- Những nét chính về diễn biến cuộc kháng chiến lần thứ hai chống quân xâm lược Nguyên 1285 của quân dân nhà Trần theo lược đồ: những trận đánh quyết định như Tây Kết, Hàm Tử, Chương Dươ[r]
Trang 1Ngày soạn: 05/11/2019
Tiết 24 Bài 14 - BA LẦN KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC
MÔNG - NGUYÊN (THẾ KỈ XIII)
I CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ NHẤT CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG CỔ (1258)
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức
- Biết được sức mạnh quân sự của quân Mông – Nguyên và quyết tâm xâm lược Đại Việt của chúng qua những tư liệu lịch sử cụ thể
- Những nét chính về DB cuộc KC lần thứ nhất chống quân XL Mông Cổ
- Tinh thần toàn dân đoàn kết , quyết tâm KC của quân dân thời Trần : những trận đánh quyết định như Đông Bộ Đầu
2 Kĩ năng
- Biết sử dụng bản đồ trong khi nghe giảng và trả lời câu hỏi, khi tự học ở nhà
- Biết trình bày diễn biến trận đánh qua bản đồ
- Biết phân tích, so sánh, đối chiếu diễn biến giữa 3 lần kháng chiến
* Kĩ năng sống:
- Kĩ năng nhân thức, kĩ năng tư duy độc lập, kĩ năng hợp tác, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng tư duy sáng tạo
3 Thái độ
- Bồi dưỡng, nâng cao cho HS lòng căm thù quân xâm lược, lòng yêu nước, niềm
tự hào và tự cường dân tộc, biết ơn các anh hùng
- Giáo dục ý chí kiên cường, bất khuất, mưu trí, dũng cảm của quân và dân ta trong cuộc kháng chiến
- Giáo dục lòng tự hào về truyền thống đánh giặc của dân tộc
Nội dung tích hợp: - Diễn biến trận Vân Đồn Diễn biến trận Bạch Đằng năm
1288 Ý thức đoàn kết Ý thức trách nhiệm trong việc giữ gìn các di tích lịch sử địa phương
4 Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực tự chủ, tự học; giao tiếp hợp tác; giải quyết vấn đề sáng tạo, năng lực giao tiếp, năng lực sử dụng ngôn ngữ,
- Năng lực tái hiện sự kiện, hiện tượng, nhân vật; xác định mối liên hệ, tác động giữa các sự kiện, hiện tượng; so sánh, phân tích, khái quát hóa; nhận xét, đánh giá, rút ra bài học lịch sử;
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
1 Giáo viên
- Sách giáo khoa, giáo án, tài liệu tham khảo, máy chiếu,
- Chuẩn bị bài giảng điện tử
Trang 22 Học sinh
- Sách giáo khoa, vở ghi, sách bài tập
III PHƯƠNG PHÁP/ KĨ THUẬT DẠY HỌC
- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm thoại, vấn đáp,
- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1 phút,
IV TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Ổn định tổ chức(1p)
7A
7B
7C
2 Kiểm tra bài cũ(5p)
a.Vẽ sơ đồ bộ máy nhà nước thời Trần?
b Nhà Trần đã xây dựng quân đội và củng cố quốc phòng như thế nào ?
3 Bài mới(30p)
* Giới thiệu bài mới: Sau khi nắm chính quyền nhà Trần bắt tay ngay vào
công cuộc xây dựng bộ máy chính quyền, phục hồi sản xuất Vua tôi nhà Trần còn phải chuẩn bị nhiều mặt để đối phó với những âm mưu xâm lược của bọn phong kiến Mông- Nguyên
Đầu năm 1258, 3 vạn quân Mông Cổ tràn vào nước ta nhằm mục đích gì? Vậy cuộc chiến này sẽ diễn ra như thế nào?
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG BÀI HỌC
Hoạt động 1
- Thời gian: 10p
- Mục tiêu: Biết được sức mạnh quân sự
của quân Mông – Nguyên và âm mưu
quyết tâm xâm lược Đại Việt của chúng
- Phương pháp dạy học: thuyết trình,
đàm thoại, vấn đáp,
- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày
1 phút,
GV: Giới thiệu cho HS về sự thành lập của
nhà nước Mông Cổ: Từ xưa các bộ lạc Mông
Cổ sống bằng nghề chăn nuôi du mục ở
những vùng thảo nguyên Nửa sau TK IX họ
thành lập liên minh bộ lạc, do bộ lạc Tác -ta
1 Âm mưu xâm lược Đại Việt của Mông Cổ
Trang 3cầm đầu.GV dẫn chứng câu thơ của nhà thơ
Ác-mê-ni “ khơng một dịng suối, một con
sơng nào tràn đầy nước mắt chúng ta, khơng
một ngọn núi, một cánh đồng nào khơng bị
quân Tác-ta giày xéo” Đầu thế kỉ XIII nhà
nước pk Mơng Cổ được thành lập do Thành
Cát Tư Hãn lãnh đạo
- 1205 Mơng Cổ Tây Hạ, Kim (1216),
1229 đánh Ảrập, giết Mơhamet (1220).1230
Mơng Cổ Kim 1229, Nam Tống 1232
Mơng Cổ Caoli (Triều Tiên) 1237 Nga
(Mac-xcơ-va và Kiép) Kim 1241 tấn cơng
Hung-ga-ri và Ba lan 1253 tấn cơng đánh
Tây Aù (Bát đa Ảrập) Trong nửa TK đế
quốc Mơng Cổ lập nên 1 đế quốc rộng lớn từ
Thái Bình Dương đến bờ Hắc Hải Người
xưa đã nhận xét” Vĩ ngựa của quân Mơng
Cổ đi đến đâu cỏ khơng mọc được đến đĩ”.
GV: Giới thiệu H.29, yêu cầu HS quan sát
GV:Nhận xét gì về quân Mơng cổ?
HS: Đế quốc hùng mạnh nhất bấy giờ mà
Mơng cổ khơng chỉ dừng lại mà cịn tiếp tục
mở rộng chinh chiến xuống phía Nam
GV: Vì sao vua Mơng Cổ cho quân đánh
Đại Việt?
HS: 1251 Mơngca (cháu TCT Hãn) lên ngơi
đại hãn tiếp tục tổ chức quân đội xuống phía
Nam, mà mục tiêu là Nam Tống, tồn bộ
- 1257 vua Mơng Cổ cho quân xâm lược Đại Việt
- Mục đích:
+ Chiếm đĩng thống trị nước ta
+ Dùng Đại Việt làm bàn đập tấn cơng Nam Tống, thơn tính tồn bộ Trung Quốc
và xâm lược các nước Đơng Nam Á
Trang 4Trung Quốc rộng lớn và Tây Á 1253 để để
tạo thế bao vây Nam Tống Mơngca sai em là
Hubilai (Hốt Tất Liệt) tiêu diệt Đại Lý (1253)
sau đĩ sai tướng là Ngợt Lương Hợp Thai
tấn cơng Thổ Phồn 1254 Thổ Phồn đầu
hàng 1258 Ngợt Lương Hợp Thai đem 3
vạn quân xâm chiếm Đại Việt, để làm bàn
đáp tấn cơng Nam Tống cùng phối hợp với
cánh quân phía Bắc tạo nên gọng kìm tiêu
diệt Nam Tống
GV: Trước khi kéo vào nước ta, tướng
Mơng Cổ đã làm gì?
HS: Ngợt Lương Hợp Thai sai sứ giả đưa
thư đe doạ và dụ hàng vua Trần hành động
ngang ngược coi thường người khác
GV:Thái dộ vua Trần như thế nào?
HS: Kiên quyết kháng chiến, trĩi sứ giả và
ném vào ngục
GV:Phân tích điểm mạnh yếu của quân
Mơng Cổ
HS: Mạnh:sử dụng sức mạnh của kị binh
thiện chiến đánh nhanh thắng nhanh
Yếu: quân Mơng Cổ quen đánh tập trung đi
đâu cướp lương thực đến đĩ
Hoạt động 2
- Thời gian: 15p
- Mục tiêu: Biết và hiểu về sự chuẩn bị
kháng chiến của nhà Trần
- Phương pháp dạy học: thuyết trình,
2 Nhà Trần chuẩn bị kháng chiến và đánh bại quân Mơng Cổ
Nhà Trần kiên quyết kháng chiến:
- Cử Trần Quốc Tuấn đĩng giữ quân biên giới
- Cả nước sắm sửa vũ khí, quân đội ngày đêm luyện tập sẳn sàng chiến đấu
Diễn biến:
- T1 -1258, ba vạn quân Mơng Cổ do Ngợt Lương Hợp Thai chỉ huy theo đường sơng Thao tiến vào nước ta
-Ta lui về Phù Lỗ rời khỏi Thăng Long về Thiên Mạc thực hiện kế sách “vườn khơng nhà trống” đánh giặc
Trang 5đàm thoại, vấn đáp,
- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày
1 phút,
GV: Nhà Trần đã chuẩn bị như thế nào để
chống quân mơng Cổ xâm lược
HS: - Cử Trần Quốc Tuấn đĩng giữ quân
biên giới
- Ban lệnh cho cả nước sắm sửa vũ khí
- Quân đội dân binh được thành lập và ngày
đêm luyện tập chứng tỏ thái độ kiên quyết
kháng chiến của nhân dân ta
GV: Cuộc kháng chiến quân Mơng Cổ lần
1 diễn ra như thế nào?
GV dùng lược đồ để trình bày diễn biến:
- Đầu T1 -1258, 3 vạn quân Mơng Cổ do
Ngợt Lương Hợp Thai chỉ huy theo đường
sơng Thao tiến vào nước ta giặc đánh lại các
đạo quân của ta vùng biên giới rồi tiến xuống
Bạch Hạc (Phú Thọ) 17 -1-1258 giặc tiến
xuống Bình Lệ Nguyên bị chặn lại bởi phịng
tuyến của ta do vua Thái Tơng trực tiếp chỉ
huy và đánh một trận quyết liệt
- Do thế giặc mạnh, quân ta lui về Phù Lỗ
dựa vào sơng Cà Lồ lập phịng tuyến Giặc
lại vượt sơng đánh vào phịng tuyến của ta
Vua Trần buộc lui quân về Thăng Long để
bảo tồn lực lượng và chủ trương rút tồn bộ
dân cư làm“ vườn khơng nhà trống”, vua
Trần cho quân xuơi về Thiên Mạc ( Duy
->giặc suy yếu nhanh chống
- 29/1/1258 ta mở cuộc phản cơng lớn ở Đơng Bộ Đầu ->Giặc bỏ chạy về nước
Trang 6Tiên - Hà Nam) Khi Ngột Lương Hợp Thai
cho quân tiến vào Thăng Long thì trước mắt
chúng không một bóng người và lương
thực Giặc điên cuồng giết những người còn
sót lại Vua Trần rất lo lắng
GV:Trước thế giặc mạnh, tinh thần quân
ta lúc bấy giờ như thế nào?
HS:- Có người nao núng Thái uý Trần Nhật
Hiệu đến vua Trần hỏi kế sách và viết mạn
thuyền “ Nhập Tống”
- Có người kiên quyết đánh giặc Thái sư
Trần Thủ Độ đã tâu: “Đầu thần chưa rơi
xuống đất, xin bệ hạ đừng lo” Câu nói thể
hiện lòng tin chiến thắng của quân dân ta
GV: Chiếm được Thăng Long nhưng không
tiêu diệt được quân chủ lực của ta, lại thiếu
lương thực
GV:Tình thế quân Mông Cổ như thế nào?
HS: Giặc túng quẩn, buộc phải cho quân đi
cướp phá thóc gạo hoa màu của dân ngoại
thành nhưng bị nhân dân các làng xã chống
trả quyết liệt nên lực lượng của giặc tiêu hao
dần
GV: Ta đã tận dụng thời cơ như thế nào?
HS: Nhân cơ hội này, ngày 29 -1-1258 nhà
Trần đã mở cuộc phản công lớn ở Đông Bộ
Đầu Sau hơn 1 tháng đóng trong kinh thành
không lương thực, quân Mông Cổ suy yếu
Nguyên nhân thắng lợi:
- Sự đoàn kết -Ý chí, quyết tâm bảo vệ đất nước
- Cách đánh sáng tạo
- Sự chỉ huy của Trần Thủ Độ
Trang 7chúng bị ta đánh bật khỏi kinh thành theo đường sông Thao Quân ta truy kích, giặc chạy đến Quy Hoá Lào Cai lại bị quân của
Hà Bổng chặn đánh Giặc cắm đầu chạy về nước Nhân dân ta mỉa mai gọi chúng là
“giặc phật”.
GV: Vì sao quân Mông Cổ mạnh mà vẫn
bị quân ta đánh bại?
HS: - Giặc bị đưa vào lối đánh du kích và vườn không nhà trống Những điểm mạnh của quân Mông Cổ không phát huy được
- Ý chí quyết tâm bảo vệ ĐLDT của nhà Trần và nhân dân ta đã tạo nên sức mạnh đánh bại quân xâm lược
GV: Trình bày nguyên nhân thắng lợi?
HS: Đoàn kết quyết tâm bảo vệ ĐL, cách đánh sáng tạo, sự chỉ huy Trần Thủ Độ
GV: Bài học kinh nghiệm về cách đánh giặc của dân tộc ta trong cuộc k/c chống Tống quân Mông Cổ lần thứ nhất Khi thế giặc mạnh ta chủ trương không dốc ngay lực lượng để đối phó mà khôn khéo giữ lực lượng nhử chúng vào sâu trận địa, đánh lâu dài Khi giặc gặp khó khăn ta mới phản công lại Đó là kế “ Lấy yếu đánh mạnh, lấy ít đánh nhiều”.
4 Củng cố(3p)
- GV chuẩn xác lại nội dung bài học
Trang 8- Dựa vào lược đồ, em hãy trình bày tóm tắt diễn biến cuộc kháng chiến chống quân Mông Cổ ?
- Em hãy nêu những sự kiện cụ thể biểu hiện tinh thần quyết tâm chống giặc của quân ta trong cuộc kháng chiến lần thứ nhất?
5 Hướng dẫn về nhà(1p)
- HS học bài cũ, trình bày diễn biến bằng lược đồ
- Chuẩn bị mục II “ Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên (1285)”,
- Vẽ H 31 tr60
- đọc kĩ những dòng , trả lời câu hỏi:
+ Tại sao nhà Nguyên xâm lược nước ta ? Đứng trước âm mưu đó nhà Trần chuẩn
bị kháng chiến ra sao ?
+ Cuộc kháng chiến lần thứ hai chống quân Nguyên xâm lược diễn ra như thế nào ? Kết quả ra sao?
Ngày soạn: 05/11/2019
Tiết 25 Bài 14 BA LẦN KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC
MÔNG - NGUYÊN (THẾ KỈ XIII) (TT)
II – CUỘC KHÁNG CHIẾN LẦN THỨ HAI CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC NGUYÊN(1285)
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức
- Biết được sức mạnh quân sự của quân Mông – Nguyên và quyết tâm xâm lược Đại Việt của chúng qua những tư liệu lịch sử cụ thể
- Những nét chính về diễn biến cuộc kháng chiến lần thứ hai chống quân xâm lược Nguyên (1285)
của quân dân nhà Trần theo lược đồ: những trận đánh quyết định như Tây Kết, Hàm Tử, Chương Dương (kháng chiến lần thứ hai)
- Tinh thần toàn dân đoàn kết, quyết tâm kháng chiến của quân dân thời Trần qua các sự kiện, nhân vật lịch sử cụ thể, tiêu biểu
- Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến lần thứ hai chống quân xâm lược Nguyên (1285) dưới thời Trần
Trang 92 Kĩ năng
- Biết sử dụng bản đồ trong khi nghe giảng và trả lời câu hỏi, khi tự học ở nhà Biết phân tích, so sánh, đối chiếu diễn biến giữa 3 lần kháng chiến
3 Thái độ
- Bồi dưỡng, nâng cao cho HS lòng căm thù quân xâm lược, lòng yêu nước, niềm tự hào và tự cường dân tộc, biết ơn các anh hùng: Trần Hưng Đạo, Trần quốc Toản
4 Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực tự chủ, tự học
- Năng lực tái hiện sự kiện, hiện tượng, nhân vật; xác định mối liên hệ, tác động giữa các sự kiện, hiện tượng; so sánh, phân tích, khái quát hóa; nhận xét, đánh giá, rút ra bài học lịch sử
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
1 Giáo viên
- Sách giao khoa, giáo án, tài liệu tham khảo, máy chiếu,
- Bản đồ cuộc kháng chiến lần thứ hai (1285) chống quân Nguyên xâm lược, máy chiếu,
2 Học sinh sách giáo khoa, vở bài tập,…
III PHƯƠNG PHÁP/ KĨ THUẬT DẠY HỌC
- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm thoại, vấn đáp,
- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1 phút,
IV TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Ổn định tổ chức(1p)
7A
7B
7C
2 Kiểm tra bài cũ(5p)
? Trình bày tóm tắt diễn biến cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Mông Cổ?
3 Bài mới(35p)
Giới thiệu bài mới : Để rửa nhục cho cuộc XL Đại Việt lần thứ I bị thất bại
& để thực hiện tham vọng dùng Đại Việt đánh chiếm các nước phía Nam Trung Quốc, mở rộng lãnh thổ, đế chế Mông- Nguyên đã tiến hành XL Đại Việt lần thứ II Vậy cuộc chiến này diến ra như thế nào? Kết quả ra sao ? Đó là ND bài học
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG BÀI HỌC
Hoạt động 1
- Thời gian: 5p
- Mục tiêu: Biết sức mạnh về quân sự của
1 Âm mưu xâm lược Cham-pa và Đại Việt của nhà Nguyên
Trang 10quân Mông – Nguyên và âm mưu quyết tâm
XL Đại Việt của chúng
- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm
thoại, vấn đáp,
- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1
phút,
GVG : sau khi thất bại năm 1258 , quân
Mông Cổ không chịu từ bỏ âm mưu xâm
lược Đại Việt Năm 1279, sau khi thôn tính
được Nam Tống, vua Mông Cổ lập ra nhà
Nguyên và đặt nền thống trị toàn bộ Trung
Quốc và ráo riết chuẩn bị xâm lược
Cham-pa, Đại Việt
GV: Hốt Tất Liệt chủ trương đánh
Cham-pa và Đại Việt lần thứ 2 nhằm mục đích
gì ?
HS : - Nhà Nguyên âm mưu xâm lược
Cham-pa và Đại Việt nhắm để làm cầu nối
xâm lược và thôn tính các nước phía nam
Trung Quốc (các nước Nam Á và Đông
Nam Á)
GV: Nhà Nguyên cho quân đánh Cham-pa
trước nhẳm mục đích gì ? Kết quả ra sao ?
HS : Hốt Tất Liệt cho quân đánh Cham-pa
trước để làm bàn đạp tấn công phía nam Đại
Việt, phối hợp với cánh quân của Thoát
Hoan từ Trung Quốc đánh vào phía Bắc
Hoạt động 2
- Thời gian: 15p
- Mục tiêu: Biết và hiểu về sự chuẩn bị
kháng chiến của nhà Trần
- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm
thoại, vấn đáp,
- Kĩ thuật dạy học: đặt câu hỏi, trình bày 1
phút,
HS thảo luận nhóm/ cả lớp (15p)
GV: Sau khi biết tin quân Nguyên có ý
định xâm lược Đại Việt lần thứ hai, nhà
- Năm 1279, Nam Tống bị Mông Cổ tiêu diệt, Trung Quốc hoàn toàn bị Mông Cổ thống trị
- Năm 1283, nhà Nguyên cử Toa Đô chỉ huy 10 vạn quân tiến đánh Cham –pa Sau khi chiếm được Cham Pa, quân Nguyên cố thủ ở phía Bắc, chờ phối hợp đánh Đại Việt
2 Nhà Trần chuẩn bị kháng chiến
- Sau khi biết tin quân Nguyên đánh Cham –pa, vua Trần triệu tập các
Trang 11Trần đã có sự chuẩn bị như thế nào ?
Các nhóm tiến hành thảo luận, trình bày kết
quả bằng bảng phụ, cử đại diện trình bày
trước lớp
Các nhóm khác nhận xét bổ sung cho nhau
GV chuẩn xác kiến thức
GV: Hãy nêu 3 sự kiện thể hiện ý chí quyết
chiến của quân dân nhà Trần ?
HS : - Trần Quốc Toản căm thù giặc đến nỗi
bóp nát quả cam
- Câu trả lời đồng thanh “quyết đánh” của
các bậc bô lão
- Chữ “sát thát” được thích trên cánh tay các
chiến sĩ
GV : Theo em, Hội nghị Diên Hồng có tác
dụng như thế nào đến việc chuẩn bị cho
cuộc kháng chiến ?
HS : Là hội nghị thể hiện ý chí kiên quyết
tâm đánh giặc của nhân dân Đại Việt
GV: Sự kiện nào thể hiện ý chí quyết chiến
của quân đội thời Trần ? Việc làm đó thể
hiện ý nghĩa gì ?
HS : Quân sĩ thích vào tay hai chữ “sát
thát”, thể hiện ý chí quyết tâm cao độ của
quân sĩ, thà chết chứ không chịu mất nước
GV: Việc nhà Trần chuẩn bị chống quân
xâm lược đã có tác dụng như thế nào đối
với cuộc kháng chiến ?
HS : Quân dân trên dưới một lòng đều thể
hiện tinh thần quyết chiến chống giặc ngoại
xâm
Hoạt động 3
- Thời gian: 15p
- Mục tiêu: Trình bày trên lược đồ nét chính
diễn biến cuốc kháng chiến lần thứ hai
chống quân xâm lược Nguyên
- Phương pháp dạy học: thuyết trình, đàm
vương hầu, quan lại họp ở Bình Than (Chí Linh – Hải Dương) để bàn kế đánh giặc
- Trần Quốc Tuấn được vua giao cho chỉ huy cuộc kháng chiến Ông soạn Hịch tướng sĩ để động viên tinh thần chiến đấu của quân sĩ
- Đầu năm 1285, vua Trần mời các
vị bô lão họp Hội nghị Diên Hồng ở Thăng Long để bàn kế đánh giặc
- Cả nước được lệnh sẵn sàng đánh giặc, quân đội tập trận lớn ở Đông
Bộ Đầu
3 Diễn biến và kết quả của cuộc kháng chiến