An ninh môi trường: Phần 1 - PGS.TS Nguyễn Đức Khiển

Cuốn sách An ninh môi trường cung cấp một số thông tin về nguy cơ mà nạn ô nhiễm gây ra cũng như tai họa từ thiên nhiên đã đem đến cho con người, mong muốn được mọi người cùng chung sức bảo vệ tài sản chung quý giá của nhân loại - Môi trường toàn cầu. Mời các bạn cùng tham khảo phần 1 nội dung cuốn sách.

ĐẠI HỌC NGUYỄN TRÃI

VIỆN MÔI TRƯỜNG VẢ SINH THÁI ĐÔ THỊ PGS.TS N g u y ễ n Đức Khiển - TS N g u yễn Kim H oàng

ĐẠI HỌC NGUYỄN TRÃI

VIỆN MÔI TRƯỜNG VẢ SINH THÁI ĐÔ THỊ PGS.TS N guyễn Đức Khiển - TS N guyễn Kim H oàng

AN NINH

CJfíÌítũ ứ ỉM ỹ

NHẢ XUẤT BẢN THÔNG TIN VẢ TRUYỀN THÔNG

L Ờ I N Ó I Đ Ầ U

Phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường là

ba vấn đề trụ cột đóng vai trò trung tâm đối với phát triển bền vững

của mỗi quốc gia Thực trạng môi trường có ảnh hường quan trọng

đến sự sống còn và phát triển toàn xã hội, tức là đén an ninh quốc

gia Những vấn đề báo động về môi trường như hiệu ứng nhà kính,

sự suy giảm tầng ôzôn, mực nước biển dâng đang tác động đến

an ninh không chi một quốc gia mà trên phạm vi toàn càu Các

cuộc tranh chấp tài nguyên về nguồn nước đã và đang diễn ra hết

sức khốc liệt trên toàn thế giới, đe dọa an ninh quốc phòng của mồi

quốc gia Vì vậy có thể khẳng định rằng an ninh môi trường là một

bộ phận quan trọng của an ninh quốc phòng

Nhàm cung cấp cho bạn đọc các kiến thức và thông tin liên

quan đến an ninh mội trường, PGS.TS Nguyễn Đức Khiển đã phối

họp với Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông ấn hành cuốn

sách “An ninh môi trường” Với thông điệp mà cuốn sách “An

ninh môi trường” truyền tải, Nhà xụất bản muốn gửi đến bạn đọc

một số thông tin về nguy cơ mà nạn ô nhiễm gây ra cũng như tai

họa từ thiên nhiên đã đem đến cho con người, mong muốn được

mọi người cùng chung sức bảo vệ tài sản chung quý giá của nhân

loại - Môi trường toàn cầu

Cuốn sách gồm 7 chương, cụ thể:

Chương 1 :An ninh môi trường

Chương 2 :Mất an ninh môi trường do thiên tai

Chương 3 :Những thách thức về trường trên thế giới

Chương 4: Hậu quả của s cổ và ô nhiễm trường đến

an ninh xã hội và sức khỏe cộng đồng Chương 5 :An ninh môi trường và khủng bổ sinh thái Chương 6: Xóa đói giảm nghèo, biện pháp hữu để

• bảo vệ môi trường và phát triển bền vững Chương 7 :Chúng ta sẽ phải làm gì trong chương

nghị sự hôm nay

Hi vọng rằng, với những kiến thức và thông tin thiết thực về

an ninh môi trường sẽ giúp cho mọi tầng lóp nhân dân nhìn nhận rõ

những thách thức về môi trường mà chúng ta đang phải đối mặt,

không chỉ tổn hại đến chất lượng cuộc sống mà còn đe dọa đến an

ninh của quốc gia Bảo vệ an ninh môi trường không chỉ là chiến

lược phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam mà còn đòi hỏi sự chung

tay và trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân

Mặc dù đã có rất nhiều cố gắng, song cuốn sách sẽ khó tránh khỏi những hạn chế, chúng tôi rất mong nhận được những ý kiến

đóng góp quý báu của quý độc giả để cuốn sách ngày càng được

hoàn thiện hơn trong lần tái bản sau

Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.

NHÀ XUẤT BẢN THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG

sự tự điều chỉnh của hệ sinh thái có giới hạn nhất định Nếu sự thay đổi vượt quá giới hạn nhất định, hệ sinh thái sẽ mất khả năng tự điều chỉnh và bị phá hủy.

Ô nhiễm là hiện tượng do các hoạt động của con người dẫn đến sự thay đổi các yếu tố môi trường vượt ra ngoài giới hạn sinh thái của cá thể, quần thể và quần xã Muốn đánh giá mức độ ô nhiễm môi trường cần căn cứ vào giới hạn sinh thái của cá thể, quần thể và quần xã đối với từng yếu tố sinh thái Muốn xử lý ô nhiễm tức là đưa các yếu tố sinh thái đó về giới hạn sinh thái của các sinh vật, phải biết được cấu trúc, chức năng của hệ sinh thái và nguyên nhân làm cho các yếu tố sinh thái vượt ra ngoài giới hạn thích ứng Đó là các nguyên lý sinh thái cơ bản được vận dụng vào việc bảo vệ môi trường và sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên

6 An ninh môtritờng

Mặc dù “môi trường” và “sinh thái” là 2 khái niệm riêng biệt

và việc đồng nhất chúng là không xác đáng nhưng như đã nêu,

thuật ngữ “sinh thái” trong nhiều trường họp đã được dùng với ý

nghĩa là “môi trường” nhằm nhấn mạnh khía cạnh bảo tồn các hệ

sinh thái Các cụm từ thảm họa sinh thái và thảm họa trường

hoặc an ninh sinh thái và an ninh trường được đề cập đến

trong phần này cũng nằm trong hoàn cảnh đó

“Thảm họa sinh thái”là điều cảnh báo được nêu lên tại Hội nghị quốc tế “Con người và môi trường” tại Stockholm, Thụy Điển

năm 1972 Khi đó các nhà khoa học dự đoán rằng nếu loài người

không ý thức được và hành động tích cực thì chỉ sau 20 năm nữa sẽ

xảy ra thảm họa sinh thái Đó là một thảm họa khủng khiếp nhất

mà nhân loại phải gánh chịu vì khác với thảm họa chiến tranh và

các thảm họa khác, thảm họa sinh thái sẽ xảy ra nối tiếp nhau như

một phản ứng dây chuyền mà hậu quả của chúng không thể lường

trước được (bảng 1.1) [1]

Bảng 1 1 Một sổ đặc trưng của thảm họa chiến tranh và

thảm họa sinh thái

Các đặc trư ng Thảm họa chiến tranh Thảm họa sinh thái

Chương 1 :A n ni tntờng 7

Môi trường là một trong 3 trụ cột của sự phát triển Nếu một quốc gia chỉ nhằm vào phát triển kinh tế thật mạnh, tăng trưởng GDP (Thu nhập quốc nội) thật cao mà không quan tâm giải quyết thỏa đáng vấn đề môi trường thì không thể phát triển bền vững Thực trạng môi trường có ảnh hưởng quan trọng đến sự sống còn

và phát triển toàn xã hội, tức là đến an ninh quốc gia Khái niệm an ninh sinh thái xuất hiện từ đó Nga, Mỹ là các nước sớm đề cập đến vấn đề an ninh sinh thái, coi an ninh sinh thái là một bộ phận an ninh quốc gia vấn đề an ninh sinh thái còn được thể hiện rõ hơn khi xem xét trên phạm vi toàn cầu Hiện nay nhiều vấn đề môi trường không chỉ liên quan đến một quốc gia, chẳng hạn như hiệu ứng nhà kính, sự suy giảm tầng ôzôn, mực nước biển dâng lên, trong đó có Việt Nam, nước biển dâng lên đồng nghĩa với việc mất một phần lãnh thổ Đó không còn chỉ là vấn đề môi trường mà là sự mất còn của cả quốc gia Mối quan hệ mật thiết giữa vấn đề môi trường và an ninh quốc gia còn thể hiện qua các cuộc tranh chấp tài nguyên, nguồn nước đã, đang và sẽ còn xảy ra trên thế giói Vũ khí sinh thái cũng đã được một số nước sử dụng để giành ưu thế trong chiến tranh Do đó an ninh sinh thái hay an ninh môi trường là một

bộ phận quan trọng của an ninh quốc phòng

An ninh môi trường là khả năng môi trường có thể đáp ứng

nhu cầu cơ bản của con người một cách bền vững như cung cấp: nơi ở, cung cấp năng lượng và nguyên liệu, khả năng chấp nhận chất thải, cung cấp thông tin khoa học và cung cấp các tiện nghi môi trường

An toàn cho con người: không chỉ là tránh khỏi bị sát hại hoặc bị thương mà còn phải đáp ứng nhu cầu nước uống, thức ăn, nơi ở sức khỏe, việc làm và các yêu cầu thiết yếu khác mà mọi con người trên trái đất này đều phải được hưởng Tổng hợp được nhu

8 A n ninh m ôi trường

cầu của mọi người dân thì “an toàn và chất lượng cuộc sống” sẽ là yếu tố nổi bật trong quan niệm về an ninh của mỗi quốc gia

Theo báo cáo của Viện Tầm nhìn Thế giới, toàn cầu hóa ngày càng lộ rõ nhiều mối đe dọa đối với toàn thể loài người Rừng đang suy giảm nhanh vì giá trị lâm sản thương mại toàn cầu tăng từ 29 tỷ USD năm 1961 tới 139 tỷ USD năm 1998 Nguồn lợi thủy sản suy giảm mạnh do xuất khẩu tăng giá trị gần 5 lần, từ năm 1970 đến năm

1997 đạt 52 tỷ USD, sức khỏe của con người cũng tới ngưỡng nguy hiểm vì từ năm 1961, giá trị xuất khẩu thuốc trừ vật hại tăng gần 9 lần, đạt 11,4 tỷ USD năm 1998 [ 2]

Một mối đe dọa cho an ninh quốc gia là một hành động

hay một chuỗi các sự kiện mà:

1 Đe dọa gây tổn hại trầm trọng một khoảng thời gian tưong đối ngắn đến chất lượng cuộc sống của người dân trong quốc gia đó

2 Đe dọa làm thu hẹp đáng kể phạm vi chọn lựa các chính sách của Chính phủ của một quốc gia hoặc của các đon vị tư nhân hay Phi Chính phủ (một người, nhóm người hay một số tổ chức) nằm trong quốc gia đó

Chương 1 :A n ninh tniờĩĩg 9

tăng cường khả năng dự đoán, dự báo, chung sống thích nghi, quy hoạch, thiết kế công trình thích ứng, ứng cứu khi thiên tai xảy ra

Song, nguyên nhân xảy ra thiên tai ờ một mức độ nào đó vẫn

có nguồn gốc do con người gây nên, ví dụ: chặt phá, khai thác rừng bừa bãi trên diện rộng đã làm tăng nguy cơ hạn hán, lũ lụt

Điều nghiêm trọng là trong một thời điểm nhất định và trong một phạm vi nhất định, thiên tai xảy ra có thể làm mất ổn định chính trị, kinh tế và quân sự, làm cho vùng đó rơi vào trạng thái không thể kiểm soát (báo cáo của Quốc hội Mỹ)

1 2 2 T á c n h â n x ã h ộ i

a Khai thác quá mức tài nguyên

- Các tài nguyên không thể phục hồi đang cạn dần, theo ước

tính cùa các chuyên gia Liên hợp quốc, giọt dầu cuối cùng của các

mỏ dầu đang hoạt động trên trái đất sẽ được hút lên vào khoảng năm 2045 đến năm 2050

Sau nguy cơ về dầu mỏ, loài người đang và sẽ phải đối mặt với nguy cơ phổ biến là thiếu các nguồn nước sạch Nguy cơ này xuất phát từ các lý do: nước ngọt là nguồn tài nguyên có hạn và phân bố không đều Nước ngọt còn là loại tài nguyên không gì thay thế, trong khi chỉ có 0,35% (l) tổng lượng nước trên trái đất là nước ngọt có thể dùng cho sản xuất và sinh hoạt của con người; Sự ô nhiễm các nguồn nước đang có nguy cơ gia tăng trong khi nhu cầu tiêu dùng nước sạch cũng ngày càng tăng do sự gia tăng dân số và nhu cầu phát triển kinh tế 1

(1)Theo Văn kiện Hội nghị về nước của Liên hợp quốc

10 A n ninh môtntờng

- Tài nguyên sinh học là nguồn tài nguyên có khả năng phục

hồi đang bị cạn kiệt: Những hoạt động gây ô nhiễm môi trường, thu hẹp, phá hủy nơi sinh sống của các giống, loài và đặc biệt là sự khai thác, săn bắt quá mức mang tính hủy diệt như sử dụng chất nổ, xung điện, chất độc đã làm cạn kiệt nguồn tài nguyên sinh học và diệt chủng các loài Sự tuyệt chủng các loài sẽ làm mất đi nguồn tài nguyên quan trọng cho nhiều ngành công, nông nghiệp trong đó có ngành dược phẩm (80% dược phẩm trong các nước đang phát triển và 40% dược phẩm trong các nước phát triển có nguồn gốc

từ thiên nhiên)

Theo đánh giá của tổ chức Quỹ động vật hoang dã quốc tế (WWF) thì Việt Nam là quốc gia có tính đa dạng sinh học (ĐDSH) cao, xếp thứ 16 trên thế giới nhưng cũng là nước có tỷ lệ rừng bị tàn phá cao nhất (80%), trong khi In-đô-nê-xi-a và Ma-lai-xi-a là 40% Việt Nam cũng nằm trong nhóm 10 nước có mức ĐDSH cao nhất thế giới là In-đô-nê-xi-a, Nam Phi, E-thi-ô-pi-a, Mi-an-ma, Ma-đa-gát-xca, Ca-mê-run, Ma-lai-xi-a, Việt Nam, Bờ biển Ngà và Phi-líp-pin (tài liệu công bố năm 1999) [4]

b Ô nhiễm do hoạt động của con người

Tốc độ công nghiệp hóa, đô thị hóa của các quốc gia trên thế giới ngày càng gia tăng với việc sử dụng một khối lượng lổn các nhiên liệu hóa thạch kèm theo sự phát thải một khối lượng lớn các khí nhà kính là nguyên nhân chủ yếu gây nên sự biến đổi khí hậu toàn cầu, làm thủng tầng ôzôn, gây ra mưa axít Trong thế kỷ XX, nhiệt độ trái đất đã tăng 0,6°c Nếu không có biện pháp gì ngăn chặn ngay từ bây giờ thì đến cuối thế kỷ XXI, khí hậu trái đất sẽ có những biến đổi khó lường Nghị định thư Kyoto được thông qua tháng 12 năm 1997 tại Nhật Bản về vấn đề kiểm soát sự phát thải

Chương 1 :A n ninh tniờiìg 11

các khí nhà kính Đến năm 2007 đã có 140 nước phê chuẩn và bắt đầu có hiệu lực Mỹ là quốc gia có tổng lượng phát thải khí nhà kính cao nhất thế giói và đã kí Nghị định thư vào năm 1997 nhưng lại rút lui vì sợ “phải trả giá quá đắt cho nền kinh tế Mỹ”

Sự cố Nhà máy Điện nguyên tử Chemobyl của Liên Xô năm

1986 là một trong những thảm họa hạt nhân khủng khiếp nhất trong lịch sử nhân loại với những hậu quả không thể tính hết Vụ nổ đã làm chết tại chỗ 31 người, 400 người tham gia khắc phục sự cố và gần 500 khu dân cư đã bị nhiễm phóng xạ Sự cổ này đã buộc hơn 200.000 người phải rời bỏ nhà cửa, quê hương đến cư trú ở vùng khác Một loạt nước lân cận cũng bị ảnh hưởng phóng xạ cùa vụ nổ gây thiệt hại to lớn về mặt kinh tế và xã hội Tính đến năm 2006, sau 20 năm xảy ra sự cố đã có hơn 2.500 người bị chết, 226.000 người bị nhiễm phóng xạ và theo dự tính sẽ có khoảng 500.000 người phải gánh chịu hậu quả của sự cố Chemobyl trong thời gian

50 năm kể từ khi xảy ra thảm họa Từ năm 1992 đến năm 2005,

Liên Xô đã chi 7,35 tỷ USD cho việc thực hiện Chương

phục sự cố Tuy nhiên, theo dự tính của các chuyên gia nếu muốn

làm sạch môi trường sau sự cố Cheniobyl thì phải mất 100 năm và tốn kém khoảng vài trăm tỷ USD [7]

Ngày 03/12/1984, Nhà máy Sản xuất thuốc trừ sâu thuộc Công ty Liên hiệp hóa chất Mỹ đóng tại Bhopal (Ắn Độ) đã đề khí độc rò rỉ thoát ra ngoài làm chết hơn 2.500 người, hơn 1.000 người

bị mù cả hai mắt và hơn 20 vạn người bị ảnh hưởng đến sức khỏe

Sự cố này có thể so với một cuộc chiến tranh quy mô lớn trong thời bình Đây là một vụ án thê thảm nhất do sự chuyển dịch các chất ô nhiễm (các nhà Môi trường gọi là sự khủng bố sinh thái) của nước phát triển ra nước ngoài làm chấn động thế giới [3]

12 A n ninh mô trường

c.Thay đỗi cân bằng loài

Các tác động có nguồn gốc tự nhiên hoặc nhân tạo gây ra sự biến động số lượng loài, làm tăng hoặc giảm số lượng cá thể của một loài sinh vật nào đó một cách quá mức, vượt quá khả năng tự điều chinh sẽ phá vỡ sự cân bằng loài làm ảnh hưởng đến “chuỗi thức ăn” trong tự nhiên dẫn đến tai biến sinh học Chiến dịch tiêu diệt chim sẻ ở Trung Quốc vào thập niên 60 thế kỷ XX đã làm cho sản lượng lưcmg thực bị sút giảm vì sâu bệnh sau vài năm Ờ Việt Nam dịch ốc bưoru vàng, dịch chuột đã gây tổn hại rất nhiều tiền của, công sức nhưng vẫn chưa dập tắt được triệt để

Đặc biệt, việc du nhập những giống, loài ngoại lai thiếu kiểm soát có thể dẫn đến thảm họa sinh thái cho một vùng hoặc một quốc gia do các giống, loài ngoại lai xâm hại đe dọa hệ sinh thái và môi trường sinh sống của các loài bản địa

Chi phí cho việc kiểm soát các loài ngoại lai là rất lớn, ví dụ: chi phí cho chiến dịch tiêu diệt ốc bươu vàng ờ nước ta đã lên tới hàng trăm tỷ đồng Hàng vạn nông dân, học sinh, phụ nữ, lực lượng

vũ trang trong cả nước đã được huy động để thu bắt và diệt trừ

Riêng số tiền viện trợ khẩn cấp cùa Tổ chức Lương thực và Nông

nghiệp Liên hợp quốc (FAO) nhằm hỗ trợ kỹ thuật để hạn chế nạn

ốc bươu vàng cho Việt Nam đã lên đến 250.000 USD Đó là chưa tính đến việc sử dụng một số loại hóa chất để tiêu diệt loài ốc này

còn có thể gây ô nhiễm môi trường

Cây mai dương xuất hiện ở nước ta vào giữa thế kỷ XX Hiện

loài cây này đã lan ra khắp nơi và xâm lấn mạnh vào Vườn Quốc

gia Tràm chim, vùng trung và hạ lưu sông Đồng Nai, Vườn Quốc

gia Cát Tiên Mỗi năm Vườn Quốc gia Cát Tiên đã phải đầu tư

50 - 100 triệu đồng nhưng vẫn không tiêu diệt được chúng

Chương 1 :An ninh môi trường

Được biết chi phí nghiên cứu và kiểm soát cây mai dương ở phía Bắc nước ú c trong thời gian từ năm 1996 - 1997 đã lên tói trên 11 triệu USD

Ngoài các loài ngoại lai xâm hại như ốc bươu vảng, mai dương, nằm trong danh mục các loài ngoại lai hiện nay phải kiểm soát chặt chẽ tại Việt Nam còn có các loài đáng chú ý là chuột Hải

ly, Bèo Nhật Bản, Bông ổi

d Tạo ra và sử dụng các sinh vật biến nạp di truyền

Tạo ra và sử dụng các sinh vật biến nạp di truyền (Genetically Modiíied Organism - GMO) là tạo ra các sinh vật bằng cách thay đổi hệ thống di truyền tự nhiên: thay thế gen cũ, lắp ghép hoặc bổ sung những gen mới có một số tính chất có lợi cho con người nhờ công nghệ gen Điều này đã làm cho công nghệ này thực sự trở thành một lực lượng sản xuất có ảnh hưởng trên quy mô toàn cầu Nhiều nước đã ứng dụng kỹ thuật GMO trong sản xuất nông nghiệp với quy mô ngày càng lớn Song, một vấn đề được đặt

ra hiện nay là cần phải xác định được đầy đủ tính an toàn của các GMO đối với môi trường và sức khỏe con người khi đưa vào sản

xuất và sử dụng chúng.

1.3 QUAN HỆ CỦA QUỐC TÊ ĐỐI VỚI AN NINH MÔI TRƯỜNG

Tuyên ngôn Rio được Hội nghị về môi trường và phát triển của Liên hợp quốc thông qua năm 1992 đã kêu gọi các quốc gia

“giải quyết tất cả các bất đồng về mặt môi trường một cách hòa bình, bằng các giải pháp thích hợp và phù hợp với Hiến chương Liên hợp quốc”

Hội đồng Bảo an là một cơ quan của Liên hợp quốc với chức năng ban đầu là duy trì an ninh và hòa bình thế giới, ở chương 7

14 A n ninh môtntòng

của Bản Hiến chương, Hội đồng có quyền thực hiện các hành động

ép buộc một quốc gia phải tái lập hòa bình nếu như có lý do xác đáng rằng “Có sự đe dọa đến hòa bình, phá vỡ hòa bình hoặc có hành động xâm lược” Mãi cho đến gần đây, điều khoản này vẫn thuộc lĩnh vực hoạt động quân sự Tuy nhiên, khái niệm mới về an ninh môi trường đã xuất hiện cùng khuyến cáo Hội đồng Bảo an cần phải thực thi vai trò của mình trong lĩnh vực an ninh môi trường

Điều khuyến cáo đó đã được ghi nhận tại hội nghị thượng đỉnh tháng giêng năm 1992 của Hội đồng Bảo an với 15 nước thành viên: “sự vắng bóng của chiến tranh và xung đột quân sự giữa các quốc gia không có gì đảm bảo cho hòa bình và an ninh thế giới Các nguồn mất ổn định phi quân sự trong các lĩnh vực kinh tế,

xã hội, nhân văn và sinh thái đã trở thành yếu tố đe dọa hòa bình và

ổn định Tất cả các thành viên Liên hợp quốc cần dành ưu tiên cao nhất để giải quyết vấn đề này”

Các vấn đề môi trường có thể đe dọa hòa bình và ổn định bằng nhiều cách:

- Những bất đồng giữa các quốc gia về phân chia tài nguyên thiên nhiên hoặc về sự ô nhiễm xuyên biên giới có thể léo thang thành xung đột quân sự, bằng cách đó đe dọa hòa bình và an ninh thế giới theo nghĩa kinh điển của vấn đề

- Suy thoái môi trường, thiểu hụt tài nguyên thiên nhiên, sự

đe dọa giảm tầng ôzôn và biến đổi khí hậu, sự phát triển không bền vững có thể đe dọa các phúc lợi nhân văn, rồi qua đó đe dọa đến hòa bình và an ninh thế giới

- Môi trường có thể được sử dụng như một thứ vũ khí trong chiến tranh (ví dụ như chiến tranh vùng Vịnh) [2]

Chương 1 :A n ni trường 15

Trong khi Đại hội đồng Liên hợp quốc đã có một lịch sử lâu dài tham gia vào các vấn đề môi trường, thì Hội đồng Bảo an chỉ bắt đầu can thiệp vào vấn đề môi trường kể từ chiến tranh vùng Vịnh và hiện nay nhu cầu phải xây dựng vai trò của Hội đồng Bảo

an trong lĩnh vực môi trường đang đòi hỏi ngày càng cấp bách Tuy nhiên, việc này gặp nhiều trở ngại về mặt luật pháp lẫn chính trị

Mở rộng quyền của Hội đồng Bảo an ra khỏi phạm vi những vấn đề quân sự cũng có nghĩa là mờ rộng danh sách các nước thành viên, cũng như thể chế ra quyết định của Hội đồng, có nghĩa là cần phải chỉnh sừa lại những mất cân bằng hiện có vốn đang thỏa mãn các nước chiến thắng trong Đại chiến II

Có những nghi ngại cho rằng sự tham gia của Hội đồng Bảo

an vào an ninh môi trường sẽ tạo ra những phản ứng không thích hợp trong việc giải quyết các bất hòa môi trường Sức mạnh của Hội đồng Bảo an là nhằm duy trì hòa bình chống lại những cuộc xâm lược quân sự xuyên biên giới Việc sử dụng các hành động gây sức ép (ờ chưong VII - Hiến chương Liên hợp quốc) sẽ gây phản ứng bất lợi trong việc giải quyết phần lớn các bất hòa về môi trường Ví dụ, Hội đồng Bảo an có thể can thiệp thành công trong việc phân chia quyền sử dụng một dòng sông xuyên biên giới, nhưng Hội đồng có thể làm gì trong một quốc gia đang mất dần lãnh thổ do sự dâng cao mực nước biển được gây ra do hiệu ứng nhà kính? Hội đồng có thể can thiệp để giảm nhẹ các khủng hoảng tức thời, ví dụ trợ giúp nhân đạo để giảm tị nạn môi trường, nhưng

sẽ làm gì để giải quyết tận gốc nguyên nhân gây ra hiện tượng đó.Đầu những năm 90 thế kỳ XX, mối đe dọa do các hoạt động quân sự đối với an ninh sinh thái ngày càng được nhận thức là nghiêm trọng hơn cả các cuộc chiến tranh Người ta đã thống kê được số liệu về các tổn thất lâu dài trên diện rộng về môi trường,

16 A n ninh mô trường

tài nguyên cũng như chi phí đền bù do việc đóng quân, diễn tập,

việc hủy bỏ các loại vũ khí gây hủy diệt và sát thương hàng loạt,

việc sử dụng các vũ khí sinh thái và vũ khí công nghệ cao gây ra

Tại mỗi quốc gia, quân đội trong quá trình hoạt động phải sừ

dụng đáng kể các nguồn nguyên liệu, năng lượng, lãnh thổ luôn

gây tác động đến chất lượng môi trường Mặt khác, với tổ chức

quản lý, phòng ngừa, xử lý các sự cố môi trường có hiệu quả nhất

Điều này đã đặt thêm cho quân đội các nước trọng trách tham gia

bảo vệ môi trường, an ninh sinh thái

Tại Liên Xô trước đây: Từ năm 1980, cơ quan thanh tra môi

trường thuộc Tổng cục Hậu cần đã được thành lập trong quân đội

Nga Ngày 26/3/1992, Tổng thống Nga đã ra sắc lệnh thành lập

Cục Sinh thái Quăn sự và các phương tiện bảo vệ đặc biệt, đến năm

1997 đổi thành Cục An ninh Sinh thái trực thuộc Bộ Quốc phòng

Hiện nay, trong quân đội Nga có một hệ thống “đảm bảo sinh thái”

từ trên xuống dưới và các cơ sở nghiên cứu, giảng dạy về sinh thái

quân sự, mà các cơ sở nghiên cứu khoa học lớn nhất là “Trung tâm

sinh thái” Mục tiêu các hoạt động an ninh sinh thái là nâng cao sức

khỏe quân nhân, duy trì chất lượng trang bị vũ khí và bảo vệ tốt

môi trường,tài nguyên thiên nhiên trong khu vực đóng quân cũng

như toàn bộ lãnh thổ [1]

Trong Quân đội Mỹ: nhiệm vụ bảo vệ môi trường cũng

được đề cập đến từ đầu năm 80 thế kỷ XX Năm 1981, tổng thống

Mỹ (Ronal Reagan) đã đề ra quy định ngân sách bảo vệ môi trường

cho Bộ Quốc phòng Năm 1993, trên cơ sở những cam kết của các

tổng thống Reagan, Bush, Clinton, các Bộ trưởng Quốc phòng

đã được thành lập với mục đích “tập trung và tăng cường hoạt động

Chương 1 :A n ninh trường 17

bảo vệ an ninh môi trường của các đơn vị quân đội” và coi đây là sứ-mệnh ưu tiên hàng đầu Chương trình an ninh môi trường Bộ Quốc phòng Mỹ gồm 4 mục tiêu và 8 nhiệm vụ [ 1 ]

- Năm 1977, Cục Tình báo Liên bang Mỹ (C.I.A) đã thiết lập một Trung tâm Môi trường để đánh giá mối liên hệ giữa môi trường và an ninh

- Từ năm 1991, từng hành động trong chiến lược an ninh quốc gia của Mỹ đều quan tâm đến vấn đề môi trường

- Năm 1993, Bộ Quốc phòng Mỹ bổ nhiệm thêm chức Thứ trưởng phụ trách an ninh môi trường Quốc hội Mỹ phân bổ hon

420 triệu USD cho chương trình nghiên cứu và phát triển chiến lược môi trường, các nhà phân tích tình báo quốc phòng đang được đào tạo để hiểu sức ép môi trường là mối đe dọa tiềm tàng đến ổn định của chế độ Cuối cùng, các lực lượng vũ trang và các cơ quan tình báo đã tham gia vào sứ mạng ứng cứu để giảm nhẹ những tổn thất của con người do các thảm họa môi trường gây ra

Nguồn: Báo cáo Dự án An ninh và biển Đông Môi trường,

USA, 1996

Tại Việt Nam: các vấn đề môi trường liên quan đến hoạt

động quân sự đã được đề cập khá sớm như địa lý quân sự, địa lý quân y, môi trường lao động quân sự đã được triển khai nhiều trong kháng chiến chống Mỹ

Sau khi Luật Bảo Vệ môi trường được thông qua ngày 10/01/1994, Cục Khoa học Công nghệ và Môi trường (trong đó có phòng Quản lý Môi trường) được thành lập, là cơ quan quản lý Nhà nước về môi trường trong quân đội Năm 1995, Bộ trưởng Bộ Quốc phòne đã ra chi thị về nhiệm vụ của quân đội đối với việc bảo vệ rnôi trường Trong những năm qua, nhiều chương trình, đề tài nghiên cứu đánh giá thực trạng môi trường các khu vực đóng quân,

18 A n ninh m ôi trường

các quân binh chủng, nhà máy xí nghiệp đã được thực hiện Một số hoạt động khắc phục sự cố, xử lý môi trường cũng đã được quân đội ta thực hiện Chiến lược bảo vệ môi trường của Bộ Quốc phòng đang được nghiên cứu xây dựng Như vậy nhiệm vụ bảo vệ môi trường thực sự đã được chú trọng đúng mực trong quân đội ta [1]

Cụ thể, Việt Nam đã và đang xây dựng hệ thống cơ quan quản lý bảo vệ mồi trường từ cấp Bộ Quốc phòng đến cấp trực thuộc Bộ

Đã ban hành Chỉ thị của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng về triển khai thực hiện Luật Bảo vệ môi trường và Nghị định của Chính phủ

về bảo vệ môi trường

- Qua hoạt động thực tiễn, các vấn đề môi trường cấp bách trong quân đội cần phải quan tâm hiện nay là:

+ Ô nhiễm môi trường do hoạt động của các nhà máy, xí nghiệp quốc phòng

+ Ô nhiễm môi trường do chất thải của các bệnh viện quân y.+ Sự cố môi trường xảy ra trong bảo quản vũ khí, khí tài, trang thiết bị

+ Ảnh hưởng của hoạt động quân sự (đóng quân, huấn luyện

- trường bắn, diễn tập, thử nghiệm vũ khí, vận tải quân sự) đối với môi trường tự nhiên

+ Nước sạch và vệ sinh môi trường trong các đơn vị bộ đội chưa đảm bảo

+ Ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đến chất lượng và độ bền của các phương tiện vũ khí trang bị

- Tồn lưu chất độc hóa học (chất độc Da cam-điôxin, vũ khí hóa học, bom mìn, vật nổ tại các khu vực quân sự lân cận do chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam

Chương 1 :A n ninh trĩtòtĩg 19

Công tác môi trường là một nội dung của công tác quân sự,

bao gồm tổng thể nhũng hoạt động ngăn ngừa, kiểm soát, quản lý,

khắc phục suy thoái, ô nhiễm, sự cố môi trường liên quan đến quân

sự; cải thiện chất lượng môi trường phục vụ cho các hoạt động của

lực lượng vũ trang

Công tác môi trường trong quân đội là một nội dung quan

trọng của công tác lãnh đạo, chi huy, quản lý bộ đội; là công tác

chuyên môn của cán bộ, nhân viên môi trường, đồng thời là công

tác chung cùa mọi cán bộ, chiến sĩ công nhân viên quốc phòng

trong toàn quân tham gia thực hiện

Công tác môi trường trong quân đội được đặt dưới sự lãnh

đạo cùa các cấp ủy Đảng, dưới sự quản lý của người chỉ huy các

cấp, cơ quan môi trường làm tham mưu cho cấp ủy và người chỉ

huy trực tiếp, đồng thời là cơ quan chỉ đạo, quản lý nghiệp vụ và tổ

chức thực hiện công tác môi trường trong quân đội

- Nhiệm vụ cơ bản của cơ quan quản và Khoa học Công nghệ về môi trường trong, quân đội được xác định là:

+ Tổ chức triển khai các hoạt động bảo vệ môi trường trong

quân đội theo quy định cùa Nhà nước và Bộ Quốc phòng

+ Quan trắc, giám sát, xác định các vấn đề môi trường do

hoạt động quân sự

- Cải thiện chất lượng môi trường, phòng ngừa, xừ lý ô nhiễm

phục vụ cho các hoạt động tác chiến, đóng quân, huấn luyện, diễn

tập, bảo quản vũ khí, khí tài, trang thiết bị vật tư quân sự và nâng

cao sức chiến đấu của bộ đội

Tại Liên họp quốc

Để bảo vệ môi trường trên thế giới, Liên hợp quốc đã có

Công ước:

20 A n ninh mô trường

10 Công ước chính của Liên họp quốc trong lĩnh vực môi trường

+ Bảo vệ Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới - 1927

+ Các vùng đất ướt có tầm quan họng quốc tế, Ramsar -1971

+ Buôn bán các loài hoang dã đang bị đe dọa tuyệt chủng,

Oasinhton - 1973

+ Bảo vệ các loài động vật di cư, Bom - 1979

+ Luật biển, Montego Bay - 1982

+ Bảo vệ tầng ôzôn, Viên - 1985 và Nghị định thư về các chất

phá hủy tầng ôzôn, Montrean - 1987

+ Vận chuyển các chất thải nguy hiểm qua biên giới,

Basel - 1989

+ Biến đổi khí hậu, New York - 1992

+ Đa dạng sinh học, Nairobi - 1992

+ Chống sa mạc hóa, Pari -1994

_ Nguồn: UNEP 7>

Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã nhận định (năm 1992):

“Sự khan hiếm các tài nguyên thiên nhiên, suy thoái và ô nhiễm

môi trường và những hiểm họa (môi trường) có thể gây suy yếu

nền kinh tế, gia tăng đói nghèo, gia tăng bất ổn chính trị, thậm chí

trở thành ngòi nổ cho các cuộc xung đột và chiến tranh”

Tuyên bố của Hội nghị Thượng đỉnh về Môi trường thế giới

tại Johannesburg (Nam Phi) năm 2002 đã đưa khái niệm an ninh

môi trường lên một tầm quan trọng mới Tuyên bố Johannesburg về

phát triển bền vững đã khẳng định mối liên kết chặt chẽ giữa bảo

vệ môi trường với xoá đói giảm nghèo, với sự phồn vinh, an ninh

và ổn định toàn cầu

MẤT AN NINH MÔI TRƯỜNG DO THIÊN TAI

2.1 NHỮNG THÁCH THỨC MÔI TRƯỜNG

Có thể nói, chưa bao giờ những vấn đề môi trường được cộng đồng toàn cầu quan tâm và theo dõi chặt chẽ Năm 1992, 165 quốc gia đã tham dự Hội nghị Thượng định về đổi khỉ hậu toàn cầu” tổ chức tại Rio de Janeiro (Bra-xin), báo động cho toàn thể

nhân loại biết rằng sự phát riển mạnh mẽ của nền kinh tế thế giới trong thế kỷ XX đã làm thay đổi khí hậu trái đất theo chiều hướng xấu đi Đến năm 1997, Hội nghị toàn cầu Kyoto (Nhật Bản) đã đưa

ra kế hoạch tổng quát về giảm lượng khí thải độc hại, ngăn chặn hiện tượng hiệu ứng nhà kính làm cho trái đất nóng lên và gây ra các thảm họa môi trường toàn cầu Tiếp theo đó là các hội nghị được tổ chức tại The Hague (Hà Lan) năm 2000 và Bonn (Đức) năm 2001 Năm 2002 Hội nghị Thượng đỉnh về phát triển bền vững được tổ chức tại Johannesburg (Nam Phi) đã tổng kết các vấn đề về môi trường và phát triển trên thế giới trong những năm qua và đưa

ra các chương trình hành động cụ thể Một trong những vấn đề chính cùa Hội nghị này là sự biến đổi môi trường toàn cầu

Kể từ năm 2000, công cuộc bảo vệ môi trường đã được gắn liền với các hoạt động chính trị nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về các vấn đề môi trường Chỉ trong tháng 3/2000, các cơ quan truyền thông thế giới đã đưa tin và bày tỏ thái độ với các nhà lãnh đạo các nước lớn về vấn đề môi trường

Theo Báo Nhân dân số ra ngày 13/3/2001, trong mục Tin vắn thế giới có đoạn: “Ngày 11/3/2001, phát biểu ý kiến tại Hội nghị

Chương 2

22 A n ninh mô trường

chuyên đề do Ban Chấp hành Trung ưcmg Đảng Cộng sản Trung Quốc tổ chức tại Bắc Kinh, Chủ tịch Trung Quốc Giang Trạch Dân khẳng định “Kiểm soát tỷ lệ gia tăng dân số, bảo vệ nguồn tài nguyên và môi trường là ba vấn đề then chốt trong chặng đường Trung Quốc phấn đấu trở thành cường quốc trong thế kỷ mới” Các vấn đề then chốt này hoàn toàn phù họp với thực tế phát triển của Trung Quốc nói riêng và các nước đang phát triển nói chung

Theo các số liệu đã được nghiên cứu và chứng minh (Viện Tầm nhìn Thế giới, 2001) cho đến năm 1997, nền kinh tế thế giới

đã phát triển gấp sáu lần so với năm 1950 và bắt đầu vượt quá giới hạn khả năng cung cấp hàng hóa và dịch vụ của các nguồn tài nguyên trái đất Chỉ cần kinh tế toàn cầu tăng trưởng 3%/năm thì tổng sản lượng sẽ tăng từ 29.000 tỷ USD năm 1997 lên đếri 57.000

ty USD vào năm 2020 (xấp xỉ gấp đôi) và sẽ tăng gấp đôi một lần nữa (tức là khoảng 138.000 tỷ USD) vào năm 2050, vượt xa khả năng cung cấp của các nguồn tài nguyên trái đất Từ đó các nhà khoa học cho rằng sự phát triển kinh tế thế giới như hiện nay là sự phát triển không bền vững về mặt sinh thái và cần phải xây dựng một tương lai bền vững bằng một nền kinh tế mới - kinh tế sinh thái

Nền kinh tế sinh thái mới này được dựa trên các điều kiện sinh thái rõ ràng, bao gồm:

- Bảo đảm lượng phát thải CƠ2 từ các nguồn khác nhau trong

một khoảng thời gian nhất định không vượt quá khả năng cố định

khí CO2 trong cùng khoảng thòfi gian đó

- Lượng đất bị xói mòn do các quá trình phong hóa tự nhiên

và các hoạt động phát triển của con người không vượt quá tầng đất

mặt mới hình thành bằng các quá trình tự nhiên

Chương 2 : Mất an ninh do thiên 23

- Khai thác gỗ, lâm sản không vượt quá khả năng tái sinh bền vững của rừng

- Số loài cây, loài thú bị hủy diệt không vượt quá số loài mới được hình thành qua quá trình tiến hóa

- Việc khai thác nước ngầm không vượt quá khả năng khôi phục của các tầng nước ngầm

- Đánh bắt cá không vượt quá sản lượng cá của các ngư trường.Các nhà khoa học cũng đã cảnh báo rằng nếu những điều kiện sinh thái này không được tôn trọng thì trước khi các nguồn tài ưguyên cạn kiệt, quá trình biến đổi khí hậu đã gây ra các thiên tai ảnh hưởng nghiêm trọng tới đòi sống nhân loại Con người sẽ chết

vì những thiên tai này trước khi các nguồn tài nguyên cạn kiệt do khai thác bừa bãi Bên cạnh đó, do khai thác quá mức trong quá trình phát triển, con người đã làm cho thiên tai xảy ra dồn dập với tân số và mức độ ngày càng cao.[5]

Theo thống kê của các công ty bảo hiểm trong suốt thế kỷ XX, hon 10 triệu người đã tử vong vì thiên tai Các loại thiên tai gây nên tử vong bao gồm lũ lụt, bão, động đất, cháy và những thiên tai khác không tính các tai nạn công nghiệp và kỹ thuật (ví dụ: tràn dầu, sự cố hạt nhân, v.v ) côn trùng, dịch bệnh và hạn hán Những thiên tai này mới chỉ là những thiên tai “lớn”, gây tổn thất về người

và của nặng nề đến mức phải yêu cầu nước ngoài cứu trợ, trong khoảng 500 - 700 thiên tai được ghi chép hàng năm Trong 50 năm (1950-2000), đã có sự gia tăng đáng lo ngại về số lượng của các thiên tai loại này: thập kỷ 50 có 20 thiên tai lớn, thập kỷ 70 lên tới

47 và đến thập kỷ 90 con số đó là 80 (xem hình 2.1)

Hình 2 1 Chiều hướng tăng theo thập kỷ của thiên tai lớn

(Nguồn: State o f the World 2001)

Trong 15 năm (1985-1999), gần 561.000 người đã chết vì

thiên tai, trong đó chỉ 4% là dân ở các nước công nghiệp Một nửa

tổng số người chết là do lũ lụt Động đất là thiên tai đứng thứ hai

về gây ra nhiều người chết: 1.690.000 người Giai đoạn 1985-1999, 37% các trận thiên tai lớn là bão, 28% là lụt, 15% là động đất, 20%

là cháy và sụt đất

Trên toàn thế giới, nạn lũ lụt đã gây ra khoảng một phần ba tổng tổn thất về kinh tế, một nửa tổng số người chết và khoảng 70% tổng số người mất nhà cửa vì thiên tai Điều đáng lo ngại là tần số lũ lụt ngày càng tăng và mức độ ngày càng nghiêm trọng Theo ghi chép lịch sử của Trung Quốc, ở tỉnh Hồ Nam trong các thế kỷ trước, cứ khoảng 20 năm mới có một lần lụt lớn, ngày nay

c/t ương 2 : M ất an ninh trường do thiên tai 25

cứ 10 năm đã có tới 9 trận lụt Ở châu Âu, trên sông Rhine tại thành phố Kardshure biên giới Pháp - Đức, từ năm 1900 tới năm

1977 (77 năm) chi có 4 lần mực nước dâng lên đến 7,62m; nhưng chỉ trong 18 năm kể từ năm 1977 đến năm 1995 đã có 10 lần đạt tới mức đó

Hình 2 2 s ố người chết các thiên tai lớn

trong giai đoạn 1985 1999

(Nguồn: State o f the World 2001)

Với những tiến bộ trong công nghệ dự báo và công tác phòng chống, con người đã hạn chế được tổn thất sinh mạng ở một mức

độ nhất định, nhưng tổn thất về kinh tế thì ngày càng nghiêm trọng Tính quy đổi theo USD năm 1999 thì tổn thất kinh tế vì thiên tai trong thập kỷ 90 là 608 tỷ USD, gấp ba lần thập kỷ 80 và xấp xi 9 lần con số của thập kỷ 50 Nghiêm trọng nhất là những tổn thất kinh tế “lịch sử” vào năm 1995: 15 tỷ USD Riêng trận động đất ở Kobe, Nhật Bản đã làm thiệt hại hon hai phần ba con số đó Tổn thất liên quan đến khí hậu thì riêng năm 1998 đã đạt con số

93 tỷ USD, trong đó trận lụt sông Dương Tử, Trung Quốc đã chiếm tới trên một phần ba Trong 15 năm (từ 1985-1999), châu Á gánh tới 45% tổn thất về kinh tế do thiên tai trên phạm vi toàn thế giới, trong đó Bắc Mỹ là 33%, châu Âu là 12% Tại các vùng nông thôn

26 A n ninh m ôi trường

và các nước đang phát triển, vì hệ thống thống kê kém nên chưa

thống kê được đầy đủ các tổn thất do thiên tai, đặc biệt là châu Phi

ít được thống kê vì hiếm có động đất và bão lụt lớn Thiệt hại của

châu Phi chủ yểu do hạn hán nên chưa được tính vào con số tổn

thất vì thiên tai

Tuy vậy, tổng thiệt hại về kinh tế có thể làm suy yếu thêm

các nước nghèo vì tổn thất do thiên tai có thể chiếm một tỷ lệ lớn

trong nề kinh tế quốc dân Tuy các nước giàu nhất gánh chịu đến

53,7% các tổn thất do thiên tai tính được từ năm 1985 đến năm

1999, nhưng so với GDP của họ chỉ là 2,5%; trong khi các nước

nghèo nhất chỉ chịu 24,4% tổn thất kinh tế do thiên tai nhưng tổn

thất này chiếm tới 13,4% GDP của các nước đó

Hình 2 Tổn thất kinh tế vì thiên tai trên thế giới theo khu vực

(Nguồn: State o f the Worỉd 2001)

Các nước đang phát triển đều phải trải qua quá trình công

nghiệp hóa Quá trình sản xuất công nghiệp tại các nước đang phát

triển nói chung đang tăng trưởng và ngày càng đa dạng Đặc biệt

trong việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài nhằm phát triển các ngành

công nghiệp nặng, cần nhiều vốn như luyện kim, hóa chất, chế tạo

máy là những ngành gây ô nhiễm nhiều hơn là công nghiệp nhẹ

Chương 2 : Mất an ninh do tai 27

Đầu thập kỷ 90 thế kỷ XX các nước đang phát triển mới chỉ

chiêm 18% sản phẩm công nghiệp chế tạo, chế biến, nhưng tỷ lệ

này đang tăng nhanh hơn ở các nước phát triển, điều này có nghĩa

là sự ô nhiễm công nghiệp cũng đã và đang trờ thành vấn đề lớn

Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tính trong giai đoạn 1990 -

2005, ô nhiễm không khí và nước tại các nước đang phát triển ờ

châu Á sẽ tăng gấp 5-10, lần do các hoạt động công nghiệp khai

khoảng tăng 150 - 200% và công nghiệp sản xuất xe hơi tăng

Đô thị hóa và rác thải cũng đang là vấn đề môi trường mang

tính toàn cầu Việc các nước đang phát triển đẩy mạnh đô thị hóa

28 A n ninh mô trường

và công nghiệp hóa một cách ồ ạt và thiếu kinh nghiệm đang đe dọa tới sức khỏe con người, năng suất lao động, hiệu quả đầu tư và chất lượng cuộc sống Các vấn đề môi trường nổi cộm hiện nay là: việc cung cấp nước thiếu về số lượng và kém về chất lượng; việc thu gom, xử lý và đổ thải các loại rác thải sinh hoạt và công nghiệp; chất lượng không khí ờ đô thị ngày càng xấu đi

2.2 HIỆN TƯỢNG EL NINO

E1 Nino là hiện tượng thiên nhiên đã xảy ra nhiều lần từ xa xưa, nhưng gần đây mới được tìm hiểu về bản chất vật lý trên quy

mô toàn cầu Một trong các biểu hiện chính của E1 Nino là nhiệt độ mặt nước biển tăng lên vài độ c so với trung bình trên một vùng biển rộng lớn vùng cận xích đạo trung tâm Thái Bình Dương kéo theo các thay đổi trên quy mô toàn cầu, và đó là nguyên nhân của nhiều thiên tai bất thường trên thế giới Hiện tượng E1 Nino năm

1997 - 1998 được đánh giá là hiện tượng E1 Nino lớn nhất trong thế

kỷ XX Nhiều thảm họa liên quan tới E1 Nino như hạn hán ngập lụt

và các hiện tượng thời tiết cực đoan ảnh hưởng nặng nề đến kinh tế -

xã hội nhiều nước trên thế giói đã xảy ra trong thòi gian 1997 - 1998

Ốn định khí hậu toàn cầu là vấn đề rất lớn đòi hỏi sự tham gia của tất cả các nước trên thế giới Đây là cuộc đấu tranh kiên trì của các nhà khoa học và các nhà chính trị tiến bộ Vì lợi ích cục bộ trước mắt, nhiều nhà kinh doanh đã cố tình vi phạm các hiệp ước Tới nay, xem ra mới chỉ có vấn đề chấm dứt việc sản xuất CFC để cứu vãn tầng ôzôn theo thoả thuận ở London và Copenhagen là nhận được sự đồng thuận ờ tất cả các nước

Việc cam kết giảm phát thải khí CƠ2 chắc chắn còn nhiều vấn

đề cần giải quyết, việc đốt nhiên liệu hóa thạch hàng năm vẫn đưa

vào khí quyển khoảng 6 tỷ tấn các-bon dưới dạng CƠ2 Việc đốt phá

Chương 2 : Mất an ninh m ôi do thiên tai 29

rừng cũng đưa vào khí quyển khoảng 1 đến 2 tỷ tấn các-bon Nghị định thư Kyoto 1997 nêu mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính 5%

từ những năm 1990 đến những năm 2010 Tuy rằng từ năm 1970 đên năm 1999, cường độ đốt than có giảm được 1,4% nhưng với tôc độ như vậy khó lòng đạt tới mục tiêu Kyoto, nhất là gần đây chính quyền mới của Mỹ - nước sử dụng nhiều nhiên liệu hóa thạch nhât - lại tuyên bố không bị ràng buộc bởi Nghị định thư Kyoto.Một hệ quả của việc trái đất nóng lên rất đáng lo ngại là việc suy giảm lớp băng ở biển Nam cực và các dải băng ở bắc bán cầu Các máy thăm dò ngầm dưới biển đã cho biết bề dày lớp băng ở Bắc cực đã giảm 42% từ những năm 1950, và các nhà khảo sát

Na Uy dự đoán rằng mùa hè năm 2050 Bắc cực sẽ không còn băng nữa

2.3 LỖ THỦNG TRÊN TẦNG ÔZỐN [6,7]

“Vấn đề bầu không khí” có hai khía cạnh liên quan đến nhau rdiưng lại khác nhau: một là sự cạn kiệt của tầng ôzôn khí quyển lớp trên; tầng ôzôn này có tấc dụng che chở cho trái đất khỏi nhiễm phóng xạ cực tím có thể giết chết đời sống hữu cơ tạo ra thực phẩm

và ôxy; hai là, những gia tăng về các lượng CƠ2 và những “chất khí êây hiệu ứng nhà kính khác”, giữ cho nhiệt độ không thể bức xạ trở lại không trung, từ đó làm cho trái đất nóng lên [5]

Ở cấp độ đơn giản nhất, sự sống tồn tại được trên trái đất là hởi vỉ nó được tầng ôzôn, cách bề mặt của hành tinh này 30 dặm che chở khỏi những tia cực tím gây chết người của mặt trời Ôzôn

là một dạng phân tử không ổn định, bao gồm ba nguyên tử ôxy, có khả năng hấp thụ tia cực tím (UV) Lượng ánh sáng cực tím xuyên qua tầng ôzôn đủ để gây ra bệnh rám nắng, bệnh đục thủy tinh thể

và bệnh ung thư da cho con người và động vật

30 A n ninh m

Hơn nữa, có v ẻ như là một lượng suy giảm thêm khá nhỏ VỄ

độ dày của tầng ôzôn có thể tạo ra những sai lệch của hệ sinh thái Các vấn đề sẽ bắt đầu nảy sinh ở các đại dương, ở một số khu vực trên thế giới, những biến đổi theo mùa cho thấy sự mỏng đi từ 7 - 8°/c của tầng ôzôn Khi nó đạt đến mức ước tính 11 - 12%, một số nhà khoa học cho rằng sinh vật phù du ở các đại dương, là cơ sờ của nguồn thức ăn cho các loài sống ở đại dương sẽ bị chết Chúng cũng tạo ra ôxy - chiếm khoảng từ 40 - 50% lượng ôxy trong không khí của hành tinh này, và là lượng ôxy trong lòng đại dương mà các loại động vật biển nhờ vào đó để sống Khi các loại phù du chết đi, thì các loại động vật biển sống dựa vào chúng cũng chết theo Do 70% lượng protein thực phẩm mà con người sống ờ ven bờ Thái Bình Dương ăn vào có nguồn gốc từ biển, nên rố ràng là dù ở giai đoạn đầu, song hiện tượng này là một thảm họa tiềm tàng

Những “lỗ thủng” lớn của tầng ôzôn thường mở ra theo mùa tại vùng Nam Cực dường như đang trở nên rộng hơn sau mỗi năm Chẳng hạn, Bộ Y tế Ác-hen-ti-na đã khuyên những người dân ở Patagonia phải ở trong nhà càng nhiều càng tốt vào khoảng từ tháng 9 đến tháng 10 ở Queensland, Đông Bắc Ô-xtrây-li-a, hơn 75% số người đến tuổi 65 đều có triệu chứng ung thư da dưới hỉnh thức này hay hình thức khác Luật pháp ờ đây yêu cầu trẻ em phải đội mũ rộng vành và dùng khăn quàng cổ khi đến trường và tan học

để chống lại hiện tượng phóng xạ tia cực tím Hiệp hội Hoàng gia Ốt-xtrây-li-a đã ngăn ngừa việc đối xử thô bạo với động vật ở Sydney, giờ đây người ta đã phải giải quyết khoảng 500 trường hợp ung thư da của loài mèo mỗi năm - một vài năm về trước, hầu như không có tình trạng mèo ung thư da như thế này Mặc dù tình trạng mỏng đi của tầng ôzôn diễn ra mạnh mẽ nhất ở hai cực trái đất, song có lý do để tin rằng lớp bảo vệ này cũng đang mỏng đi tại các

vĩ tuyến ở giữa quả địa cầu

Chương 2 : Mất an ninh do tai 31

Chúng ta không biết chắc chắn điều gì đã gây ra tình trạng cạn kiệt của tầng ôzôn khí quyển Rất nhiều nhà nghiên cứu cho răng thủ phạm chính là việc sử dụng các chất cloroíluorocácbon (CFC), các loại khí CFC được sử dụng trong hệ thống làm lạnh và

hệ thống dập lửa và một thời là chất đẩy trong bình phun phổ biến nhất Tiếng chuông báo động về những ảnh hường tiềm tàng của khí CFC đối với tầng ôzôn đã dẫn đến một cam kết toàn cầu nhằm loại bỏ việc sử dụng loại khí này vào năm 2000 Các báo cáo mới đây ước tính rằng sau thời hạn đó sẽ có giảm bớt đáng kể lượng CFC trong khí quyển và tác động của chúng, đối với tầng ôzôn sẽ giảm tưcmg tự (trong nhiều thập kỷ) đến mức độ bình thường

Cùng với sự phát triển của công nghiệp hiện đại, đặc biệt là

Sự tăng không ngừng cùa tủ lạnh gia đình và các nhà máy đông lạnh, khiến cho môi chất làm lạnh Freon thải vào trong không khí một lượng lớn Các bua Clo, Các bua Flo Những chất này không giống như những chất hóa học khác, nó không thể phân giải được trong không khí Nó bay trôi nổi lên tầng đẳng nhiệt, dưới tác dụng của tia tử ngoại mà sinh ra những nguyên tử Flo trôi nổi Các nguyên tử Flo này hấp thụ một nguyên tử ôxy trong khí Ôzôn (một nguyên tử Flo có thể phá hoại gần 10 vạn phân tử ôzôn) khiến cho ôzôn biến thành khí Ơ2- Do đó trong không khí xuất hiện “lỗ thủng ôzôn” Vì tầng ôzôn bị phá hoại, nên đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến loài người và sinh vật sống trên trái đất Do đó đầu tháng 3 năm 1989, các nhà lãnh đạo cùa 123 nước trên thế giới và các nhà khoa học đã mở Hội nghị quốc tế Luân Đôn với chuyên đề “Bảo vệ tầng ôzôn của khí quyển” Hội nghị đã kêu gọi nhân dân toàn thế giới lập tức hành động ngăn chặn sử dụng các môi chất đông lạnh, báo vệ tầng ôzôn của khí quyền, nhanh chóng vá lại lỗ thùng ôzôn

đế cứu vãn trái đất!

32 A n ninh môtntờng

2.4 Sự LẮNG ĐỌNG AXÍT [6,7,8]

Lắng đọng axít là sự tích tụ những vi thể có thể tạo thành axít trên một bề mặt Các vi thể tạo axít có thể được hòa tan trong mưa, tuyết, sương mù hoặc lắng đọng dưới dạng những hạt bụi khô Khi các vi thể khô lắng đọng thì lại chưa có sự tạo thành axít cho đến khi những chất này được hòa trộn với nước Dù rằng các axít được tạo nên và được lắng đọng theo nhiều cách khác nhau nhưng tất cả các nguồn vi thể tạo ra axít này đều được gọi chung là mưa axít Axít sinh ra từ các nguồn gốc thiên nhiên như cây cỏ, núi lửa, sấm chớp và từ các hoạt động của con người như sự đốt than và sử dụng động cơ đốt trong Những quá trình đốt cháy này sản xuất ra suníua điôxít (SO2) và các ôxít của nitơ (NOx) cần có các tác nhân ôxy hóa như ôzôn, các ion hiđrôxít hoặc hidrô pêrôxít cùng với nước để biến đổi suníưa điôxít hoặc nitơ ôxít thành axít sunphuaríc hoặc axít nitơríc

Mưa axít là một vấn đề của toàn thế giới Các báo cáo về những hư hại do mưa axít đậm đặc đã được gửi đến từ Ca-na-đa, Anh, Đức, Pháp, Xcanđinavi và Mỹ Mưa thường chỉ có tính axít nhẹ (pH từ 5,6 đến 5,7) vì cácbon điôxít trong không khí hòa tan nước để tạo ra axít cácbônic Nhưng mưa axít đôi khi có nồng độ cao hơn bình thường gấp nghìn lần Năm 1969 New Hampshire bị mưa axít với một pH bằng 2,1 Năm 1974, Xcốt-len bị mưa với pH bằng 2,4 Mưa thông thường ở phần lớn miền Đông Bắc Mỹ và nhiều nơi ở Ontario có pH từ 4,0 đến 4,5

Mưa axít có thể gây hư hại theo nhiều cách Các tòa nhà và các tượng đài thường được làm bằng chất liệu có chứa đá vôi (can-

xi cácbônát, CaCƠ3) vì đá vôi tương đối mềm và dễ làm Axít sunphuaríc (H2SO4), một thành phần quan trọng của mưa axít biến đổi đá vôi thành thạch cao (CaSƠ4) vốn là chất dề hòa tan

Chương 2 : Mất an ninh trường do 33tai

can-xi cácbônát và sẽ bị mòn qua nhiều năm tiếp xúc với mưa axít Các bề mặt kim loại cũng có thể bị mưa axít làm hư hại

Hậu quả của mưa axít trên các hệ sinh thái thường là tinh tế

và khó định lượng Tuy nhiên tại nhiều ncri trên thế giới cái chết của nhiều rừng cây và sự suy yếu cây cối ở nhiều noi khác được cho là do mưa axít gây ra

Tìiỉẽn nhiên

Chuyến chở và biến đối

Các axíỉ hữu Gơ Các Hy-đrô các-bon

Oi động

Hình 2 Sự lắng đọng axít Các phân tử nguồn thiên nhiên,

nhà máy điện và các động cơ đốt trong

Mưa axít nhiều khi xuất hiện ờ rất xa nguồn thải có hàm lượng cao khí axít, vì quá trình ôxy hóa và hình thành axít kéo dài,

có khi kéo dài tới vài ngày và trong thời gian đó nó đã di chuyển cách xa nơi thải hàng trăm ngàn kilômét Trong các khí ôxít tạo nên mưa axít gây ô nhiễm thì các hợp chất lưu huỳnh chiếm tới trên 80%, còn lại là các ôxít nitơ 1 2% và axít HC1 5%.[7]

Mưa axít làm tăng độ axít của đất hủy diệt rừng, mùa màng, gây nguy hại đối với sinh vật dưới nước, nguy hại đối với người và

34 A n ninh m ôi trường

động vật, làm hỏng nhà cửa, cầu cống và các công trình lộ thiên cũng như các công trình ngầm Có thể thấy các khả năng ôxy hóa của SƠ2 thành H2SO4 hoặc SO42" trong quá trình hình thành mưa axít

Do mưa axít mà đất bị axít hóa, tăng khả năng hòa tan của một số kim loại nặng trong nước, gây ô nhiễm hóa học, cây cối hấp thụ kim loại nặng như Cd, Zn đi vào nguồn thực phẩm, gây nhiễm độc cho người và gia súc

Axít gây nguy hiểm cho cơ thể sống Mưa axít có thể gây nguy hiểm đối với hệ thần kinh vì sản phẩm của axít là các hỗn hợp rất độc hại hòa tan trong nước uống, thâm nhập vào cơ thể Có thể thấy tác hại của mưa axít có tính đa quốc gia như rừng và mùa màng ở Ca-na-đa bị tàn phá bời mưa axít do chất thải ô nhiễm từ các khu công nghiệp ở Bắc Mỹ hay ô nhiễm không khí ở Anh, gây

ra mưa axít ở Thụy Điển do sự vận chuyển chất ô nhiễm từ nơi này qua nơi khác bởi gió và các yếu tố khí tượng [8]

Mức axít hóa khi vượt quá ngưỡng sẽ phá hủy quá trình sinh hóa của các cơ thể sống trong đất và nước Các loài nhạy cảm sẽ giảm nhanh khi axít phá hủy chu trình sinh sản của chúng Ở Na Uy hiện tượng axít hóa các sông có cá hồi đã làm giảm một nửa sản lượng cá vào năm 1978 và phần còn lại bị giảm 40% sau 5 năm (1983) Mức độ axít hóa đất cũng đạt đến mức báo động ở một số nơi Trong 50 năm (1950-2000) diện tích đất rừng bị axít hóa ở nhiều nước châu Âu đã tăng lên 5 đến 10 lần Sự tăng lên về độ chua sẽ tác động xấu đến cán cân dinh dưỡng trong đất, gây ra sự tăng nhanh hiện tượng hòa tan các chất dinh dưỡng của cây trồng như các iôn canxi, magiê, kali Đồng thời độ axít cao của đất cũng dẫn đến tăng nhanh lượng nhôm hòa tan làm cho cây bị ngộ độc, gây hại các rễ nhỏ Một vấn đề nữa là mưa axít hòa tan các kim loại

Chương 2 : Mất an ninh m ôi trường do thiên tai 35

nặng và các độc tố khác, gây hại cho thực vật và các vi sinh vật Mức nitơ quá nhiều từ lắng đọng axít có thể kích thích tăng trưởng quá mức và thúc đẩy sự suy giảm các chất dinh dưỡng Hiện nay các cánh rừng ờ châu Âu đã có lượng nitơ cao gấp 4 - 8 lần do lắng đọng axít

Mưa axít trực tiếp gây ra sự thay đổi về lá của cây trồng, đặc biệt khi xảy ra hiện tượng mù hoặc mây có lượng axít cao gấp 1 0

lần nước mưa bình thường Ở Bắc Mỹ các nhà nghiên cứu đã khẳng định rằng, mù axít có thể làm chết loài cây vân sam đỏ lá kim và thiệt hại về lá còn tăng lên do sự có mặt của ôzôn (ở các đường phân lưu cao mà vân sam đỏ sống có thể có mưa axít cao với pH dưới 2,2, mây mù và ôzôn cao bao phủ đến 3.000 giờ mỗi năm) Ở Đức các khảo sát cho thấy tuy mức suy giảm của rừng có dấu hiệu giảm đi nhưng năm 1989 vẫn còn khoảng 1/2 diện tích rừng bị rụng

lá Nhiều noi tại Trung Âu và các nước cộng hoà vùng Ban-tích, mưa axít nghiêm trọng hon và mức suy giảm rừng tăng lên Tại Ba Lan hon 7 5% diện tích rùng đã bị ảnh hưởng và mức thiệt hại tăng lên 10% giữa năm 1988 và 1.989

Diện tích rừng giảm với mức độ nghiêm trọng đã ảnh hường lớn tới kinh tế Năm 1990 một nghiên cứu đã định giá thiệt hại do ô nhiễm đối với rừng châu Âu là khoảng 30 tỷ USD mỗi năm, tương đương với mức thu nhập từ công nghiệp thép của Đức và gấp ba lần các thỏa thuận về tài chính cho việc chống ô nhiễm của châu Âu

Sự suy giảm rừng cũng xảy ra ờ Bắc Mỹ tuy mức độ có thấp hơn ờ châu Âu Các nghiên cứu mới đây đã xác định mưa axít là nguyên nhân chính gây ra chết loài vân sam đỏ ờ núi Appalachian Lắng đọng axít cũng gây ra chết loài mía ờ Ca-na-đa và Đông Bắc Mỹ Ngoài gây thiệt hại đối với các hệ sinh thái, mưa axít còn hủy hoại vật liệu đá và kim loại trong các công trình xây dựng, đặc biệt ờ châu Âu nhiều công trình di sản văn hóa nghệ thuật đã hùy hoại

36 A n ninh mô

dần dưới tác động của mưa axít Hiện nay các quốc gia ngày càng quan tâm đến tác động đối với sức khỏe do các sol khí axít (hợp chất s, ôxít ni-tơ, HCL) gây ra từ sự biến đổi hóa học của SƠ2 và NOx trong khí quyển Các sol khí axít ảnh hưởng xấu đến sức khỏe thông qua sự tác động lên các bộ phận của hệ hô hấp, gây ra các bệnh như hen và viêm cuống phổi

Mặc dù có nhiều tiến bộ trong kiểm soát các phát thải hình thành mưa axít ở một số nước, nhưng vẫn chưa ngăn chặn được sự

uy hiếp toàn cầu do mưa axít Thật vậy, mức độ mưa axít đã tăng nhanh ở châu Á Các phát thải SO2 đến năm 2 0 1 0 có thể tăng lên gấp ba lần so với năm 1990 nếu xu thế vẫn tiếp tục Để giảm thiệt hại do mưa axít ở châu Á và để tránh thiệt hại nặng 'nề hơn trong tưcmg lai, cần phải đầu tư lớn hơn trong kiểm soát ô nhiễm khí như châu Âu và Bắc Mỹ đã làm trong 20 năm (1990-2010)

Hiện nay, mưa axít đã xảy ra nhiều và đang được quan tâm nghiên cứu, theo dõi ở các nước đang phát triển, nhất là ở một số

bộ phận của châu Á - Thái Bình Dương Sự lắng đọng axít đặc biệt cao đã xuất hiện ở Trung Quốc, Đông Bắc Ẩn Độ, Thái Lan, Triều Tiên ở gần hoặc cuối hướng gió của các đô thị chính hoặc trung tâm công nghiệp Các nhà nghiên cứu Án Độ đã phát hiện ra rằng ở gần một nhà máy mà mức lắng đọng SO2 tăng gấp 5 lần so với tải lượng tới hạn đất có thể hấp thu an toàn, lúa mì bị giảm 49% sản lượng so với các cánh đồng cách đó 22km Ở Tây Nam Trung Quốc tại Quý Châu và Tứ Xuyên, người ta đã phát hiện thấy mưa axít rơi xuống 2/3 diện tích đất nông nghiệp và gây thiệt hại trên 16% diện tích Các hệ sinh thái khác cũng bắt đầu bị thiệt hại Một nghiên cứu về thông và sồi ữong vùng bị mưa axít của Bắc Triều Tiên

cả ở thị thành và nông thôn cho thấy một sự suy giảm về sản lượng

đã gia tăng từ năm 1970 (l)

(l)Nguyễn Viết Phổ, 2000

Chương 2 : Mất an ninh trườĩìg do thiên tai37

2.5 BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TOÀN CẨU [6,7]

Vào cuối những năm 1990, mức phát tán các-bon điôxít (CO2) hàng năm xấp xỉ bằng 4 lần mức phát tán năm 1950 và hàm lượng

C0 2 đã đạt đến mức cao nhất trong những năm gần đây Theo đánh giá của Ban Liên Chính phủ về biến đổi khí hậu thì có bằng chứng cho thấy về ảnh hường rất rõ rệt của con người đến khí hậu toàn cầu Những kết quả dự báo gồm việc dịch chuyển của các đới khí hậu, những thay đổi trong thành phần loài và năng suất cùa các hệ sinh thái, sự gia tăng các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt và những tác động đến sức khỏe con người Các nhà khoa học cho biết, trong vòng 100 năm trở lại đây, trái đất đã nóng lên khoảng 0,5°c và trong thế kỷ này sẽ tăng từ 1,5 - 4,5°c so với nhiệt độ ờ thế kỷ XX

■ Trái đất nóng lên có thể mang tới những bất lợi đó là:

- Mực nước biển có thể dâng lên cao từ 25 đến 140cm, do vậy sẽ san bằng và nhấn chìm một vùng ven biển rộng lớn, làm mất

đi nhiều vùng đất sản xuất nông nghiệp, dẫn đến nghèo đói, đặc biệt ở các nước đang phát triển

- Thời tiết thay đổi dẫn đến gia tăng tần suất thiên tai như gió, bão, hỏa hoạn và lũ lụt Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sự sống của loài người một cách trực tiếp và gây ra những thiệt hại về kinh tế

mà còn gây ra nhiều vấn đề môi trường nghiêm trọng khác Ví,dụ, các trận hỏa hoạn tự nhiên không thể kiểm soát được vào các năm từ

1996 - 1998 đã thiêu hủy nhiều khu rừng ở Bra-xin, Ca-na-đa, khu

tự trị Nội Mông ở Đông Bắc Trung Quốc, In-đô-nê-xi-a, I-ta-li-a, Mê-hi-cô, Liêng bang Nga và Mỹ Những tác động của các vụ cháy rừng có thể rất nghiêm trọng Chi phí ước tính do nạn cháy rừng đối với người đến Đông Nam Á là 1,4 tỷ USD Các vụ cháy rừng còn đe dọa nghiêm trọng tới đa dạng sinh học (ĐDSH)

38 A n ninh m ôi trường

Kể từ năm 1850, nồng độ CƠ2, CH4, N2O trong khí quyển toàn câu tăng rõ rệt do các hoạt động của con người và hiện nay vượt xa so với mức của thời kỳ trước cách mạng công nghiệp Tổng lượng phát thải các khí nhà kính đã đạt xấp xỉ 49 Gt C 02 vào năm 2005, tức là tăng thêm 20% kể từ năm 1990 Nồng độ các khí nhà kính ngày một cao đồng nghĩa với việc nhiệt độ toàn cầu sẽ tiếp tục tăng theo thời gian

Năm 2006, nồng độ CO2 đo được là 381,2 phần triệu (ppm), nồng độ CH4 là 1782 phần tỷ (ppb) và nồng độ N2O là 320 phần tỷ (ppb) So với năm 1850, các con số này đã vượt tưong ứng 136%, 225% và 119% (bảng 2.1)

Giai đoạn 1990 đến nay, thống kê về lượng phát thải khí nhà kính phân theo các nước do Ban Liên Chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) tính toán và thu thập được thể hiện trong hình 2.6

Bảng 2 1 Nồng độ khí nhà kính trong khí quyển năm 2006

C 0 2 (ppm ) CH 4 (ppb) N20 (ppb) Nồng độ trung bình toàn

Lượng tăng so với

Lượng tăng trung binh

Tỷ lệ so với năm 1850 136% 255% 119%

(Nguồn: Tạp chí “Thông tin biến đổi khí hậu” s ố Ị,ONRE, 2008)

Chương 2 : Mất a n ninh m ôi trường do thiên tai 39

%

Nguồn IPCC, 2007 Hình 2.6 Phát thải khí nhà kính cùa các nước, không bao gồm

khỉ nhà kỉnh phát sinh từ sử dụng đất và lâm nghiệp.

Nhiệt độ trái đất đã tăng khoảng 0,5°c từ cuối thế kỷ XIX Người ta đã quan sát được nhiệt độ không khí bề mặt của những năm nóng nhất thuộc giai đoạn 1980 - 2000 Tốc độ gia tăng và mức thay đổi nhiệt độ cuối cùng sẽ được quyết định bởi CƠ2, CH4

N20 và khí nhà kính khác Hiện nay, nồng độ CO2 trong khí quyển đóng góp khoảng 70% hiệu ứng nhà kính Trái đất

Một số dự đoán bi quan nhất về sự nóng lên của trái đất có liên quan đến các hệ tự nhiên, sự thay đổi khí hậu có thể làm thay đổi đáng kể sự phân bố địa dư của các thảo mộc Một phần cây rừng trên mặt đất có thể trải qua những sự thay đổi lớn do két quả của những thay đổi khí hậu liên quan đến một hàm lượng cácbon điôxít bằng 700ppm Trong 100 năm tới, khu vực lý tưởng cho một

số cây rừng Bắc Mỹ có thể chuyển dời đi xa đến 500km về phía Bắc, nhanh hơn sự di chuyển tự nhiên của rừng cây

40 A n ninh m ôi trường

Bảng 2 Các loại khỉ nhà kính quan trọng

và đặc điểm của chúng

độ trong không khí (ppm )

Mức gia tăng hàng năm (%)

Thờ i gian tồn tại (năm )

Sự góp phần làm nóng trái đất

(%)

Các nguồn chính

C ácbon

điôxít 369,4 0,3 50 - 200 67

Than, khí thiên nhiên, nạn phá rửng

C loroíluoro

cácbon 0,00088 ổ n định 5 0 - 1 0 2 9

Bọt xốp, khí dung, chất làm lạnh, dung môi

Mê tan' 1,75 ổ n định 1 2 - 1 7 18

Đ ầm lầy, ruộng lúa, nhiên liệu hóa thạch, gia súc

Nhiên liệu hóa thạch, phân bón, nạn phá rừng

(Nguồn: Phòng thí nghiệm theo dõi và chẩn đoán khí hậu

Bộ Thương Mỹ

Các đầm lầy cùa miền đồng cỏ gồ ghề ở Minesota, Bắc Dakota, Nam Dakota, Nam Mannitoba, Sadkatchevvan và Alberta, nơi sinh sống cùa một nửa số chim nước của Bắc Mỹ, có thể sẽ giảm diện tích và thay đổi tính chất một cách đáng kể tương ứng với sự thay đổi khí hậu Những thay đổi này sẽ gây ra một sự tổn thất nhanh chóng cho các chủng loại và đặt ra thêm một thách thức cho các nỗ