MÔ TẢ SKKN HUYỆN

Tình trạng giải pháp đã biết: Trong chương trình các em đã học từ những năm đầu cấp học, các em đã biết phân biệt được thể loại bài văn, biết tìm ý tạo thành câu văn qua các bài tập đọc

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập-Tự do-Hạnh phúc

MÔ TẢ SÁNG KIẾN

Mã số( do thường trực H Đ ghi):……

1 Tên sáng kiến:

Biện pháp giúp giáo viên dạy tốt phân môn Tập làm văn lớp 4

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:

Giảng dạy ở trường tiểu học

3 Mô tả bản chất sáng kiến:

3.1 Tình trạng giải pháp đã biết:

Trong chương trình các em đã học từ những năm đầu cấp học, các em đã biết phân biệt được thể loại bài văn, biết tìm ý tạo thành câu văn qua các bài tập đọc, kể chuyện… và biết trình bày một bài văn hoàn chỉnh bằng cách nói bằng lời hợc trình bày thành một bài văn hoàn chỉnh trên giấy

Tuy nhiên, các em cũng gặp không ít khó khăn khi trình bài một bài văn hoàn chỉnh Các em còn lúng túng trong quá trình diễn đạt câu, từ suy nghĩ viết ra thành một câu đủ ý, rõ nghĩa Cách sử dụng dấu câu cũng như sắp xếp thứ tự các câu theo trình tự nhất định các em còn tuỳ hứng, ngẫu nhiên, nghĩ

gì viết nấy mà thiếu đi bước chuẩn bị trước đó

Nắm được tình hình khó khăn của học sinh trong quá trình giảng dạy môn Tiếng Việt nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng, tôi mạnh dạng đưa

ra giải pháp nhằm giúp các em yêu thích phân môn Tập làm văn, cũng như giúp giáo viên có thêm tư liệu để giảng dạy các em nhằm đạt hiệu quả cao

*Thuận lợi:

- Được sự quan tâm của Ban giám hiệu nhà trường

- Được sự giúp đỡ, trao đổi kinh nghiệm của quý đồng nghiệp

- Bản thân có tinh thần chịu khó học hỏi, tích cực tự học, tự bồi dưỡng chuyên môn, quan tâm đến chất lượng học tập của học sinh Có chú ý rèn cho

- Đa số học sinh có đủ SGK, đồ dùng học tập, có ý thức tự giác trong học tập

- Có ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy

*Khó khăn:

Ngoài ra, một số bộ phận không nhỏ học sinh còn lo lắng, ngán ngẫm trước phân môn Tập làm văn Các em lười suy nghĩ để tìm ra ý tưởng hay, cứ dựa vào gợi ý mà trả lời suông có khi không thành câu thì làm sao viết được đoạn văn ngắn?

Vì thế, khi học môn Tập làm văn các em dễ nhàm chán Tình hình thực tế học sinh lớp 4 không đồng đều, vốn từ của các em còn hạn chế Đa số gia đình làm ăn xa để kiếm sống, chưa thực sự quan tâm đến việc học tập của con

em mình

3.2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến:

- Mục đích của giải pháp:

Để đạt được hiệu quả thiết thực nhằm giúp học sinh lớp chủ nhiệm nói riêng và học sinh cả khối 4 nói chung làm một bài văn đủ ý, diễn đạt câu văn có sáng tạo, gần gũi với thực tế, hoàn thành được bài văn mạch lạc và đặc biệt các em ham thích học môn Tập làm văn

- Nội dung giải pháp :

Tùy theo nội dung, yêu cầu của từng đối tượng học sinh, giáo viên có thể áp dụng nhóm các biện pháp, hoặc một biện pháp chủ đạo kết hợp với một

số biện pháp bổ trợ khác Về cơ bản tôi thấy có một số biện pháp sau:

a- Luôn chú trọng “ tích hợp – lồng ghép” :

Khi dạy Tập làm văn, giáo viên cần hiểu rõ tính tích hợp giữa các phân môn trong môn Tiếng Việt như: Tập đọc, kể chuyện, chính tả, luyện từ

và câu, …Qua các môn học này giúp học sinh cung cấp vốn từ, diễn đạt ý hay Mối quan hệ này thể hiện rõ trong cấu trúc của sách giáo khoa: Các bài học được biên soạn theo chủ đề, chủ điểm ở tất cả các phân môn

 Ví dụ:

Chủ điểm “Thương người như thể thương thân” dạy trong 3 tuần gồm các bài tập đọc, luyện từ và câu, chính tả,… Trong quá trình rèn đọc, khai thác nội dung các bài đọc cung cấp cho học sinh vốn từ về chủ đề thương người như thể thương thân, những câu văn có hình ảnh về chủ đề thương người như thể thương thân Qua câu trả lời của học sinh, giáo viên định hướng cho các em ý thức biết quan tâm đến người khác, tính cách từng nhân vật, tả ngoại hình của một người nào đó…v v Qua tiết học này, học sinh mở rộng vốn từ, rèn lối diễn đạt mạch lạc, lô gic, câu văn có hình ảnh, cảm xúc Trên cơ sở đó, bài luyện nói của các em sẽ trôi chảy sinh động, giàu cảm xúc, đồng thời hình thành cho các em cách ứng xử sinh hoat trong cuộc sống; hình thành cho học sinh kiến thức về mối liên hệ tương thân, tương ái giữa mọi người Như vậy, học sinh biết vận dụng những kiến thức trong chủ điểm này khi nói

Minh họa bài: TẢ NGOẠI HÌNH CỦA NHÂN VẬT

TRONG BÀI VĂN KỂ CHUYỆN

I MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU:

Giuùp HS:

- Hiểu: Trong bài văn kể chuyện, việc tả ngọai hình của nhân vật là cần thiết

để thể hiện tính cách của nhân vật (ND Ghi nhớ)

- Biết dựa vào đặc điểm ngoại hình để xác định tính cách nhân vật (BT1 mục

III); kể lại được một đoạn câu chuyện Nàng tiên Ốc có kết hợp tả ngọai hình

bà lão hoặc nàng tiên (BT2)

- KNS:

+ Tìm kiếm và xử lí thông tin: Tìm được những chi tiết miêu tả và hiểu được

những chi tiết ấy.

+ Tư duy sáng tạo: Nhớ và kể được câu chuyện, kết hợp tả được ngoại hình

của nhân vật.

II ĐỒ DÙNG DẠY HỌC:

GV: Bài tập 1 viết sẵn trên bảng phụ

III CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

3’

1’

12’

2’

20’

A KTBC : Kể lại hành động của nhân vật

Khi kể lại hành động của nhân vật em cần

chú ý điều gì?

GVNX

B Bài mới :

1 Khám phá :

- Hỏi:

+ Tính cách của nhân vật thường được biểu

hiện qua những điểm nào?

Chốt – GTB

2 Kết nối:

2.1.Phần Nhận xét:

Xác định yêu cầu bài

GV chia nhóm, phát phiếu, yêu cầu HS

thảo luận và hòan thành phiếu (Yêu cầu 1,

2 SGK)

Nhận xét – Kết luận

Những đặc điểm ngọai hình tiêu biểu có

thể góp phần nói lên tính cách hoặc thân

phận của nhân vật và làm cho câu chuyện

thêm sinh động, hấp dẫn

2.2 Phần Ghi nhớ:

3 Thực hành:

Bài 1 :

Yêu cầu HS đọc thầm và trả lời câu hỏi :

Trả lời

Trả lời

- 3 HS tiếp nối nhau đọc đoạn văn và các bài tập 1, 2

Làm việc nhóm: Ghi vắn tắt đặc điểm ngoại hình của chị Nhà Trò; Cho biết ngoại hình đó nói lên điều gì về tính cách, thân phận của nhân vật

Đính kết quả làm việc

Đại diện nhóm trình bày

Nhận xét- bổ sung

HS đọc ghi nhớ

Nhẩm thuộc nội dumg Ghi nhớ

+ Chi tiết nào miêu tả ngọai hình của chú

bé liên lạc ? Các chi tiết ấy nói lên điều gì

về chú bé ?

(KN: Tìm kiếm và xử lí thông tin)

Nhận xét – KL

Bài 2 :

Xác định yêu cầu bài

- Cho HS quan sát tranh minh họa truyện

thơ Nàng tiên Ốc

- Yêu cầu HS trung bình, yếu chỉ cần kể

một đọan có kết hợp tả ngoại hình một

nhân vật (bà lão hoặc nàng tiên).

+ Còn HS khá, giỏi kể toàn bộ câu chuyện,

kết hợp tả ngoại hình của hai nhân vật.

( KN: Tư duy sáng tạo)

GV theo dõi, giúp đỡ HS yếu

Nhận xét – Tuyên dương những HS kể

tốt

4 Vận dụng:

- Khi tả ngọai hình nhân vật cần chú ý tả

những gì?

- Tại sao khi tả ngoại hình chỉ nên tả những

đặc điểm tiêu biểu ?

Nhận xét tiết học

Dặn HS học bài – Viết BT 2 vào vở

- 2 HS nối tiếp nhau đọc bài tập

Đọc thầm, dùng bút chì gạch chân chi tiết miêu tả đặc điểm ngọai hình của nhân vật Nêu kết quả làm việc

NX – BS

- HS đọc yêu cầu đề Quan sát tranh

HS thực hiện yêu cầu

HS thi kể trước lớp

Như vậy, khi dạy tất cả những phân môn: Luyện từ và câu, chính tả, tập đọc….đều nhằm mục đích giúp học sinh có kĩ năng hình thành văn bản

Do đó, tích hợp lồng ghép phương pháp đặc trưng khi dạy phân môn này

b- Dạy học theo quan điểm giao tiếp – rèn kĩ năng sống:

Dạy học theo quan điểm giao tiếp là hình thành cho học sinh kĩ năng diễn đạt thông qua các bài học, hình thành thói quen ứng xử trong giao tiếp hằng ngày với thầy, cô, cha mẹ, bạn bè và mọi người xung quanh Vận dụng phương pháp dạy học theo quan điểm này, giáo viên tạo cho học sinh nhiều

cơ hội thực hành, luyện tập, không quá nặng về lý thuyết như phương pháp dạy truyền thống Do vậy học sinh hào hứng tham gia vào các hoạt động học tập tích cực sáng tạo trong làm văn Việc hình thành và rèn luyện các kĩ năng nghe, nói, đọc, viết cho học sinh thông qua phân môn Tập Làm Văn đảm bảo đạt được hiệu quả tối ưu Luôn chú trọng rèn kĩ năng giao tiếp

Ví dụ:

Dạy bài Tập đọc Ở Vương quốc Tương Lai ( tuần 7) Bài này lồng ghép vào bài Tập làm văn Luyện tập phát triển câu chuyện (tuần 8) Nhiệm vụ của học sinh là: Nắm được trình tự thời gian để kể lại đúng nội dung trích đoạn kịch Ở Vương quốc Tương Lai.Thông qua bài này, học sinh hình thành

và rèn luyện khả năng diễn đạt, phục vụ tốt cho bài tập nói

Minh hoa bài:LUYỆN TẬP PHÁT TRIỂN CÂU CHUYỆN

I MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU:

Giúp HS:

-Nắm được trình tự thời gian để kể đúng nội dung trích đoạn kịch Ở Vương

quốc Tương Lai (bài Tập đọc tuần 7)- BT1.

- Bước đầu nắm được cách phát triển câu chuyện theo trình tự không gian qua thực hành luyện tập với sự gợi ý cụ thể của GV (BT2, BT3)

II ĐỒ DÙNG DẠY HỌC:

GV: Bảng phụ ghi VD về cách chuyển một lời thoại trong văn bản kịch thành lời kể

- Một bảng phụ ghi bảng so sánh lời mở đầu của đoạn 1, 2 trong câu

chuyện Ở Vương quốc Tương Lai theo cách kể 1 (kể theo trình tự không

gian), lời mở đầu đoạn 1, 2 theo cách kể kể (kể theo trình tự không gian)

III CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

4’

1’

14’

14’

A KTBC: Luyện tập phát triển câu

chuyện

+ Các câu mở đoạn văn đóng vai trò gì

trong việc thể hiện trình tự thời gian?

NX HS

B Bài mới:

1 Khám phá : Nêu mục đích, yêu cầu bài.

2 Kết nối:

Bài 1 :

- Câu chuyện Trong công xưởng xanh là lời

thoại trực tiếp hay lời kể?

NX – tuyên dương

- GV treo bảng phụ đã viết sẵn cách chuyển

lời thoại thành lời kể (theo hai cách)

Yêu cầu HS đọc trích đoạn ở Vương quốc

Tương Lai, quan sát tranh minh họa vở kịch

kể chuyện trong nhóm theo trình tự thời

gian

Tổ chức cho HS thi kể từng màn kịch

NX HS

1 HS lên bảng kể 1 câu chuyện em đã kể ở lớp tiết trước

1 HS trả lời

- HS đọc yêu cầu BT

Trả lời NX

1 HS giỏi kể mẫu lời thoại giữa Tin-tin và em

bé thứ nhất

Hai HS nối tiếp nhau đọc từng cách

2 HS ngồi cùng bàn kể chuyện, sửa chữa cho nhau

HS thi kể

NX theo tiêu chí đã

1’

Bài 2 :

Giúp HS hiểu đúng yêu cầu của đề :

- Trong truyện Ở Vương quốc Tương Lai

hai bạn Tin-tin và Mi-tin có đi thăm công

xưởng xanh và khu vườn kì diệu cùng nhau

không?

- Hai bạn đi thăm nơi nào trước, nơi nào

sau?

- Trong BT1, các em đã kể câu chuyện theo

đúng trình tự thời gian : Hai bạn Tin-tin và

Mi-tin cùng nhau đi thăm công xưởng xanh,

sau đó đi thăm khu vườn kì diệu: việc gì xảy

ra trước được kể trước, việc xảy ra sau kể

sau Bây giờ các em tưởng tượng hai bạn

Tin-tin và tin không đi cùng nhau

Mi-tin thăm công xưởng xanh và Tin-Mi-tin thăm

khu vườn kì diệu hoặc ngược lại

GV giúp đỡ các nhóm gặp khó khăn

Tổ chức cho HS thi kể

Gọi HS nhận xét ND truyện bạn kể theo

đúng trình tự thời gian chưa ? bạn kể hấp

dẫn, sáng tạo không ?

NX HS

Bài 3 :

GV treo bảng phụ, yêu cầu HS đọc, trao

đổi và trả lời câu hỏi; (bảng phụ ghi hai

nêu

- HS đọc yêu cầu BT

HS phát biểu

- Lắng nghe

Hai HS ngồi cùng bàn tập KC theo trình tự không gian NX – BS cho nhau

2 -3 HS thi kể

NX về câu chuyện và lời kể của bạn

- HS đọc yêu cầu BT Đọc, trao đổi trả lời câu hỏi

cách mở đầu đoạn 1 và đoạn 2 kể theo trình

tự thời gian và kể theo trình tự không gian)

Nhận xét chốt

3 vận dụng:

Nhận xét tiết học

Dặn HS về nhà viết lại vào vở 1 đoạn văn

hoàn chỉnh

NX

HS nhắc lại sự khác nhau giữa hai cách KC:

Kể theo trình tự thời gian và kể theo trình tự không gian

c- Tổ chức tốt việc quan sát, hướng dẫn học sinh cách dùng từ, giọng

kể, điệu bộ :

Với đặc điểm vốn từ còn hạn chế, nên học sinh lớp 4 gặp nhiều khó khăn trong việc nghe – nói – viết kể lại câu chuyện bằng lời văn của mình Do vậy, giáo viên cần tổ chức tốt hoạt động quan sát tranh Học sinh cảm nhận được nét đẹp của cảnh vật, con người Để làm tốt hoạt động này, trước hết giáo viên chú ý cho học sinh sử dụng gợi ý trong sách giáo khoa, lắng nghe cô

kể, bạn kể để nhớ được các ý chính của nội dung câu chuyện

Giáo viên chú trọng về lời văn kể và nghệ thuật sử dụng ngôn từ; cần hướng cho các em cách chọn lựa, sử dụng từ ngữ, hình ảnh diễn đạt sao cho dễ hiểu, sinh động Có như vậy người đọc, người nghe sẽ dễ dàng hình dung, tưởng tượng, nắm bắt được sự việc, nhất là tình cảm của các em muốn thể hiện qua bài nói, bài viết Người nghe, người đọc tuy không trực tiếp nhìn diện mạo của nhân vật, xem bối cảnh của sự việc qua hình ảnh miêu tả, so sánh cùng với những tình cảm , thái độ, sự đánh giá của các em

Ví dụ:

Dạy tập làm văn (tuần 17) Cụ thể ở bài tập 2 phần Luyện tập: Yêu cầu học sinh hãy viết một đoạn văn tả bao quát chiếc bút của em Thông qua việc quan sát vật thật, từ đó các em lựa chọn từ ngữ thích hợp để nói và viết thành đoạn văn, giúp cho người nghe – đọc hiểu được nội dung đoạn văn tả về cái gì

Minh họa bài:

ĐOẠN VĂN TRONG BÀI VĂN MIÊU TẢ ĐỒ VẬT

I MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU:

Giuùp HS:

- Hiểu được cấu tạo cơ bản của đoạn văn trong bài văn miêu tả đồ vật, hình thức thể hiện giúp nhận biết mỗi đoạn văn (nội dung Ghi nhớ)

- Nhận biết được cấu tạo của đoạn văn (BT1, mục III); viết được một đoạn văn tả bao quát một chiếc bút (BT2)

II ĐỒ DÙNG DẠY HỌC:

GV: Bảng phụ; - Bảng phụ để HS làm bài tập; - Bảng phụ viết sẵn đáp

án ( Bài tập phần nhận xét )

III CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

1’

12’

Bài mới

1 Khám phá : Nêu mục đích, yêu cầu tiết

học

2 Kết nối:

2.1.Phần Nhận xét:

Xác định yêu cầu bài

Cho HS thực hiện lần lượt từng yêu cầu

Yêu cầu 1: Đọc lại bài Cái cối tân.

Yêu cầu 2: Tìm các đoạn văn trong bài nói

trên

Yêu cầu 3: Cho biết nội dung chính của mỗi

đoạn văn em vừa tìm được là gì

3 HS nối tiếp nhau đọc yêu cầu bài tập

1, 2, 3

Cả lớp đọc thầm

lại bài Cái cối tân

(SGK 143, 144) trao đổi nhóm đôi (4 phút); xác định các đoạn văn trong bài,

10’

14’

Nhận xét – Đính bảng phụ kết quả bài

làm, chốt lại lời giải đúng

2.2.Phần Ghi nhớ:

2.3.Phần Luyện tập:

Bài 1 :

Xác định yêu cầu bài tập - kết hợp giảng

nghĩa từ két: bám chặt vào.

Tổ chức cho HS trình bày kết quả:

a) Bài văn gồm mấy đoạn?

b) Tìm đoạn văn tả hình dáng bên ngoài của

cây bút máy

c) Tìm đoạn văn tả cái ngòi bút

d) Hãy tìm câu mở đoạn và kết đoạn của

đoạn văn thứ ba

Nhận xét Chốt lời giải đúng

Bài 2 :

Xác định yêu cầu bài

Nhắc HS lưu ý :

- Chỉ viết 1 đoạn tả bao quát chiếc bút của

em, không vội tả chi tiết từng bộ phận,

nêu ý chính của mỗi đoạn

HS phát biểu Nhận xét

3, 4 HS đọc ghi nhớ Nhẩm thuộc nội dung Ghi nhớ

1 HS đọc nội dung bài tập

Lớp đọc thầm lại

bài Câu bút máy và

các yêu cầu trong SGK

Chia lớp làm 4 nhóm

Các nhóm trao đổi làm bài

1, 2 nhóm làm bài bảng phụ

Trình bày kết quả làm việc

Nhận xét

- 1 HS đọc bài tập

- HS viết bài

- Một số HS nối tiếp

không viết cả bài

- Cần quan sát kĩ chiếc bút : hình dáng, kích

thước, màu sắc, chất liệu, cấu tạo, chú ý

những đặc điểm riêng khiến bút của em

khác bút của bạn Kết hợp quan sát với tìm

ý (ghi vào nháp)

- Tập diễn đạt, sắp xếp các ý, kết hợp bộc lộ

cảm xút khi tả

Nhận xét – Tuyên dương

3.Vận dụng:

- Nhận xét tiết học

- Nhắc HS về nhà hoàn chỉnh và viết lại

vào vở đoạn văn tả bao quát chiếc bút của

em

- Chuẩn bị tả cái cặp sách

nhau đọc bài viết

Nhận xét

Việc tổ chức tốt các hình thức dạy học nhằm cuốn hút học sinh vào các hoạt động học tập một cách chủ động và tích cực Giáo viên sử dụng các hình thức tổ chức dạy học như: Học sinh thảo luận nhóm, đàm thoại với nhau hoặc với chính các thầy cô, hoặc hoạt động cá nhân ( độc thoại) về một vấn đề Các hình thức tổ chức hoạt động, vận dụng các trò chơi trong tiết học, các cuộc thi tiếp sức,… Qua đó học sinh lĩnh hội kiến thức, tích cực, tự giác “ Học mà chơi, chơi mà học” Không khí học tập thoải mái khiến học sinh mạnh dạn, tự tin khi nói Các em dần có khả năng diễn đạt, phát biểu ý kiến, đánh giá trước đông người một cách lưu loát, rành mạch, dễ hiểu So sánh với phương pháp Dạy tập làm văn lớp 4 truyền thống: Mỗi tiết tập làm văn chú trọng đến mục tiêu là hình thành bài văn theo một đề tài thuộc một thể loaị văn nào đó dưới dạng nói hoặc viết, tiết học diễn ra theo tiến trình: Giáo viên hướng dẫn làm bài dựa theo dàn bài thuộc thể loại chung, đưa ra các câu hỏi gợi ý v v , khiến cho họ sinh dễ nhàm chán, có cảm giác bị bắt buộc theo khuôn mẫu