Giáo án Lịch sử 7 Tiết 14 15

Nhà Lý chủ động tiến công - Mục tiêu: Hiểu được nhà Lý đứng trước âm để phòng vệ mưu xâm lược của nhà Tống đã chủ động chuẩn bị kháng chiến ra sao - Phương pháp dạy học: thuyết trình, đà[r]

Ngày soạn: 01/10/2019

Tiết 14 Chương II

NƯỚC ĐẠI VIỆT THỜI LÝ (THẾ KỈ XI - XII) Bài 10

NHÀ LÝ ĐẨY MẠNH CÔNG CUỘC XÂY DỰNG ĐẤT NƯỚC

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức

- Các chính sách của nhà Lý để xây dựng đất nước: Dời đô về Thăng Long, đặt tên nước là Đại Việt, chia lại đất nước về mặt hành chính Tổ chức lại bộ máy chính quyền trung ương và địa phương, xây dựng pháp luật chặc chẽ,quân đội vững mạnh

2 Kĩ năng

- Phân tích và nêu ý nghĩa các chính sách xây dựng và bảo vệ đất nước của nhà Lý Rèn kĩ năng đánh giá công lao của nhân vật lịch sử tiêu biểu( thời Lý)

3 Thái độ

- GD cho các em lòng tự hào và yêu nước, yêu nhân dân GD học sinh bước đầu hiểu rằng: Pháp luật nhà nước là cơ sở cho việc xây dựng và bảo vệ đất nước

4 Định hướng phát triển năng lực

- Năng lực tự chủ, tự học; giao tiếp hợp tác; giải quyết vấn đề và sáng tạo

- Năng lực tái hiện sự kiện, hiện tượng, nhân vật; xác định mối liên hệ, tác động giữa các sự kiện, hiện tượng; so sánh, phân tích, khái quát hóa; nhận xét, đánh giá, rút ra bài học lịch sử

II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

1 Giáo viên

+ Sách giáo khoa, giáo án, sách giáo viên, tài liệu tham khảo, máy chiếu,…

+ Bản đồ Việt Nam

+ Sơ đồ tổ chức hành chính nhà nước

2 Học sinh

- Sách giáo khoa, vở ghi, vở bài tập, chuẩn bị bài trước ở nhà…

III PHƯƠNG PHÁP/ KĨ THUẬT DẠY HỌC

- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm thoại, vấn đáp,

- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1 phút,

IV TIẾN TRÌNH BÀI HỌC

1 Ổn định tổ chức(1p)

7A

7B

7C

2 Kiểm tra bài cu(5p)

- Nêu những nét phát triển của nền kinh tế tự chủ dưới thời Đinh ,thời Tiền Lê?

- Tại sao thời Đinh, Tiền Lê các nhà sư được trọng dụng?

3 Bài mới(35p)

* Giới thiệu bài mới: Vào đầu thế kỉ XI nội bộ nhà Tiền Lê lục đục Vua Lê không cai quản được đất nước.Nhà Lý thay thế ,đất nước ta thay đổi như thế nào? Đó là nội dung bài học

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG BÀI HỌC Hoạt động 1

- Thời gian: 20p

- Mục tiêu: Trình bày sơ lược bối cảnh ra đời

của nhà Lý, việc dời đô ra Thăng Long và tổ

chức bộ máy nhà nước thời Lý

- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm

thoại, vấn đáp,

- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1

phút,

GV: Nhà lý được thành lập trong hoàn cảnh

nào ?

GV giảng: Sau khi Lê Hoàn mất, thái tử Long

Việt lên ngôi, nhưng nội bộ lại diễn ra các

cuộc xung đột không chấp nhận sự kế vị của

Long Việt Lên ngôi được 3 ngày thì bị Long

Đĩnh giết chết Long Đĩnh tự xung là vua

Vua Lê Long Đĩnh mắc bệnh trĩ không thể

ngồi được phải nằm để coi chầu gọi là Lê

Ngọa Triều Long Đĩnh là ông vua rất tàn bạo,

nhân dân ai cũng căm ghét việc làm của ông,

ông cho người vào củi thả sông, róc mía trên

đầu nhà sư, dùng dao cùn xẻo thịt người

Dòng họ Lê không còn uy tín nên khi Long

Đĩnh chết, nhà Tiền Lê sụp đổ, Lý Công Uẩn

được suy tôn làm vua

HS đọc “Lý Công Uẩn quý trọng”

GV: Tại sao Lý Công Uẩn được tôn lên làm

vua?

HS: vì ông là người vừa có đức vừa có uy tín

nên được triều thần nhà Lê quý trọng

GV: Sau khi lên ngôi vua, Lý Công Uẩn làm

gì ?

1 Sự thành lập nhà Lý

* Bối cảnh ra đời nhà Lý :

- Năm 1005 Lê Hoàn mất, Lê Long Đĩnh nối ngôi và năm 1009 qua đời

- Triều thần chán ghết nhà Lê đã tôn Lý Công Uẩn lên ngôi vua, nhà Lý được thành lập

- Năm 1010 Lý Công Uẩn đặt niên hiệu là Thuận Thiên, dời đô

GV : Treo bản đồ Việt Nam và chỉ hai vùng

đất Hoa Lư và Thăng Long cho HS nắm

HS đọc “ Thành Đại La muôn đời”

GV: Tại sao Lý Công Uẩn quyết định dời đô

về Đại La và đổi tên là Thăng Long ?

HS: Địa thế thuận lợi ,là nơi hội tụ của bốn

phương

GV: Việc dời đô về Thăng Long của vua Lý

nói lên điều ước nguyện gì của cha ông ta ?

HS : Muốn xây dựng đất nước giàu mạnh và

khẳng định ý chí tự cường của dân tộc

HS đọc “ Vòng thành Hoàng thành”

GV: Sau khi dời đô về Thăng Long, vua Lý

đã làm gì ? Kinh thành Thăng Long được

xây dựng như thế nào ?

HS : Xây vòng thành, cung điện, chùa tháp rất

nguy nga, tráng lệ

GV cho HS thảo luận nhóm/ dãy (2 phút)

- Bộ máy chính quyền địa phương được tổ

chức như thế nào?

- Bộ máy chính quyền địa phương được tổ

chức như thế nào?

Đại diện nhóm

→ Vẽ sơ đồ bộ máy nhà nước thời Lý ?

HS : Sơ đồ tổ chức chính quyền thời Lý :

- Chính quyền trung ương

Vua

Các quan đại

thần

Quan văn Quan võ

- Chính quyền địa phương:

24 lộ,

phủ

Huyện

về Đại La đổi tên là thành Thăng Long

- Năm 1054 nhà Lý đổi tên nước

là Đại Việt

* Tổ chức bộ máy nhà nước:

- Chính quyền trung ương : đứng đầu là vua, dưới có quan đại thần

và các quan ở hai ban văn, võ

- Chính quyền địa phương : cả nước chia thành 24 lộ, dưới lộ là phủ, dưới phủ là huyện, dưới huyện là hương, xã

(học sinh vẽ sơ đồ tổ chức bộ máy nhà nước vào vở như hình bên)

Hương Xã

GV: Tại sao nhà Lý lại giao các chức vụ

quan trọng cho những người thân nắm giữ ?

HS : vì muốn củng cố quyền lực trong tay vua

GV: Em có nhận xét gì về tổ chức bộ máy

nhà nước thời Lý?

HS : Đó là chính quyền quân chủ, được củng

cố toàn vẹn hơn so với thời Ngô –Đinh – Tiền

Lê Nhưng khoảng cách giữa chính quyền với

nhân dân, giữa vua với dân chưa phải là đã xa

lắm Nhà Lý luôn coi dân là gốc rễ sâu bền

………

………

Hoạt động 2

- Thời gian: 15p

- Mục tiêu: Biết được những nét chính về luật

pháp và quân đội, các chính sách đối nội, điố

ngoại thời Lý

- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm

thoại, vấn đáp,

- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1

phút,

GV đọc một số điều luật trong bộ Hình thư

GV: Nhà Lý ban hành luật pháp như thế

nào? Hãy nêu sự cần thiết và tác dụng của

bộ luật Hình Thư ?

HS: Bộ luật Hình thư giải quyết việc kiện tụng

của dân công bằng Bộ luật chú ý đến phát

triển sản xuất và quyền lợi của nhân dân, bảo

vệ vua và triểu đình → Củng cố quyền hành

vững chắc

GV: Bộ Hình thư bảo vệ ai và bảo vệ điều

gì ?

HS: Bảo vệ vua, triều đình, bảo vệ trật tự XH

và sản xuất nông nghiệp

GV: Quân đội nhà Lý gồm mấy bộ phận?

HS: Gồm có cấm quân và quân địa phương

Yêu cầu HS đọc SGK về bảng phân chia giữa

cấm quân và quân địa phương

2 Pháp luật và quân đội

* Luật pháp:

- Năm 1042 nhà Lý ban hành bộ luật thành văn đầu tiên của nước

ta – bộ Hình thư

- Nội dung: Học SGK

* Quân đội:

- Quân Đội gồm có cấm quân và quân địa phương

GV: Em có nhận xét gì về tổ chức quân đội

của nhà Lý?

HS: Tổ chức chặt chẽ, quy cũ

GV: Nhà Lý đã thi hành chủ trương gì để

bảo vệ khối đoàn kết dân tộc?

HS: Gả công chúa, ban quan tước cho tù

trưởng dân tộc

Trấn áp những người có ý định tách khỏi Đại

Việt

GV: Trình bày các chính sách đối ngoại của

nhà Lý đối với các nước láng giềng ?

HS : Giữ quan hệ với Trung Quốc và Chăm-pa

kiên quyết bảo vệ chủ quyền dân tộc

………

………

- Nhà Lý thi hành chính sách

"ngụ binh ư nông"

- Quân đội có quân bộ và quân thủy, tổ chức chặt chẽ, quy củ

- Quân đội được trang bị vũ khí đầy đủ

* Chính sách đối nội, đối ngoại:

- Củng cố khối đoàn kết dân tộc

- Đặt quan hệ ngoại giao bình thường với nhà Tống

- Kiên quyết bảo toàn lãnh thổ

4 Củng cố(2p)

- GV khái quát lại nội dung bài học

- Yêu cầu HS điền vào những ô trống trong sơ đồ tổ chức bộ máy nhà nước của nhà Lý ?

- Nhà Lý đã làm gì để củng cố quốc gia thống nhất ?

- Nêu công lao của Lý Công Uẩn ?

5 Hướng dẫn về nhà(2p)

- HS học bài cũ

- Trả lời CH 1, 2, 3 trong SGK

- Đọc và nghiên cứu bài 11 “Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống (1075 – 1077)

- Tìm hiểu nguyên nhân nhà Tống xâm lược nước ta? Nhà Lý chống quân xâm lược Tống như thế nào?

Ngày soạn: 01/10/2019

Tiết 15 Bài 11

CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC TỐNG

(1075 – 1077)

I GIAI ĐOẠN THỨ NHẤT (1075)

A MỤC TIÊU DẠY HỌC

1 Kiến thức

- Âm mưu xâm lược nước ta của nhà Tống là nhằm bành trướng lãnh thổ, đồng thời giải quyết những khó khăn về tài chính và XH trong nước

- Cuộc tập kích tấn công sang đất Tống của Lý Thường Kiệt là hành động phòng

vệ chính đáng

2 Kĩ năng

- Sử dụng lược đồ để tường thuật cuộc tiến vào đất Tống

- Phân tích, nhận xét, đánh giá các sự kiện, nhân vật lịch sử

3 Thái độ

- Giáo dục cho HS lòng tự hào dân tộc và biết ơn người anh hùng dân tộc Lý Thường Kiệt có công lớn với đất nước

- Bồi dưỡng lòng dũng cảm, nhân ái và tình đoàn kết dân tộc

Giáo dục đạo đức: Lý Thường Kiệt chủ động kết thúc chiến tranh bằng biện pháp mềm dẻo, thương lượng, giảng hòa Tinh thần hòa bình Tình yêu thương, lòng khoan dung Ý thức đoàn kết chống giặc ngoại xâm

4 Định hướng phát triển năng lực

- Năng lực tự chủ, tự học

- Năng lực tái hiện sự kiện, hiện tượng, nhân vật;so sánh, phân tích, khái quát hóa; nhận xét, đánh giá, rút ra bài học lịch sử;

B CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

1 Giáo viên

+ Sách giáo khoa, giáo án, sách giáo viên, tài liệu tham khảo, máy chiếu,…

+ Bản đồ thời Lý - Trần, lược đồ cuộc tấn công vào đất Tống của Lý Thường Kiệt

2 Học sinh

- Sách giáo khoa, vở ghi, vở bài tập…

C PHƯƠNG PHÁP/ KĨ THUẬT DẠY HỌC

- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm thoại, vấn đáp,

- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1 phút,

D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1 Ổn định tổ chức(1p)

7A

7B

7C

2.Kiểm tra bài cu(5p)

a.Vẽ sơ đồ tổ chức bộ máy nhà nước thời Lý:

b.Luật pháp và quân đội thời Lý?

3 Bài mới(35p)

* Giới thiệu bài mới:

Năm 981 mối quan hệ giữa 2 nước được củng cố, nhưng từ giữa TK XI quan

hệ ngoại giao giữa 2 nước đã bị cắt đứt bởi nhà Tống có những hành động khiêu

khích xâm lược Đại Việt Trước hành động đó vua tôi nhà Lý đã có những bước chuẩn bị chu đáo cho cuộc kháng chiến ntn? Kết quả ra sao? Đó là nội dung bài học…

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG BÀI HỌC Hoạt động 1

- Thời gian: 10p

- Mục tiêu: Biết được âm mưu xâm lược Đại

Việt của nhà Tống

- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm

thoại, vấn đáp,

- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1

phút,

GV: Trình bày tình hình nhà Tống giữa thế

kỉ XI ?

HS: Nhà Tống gặp những khó khăn chồng

chất: Ngân khố cạn kiệt, tài chính nguy ngập

Nội bộ mâu thuẫn, nhân dân đói khổ nổi dậy

đấu tranh

GV: Nhà Tống âm mưu xâm lược Đại Việt

nhằm mục đích gì ?

HS trả lời

GV: Để chiếm được Đại Việt nhà Tống đã

tiến hành những việc gì? Nhằm mục đích gì?

HS: Nhà Tống xúi giục vua Cham-pa đánh lên

từ phía Nam Ở biên giới phía Bắc thì ngăn cản

việc buôn bán, đi lại của nhân dân hai nước

Dụ dỗ các tù trưởng dân tộc ít người

→ Mục đích làm suy yếu lực lượng của nhà

Lý

……… ………

………

Hoạt động 2

- Thời gian: 25p

- Mục tiêu: Hiểu được nhà Lý đứng trước âm

mưu xâm lược của nhà Tống đã chủ động

chuẩn bị kháng chiến ra sao

- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm

thoại, vấn đáp,

- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1

1 Nhà Tống âm mưu xâm lược nước ta

- Giữa thế kỉ XI, nhà Tống gặp những khó khăn chồng chất: nội

bộ mâu thuẫn, nông dân khởi nghĩa, bị 2 nước Liêu – Hạ quấy nhiễu

- Nhà Tống quyết định dùng chiến tranh để giải quyết tình trạng khó khăn trong nước và đưa nước ta trở lại chế độ đô hộ như trước

- Nhà Tống xúi giục vua

Cham-pa đánh lên từ phía Nam, còn ở phía Bắc nhà Tống ngăn cản giao thương, dụ dỗ các tù trưởng dân tộc

2 Nhà Lý chủ động tiến công

để phòng vệ

phút,

GV: Đứng trước âm mưu xâm lược của nhà

Tống, nhà Lý đã làm gì?

HS : Nhà Lý chủ động tiến hành các biện pháp

chuẩn bị đối phó

GV: Cho biết một vài nét về Lý Thường

Kiệt ?

HS trả lời

GV: Nhà Lý chuẩn bị đối phó như thế nào?

HS: + Cho quân đội luyện tập và canh phòng

suốt ngày đêm

+ Đánh trả các cuộc quấy phá, làm thất bại

mưu đồ dụ dỗ của nhà Tống

+ Đem quân đánh bại ý đồ tiến công phối hợp

của nhà Tống với Cham-pa

GVG : Lý Thường Kiệt cùng quân sĩ ngày

đêm luyện tập, mộ thêm binh lính quyết làm

thất bại âm mưu xâm lược của nhà Tống Lý

Thường Kiệt đưa Lý Đạo Thành một đại thần

có uy tín cùng tham gia việc nước

+ Vua Lý Thánh Tông và Thái uý Lý Thường

Kiệt chỉ huy đạo quân khoảng 5 vạn quân đánh

Cham-pa Vua Cham-pa bị bắt làm tù binh,

buộc Cham-pa phải cắt 3 châu (Thuộc vùng

đất Quảng Bình và Quảng Trị ngày nay) để

chuộc vua về

GV: Trước tình hình quân Tống ráo riết XL

nước ta, Lý thường Kiệt thực hiện chủ

trương đánh giặc như thế nào?

HS trả lời

GV: Theo em, câu nói của Lý Thường Kiệt:

“Ngồi yên đợi giặc không bằng đem quân

đánh trước để chặn thế mạnh của giặc.”, thể

hiện điều gì?

HS: Đây là cuộc tấn công để tự vệ chứ không

phải xâm lược Thể hiện chủ trương táo bạo

nhằm dành thế chủ động làm tiêu hao sinh lực

địch ngay từ lúc chưa tiến hành xâm lược

GV nhấn mạnh: Đây là cuộc tấn công để tự vệ

chứ không phải xâm lược

a Việc chuẩn bị

- Lý Thường Kiệt được giao làm tổng chỉ huy tổ chức kháng chiến

- Chiêu mộ thêm quân, tăng cường canh phòng, luyện tập + Đánh trả các cuộc quấy phá, làm thất bại mưu đồ dụ dỗ của nhà Tống

+ Đem quân đánh bại ý đồ tiến công phối hợp của nhà Tống với Cham-pa

- Chủ trương của nhà Lý : “tiến công trước để tự vệ”

HS đọc “ Châu Ung Đại Việt”

GV tường thuật tóm tắt diễn biến cuộc kháng

chiến chống Tống do Lý Thường Kiệt chỉ

huy năm 1075

+ Tháng 10/ 1075 , 10 vạn quân ta chia làm 2

đạo tấn công vào đất Tống :

+ Quân bộ do các tù trưởng Tông Đản và Thân

Cảnh Phúc chỉ huy vượt biên giới đánh vào

Châu Ung (Quảng Tây)

+ Quân thuỷ do Lý Thường Kiệt chỉ huy

GVG:Lý Thường Kiệt sau khi phá huỷ các kho

tàng của giặc, tiến về bao vây thành châu Ung

Để cô lập và tranh thủ sự ủng hộ của nhân dân

Trung Quốc, Lý Thường Kiệt đã cho yết bảng

nói rõ mục đích tự vệ của mình

GV: Mục đích của việc làm đó là gì?

HS: Để tranh thủ sự ủng hộ của nhân dân

Trung Quốc nhằm cô lập kẻ thù

GV: Kết quả của cuộc kháng chiến ra sao?

HS trả lời

GV: Tại sao nói đây là cuộc tiến công để tự

vệ chứ không phải là cuộc tiến công xâm

lược?

HS: + Ta chỉ tấn công vào các căn cứ quân sự,

kho lương thảo, đó là những nơi quân Tống tập

trung lực lượng, lương thực, vũ khí xâm lược

Đại Việt

+ Khi đã hoàn thành mục đích, ta rút quân về

nước

GV: Việc chủ động tấn công để tự vệ của nhà

Lý có ý nghĩa như thế nào?

HS : Làm thay đổi kế hoạch và làm chậm lại

cuộc tấn công xâm lược của nhà Tống

………

…

………

…

b Diễn biến:

- 10/1075, Lý Thường Kiệt chỉ huy hơn 10 vạn quân bất ngờ tấn công vào châu Khâm, châu Liêm (Quảng Đông)

- Sau khi tiêu diệt các căn cứ, kho tàng của giặc, Lý Thường Kiệt kéo quân về tấn công Ung Châu (Quảng Tây)

c Kết quả: Sau 42 ngày chiến

đấu, quân ta hạ thành Ung Châu

và nhanh chóng rút quân về nước

d Ý nghĩa:

- Đánh một đòn phủ đầu, làm hoang mang quân Tống, đẩy chúng vào thế bị động

4 Củng cố(2p)

- GV khái quát lại nội dung bài học

a Trình bày lại âm mưu xâm lược của nhà Tống

b HS trình bày diễn biến cuộc kháng chiến chống Tống (1075) bằng lược đồ

5 Hướng dẫn về nhà(1p)

- HS học bài cũ

- Trình bày cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống bằng lược đồ

- Soạn tiếp mục II: “Giai đoạn thứ hai (1076 – 1077)

- Tìm hiểu ý nghĩa bài thơ “Nam quốc sơn hà” của Lý Thường Kiệt Tìm hiểu tài năng và công lao của Lý Thường Kiệt