ĐỀ CƯƠNG ôn THI có đáp án (2)

• Con đường suy ngẫm dẫn đến lẽ phải, đến chân lý siêu nhiên• Con đường suy ngẫm dẫn đến lẽ phải, đến chân lý siêu nhiên • Sự truy tìm bản chất, sự thấu hiểu căn nguyên của sự vật, sự vi

Trang 1

KHÁI QUÁT VỀ TRIẾT HỌC

I KHÁI QUÁT VỀ CÁC TRƯỜNG PHÁI, CHỨC NĂNG VÀ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TRIẾT HỌC

II KHÁI QUÁT VỀ SỰ HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC TRONG LỊCH SỬ

C h ư ơ n g m ộ t

Trang 2

1 Khái quát về trường phái & phương pháp của triết học

I KHÁI QUÁT VỀ TRƯỜNG PHÁI & PHƯƠNG PHÁP, VỀ CHỨC NĂNG & NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TRIẾT HỌC

a) Quan niệm về triết học

b) Vấn đề cơ bản của TH: CNDV & CNDT; CNKT & CNBKT;

c) Vấn đề bản tính của thế giới: Phép biện chưng & phép siêu hình

Trang 3

• Con đường suy ngẫm dẫn đến lẽ phải, đến chân lý siêu nhiên

• Sự truy tìm bản chất, sự thấu hiểu căn nguyên của sự vật, sự việc

• Sự ham hiểu biết, yêu thích sự thông thái; ‘Mẹ’của khoa học

 TH là môn học giúp con người nâng cao & sử dụng lý trí một cách hiệu quả để hiểu thấu bản chất của vạn vật và hành động đúng đắn trong thế giới.

 TH là hệ thống tri thức lý luận chung nhất của con người về thế giới, về bản thân con người và về vị trí, vai trò của con người trong thế giới đó.

Trang 4

Triết học Tầng lớp trí thức & giai

 Sự mở rộng & đào sâu hiểu biết (ngôn ngữ viết) Xuất hiện

tư duy lý luận & các hệ thống lý luận (Tiền đề lý luận)

 Sự củng cố chế độ tư hữu & xung đột giữa các giai - tầng cần sự chỉ đạo bởi hệ tư tưởng (Điều kiện kinh tế – xã hội)

 Sự mở rộng & đào sâu hiểu biết (ngôn ngữ viết) Xuất hiện

tư duy lý luận & các hệ thống lý luận (Tiền đề lý luận)

 Tính hệ thống (lôgích),

 Tính trừu tượng – khái quát

 Tính giai cấp

 Tính hệ thống (lôgích),

 Tính trừu tượng – khái quát

 Tính giai cấp

Trang 5

o Thời cổ đại: TH là môn học về lý trí, giúp con người nâng cao và sử dụng lý trí một cách hiệu quả để hiểu thấu bản chất của vạn vật và hành động đúng đắn trong thế giới.

o Thời trung cổ: Triết lý của các cha cố nhà thờ về niềm tin tôn giáo  TH kinh viện phục vụ cho thần học

o Thời Phục hưng - cận đại: TH – ‘Người mẹ’ của các khoa học  TH - ‘khoa học của các khoa học’ (siêu hình học)

o Thời hiện đại: “TH của khoa học” & các dòng

TH khác [TH tư sản]; TH là hệ thống tri thức lý luận chung nhất của con người về thế giới, về bản thân con người và về vị trí, vai trò của con người trong thế giới đó (TH là

một hình thái ý thức xã hội đặc biệt, là một học thuyết chung nhất về thế giới như một chỉnh thể) [TH Mác]

 TH thể hiện dưới dạng một hệ thống các phạm trù, do các nhà triết học xây dựng nên nhằm giải quyết những vấn đề do thời đại đặt ra, dựa trên lợi ích của một giai cấp - tầng lớp nào đó nhất định

Trang 6

Bản thể

Nhất nguyên luận

 Vấn đề về mối quan hệ giữa vật chất & ý thức (tồn tại & tư

duy; tự nhiên & tinh thần; hình & thần; vật & tâm; khí & lý;

thiên, địa & nhân…).

 Vấn đề về mối quan hệ giữa vật chất & ý thức (tồn tại & tư duy; tự nhiên & tinh thần; hình & thần; vật & tâm; khí & lý;

thiên, địa & nhân…).

Nội

dung

Nội

dung

b) Vấn đề cơ bản của triết học: CNDV & CNDT, SHH & TCL; CNKT & CNBKT;

CND V CND T

CND T

SIÊU HÌNH HỌC THỰC CHỨNG LUẬN

Chủ nghĩa khả tri Chủ nghĩa bất khả tri

• CN có thể nhận thức

TG được hay không?

• CN có thể nhận thức

TG được hay không?

• VC hay YT cái nào

có trước/quyết định?

• VC hay YT cái nào

có trước/quyết định?

Trang 7

ng đại

Đồ

ng đại

 Vấn đề về mối quan hệ giữa sự liên hệ & tách biệt, giữa sự

vận động & đứng im của mọi sự vật, hiện tượng trong thế giới.

 Vấn đề về mối quan hệ giữa sự liên hệ & tách biệt, giữa sự

vận động & đứng im của mọi sự vật, hiện tượng trong thế giới.

Nội

dung

Nội

dung

c) Vấn đề bản tính của thế giới: Phép biện chưng & phép siêu hình

Lịch

đại

Lịch

đại

• Mọi SV, HT có liên

hệ hay tách biệt?

• Mọi SV, HT có liên

hệ hay tách biệt?

• Mọi SV, HT đứng im hay vận động, p.triển?

Phe ùp BC

Phe ùp SH

• Mọi SV, HT trong TG tồn tại cô lập, tách biệt & luôn đứng im, bất động.

Trang 8

 Chủ nghĩa duy tâm

o Thực chất: Trào lưu tư tưởng TH cho rằng, nguồn gốc, bản chất của vạn vật trong thế giới là tinh thần.

o Hình thức: CNDT khách quan & CNDT chủ quan.

o Nguồn gốc, nguyên nhân tồn tại: Xem xét phiến diện, tuyệt đối hóa, thần thánh hóa một mặt hay một đặc tính nào đó của quá trình nhận thức biện chứng; Cơ sở lý luận cho giai cấp thống trị phản động; Liên hệ mật thiết với CNDT và tôn giáo.

o Thực chất: Trào lưu tư tưởng TH cho rằng, nguồn gốc, bản chất của mọi vạn vật trong thế giới là vật chất.

o Hình thức: CNDV chất phác; CNDV siêu hình; CNDV biện chứng

o Nguồn gốc, nguyên nhân tồn tại: Xuất phát từ thực tiễn, xem xét thế giới từ chính nó; Cơ sở lý luận cho giai cấp tiến bộ cách mạng; Liên hệ mật thiết với khoa học.

Trang 9

Lý luận TH về những cái bản chất cô lập, bất biến của vạn vật trong thế giới (Siêu hình học).

o Nguồn gốc, nguyên nhân tồn tại: Xem xét phiến diện, tuyệt đối hóa một mặt hay một đặc tính nào đó của sự vật; Tách rời, tuyệt đối hóa tính ổn định của sự vật;….

o Thực chất: Phương pháp TH xem xét sự vật, hiện tượng trong sự liên hệ, ràng buộc nhau và luôn vận động, phát triển Lý luận TH về mối liên hệ & sự vận động, phát triển của vạn vật xảy ra trong thế giới.

o Hình thức: PBC chất phác; PBC duy tâm và PBC duy vật

o Nguồn gốc, nguyên nhân tồn tại: Xem xét sự vật như chính nó, tức trong sự liên hệ, ràng buộc lẫn nhau và luôn vận động, phát triển.

Trang 10

Trào lưu Cơ sở TG Xem xét TG L.luận của GC Liên minh Xu hướng

Chủ nghĩa

duy vật

Vật chất(tự nhiên)

Từ th.tiễn,đời sống VC

tiến bộ, cách mạng

Khoa học(lý trí TN)

ngày càngbiện chứng

Chủ nghĩa

duy tâm

Ý thức(siêu nhiên)

Từ linh hồn,đời sống TL

bảo thủ,phản động

Tôn giáo(s.mạnh SN)

ngày càngthông minh

Phép Xem xét TG Công thức Nguồn gốc PT Cách thức PT Xu hướng PT

Siêu

hình

Phiến diện,Tuyệt đối hóa

“Hoặc là .Hoặc là .”

Tác độngbên ngoài

Lượng đổi //

(Chất đổi)

Đ.tròn//(Đ.thẳng)

Biện

chứng

Toàn diện,Tương đối

“Vừa là ,Vừa là ”

T.tác bên trong (MT)

Lượng đổi

Chất đổi

Đường xoắn ốc

Trang 11

2 Khái quát về chức năng và nội dung cơ bản của triết học

I KHÁI QUÁT VỀ TRƯỜNG PHÁI & PHƯƠNG PHÁP VỀ CHỨC NĂNG & NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TRIẾT HỌC

a) Các chức năng cơ bản của triết học

b) Các nội dung cơ bản của triết học

Trang 12

 Triết học là phương pháp luận phổ biến, tức lý luận vạch ra cách thức xây dựng các nguyên tắc (quan điểm) hướng dẫn hành vi con người trong thực tiễn & nhận thức.

đặt ra dựa trên lợi ích của giai - tầng mình.

 Là hệ giá trị của một giai - tầng xã hội nhất định để nhận thức và giải quyết những vấn đề do thời đại

đặt ra dựa trên lợi ích của giai - tầng mình.

a) Các chức năng cơ bản của triết học

Trang 13

 CNDV & CNDT là cơ sở lý luận của hai thế giới quan đối lập nhau:

o TGQ duy vật - khoa học & TGQ duy tâm - tôn giáo.

 Triết học có vai trò to lớn đối với rèn luyện năng lực tư duy lý luận của con người:

o “Một dân tộc muốn đứng vững trên đỉnh cao của khoa học thì không thể không có tư duy lý luận”

o “Muốn nâng cao trình độ tư duy lý luận không có cách nào khác hơn là nghiên cứu tòan bộ lịch sử triết học thời trước”

o “Tư duy biện chứng … chỉ có thể có được

ở con người, và chỉ ở con người đã ở một trình độ phát triển tương đối cao,…, và chỉ đạt đến sự phát triển đầy đủ của nó mãi về sau này trong triết học hiện đại”

 “Các nhà triết học trước đây giải thích thế giới bằng nhiều cách khác nhau, song vấn đề là cải tạo thế giới”.

Trang 14

b) Các nội dung cơ bản của triết học

Trang 15

1 Những yếu tố chi phối sự hình thành, phát triển tư tưởng TH trong lịch sử

a) Điều kiện kinh tế-xã hội & nhu cầu phát triển của thực tiễn xã hội

b) Sự tác động nội tại của triết học

c) Sự tác động qua lại giữa triết học và các ngành khoa học

d) Sự tác động qua lại giữa triết học và các hình thái ý thức xã hội khác

Trang 16

… được hình

thành từ những điều

kiện kinh tế

- xã hội

… được hình

thành từ những điều

kiện kinh tế

- xã hội

 Tư tưởng triết học là những tinh hoa của thời đại,

là ‘nước cốt’ của nhân loại (Hêghen)

 Tư tưởng triết học là những tinh hoa của thời đại, là ‘nước cốt’ của nhân loại (Hêghen)

 Sự xuất hiện tầng lớp trí thức cùng tư duy lý luận, sự xung đột giai - tầng lan sang lĩnh vực

tư tưởng đã đưa đến sự ra đời của tư tưởng TH.

 Sự xuất hiện tầng lớp trí thức cùng tư duy lý luận, sự xung đột giai - tầng lan sang lĩnh vực

tư tưởng đã đưa đến sự ra đời của tư tưởng TH.

… luôn phát

triển do sự tác động của nhu cầu

thực tiễn xã hội

… luôn phát

triển do sự tác động của nhu cầu

thực tiễn xã hội

Triết học là một

hình thái ý thức

xã hội đặc biệt…

Triết học là một

hình thái ý thức

xã hội đặc biệt…

a) Điều kiện kinh tế - xã hội và nhu cầu phát triển của thực tiễn xã hội

 TH không chỉ phản ánh mà còn vạch ra cho các giai - tầng phương thức giải quyết các vấn đề trọng đại do thực tiễn thời đại đặt ra

Trang 17

… LS đấu tranh giữa CNDV & CNDT

 Tư duy lý luận (triết học) ngày càng hoàn thiện;

 Đời sống tinh thần nhân loại ngày càng sâu sắc.

 Tư duy lý luận (triết học) ngày càng hoàn thiện;

 Đời sống tinh thần nhân loại ngày càng sâu sắc.

 CNDT ngày càng thông minh hơn;

 CNDV ngày càng biện chứng hơn.

 CNDT ngày càng thông minh hơn;

 CNDV ngày càng biện chứng hơn.

… LS đấu tranh giữa PBC & PSH

 PSH ngày càng tinh vi hơn;

 PBC ngày càng duy vật sâu sắc hơn.

 PSH ngày càng tinh vi hơn;

 PBC ngày càng duy vật sâu sắc hơn.

b) Sự tác động nội tại của triết học

Trang 18

 Triết học đem lại các phương pháp chung cho hoạt động nghiên cứu KH, đánh giá các thành tựu đã đạt được, xác định phương hướng ph.triển KH

 KH cung cấp các thành tựu đạt được để TH hoàn thiện hệ thống phạm trù; củng cố cơ sở khoa học cho các quan niệm triết học của mình.

c) Sự tác động qua lại giữa triết học và các ngành khoa học

Trang 19

d) Sự tác động qua lại giữa triết học và các hình thái ý thức xã hội khác

Triết học - hình thái ý thức xã hội đặc biệt

Ý thức nghệ

thuật

Ý thức nghệ

Ý thức pháp quyền

Ý thức tôn giáo

 Triết học là hạt nhân lý luận của các hình thái ý thức xã hội;

 Triết học thể hiện nội dung lý luận cụ thể của mình trong các

phạm trù của các hình thái ý thức xã hội và trở thành triết lý của chúng: triết lý chính trị, triết lý tôn giáo, triết lý đạo đức, v.v…

 Triết học là hạt nhân lý luận của các hình thái ý thức xã hội;

 Triết học thể hiện nội dung lý luận cụ thể của mình trong các

phạm trù của các hình thái ý thức xã hội và trở thành triết lý của chúng: triết lý chính trị, triết lý tôn giáo, triết lý đạo đức, v.v…

Ý thức đạo đức

Trang 20

2 Khái quát về sự ra đời và phát triển của TH phương Đơng

a) Triết học phương Đông & các đặc điểm của nó

b) Sự ra đời, p.triển TH Ấn Độ cổ-trung đại, các đ.điểm & tr.phái của nó

c) Sự ra đời, p.triển TH T.Quốc cổ-trung đại, các đ.điểm & t.phái của nó

Trang 21

 Bao gồm: TH Ấn Độ cổ-trung đại, TH Trung Quốc

cổ-trung đại, TH của các nước Ả Rập,

 Bao gồm : TH Ấn Độ cổ-trung đại, TH Trung Quốc cổ-trung đại, TH của các nước Ả Rập,

 Nền triết học của các dân tộc phương Đông, phản ánh một cách sâu sắc (trừu tượng, khái quát) phương thức và điều kiện sinh hoạt vật chất của các dân tộc này.

 Nền triết học của các dân tộc phương Đông , phản ánh một cách sâu sắc (trừu tượng, khái quát) phương thức và điều kiện sinh hoạt vật chất của các dân tộc này.

a) Triết học phương Đông & các đặc điểm của nó

 Hình thành vào thời tiền phong kiến, thay đổi rất chậm theo sự thay đổi của phương thức sản xuất phương Đông;

 Chủ yếu giải quyết các vấn đề nhân sinh, chính trị–xã hội;

 Mang lại cho CN sức mạnh tinh thần để hòa hợp với thế giới.

 Hình thành vào thời tiền phong kiến, thay đổi rất chậm theo sự thay đổi của phương thức sản xuất phương Đông;

 Chủ yếu giải quyết các vấn đề nhân sinh, chính trị–xã hội;

 Mang lại cho CN sức mạnh tinh thần để hòa hợp với thế giới.

Trang 22

 Nước Nam Á rộng lớn, đa dạng về tự nhiên (núi Hymalaya, sông Aán &

sông Hằng…) & con người có 2 loại (ng.Đraviđien sống ở p.nam, ng.Arien

sống ở p.bắc; chia thành 4 đẳng cấp (tăng lữ, quý tộc, bình dân & nô lệ).

 Các công xã nông thôn (sở hữu nhà nước) của ng.Arien tồn tại dai dẳng;

Nhà nước cùng tôn giáo thống trị, bóc lột nô lệ  Tôn giáo bao trùm đời

sống xã hội; Con người sống nặng về tâm linh, khao khát được giải thoát;

 Lịch sử trãi qua 4 thời kỳ: Văn minh Sông Aán  Văn minh Vêđa  Các

vương triều độc lập  Các vương triều lệ thuộc…

 Người Ấn Độ đã đạt được những thành tựu rực rỡ (vật chất & tinh thần)

trong đó có nền triết học thâm trầm, sâu sắc

 Nước Nam Á rộng lớn, đa dạng về tự nhiên (núi Hymalaya, sông Aán &

sông Hằng…) & con người có 2 loại (ng.Đraviđien sống ở p.nam, ng.Arien

sống ở p.bắc; chia thành 4 đẳng cấp (tăng lữ, quý tộc, bình dân & nô lệ).

 Các công xã nông thôn (sở hữu nhà nước) của ng.Arien tồn tại dai dẳng;

Nhà nước cùng tôn giáo thống trị, bóc lột nô lệ  Tôn giáo bao trùm đời

sống xã hội; Con người sống nặng về tâm linh, khao khát được giải thoát;

 Lịch sử trãi qua 4 thời kỳ: Văn minh Sông Aán  Văn minh Vêđa  Các

vương triều độc lập  Các vương triều lệ thuộc…

 Người Ấn Độ đã đạt được những thành tựu rực rỡ (vật chất & tinh thần)

trong đó có nền triết học thâm trầm, sâu sắc

 Hoàn cảnh lịch sử ra đời và phát triển

b) Sự ra đời, p.triển TH Ấn Độ cổ-trung đại, các đặc điểm & t.phái của nó

Trang 23

 Được chia thành chính thống & không chính thống (dựa trên cơ sở

phân chia là thái độ đối với kinh Vêđa);

 Thường là cơ sở giáo lý của các tôn giáo; lý giải đời sống tâm linh,

tìm kiếm sức mạnh của linh hồn con người  Thường mang tính

duy tâm chủ quan & thần bí;

 Đồ sộ, thâm trầm, sâu sắc; đã đặt ra và cố giải quyết nhiều vấn đề, song những vấn đề được ưu tiên giải quyết là nhóm các vấn đề

thuộc về nhân sinh, nhằm tìm kiếm con đường giải thoát chúng

sinh ra khỏi thực tế xã hội luôn xung đột đẳng cấp và chủng tộc

rất khắc nghiệt.

 Được chia thành chính thống & không chính thống (dựa trên cơ sở

phân chia là thái độ đối với kinh Vêđa);

 Thường là cơ sở giáo lý của các tôn giáo; lý giải đời sống tâm linh,

tìm kiếm sức mạnh của linh hồn con người  Thường mang tính

duy tâm chủ quan & thần bí;

 Đồ sộ, thâm trầm, sâu sắc; đã đặt ra và cố giải quyết nhiều vấn đề, song những vấn đề được ưu tiên giải quyết là nhóm các vấn đề

thuộc về nhân sinh, nhằm tìm kiếm con đường giải thoát chúng

sinh ra khỏi thực tế xã hội luôn xung đột đẳng cấp và chủng tộc

rất khắc nghiệt.

 Các đặc điểm cơ bản

b) Sự ra đời, p.triển TH Ấn Độ cổ-trung đại, các đặc điểm & t.phái của nó

Định dạng
Số trang	47
Dung lượng	315,21 KB