổ tiên nhà chồng

Sau khi đã trao cho nhà gái lễ vật, nhà trai sẽ đặt tráp trầu cau trước bàn thờ giatiên Và người chủ hôn sẽ nói về ý nghĩa của các lễ vật: đó chính là công đứcdưỡng dục của cha mẹ và cảm tạ trời đất đã cho 2 bên 1 ngày lành để cử hàn hônlễ.

Lễ tơ hồng ( lễ cưới ): Theo quan niệm của người Việt Nam, Nguyệt Lão- vị

Thần của hôn sự đã dùng dây tơ hồng để se duyên cho cô dâu và chú rể nên cácđám cưới đều có tục lệ này chứng tỏ sự biết ơn Nguyệt Lão

_Bàn thờ có thể lập trong nhà hoặc giữa sân Trên bàn thờ có các lễ vậtnhư là: lư hương, đèn nến, trái cây, xôi gà, rượu và cơi trầu Trên chiếc chiếu trảitrước hương án, cô dâu và chú rể sẽ đứng hàng ngang và lạy 4 lạy, vái 3 lần, rồinghe người chủ trì hôn lễ đọc văn tế Tơ Hồng Khi đã đọc xong thì đôi trai gáilạy lễ tạ Nguyệt Lão rồi uống chung ly rượu và ăn miếng trầu trên bàn thờ Tơhồng với ý nghĩa sẽ sông chung đến đầu bạc răng long

Lễ hợp cẩn ( lễ se duyên hay động phòng ): sẽ được diễn ra vào buổi tối ở

phòng riêng của cặp trai gái mới cưới trước khi đi ngủ Trước khi vào độngphòng cô dâu và chú rể mỗi người sẽ uống nửa ly rượu hứa hẹn sẽ cùng nhautrải qua mọi cay đắng và sẻ chia hạnh phúc không rời xa nhau

_Lễ vật cho buổi lễ này gồm 12 miếng trầu cau, rượu, trà, chén tách, 1 đĩagừng, thẻ hương và một cặp nến nhỏ Tất cả sẽ được để lên mâm đặt ở giữaphòng, đây là danh sách lễ vssjt mà người xưa truyền lại

Nhị hỷ, Tứ hỷ: Sau lễ cưới hai ngày, đôi vợ chồng cùng về thăm cha mẹ vợ Nếu

nhà vợ xa thì có thể 4 ngày sau lễ tơ hồng mới đến thì gọi là tứ hỷ Lễ này cómục đích là xoa dịu nỗi nhớ nhà của cô dâu Theo tục lệ thì vợ chồng có thể đem

lễ chay hoặc lễ mặn để cúng gia tiên Cha mẹ cô dâu sẽ động viên, an ủi cặp vợchồng phải sống theo đạo nghĩa theo văn hóa Sau đó nhà trai sẽ ra mắt chào hỏidòng họ nhà gái Lúc này hai gia đình có thể gọi nhau là “ xui gia” Đó cũngchính là những bước để có một lễ cưới truyền thống hoàn hảo Ngày xưa quan

niệm hôn nhân là do duyên nợ được trời đất an bài, những cặp vợ chồng nào quýnhân duyên thì hôn nhân viên mãn, hạnh phúc

CHƯƠNG 2 ĐÁM CƯỚI HIỆN ĐẠI

_Các bước để tổ chức đám cưới ngày nay đã được giản lược đi rất nhiều

để phù hợp hơn với cuộc sống hiện đại Tuy nhiên, dù được đơm giản hoánhưng lễ dạm ngõ hay chạm ngõ vẫn là một trong những bước quan trọng nhấttrong lễ cưới 4.0 Cô dâu chú rể không còn phải trải qua lục lễ trong 3 năm nữa

_Lễ chạm ngõ-lễ ăn hỏi-lễ cưới là trình tự mà bất kì cặp đôi nào cũng

phải trải qua Tuỳ vào phong tục tập quán mà từng vùng sẽ có điểm đặc trưngkhác nhau

LỄ CHẠM NGÕ:

_Đây là bước tiền trạm cho đám hỏi, là buổi ra mắt đầu tiên của gia đình 2

họ, là thủ tục hợp thức hoá hôn nhân của 2 người Và nó sẽ là tiền đề để chocuộc sống hôn nhân sau này có suôn sẻ không nên đây là một vấn đề rất quantrọng mà cả xã hội chú ý, nhất là các cặp đôi chuẩn bị tiến đến hôn nhân

_Trong xã hội bình đẳng, các cặp đôi có thể tự do lựa chọn người màmuốn dành cả đời kề bên nhưng vẫn cần có buổi ra mắt gia đình 2 bên để tìmhiểu về gia đình, hoàn cảnh và điều kiện của hai bên Và mục đích chính vẫn làbàn bạc về chuyện hôn sự và tiến đến hôn nhân

_Thông thường việc chọn ngày đẹp sẽ do đàng trai xem và chỉ báo lại chonhà gái để có sự chuẩn bị tốt nhất Và đến đúng giờ, ngày tháng chỉ cần đem lễđến nhà gái và bắt đầu thủ tục của lễ đạm

_Lễ vật cũng là một vấn đề nhiều người băn khoăn Và việc chuẩn bị ở 3vùng Bắc Trung Nam cũng khác nhau

Ở thủ đô của nước cờ đỏ sao vàng: