Trong tiết học ngày hôm nay, thầy trò chúng ta sẽ cùng đến với một hoàn cảnh như thế qua văn bản: Trong lòng mẹ được trích từ tác phẩm “Những ngày thơ ấu” của cố nhà văn Nguyên Hồng?. Ho[r]
Trang 1Tiết 4
TRONG LÒNG MẸ
Trích: “Những ngày thơ ấu”
(Nguyên Hồng)
Ngày soạn:15/08/2017 Ngày dạy: / /2017
I Mục tiêu bài học
1 Kiến thức
- Khái niệm thể loại hồi kí
- Hiểu được nỗi đau của chú bé mồ côi cha, phải sống xa mẹ
- Cảm nhận được tình yêu thương vô bờ của chú bé Hồng đối với người mẹ bất hạnh
2 Kỹ năng
- Đọc – hiểu một văn bản hồi kí, biết cách ghi chép các sự việc theo thể kí
- Vận dụng kiến thức về sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong văn bản tự
sự để phân tích tác phẩm truyện
3 Thái độ
- Giáo dục học sinh đồng cảm với nỗi đau tinh thần, tình yêu thương mẹ mãnh liệt của bé Hồng Từ đó biết cảm thông với nỗi bất hạnh của người khác
II Chuẩn bị
1 Phương pháp
- Phương pháp vấn đáp, gợi mở, phân tích, thảo luận, diễn giảng
2 Phương tiện
- Giáo viên:
+ Sách giáo khoa, sách giáo viên, giáo án
+ Tranh minh họa tác phẩm Bảng phụ ghi các hình ảnh đối chiếu
- Học sinh:
+ Sách giáo khoa, vở bài tập
+ Đọc bài, tóm tắt và soạn bài theo câu hỏi SGK Chia bố cục, xác định nội dung chính của từng phần
III Tiến trình lên lớp
1 Ổn định tổ chức
Trang 22 Kiểm tra bài cũ :
Câu hỏi:
1, Diễn biến tâm trạng của nhân vật “tôi” thể hiện ở những thời điểm nào trong buổi tựu trường đầu tiên?
2, Nêu chủ đề của truyện ngắn?
3, Ghi (nói) lại ấn tượng của em trong buổi tựu trường đầu tiên?
3 Bài mới
Chúng ta là những người được sinh và và lớn lên trong vòng tay yêu thương của cha mẹ Được trải qua những giây phút êm đềm hạnh phúc bên gia đình Chắc hẳn các em sẽ có một tuổi thơ thật đẹp phải không nào? Tuy nhiên, ở đâu đó trên cõi đời này vẫn còn rất nhiều người bất hạnh, hoàn cảnh éo le không thể cho họ một cuộc sống sung túc đầy đủ tình thương như bao người khác Trong tiết học ngày hôm nay, thầy trò chúng ta sẽ cùng đến với một hoàn cảnh
như thế qua văn bản: Trong lòng mẹ được trích từ tác phẩm “Những ngày thơ
ấu” của cố nhà văn Nguyên Hồng.
Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung kiến thức Hoạt động 1:
*GV cho HS đọc phần chú
thích
- Em hãy giới thiệu vài nét về
nhà văn Nguyên Hồng?
(tên khai sinh là gì? Quê ông
ở đâu? Bắt đầu sự nghiệp từ
lúc nào? Sáng tác chủ yếu về
đề tài gì? Phong cách sáng
tác? Thành tựu nổi bật? )
*Chốt: Ông là nhà văn của
những người lao động cùng
khổ (dưới đáy xã hội) Yêu
HS trình bày dựa vào chú thích SGK/18,19
=> Tên khai sinh là Nguyễn Nguyên Hồng (1918-1982), quê ở thành phố Nam Định;
trước CM sống chủ yếu ở cảng Hải Phòng, trong một xóm lao động nghèo Tác phẩm đầu tay đã hướng ngòi bút về những người cùng khổ gần gũi là ông yêu thương thắm thiết Sau cách mạng, tiếp tục sáng tác tiểu thuyết,
kí, thơ, sử thi nhiều tập…
Được truy tặng giả thưởng HCM về VH –NT (1996)
I Tìm hiểu chung.
1 Tác giả.
- Nguyên Hồng (1918-1982)
- Tuổi thơ cơ cực, cay đắng => vốn sống, bản lĩnh
- Nhà văn của những người lao động cùng khổ, nhà văn của phụ nữ
và trẻ em
- Đa tài, sáng tác nhiều thể loại nhưng thành công nhất là văn xuôi
- Giọng văn chân thực, dạt dào và thấm đượm
Trang 3thương, trân trọng vẻ đẹp đáng
quý của họ Sáng tác giàu chất
trữ tình (thiết tha, chân thành)
? Văn bản này nằm trong tác
phẩm nào nào? Nội dung
chính và bố cục? Xuất bản?
*Chốt: Những ngày thơ ấu
viết về tuổi thơ cay đắng (mồ
côi cha, sống với mẹ mà phải
sống với người cô độc ác của
bé Hồng – tác giả bộ mặt
lạnh lùng của xã hội đồng
tiền, thành kiến cổ hũ, nhỏ
nhen độc ác của đám thị dân
Tình máu mũ cũng khô
héo nhưng tình mẫu tử thiêng
liêng, yêu mẹ tha thiết, vượt
qua giọng lưỡi xúc xỉm, dư
luận không mấy tốt đẹp về
người mẹ )
? Đoạn trích thuộc chương
mấy của “Những ngày thơ
ấu”
=> Đoạn trích thuộc chương 5
=> Văn bản trích “Những ngày thơ ấu” kể về tuổi thơ
cay đắng của tác giả Tác phẩm gồm 9 chương, đăng trên báo năm 1938, in thành sách năm 1940
tình thương
2 Tác phẩm:
- Những ngày thơ ấu
+ TL: Hồi kí
+ In báo: 1938 + Gồm 9 chương
=> Kể về tuổi thơ cay đắng của tác giả
=> Tiêu biểu cho phong cách sáng tác của Nguyên Hồng
- Đoạn trích thuộc chương 5
Hoạt động 2: Hướng dẫn HS
tìm hiểu văn bản
*Hướng dẫn đọc:
+ Cuộc đối thoại với bà cô: bà
cô chì chiết, đay nghiến, cố hạ
uy tín người mẹ trong lòng
đứa con Bé Hồng yếu đuối
vừa cứng cõi, tự hào về mẹ
xen lẫn đau đớn khi thấy mẹ bị
xúc phạm
+ Mẹ con gặp gỡ diễn cảm:
nỗi xúc động vô bờ bến của
chú bé khi gặp mẹ (ríu chân,
- HS lắng nghe
II Tìm hiểu văn bản
* Đọc
Trang 4nũng nịu nép vào mẹ, làm sao
bé lại…)
Gọi 3 HS đọc (phân vai)
theo sự hướng dẫn Nhận
xét ngắn gọn cách đọc của HS
Tìm hiểu chú thích: rất kịch,
tha hương cầu thực, tâm can,
thành kiến, cổ tục, ảo ảnh,…
? Toàn bộ văn bản gồm có
hai cảnh Dựa vào đó, em
hãy xác định bố cục của văn
bản và nêu nội dung chính
từng phần?
- HS đọc theo phân công
- HS lắng nghe
=> Chia làm 2 phần:
+ P1: “Từ đầu … người ta hỏi đến chứ.” Tâm địa
xấu xa của người cô bé Hồng
+ P2: Còn lại Tình yêu mãnh liệt của chú bé Hồng đối với mẹ
! Yêu cầu HS quan sát phần
1, chú ý những từ ngữ, chi
tiết liên quan đến biểu hiện
của người cô.
? Người cô đã nói gì với bé
Hồng? Mục đích của những
lời nói đó là gì? Chi tiết nào
trong lời nói của người cô thể
hiện rõ bản chất của nhân
vật?
=> Quan sát đoạn trích (phần 1)
=> Mày có muốn vào Thanh Hóa chơi với mẹ mày không?
Mợ mày phát tài lắm, có
1 Tâm trạng của bé Hồng khi trò chuyện với người cô
a Nhân vật bà cô
- Lời nói: cay độc
_ Mày có muốn vào… chơi với mẹ mày không?
(cười hỏi)
_ Mợ mày phát tài lắm
(giọng ngọt)
_ Tao chạy cho tiền tàu, và… thăm em bé chứ
(vỗ vai, cười nói, ngân
Trang 5? Mục đích săm soi, hành hạ,
nhục mạ đứa bé tự trọng,
ngây thơ bằng việc xoáy vào
nỗi đau, nỗi khổ tâm có đạt
được không? Điều đó giúp
em hiểu thêm gì về người cô?
? Khi dồn cậu bé đến sự đau
khổ tột cùng, bà cô có thái độ
như thế nào?
=> Từ cười đáp lại im lặng
cúi đầu xuống đất , lòng thắt
lại, khóe mắt cay cay nước
mắt ròng ròng cay nghiệt,
cao tay
? Các chi tiết vỗ vai, nhìn
mặt, đổi giọng, nghiêm nghị
có phải người cô đã chịu
nhượng bộ?
=> Tươi cười kể các chuỵên
(về sự khốn khổ của người
mẹ) với thái độ thích thú)
=> Thay đổi đấu pháp tấn
công: hạ giọng, ngậm ngùi
thưong xót người đã mất (Đỡ
tủi cho cậu… mày cũng còn
phải có họ có hàng) Giả
dối, thâm hiểm, trơ trẻn
? Qua cuộc thoại giữa người
cô và bé Hồng, em quan sát
thấy cử chỉ, lời nói của người
cô thể hiện như thế nào? Tìm
như dạo trước đâu!
Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào
mà bắt mợ mày may vá, sắm sửa cho và thăm em bé chứ.
Kéo đứa cháu vào trò chơi độc ác dàn tính sắn với mục đích châm chọc, nhục mạ
dài)
châm chọc, nhục mạ,
cay nghiệt, cao tay.
- Nụ cười: rất kịch (giả dối)
- Cử chỉ, thái độ: Giả vờ quan tâm, thương cháu
_ Kể về sự khốn khổ
của mẹ Hồng (tươi cười kể)
_ Hạ giọng, ngậm ngùi thưong xót
Giả dối, thâm hiểm, trơ trẻn
Trang 6chi tiết chứng minh!
=> Lời nói ngọt ngào nhưng
thật cay độc; Lúc nào cũng
cười, tỏ vẻ thân thiện, gần gũi
(cười hỏi, cười rất kịch, giọng
vẫn ngọt, vỗ vai, cười mà nói
rằng, ngân dài, thật ngọt, tươi
cười kể, vỗ vai, ngậm ngùi…)
? Với những chi tiết đã phân
tích, em hãy khái quát lại bản
chất của người cô Từ đó, tác
giả muốn tố cáo điều gì, từ
loại người nào trong xã hội?
GV chốt và bình:
Mới đầu nghe người cô hỏi,
lập tức trong kí ức chú bé
sống dậy hình ảnh vẻ mặt rầu
rầu và sự hiền từ của mẹ Từ
“cúi đầu không đáp” đến
“cũng đã cười và đáp lại cô
tôi” là một phản ứng thông
minh xuất phát từ sự nhạy
cảm và lòng tin yêu mẹ của
chú bé Hồng Bởi chú nhận ra
ngay những ý nghĩ cay độc
trong giọng nói và trên nét
mặt của cô mình nhưng lại
không muốn tình thương yêu
và lòng kính mến mẹ bị những
rắp tâm tanh bẩn xâm phạm
đến.
=> Lạnh lùng, độc ác, thâm hiểm Tố cáo hạng người tàn nhẫn, sắc lạnh, vô cảm trong xã hội thực dân nửa phong kiến
Tố cáo hạng người tàn nhẫn, sắc lạnh, vô cảm
4 Củng cố
1 Có nhà nghiên cứu cho rằng Nguyên Hồng là nhà văn của phụ nữ và trẻ em Qua chương " Trong lòng mẹ " em thấy ý kiến trên có đúng không? vì sao?
GV: Treo bảng phụ, yêu cầu học sinh đọc và khoanh tròn vào câu đúng
2 Nhân vật chính được kể tron văn bản “ Trong lòng mẹ là ai”?
A Bà cô, bé Hồng B Người mẹ,bé Hồng
C Bé Hồng D.Bà cô
D Cả câu A, B, C đều đúng
Trang 75 Hướng dẫn về nhà
- Học bài cũ
- Chuẩn bị phần tiếp theo