Hoạt động 1: Hoạt động kinh tế ở hoang mạc * Mục tiêu: - Trình bày được các hoạt động kinh tế cổ truyền và hiện đại của con người trong các hoang mạc, qua đó làm nổi bật khả năng thích ứ[r]
Trang 1Ngày soạn: 24 / 10/ 2019
Chương III : MÔI TRƯỜNG HOANG MẠC.
HOẠT ĐỘNG KINH TẾ CỦA CON NGƯỜI Ở HOANG MẠC
Tiết 20 Bài 19 MÔI TRƯỜNG HOANG MẠC
I MỤC TIÊU BÀI HỌC: giúp cho HS
1 Kiến thức
- Trình bày được đặc điểm của hoang mạc (khí hậu cực kì khô hạn và khắc nghiệt)
và phân biệt được sự khác nhau giữa hoang mạc nóng và hoang mạc lạnh
- Phát biểu được cách thích nghi của động vật và thực vật với môi trường hoang mạc
2 Kĩ năng
- Đọc và so sánh hai biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa.
- Đọc và phân tích ảnh địa lí, lược đồ địa lí
3 Thái độ
- Hs tích cực tìm hiểu về môi trường Biết sự khó khăn của cuộc sống trong hoang mạc từ đó liên hệ thực tế khó khăn ở địa phương
4 Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực chung: Tự học, giải quyết vấn đề, sáng tạo, tính toán, hợp tác, giải quyết vấn đề
- Năng lực chuyên biệt: sử dụng bản đồ, sử dụng tranh ảnh
II PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
GV: - Bản đồ khí hậu hay bản đồ cảnh quan thế giới
- Lược đồ các đai khí áp trên thế giới
- Ảnh chụp các hoang mạc ở châu Á, châu Phi, châu Mĩ, Ôxtrâylia
- Máy chiếu
- Máy tính bảng
- Bảng phụ
HS: Sách vở môn học, bài soạn
III PHƯƠNG PHÁP KĨ THUẬT DẠY HỌC
- PP: Giải quyết vấn đề, đàm thoại, gợi mở, trực quan, khai thác lược đồ, biểu đồ
- KT: Động não, khăn trải bàn, chia nhóm…
IV HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ
Trang 2- Kiểm tra bài làm bài thực hành của HS.
3 Bài mới: Hoang mạc là nơi có khí hậu hết sức khắc nghiệt và khô hạn.
Hoang mạc có ở hầu hết các châu lục và chiếm gần 1/3 diện tích đất nổi của Trái Đất Diện tích các hoang mạc ngày càng mở rộng
Hoạt động 1: Đặc điểm môi trường
* Mục tiêu: - Trình bày được đặc điểm của hoang mạc (khí hậu cực kì khô hạn và
khắc nghiệt) và phân biệt được sự khác nhau giữa hoang mạc nóng và hoang mạc lạnh
- Đọc và so sánh hai biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa.
- Đọc và phân tích ảnh địa lí, lược đồ địa lí
* Thời gian: 22 phút
* Kĩ thuật : Động não, chia nhóm…
* Phương pháp: Đàm thoại, Giải quyết vấn đề, , gợi mở, trực quan, khai thác lược
đồ, biểu đồ, thảo luận nhóm (cặp)
Hoạt động 1: Đặc điểm môi trường
Bước 1 : GV đưa lược đồ phân bố hoang mạc
trên thế giới lên phông chiếu yêu cầu học sinh
quan sát Chú ý: giới thiệu kí hiệu, phạm vi các
châu lục
? Các hoang mạc trên thế giới thường phân bố ở
đâu ?
- Hoang mạc chiếm một diện tích khá lớn trên
bề mặt Trái Đất, chủ yếu nằm dọc theo hai bên
đường chí tuyến và giữa đại lục Á-Âu; nơi có
dòng biển lạnh đi qua)
Vì sao các hoang mạc phân bố ở dọc hai chí
tuyến, sâu trong nội địa và nơi có dòng biển lạnh
đi qua?
- HS trả lời, hs khác nhận xét
- GV nhận xét bổ sung và chốt kiến thức
( do có dòng biển lạnh ngoài khơi ngăn hơi
nước từ biển vào, nằm sâu trong nội địa xa ảnh
hưởng của biển ; nằm dọc theo 2 đường chí
tuyến : do ở 2 chí tuyến có 2 dải khí áp cao hơi
nước khó ngưng tụ thành mây)
1 Đặc điểm của môi trường
a Phân bố
- Hoang mạc chiếm một diện tích khá lớn trên bề mặt Trái Đất, chủ yếu nằm dọc theo hai bên đường chí tuyến
và giữa đại lục Á-Â
Trang 3
Hoạt động của GV - HS Nội dung chính
- Yêu cầu hS lên bảng xác định một số hoang
mạc lớn trên lược đồ.
* Bước 2 : GV chỉ 2 hoang mạc Xahara và GôBi
trên lược đồ
- Thảo luận nhóm, GV chia nhóm và giao nhiệm
vụ cho từng nhóm
Nhóm 1,2: Tìm hiểu đặc điểm khí hậu hoang
mạc Xa-ha-ra?
Nhóm 3,4: Tìm hiểu đặc điểm khí hậu hoang
mạc Gô-bi?
- GV phát phiếu học tập cho HS
- GV cho HS quan sát bản đồ khí hậu 19.2
(Bin-ma Nigiê); và 19.3 (Đalan Giađagat Mông cổ) và
cho nhận xét:
- Đặc điểm chung của khí hậu hoang mạc :
mưa ít ở Xahara 21 mm, GôBi 140 mm ; biên
độ nhiệt năm lớn Xahara 24 o C, Mông cổ 44 o C,
- GV nói thêm có lúc giữa trưa lên đến 40 o C
đêm hạ xuống 0 o C.
- Sự khác nhau về khí hậu giữa hoang mạc ở đới
nóng và hoang mạc ở ôn hoà :
+ Hoang mạc đới nóng : biên độ nhiệt năm cao
nhưng có mùa đông ấm áp (trên 10 o C); mùa hạ
rất nóng trên 36 o C.
+ Hoang mạc đới ôn hoà : biên độ nhiệt năm
rất cao, nhưng có mùa hạ không quá nóng
(20 o C), mùa đông rất lạnh (-24 o C) ; khí hậu ổn
định hơn hoang mạc đới nóng
_ Đại diện các nhóm báo cáo kết quả thảo luận
* Bước 3 : HS quan sát 2 ảnh 19.4 Xahara và
19.5 Ariđôna(Hoa Kì)
? Mô tả quang cảnh hoang mạc châu Phi và
hoang mạc Bắc Mĩ ?
(Hoang mạc Xahara ở châu Phi như
một biển cát mênh mông từ Tây sang Đông 4500
km , từ Bắc xuống Nam 1800 km, với những đụn
cát di động ; một số nơi là ốc đảo với các cây
chà là có dáng như cây dừa)
b Khí hậu
- Khí hậu ở đây hết sức khô hạn, khắc nghiệt Sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm rất lớn
Trang 4
Hoạt động của GV - HS Nội dung chính
(Hoang mạc Ariđôna ở Bắc Mĩ là vùng đất
sỏi đá với các cây bụi gai và các cây xương rồng
nến khổng lồ cao 5m, mọc rải rác ).
? Vậy hoang mạc là nơi như thế nào?
- GV còn đưa thêm một số hình ảnh về cảnh quan
môi trường hoang mạc để HS quan sát
B3 Gv liên hệ thực tế ở Việt Nam: ở hai tỉnh
-Ninh Thuận và Bình Thuận bị hoang mạc
c Cảnh quan
- bề mặt hoang maacjbij sỏi
đá hay cồn cát bao phủ
- Do thiếu nước nên thực vật cằn cỗi, thưa thớt ; động vật hiếm hoi
- Con người chủ yếu sống trong các ốc đảo
………
………
* Mục tiêu: - Phát biểu được cách thích nghi của động vật và thực vật với môi
trường hoang mạc
- Đọc và phân tích ảnh địa lí, lược đồ địa lí
* Thời gian : 12 phút
* Kĩ thuật : Động não, chia nhóm…
* Phương pháp: Đàm thoại, Giải quyết vấn đề, gợi mở, trực quan, thảo luận
nhóm
Hoạt động của giáo viên – Học sinh Nội dung chính
Thảo luận nhóm (4’)
- Giáo viên chia nhóm thảo luận
- Sử dụng kĩ thuật “khăn trải bàn”
- GV yêu cầu HS quan sát một số hình ảnh về sự
thích nghi của động vật và thực vật với môi
trường
Nhóm 1: Thảo luận về sự thích nghi sự khô hạn
của động vật Rút ra nhận xét
Nhóm 2: Thảo luận về sự thích nghi sự khô hạn
của thực vật Rút ra nhận xét
- Các nhóm thảo luận, viết kết quả thảo luận
- Đại diện các nhóm báo cáo kết quả thảo luận,
nhóm còn lại nhận xét
- GV nhận xét bổ sung và chốt kiến thức
( tự hạn chế sự mất nước : thân lá bọc sáp hay
biến thành gai; bò sát và côn trùng vùi xuống
cát, chỉ ra ngoài kiếm ăn vào ban đêm, lạc đà ít
đổ mồ hôi khi hoạt động, người mặc áo choàng
2 Sự thích nghi của thực-động vật với môi trường
Tự hạn chế sự mất nước: thân lá bọc sáp hay biến thành gai; bò sát và côn trùng vùi xuống cát, chỉ ra ngoài kiếm ăn vào ban đêm, lạc đà
ít đổ mồ hôi khi hoạt động…
Tăng cường dự trữ nước và chất dinh dưỡng trong cơ thể : cây có bộ rễ sâu và toả rộng, cây xương rồng khổng
lồ và cây có thân hình chai
để dự trữ nước trong thân cây, lạc đà ăn và uống nhiều
để dự trữ mỡ trên bứu
Trang 5nhiều lớp chùm kín đầu để tránh mất nước vào
ban ngày và chống rét vào ban đêm …).
(tăng cường dự trữ nước và chất dinh
dưỡng trong cơ thể : cây có bộ rễ sâu và toả
rộng, cây xương rồng khổng lồ và cây có thân
hình chai để dự trữ nước trong thân cây, lạc đà
ăn và uống nhiều để dự trữ mỡ trên bứu )
………
………
4 Củng cố(2’)
Câu hỏi 1: Nêu những đặc điểm của khí hậu hoang mạc?
Câu hỏi 2: Thực - động vật ở hoang mạc thích nghi với môi trường hoang mạc như thế nào?
5 Hướng dẫn về nhà (2’)
- Về nhà học bài
- Chuẩn bị trước bài 20 Hoạt động kinh tế của con người ở môi trường hoang
mạc
? Hãy cho biết một vài hoạt động kinh tế cổ truyền ở hoang mạc?
? Tại sao phải chăn nuôi du mục?
? Ngoài chăn nuôi du mục ở hoang mạc còn có hoạt động kinh tế cổ truyền nào khác? Nêu nội dung của ảnh 20.3 và 20.4.
? Một ngành kinh tế mới xuất hiện cũng là nguồn lợi lớn ở hoang mạc là gì?
? Nêu những tác động của con người làm tăng diện tích hoang mạc trên thế giới.
? Nêu những biện pháp cải tạo hoang mạc ?
Ngày soạn: 25/ 10/ 2019
Trang 6Tiết 21 Bài 20 HOẠT ĐỘNG KINH TẾ CỦA
CON NGƯỜI Ở HOANG MẠC
I MỤC TIÊU BÀI HỌC : giúp cho HS
1 Kiến thức
- Trình bày được các hoạt động kinh tế cổ truyền và hiện đại của con người trong các hoang mạc, qua đó làm nổi bật khả năng thích ứng của con người đối với môi trường
2 Kĩ năng
- Rèn luyện kĩ năng phân tích ảnh địa lí và tư duy tổng hợp địa lí
- Phân tích ảnh địa lí: cảnh quan hoang mạc ở đới nóng và hoang mạc ở đới ôn hòa, hoạt động kinh tế ở hoang mạc
3 Thái độ
- Biết sự khó khăn của cuộc sống trong hoang mạc từ đó liên hệ thực tế khó khăn ở địa phương
- Có ý thức trách nhiệm, tự giác trong việc giữ gìn và bảo vệ môi trường,.Tuyên truyền lôi cuốn mọi người xung quanh cùng hợp tác thực hiện và thấy vui vẻ hạnh phúc với những việc làm đó
- Bảo vệ môi trường, chống hoang mạc hoá
- Lên án những hành động làm ảnh hưởng xấu đến môi trường đặc biệt là hành động làm tăng thêm diện tích hoang mạc
- Giáo dục kĩ năng sống: tư duy, giao tiếp, tự nhận thức…
- Tích hợp giáo dục ứng phó với BĐKH
*) Tích hợp giáo dục đạo đức
TRÁCH NHIỆM, ĐOÀN KẾT, HỢP TÁC, HẠNH PHÚC
Có ý thức trách nhiệm, tự giác trong việc giữ gìn và bảo vệ môi trường Tuyên truyền lôi cuốn mọi người xung quanh cùng hợp tác thực hiện và thấy vui vẻ hạnh phúc với
những việc làm đó
4 Định hướng phát triển năng lực
- Năng lực chung: Tự học, giải quyết vấn đề, sáng tạo, tính toán, hợp tác, giải quyết vấn đề
- Năng lực chuyên biệt: sử dụng bản đồ, sử dụng tranh ảnh
II PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
- Ảnh về các hoạt động kinh tế cổ truyền và kinh tế hiện đại trên các hoang mạc
- Ảnh về các thành phố hiện đại trong hoang mạc ở các nước Arập hay ở Bắc Mĩ
- Ảnh về cách phòng chống hoang mạc hoá trên thế giới
- Máy tính, máy chiếu.
- Hs chuẩn bị sgk, tài liệu tham khảo…
III PHƯƠNG PHÁP KĨ THUẬT DẠY HỌC
- PP: Giải quyết vấn đề, đàm thoại, gợi mở, trực quan, khai thác lược đồ, biểu đồ
- KT: Động não, khăn trải bàn, chia nhóm…
IV HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP
Trang 71 Ổn định lớp (1’)
2 Kiểm tra bài cũ (7’)
Câu 1 Nêu những đặc điểm của khí hậu hoang mạc ? Thực - động vật ở hoang mạc thích nghi với môi trường hoang mạc như thế nào ?
Đáp án
* Đặc điểm khí hậu:
- Khí hậu ở đây hết sức khô hạn, khắc nghiệt Sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm rất lớn (4 điểm)
* Sự thích nghi của động, thực vật:
- Tự hạn chế sự thoát hơi nước
+ Đối với thực vật : cây rút ngắn chu kì sinh trưởng, lá bọc sáp, dày bóng hoặc biến thành gai…
+ Đối với động vật : chạy nhanh, vùi mình trong cát, hốc đá, kiếm ăn về ban đêm (3 điểm)
- Dự trữ nước và chất dinh dưỡng trong cơ thể
+ Đối với thực vật : bộ rễ dài và to, thân phình to để dự trữ nước trong thân + Đối với động vật : dự trữ nước và chất dinh dưỡng trong thân ( lạc đà có bướu ở cổ) (3 điểm)
3 Bài mới: Hoang mạc tuy khô khan, cát đá mênh mông nhưng con người
vẫn sinh sống ở đó từ lâu đời Ngày nay, nhờ những tiến bộ kĩ thuật, con người ngày càng tiến sâu và chinh phục và khai thác hoang mạc
Hoạt động 1: Hoạt động kinh tế ở hoang mạc
* Mục tiêu: - Trình bày được các hoạt động kinh tế cổ truyền và hiện đại của con
người trong các hoang mạc, qua đó làm nổi bật khả năng thích ứng của con người đối với môi trường
- Phân tích ảnh địa lí: cảnh quan hoang mạc ở đới nóng và hoang mạc
ở đới ôn hòa, hoạt động kinh tế ở hoang mạc
- Mô tả được sự khó khăn của cuộc sống trong hoang mạc từ đó liên
hệ thực tế khó khăn ở địa phương
* Thời gian : 25 phút
* Phương pháp: Đàm thoại, Giải quyết vấn đề, gợi mở, trực quan, khai thác tranh
ảnh địa lí, thảo luận nhóm
* Kĩ thuật : Động não, chia nhóm.
Hoạt động nhóm
* Bước 1: cho HS quan sát ảnh 20.1 và 20.2.
? Hãy cho biết một vài hoạt động kinh tế cổ
truyền ở hoang mạc ?
(chăn nuôi du mục, trồng trọt trên các ốc
1 Hoạt động kinh tế
- Hoạt động kinh tế cổ truyền của các dân tộc sống trong
Trang 8Hoạt động của GV - HS Nội dung chính
đảo, chuyên chở hàng hoá qua hoang mạc)
- GV giải thích thuật ngữ ' Ốc đảo " là nơi có
thấp có nước ngầm thuận lợi cho sinh vật phát
triển
? Tại sao phải chăn nuôi du mục?
(do nguồn thức ăn và điều kiện khí hậu khắc
nghiệt)
? Ngoài chăn nuôi du mục ở hoang mạc còn có
hoạt động kinh tế cổ truyền nào khác ?
(trồng trọt ở ốc đảo; vận chuyển hàng hoá
qua hoang mạc )
* Bước 2 : GV nêu nội dung của ảnh 20.3 và
20.4
- Ảnh 20.3 : là cảnh trồng trọt ở những nơi có
dàn tưới nước tự động xoay tròn của LiBi Cây
cối chỉ mọc ở chổ có nước tưới hình thành
những vòng tròn xanh bên ngoài ra hoang mạc,
rất tốn kém ( kĩ thuật khoan sâu )
- Ảnh 20.4 : là các dàn khoan dầu mỏ với các
cột khói của khí đồng hành đang bốc cháy, các
giếng dầu này nằm rất sâu ; các nguồn lợi dầu
mỏ, khí đốt … giúp con người có đủ khả năng
trả chi phí rất đắc cho việc khoan sâu
- GV nói kĩ thuật khoan sâu cũng là những
ngành hiện đại làm thay đổi bộ mặt hoang mạc
? Một ngành kinh tế mới xuất hiện cũng là
nguồn lợi lớn ở hoang mạc là gì ?
(những chuyến du lịch trên hoang mạc)
? Liên hệ đến Việt Nam ( Phát triển kinh tế ở
vùng bán hoang mạc- Mũi Né – Bình Thuận)
hoang mạc là chăn nuôi du mục và trồng trọt ở các ốc đảo
và chuyên chở hàng hoá qua hoang mạc
- Ngày nay, với sự tiến bộ của khoa học - kĩ thuật : đưa nước vào hoang mạc bằng nhiều phương pháp để con người tiến vào khai thác các hoang mạc làm thay đổi bộ mặt hoang mạc
- hoạt động du lịch cũng đem lại nguồn thu lớn cho người dân bản địa
……….………
………
Hoạt động 2: Hoang mạc đang ngày càng mở rộng
* Mục tiêu: - Rèn luyện kĩ năng phân tích ảnh địa lí và tư duy tổng hợp địa lí
- Phát biểu được nguyên nhân hoang mạc hoá đang mở rộng trên thế giới và những biện pháp cải tạo hoang mạc hiện nay để ứng dụng vào cuộc sống vào cải tạo môi trường
- Có ý thức trách nhiệm, tự giác trong việc giữ gìn và bảo vệ môi trường.Tuyên truyền lôi cuốn mọi người xung quanh cùng hợp tác thực hiện và thấy vui vẻ hạnh phúc với những việc làm đó
- Bảo vệ môi trường, chống hoang mạc hoá
Trang 9- Lên án những hành động làm ảnh hưởng xấu đến môi trường đặc biệt là hành động làm tăng thêm diện tích hoang mạc
* Thời gian : 20 phút
* Phương pháp: Đàm thoại, Giải quyết vấn đề, gợi mở, trực quan, khai thác tranh
ảnh địa lí, thảo luận nhóm (cặp)
* Kĩ thuật: Động não, trình bày 1 phút.
Hoạt động lớp
* Bước 1: cho Hs quan sát ảnh 20.5.
? Nêu những nguyên nhân làm hoang mạc ngày
càng mở rộng ?
? Nêu những tác động của con người làm tăng
diện tích hoang mạc trên thế giới ?
(khai thác gỗ làm củi đun, gia súc ăn lá, cát
lấn)
* Bước 2 : quan sát ảnh 20.6 và ảnh 20.3, GV
nêu nội dung
- Ảnh 20.3 : là ảnh cải tạo hoang mạc ở LiBi
- Ảnh 20.6 : là cảnh khu rừng chống cát bay từ
hoang mạc GôBi lấn vào vùng tây bắc Trung
Quốc Ảnh cho thấy có khu rừng phía xa, rừng
lá rộng chen lẫn những đồng cỏ đang chăn thả
ngựa ở cận cảnh
? Nêu những biện pháp cải tạo hoang mạc ?
(đưa nước vào hoang mạc bằng giếng khoan
hay bằng kênh đào và trồng cây gây rừng
chống cát bay, cải tạo khí hậu)
Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường, chống
hoang mạc hoá
- Giáo dục ứng phó với BĐKH
- Liên hệ đến Việt Nam trong việc cải tạo hoang
mạc
? Trách nhiệm của bản thân trong việc bảo vệ
môi trường, chống biến đổi khí hậu, hạn chế
hoang mạc ngày càng mở rộng…
HS trả lời, GV chuẩn xác kiến thức khen ngợi ý
thức học tập và ý thức bảo vệ môi trường của
các em
- Giáo dục ứng phó với BĐKH
2 Hoang mạc đang ngày càng mở rộng
a Tốc độ
- Gần 10 triệu ha/năm
- Nhanh nhất ở hoang mạc đới nóng có mùa khô kéo dài
b Nguyên nhân
- Do cát lấn
- Do biến động khí hậu toàn cầu
- Do tác động của con người (chủ yếu)
c Biện pháp ngăn chặn:
- Khai thác nước ngầm cổ truyền
- Dẫn nước vào hoang mạc qua kênh đào
- Trồng rừng
- Cải tạo hoang mạc thành đất ruộng trên qui mô lớn
………
………
Trang 104 Củng cố (3’)
- Trình bày những hoạt động kinh tế cổ truyền và hiện đại trông môi trường hoang mạc?
- Hiện nay các hoang mạc trên thế giới đang mở rộng nhanh chóng như thế nào? Vì sao lại có tình trạng đó?
- Nêu một số biện pháp đang được sử dụng để cải tạo, khai thác hoang mạc và ngăn chặn quá trình nhoang mạc hoá?
5 Hướng dẫn về nhà (2’)
- Học và làm các bài tập trong tập bản đồ
- Đọc kĩ và trả lời các câu hỏi của bài 21 Trong đó chú ý đặc điểm khí hậu, động thực vật ra sao Vì sao động, thực vật sống được ở nơi lạnh giá này? Tại sao đới lạnh là vùng hoang mạc lạnh của trái đất ?
