Nhưng khi bị xúc phạm, chúng ta vẫn bình thản chịu đựng, không có sự phản ứng gì trước sự xúc phạm ấy.. Hoặc một người “bằng vai phải lứa” với chúng ta lại nặêng lời hoặc tỏ ra lấn át ch
Trang 1NHẪN NHỤC
Nhẫn là nhịn, là chịu đựng phần kém, phần thiệt thòi về mình Trong tiếng Việt, chữ nhịn có cùng nghĩa với chữ nhẫn của Trung Quốc Có thể coi chữ nhẫn mà chúng ta dùng hôm nay có nguồn gốc từ tiếng Hán và đã được Việt hóa Nhục là hèn kém, đáng xấu hổ Như vậy, nhẫn nhục là chịu đựng sự hèn kém, nhục nhã, đáng xấu hổ
Trong trường hợp nào chúng ta phải chịu đựng và sự chịu đựng ấy được coi là nhẫn nhục? Chúng ta thường nhẫn nhục trong trường hợp bị xúc phạm bởi người bằng mình hoặc dưới mình
Ví dụ, chúng ta cảm thấy bị xúc phạm khi một người nhỏ hơn mình lại hỗn láo với mình Nhưng khi bị xúc phạm, chúng ta vẫn bình thản chịu đựng, không có sự phản ứng gì trước sự xúc phạm ấy Như thế là chúng ta đã nhẫn nhục Hoặc một người “bằng vai phải lứa” với chúng ta lại nặêng lời hoặc tỏ ra lấn át chúng ta, nhưng lúc ấy chúng ta không phản ứng, phải chịu đựng phần thiệt thòi về mình, đó cũng là sự nhẫn nhục
Trường hợp thứ hai, chúng ta là người nhỏ, bị người lớn chèn ép, tước đoạt hết quyền lợi, phải gánh chịu những vất vả, cực nhọc cho người khác Sự chịu đựng đó được gọi là nhẫn nhục Ngoài ra, chúng ta còn phải chịu đựng, nhẫn nhục khi rơi vào những hoàn cảnh khốn khó Chẳng hạn, gặp lúc thiếu thốn, đói khổ, chúng ta không bi quan, không ngã gục, phải chịu đựng
để vượt qua Sức chịu đựng ấy cũng được coi là nhẫn nhục
Ở đây, chúng ta cần phân biệt nhẫn nhục với những trạng thái tâm lý khác Nếu bị người khác xúc phạm, chúng ta không giữ được bình tĩnh thì sẽ rơi vào tâm sân (nóng nảy) Nhẫn nhục không phải là phản nghĩa của nóng nảy Nóng nảy là mất bình tĩnh, là đưa ra những phản ứng mạnh Trong khi đó, nhẫn nhục là chịu đựng sự xúc phạm mà không phản ứng Người vượt lên tâm sân sẽ giữ được trầm tĩnh, không phản ứng Nhưng thái độ trầm tĩnh ấy chưa hẳn là nhẫn nhục Vì ẩn sau vẻ ngoài trầm tĩnh ấy thường có nhiều tâm trạng khác nhau
Trước hết là sự thâm hiểm Chúng ta biết rằng, người có lòng dạ thâm hiểm luôn tỏ ra bình tĩnh, không phản ứng trước sự xúc phạm của người khác Nhưng họ nuôi trong lòng sự oán hận, nuôi ước muốn trả thù Đây là trường hợp rất nguy hiểm
Có trường hợp bị hiếp đáp, bị xúc phạm nhưng người ta không phản ứng Mặc dù bên ngoài họ
có vẻ như trầm tĩnh, nhưng thực chất bên trong họ mang tâm trạng sợ hãi Đó không phải là nhẫn nhục mà là nhu nhược
Như vậy, nhẫn nhục khác với những tâm lý ấy Nhẫn nhục là chịu đựng mọi việc với tâm tha thứ, không nhu nhược cũng không nuôi sự giận ghét trong lòng Vì vậy, khi gặp trường hợp bên ngoài trầm tĩnh chúng ta phải xét nội tâm bên trong để đánh giá Cần phân biệt rõ đâu là nhẫn nhục, đâu là thâm hiểm, đâu là nhu nhược, yếu đuối
Chúng ta từng nghe câu chuyện về ngài Bạch Ẩn Ông là tấm gương tiêu biểu về hạnh nhẫn nhục Ngài về làng quê chăn bò thuê Khi sống ở làng, Ngài ăn chay, tụng kinh lễ Phật, tỏ ra hiền lành nên mọi người gọi là ông sư, và ai cũng thương quý Ngài
Ngài cất chòi ở và chăn bò thuê được một thời gian thì trong làng xảy ra chuyện Một cô gái chưa chồng bỗng dưng bụng ngày một to Khi cha mẹ tra hỏi, lúc đầu cô chối quanh co, sau đó cảm thấy không ổn nên cô đã đổ tội cho ông sư Có lẽ cô cho rằng như vậy là đỡ rắc rối nhất Cha mẹ cô nghe vậy, đến mắng chửi Ngài thậm tệ Ngài chỉ hỏi :“Vậy à” rồi im lặng Từ đó, người làng coi Ngài không ra gì nữa Giá trị quan trọng nhất của một người tu là phạm hạnh
Trang 2trong sạch Ngài phạm tội nặng như vậy, còn gì giá trị nữa Khi đứa bé được sinh ra, người ta mang đến giao cho Ngài nuôi Ngài nhận em bé nhưng không biết nuôi như thế nào Hằng ngày, Ngài phải ẵm em bé đi xin sữa hàng xóm Thời gian trôi qua chừng vài năm, cô gái cảm thấy ray rứt bèn thú thật, bố đứa bé không phải là vị sư tội nghiệp kia mà là anh chàng bán cá ngoài chợ Biết sự thật, cha mẹ cô gái đến xin lỗi Ngài Lúc này, Ngài cũng chỉ nói: “Vậy à”, rồi trả đứa bé lại cho mẹ nó, coi như không có chuyện gì xảy ra
Đó là một tấm gương nhẫn nhục tuyệt vời Ngài đã chịu đựng sự vu khống, sự nhục nhã, mất thể diện, mất danh dự một cách bình an, không hề oán ghét giận hờn Quả là một sự nhẫn nhục rất tiêu biểu, rất đúng nghĩa
Trong bài Khiêm hạ, chúng ta đã bàn về vấn đề danh dự của người tu hành Người tu không coi trọng danh dự, vì còn đặt vấn đề danh dự nghĩa là vẫn còn chấp ngã Nhưng không phải vì thế
mà chúng ta sống bừa bãi, phóng túng Dù không coi trọng danh dự nhưng chúng ta vẫn sống rất đàng hoàng, nghiêm túc Sống như vậy là chúng ta muốn giữ tín tâm cho mọi người đối với Phật pháp Nhìn gương tu hành đứng đắn, nghiêm túc của chúng ta, người đời sẽ tin con đường Phật pháp là chân chính Mặt khác, lối sống nghiêm túc, có Đạo đức sẽ sớm đưa chúng
ta đến sự giải thoát, giác ngộ Chúng ta đừng nghĩ rằng, sống đàng hoàng, đứng đắn để được người đời ca ngợi, tôn trọng Hiểu như vậy, chúng ta sẽ tránh được sự nhầm lẫn, một lúc nào
đó xem danh dự, thể diện là quan trọng
Trở lại trường hợp Ngài Bạch Aån, chúng ta thấy Ngài tu rất đúng, không coi trọng danh dự, thể diện nên đã nhẫn nhục một cách phi thường Trong khi đó, Ngài vẫn sống rất đàng hoàng, nghiêm túc Đó là thái độ rất đúng của người tu theo đạo Phật Bởi vậy, trong cuộc sống, có lúc
bị người ta chỉ trích, nói xấu, chúng ta cũng không phản ứng, không trả đũa, không cải chính, không biện minh, lòng không hề oán hận, tiếp tục sống cuộc đời rất đàng hoàng, Đạo đức tốt đẹp Người sống như vậy người biết nhẫn nhục cao độ
Nhìn bên ngoài, nhẫn nhục có vẻ nhu nhược nhưng bên trong là sức mạnh của nội tâm
Người có tâm hồn yếu đuối, hay xao động không thể gọi là người nhẫn nhục Nhẫn nhục là có một sức mạnh, giữ tâm mình không bị xao động, lung lay, không bị hoang mang Nghĩa là đứng trước lời nói xấu của người khác, chúng ta vẫn không hoang mang, lo lắng cho danh dự bị tổn thương và tìm cách cải chính Khi bị người ta xúc phạm chửi mắng, chúng ta vẫn không dao động, không giận hờn, không buồn bã Giữ được tâm vững vàng như vậy, phải có một sức mạnh nội tâm rất lớn
Những người tâm còn ích kỷ không bao giờ nhẫn nhục được vì ích kỷ sẽ đưa đến chấp ngã nặng Hễ chấp ngã nặng, khi bị xúc phạm, bị xâm phạm chúng ta sẽ rất khó chịu, không chịu đựng được sự xúc phạm
Tâm tự ái cũng làm cho chúng ta không nhẫn nhục được Vì tự ái là coi trọng thể diện Người tu theo đạo Phật phải vô ngã mới nhẫn nhục được
Tâm còn xao động cũng không thể nhẫn nhục được Vì dễ xao động, khi người ta xúc phạm, chúng ta sẽ mất bình tĩnh và không còn nhẫn nhục Muốn trị xao động, muốn nhẫn nhục được, chúng ta phải tu Thiền định
Người hay giận hờn, thù hận cũng không chịu được xúc phạm nên không thể nhẫn nhục được Tóm lại, tâm còn ích kỷ, tự ái, xao động hay thù hận đều không thể chịu được sự xúc phạm của người khác nên không thể nhẫn nhục
c Nhẫn nhục khác với nhu nhược, yếu đuối, vô tàm quý
Trang 3Khi lầm lỗi, người ta góp ý nhưng chúng ta vẫn trơ ra, không biết hối hận, không biết lỗi, vẫn tiếp tục làm Đó không phải là nhẫn nhục mà gọi là trơ lì Trong đạo Phật, chúng ta gọi là vô tàm
vô quý, không biết hổ thẹn
Ví dụ, khi bị phát hiện, một người có tật ăn cắp vặt vẫn im lặng, tỏ ra bình tĩnh, không hổ thẹn, coi như không có gì xảy ra Sự im lặng đó không phải là nhẫn nhục mà trơ lì
Trong bài Hạnh chân thật, chúng ta đã nhắc đến ba hạng người Hạng đầu tiên là vô tàm, hạng thứ hai là hối và thứ ba là bất hối
Người vô tàm là người khi mắc phải lỗi lầm, được người khác chỉ lỗi vẫn không mắc cỡ, không
hổ thẹn Theo ngôn ngữ của người đời, đó là người “mặt dày” Những người này thường không biết thiện ác tội lỗi, Nhân Quả, là người rất đáng sợ
Hạng người thứ hai là người biết được Nhân Quả tội phước Khi đã làm điều gì lầm lỗi, được người khác chỉ lỗi cho, họ thường hối hận Đây là người biết tu, là người rất tốt
Hạng người thứ ba là người khi lầm lỗi, biết mình có lỗi nhưng lòng không hề hối hận, không hề ray rứt Không hối hận nhưng quyết tâm không bao giờ phạm lỗi nữa Đây là hạng người chứng được Sơ thiền Người chứng Sơ thiền sẽ đạt được bất hối Quyết tâm không phạm lỗi của họ rất mạnh
Đối với chúng ta, biết lỗi và biết hối hận cũng là một công phu tu hành nghiêm túc Đạt được điều đó là chúng ta đã trở thành người tốt
Trong cuộc sống, chúng ta gặp những trường hợp tương tự như nhẫn nhục nhưng thực chất đó
là người không có lòng tự trọng, vì cầu danh lợi nên chịu hèn kém, nịnh bợ luồn cúi Đó là hạng người vô liêm sỉ, không có tiết tháo Trường hợp này thường xảy ra ngoài đời, trong Đạo ít khi gặp phải Chẳng hạn, có người thấy người khác giàu sang, bèn lân la kết thân Khi người giàu
tỏ ra khinh thường, sai làm hết việc này sang việc khác, thậm chí chửi mắng, họ cũng cười trừ coi như chẳng có gì quan trọng Như vậy, không thể gọi là nhẫn nhục Đó là cầu cạnh, luồn cúi, nịnh bợ Nhẫn nhục của đạo Phật là không có sự cầu cạnh, không mong muốn điều gì cho mình
Những người chịu đựng nhục nhã, hạ thấp phẩm giá để mong được ích lợi cho mình mà dân gian gọi là “ chịu đấm ăn xôi”, là người không có liêm sỉ, là kẻ tiểu nhân với tư cách tầm
thường, hèn hạ Biểu hiện bên ngoài của hạng người này rất giống nhẫn nhục nhưng hoàn toàn không phải Chúng ta cần chú ý phân biệt cho đúng Bởi vậy, khi tiếp xúc với những người giàu
có, quyền thế, chúng ta phải kiểm soát tâm mình Nếu bị người ta đối xử không đàng hoàng mà mình vẫn nhịn, phải xét lại tâm mình xem việc mình nhịn là nhẫn nhục hay nịnh bợ, muốn cầu cạnh điều gì
Người đời có những kẻ tiểu nhân, sẵn sàng bán rẻ danh dự, phẩm giá để cầu danh lợi Người
tu theo đạo Phật luôn tỏ ra quân tử, có thái độ bất cần, thấy lợi không ham, thấy danh không màng Chúng ta chỉ cần sự tinh tấn, cần có Đạo đức cao dày, cần có phước và trí tuệ để giáo hoá chúng sinh
Người khiếp nhược, sợ hãi không biết làm gì khi bị chèn ép là người nhu nhược Vì khi bị chèn
ép, trong lòng họ cũng giận hờn, cũng uất ức nhưng không dám phản ứng vì người ta có thế lực hơn mình Ví dụ, một tù nhân bị cai ngục đánh đập, hành hạ nhưng anh ta vẫn chịu đựng Trường hợp này gọi là nhu nhược Tuy có sự chịu đựng, nhưng là chịu đựng vì không có khả năng phản ứng, không có khả năng trả đũa nên không phải là nhẫn nhục theo đúng nghĩa của đạo Phật