3 tai lieu on kien thuc chung 2020

Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của - Nguyên tắc tập trung dân chủ -Nguyên tắc quyền lực nhà nước thống nhất; có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hi

MÔN KIẾN THỨC CHUNG

I HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ

• Theo nghĩa rộng:

Chỉ toàn bộ lĩnh vực chính trị của đời sống

xã hội với tư cách là một hệ thống bao gồm các tổ chức, các chủ thể chính trị, các quan điểm, quan hệ chính trị…

• Theo nghĩa hẹp:

Chỉ hệ thống các tổ chức, các cơ quan thực hiện quyền lực chính trị trong xã hội

1 Khái niệm hệ thống chính trị

3 Hệ thống chính trị nước

CHXHCNVN

a Bản chất của hệ thống chính trị

nước CHXHCNVN

• Thể hiện bản chất của nền dân chủ XHCN

• Là công cụ để bảo vệ lợi ích của giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và toàn thể nhân dân lao động

b Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của

- Nguyên tắc tập trung dân chủ

-Nguyên tắc quyền lực nhà nước thống nhất; có

sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các

cơ quan trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp.

C. Vai trò của các tổ chức trong hệ thống chính trị nước CHXHCNVN

Đảng Cộng sản Việt Nam trong hệ

thống chính trị

Giữ vai trò lãnh đạo hệ thống chính trị và toàn xã hội

Nhà nước CHXHCN Việt Nam trong hệ

thống chính trị

• Nhà nước CHXHCNVN là trụ cột của hệ thống chính trị thay mặt nhân dân quản lý toàn bộ hoạt động của đời sống xã hội bằng pháp luật

• Quyền lực nhà nước ở nước ta thuộc về nhân dân

• QLNN được tổ chức và thực hiện theo nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện ba quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp

MTTQVN, các tổ chức chính trị - xã hội

Các tổ chức này ở nước ta hiện nay là

bộ phận không tách rời của hệ thống chính trị và là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân

4 Ví dụ câu hỏi trắc nghiệm về hệ

c Nguyên tắc linh hoạt và thích ứng

d Nguyên tắc kết hợp truyền thống và hiện đại

2 Hệ thống chính trị nước CHXHCN Việt Nam gồm:

a Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước CHXHCN Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội

b Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước CHXHCN Việt Nam

c Nhà nước CHXHCN Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội

d Đảng Cộng sản Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội

3 Đảng Cộng sản Việt Nam trong hệ thống chính trị có vai trò:

a Lãnh đạo hệ thống chính trị

b Thay mặt nhân dân, chịu trách nhiệm trước nhân dân để quản lý toàn bộ hoạt động của đời sống xã hội

c Là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân

d Đại diện cho nhân dân thực hiện quyền lực nhân dân

4 Tổ chức nào trong hệ thống chính trị Việt Nam thay mặt nhân dân quản lý toàn bộ hoạt động của đời sống xã hội?

a.Đảng cộng sản Việt Nam

b.Mặt trận Tổ quốc VN và các tổ chức chính trị-xã hội

c.Nhà nước CHXHCNVN

d.Cả a, b, c

II TỔ CHỨC BỘ MÁY NHÀ

NƯỚC

1 Bản chất nhà nước

CHXHCNVN

Bản chất của Nhà nước CHXHCN Việt Nam

là sự thể hiện cụ thể bản chất của Nhà nước XHCN Khoản 1, Điều 2 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Nhà nước CHXHCN Việt Nam là Nhà nước pháp quyền XHCN, của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân”

2 Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của

• Nguyên tắc tập trung dân chủ

• Nguyên tắc Đảng lãnh đạo Nhà nước

a Quốc hội

Điều 69, Hiến pháp năm 2013 xác định vị trí, tính chất của Quốc hội trong bộ máy nhà nước là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước CHXHCN Việt Nam.

•Với vị trí và tính chất như vậy, Quốc hội có các chức năng cơ bản sau:

•Thực hiện quyền lập hiến, quyền lập pháp;

•Quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước;

•Giám sát tối cao đối với hoạt động của Nhà nước.

b Chủ tịch nước

Theo quy định của Điều 86 Hiến pháp năm

2013, Chủ tịch nước là người đứng đầu Nhà nước, thay mặt nước CHXHCN Việt Nam về mặt đối nội và đối ngoại

c Chính phủ

Điều 94, Hiến pháp năm 2013, xác định vị trí, chức năng của Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước CHXHCN Việt Nam, thực hiện quyền hành pháp, là cơ quan chấp hành của Quốc hội

d Tòa án nhân dân

Điều 102, Hiến pháp năm 2013 quy định:

“Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử của nước CHXHCN Việt Nam, thực hiện quyền

tư pháp.”

d Viện kiểm sát nhân dân

Điều 107, Hiến pháp năm 2013 quy định:

“Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp”

e Chính quyền địa phương

• Chính quyền địa phương được tổ chức ở các đơn vị hành chính của nước CHXHCN Việt Nam Cấp chính quyền địa phương gồm có Hội đồng nhân dân

• (HĐND) và Ủy ban nhân dân (UBND) được tổ chức phù hợp với đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do luật định

•Xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã);

•Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt.

Nhiệm kỳ của HĐND

• Nhiệm kỳ của mỗi khóa HĐND là 05 năm, kể

từ kỳ họp thứ nhất của HĐND khóa đó đến kỳ họp thứ nhất của HĐND khóa sau Nhiệm kỳ của Thường trực HĐND, UBND, các Ban của HĐND theo nhiệm kỳ của HĐND cùng cấp.

• Việc rút ngắn hoặc kéo dài nhiệm kỳ của HĐND do Quốc hội quyết định theo đề nghị của Ủy ban thường vụ Quốc hội.

UBND ở cấp chính quyền địa phương do HĐND cùng cấp bầu và là cơ quan chấp hành của HĐND, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm trước HĐND và cơ quan hành chính nhà nước cấp trên UBND tổ chức việc thi hành Hiến pháp

và pháp luật ở địa phương; tổ chức thực hiện nghị quyết của HĐND và thực hiện các nhiệm

vụ do cơ quan nhà nước cấp trên giao.

g Hội đồng bầu cử quốc gia

Hội đồng bầu cử quốc gia là một thiết chế mới được thành lập theo Hiến pháp năm 2013 nhằm đảm bảo sự khách quan cho công tác bầu cử của Quốc hội và HĐND các cấp Điều 117 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Hội đồng bầu cử quốc gia là

cơ quan do Quốc hội thành lập, có nhiệm vụ tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội; chỉ đạo và hướng dẫn công tác bầu cử đại biểu HĐND các cấp”.

h Kiểm toán nhà nước

• Kiểm toán nhà nước là cơ quan do Quốc hội thành lập, hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật, thực hiện kiểm toán việc quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công.

• Tổng Kiểm toán nhà nước là người đứng đầu Kiểm toán nhà nước, do Quốc hội bầu Nhiệm kỳ của Tổng Kiểm toán nhà nước do luật định.

• Tổng Kiểm toán nhà nước chịu trách nhiệm và báo cáo kết quả kiểm toán, báo cáo công tác trước Quốc hội; trong thời gian Quốc hội không họp, chịu trách nhiệm và báo cáo trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

4 Ví dụ câu hỏi về bộ máy nhà nước

1 Hội đồng nhân dân là:

a Cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân, chịu trách nhiệm trước Nhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên

b Cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân

c Cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất ở địa phương,

cơ quan đại biểu cho nhân dân địa phương

d Cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương

2 Cơ quan nào sau đây thực hiện quyền hành pháp?

a Chính phủ

b Quốc hội

c Tòa án nhân dân

d Viện kiểm sát nhân dân

3 Nội dung nào sau đây không phải nguyên tắc

tổ chức và hoạt động của Nhà nước CHXHCN Việt Nam?

a Phân chia quyền lực nhà nước

b Tập trung dân chủ

c Quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật

d Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp

4 Chức năng nào sau đây không phải của Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam?

a Thống nhất quản lý các linh vực của đời sỗng

xã hội

b Thực hiện quyền lập hiến, quyền lập pháp

c Quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước

d Giám sát tối cao đối với hoạt động của nhà nước

III BỘ MÁY HÀNH CHÍNH

NHÀ NƯỚC

1 Khái quát chung về bộ máy

hệ thống các cơ quan thực thi quyền hành pháp và hệ thống các cơ quan thực thi quyền tư pháp

• Bộ máy hành chính nhà nước là một bộ

phận cấu thành của bộ máy nhà nước, được tổ chức thống nhất từ trung ương đến địa phương, chịu trách nhiệm thực thi quyền hành pháp

• Bộ máy hành chính nhà nước là một bộ máy thống nhất, thông suốt từ trung ương đến địa phương, được phân chia thành hai bộ phận:

bộ máy hành chính nhà nước ở Trung ương

và bộ máy hành chính nhà nước ở địa phương.

1.2 Những đặc trưng cơ bản của

•Hoạt động quản lý hành chính nhà nước bên cạnh các mục tiêu thực hiện chức năng mang tính quản lý, nó còn phải mang tính phục vụ cho nhân dân, cho lợi ích chung của cộng đồng

•Các sản phẩm của quản lý hành chính nhà nước thường không mang tính lợi nhuận, kinh doanh

- Đặc trưng về cách thức thành lập hay vị trí pháp lý của các cơ quan, tổ chức trong bộ

máy hành chính nhà nước

• Mỗi cơ quan, tổ chức trong bộ máy hành chính nhà nước có một cách thức thành lập riêng trong khuôn khổ quy định của pháp luật

• Các cơ quan hành chính có địa vị pháp lý khác nhau

• Mỗi cơ quan, tổ chức được thành lập để thực hiện một hoặc một nhóm chức năng, nhiệm

vụ rõ ràng, không chồng chéo, trùng lắp, bảo đảm tính chất độc lập tương đối và tạo thành chỉnh thể cho bộ máy hành chính nhà nước

- Đặc trưng về quyền lực - thẩm quyền

của bộ máy hành chính nhà nước

• Bộ máy hành chính nhà nước được nhà nước trao cho quyền lực của nhà nước để thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của mình Đây là quyền lực đặc biệt của nhà nước, bắt buộc xã hội và công dân phải thi hành các quyết định trong quản lý hành chính nhà nước

• Quyền lực của các cơ quan, tổ chức trong

bộ máy hành chính nhà nước được trao

mang tính pháp lý, thể hiện:

+ Các cơ quan quản lý hành chính nhà nước có quyền ban hành các văn bản QPPL dưới luật buộc các cơ quan cấp dưới trong hệ thống bộ máy hành chính nhà nước, các tổ chức khác trong xã hội và công dân phải chấp hành, thực hiện

+ Quyền kiểm tra việc thực hiện các văn bản QPPL hoặc thành lập các đoàn kiểm tra, thanh tra việc thực hiện các quyết định quản lý.

+ Tiến hành các biện pháp giáo dục, thuyết phục, khen thưởng, kỷ luật, và cưỡng chế khi cần thiết trong quản lý hành chính nhà nước.

• Mỗi cơ quan hành chính nhà nước được trao một hoặc một nhóm chức năng, nhiệm vụ trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước

• Tuỳ thuộc vào địa vị pháp lý và chức năng nhiệm vụ, các cơ quan hành chính nhà nước được trao thẩm quyền chung hoặc thẩm quyền riêng để hoạt động

- Đặc trưng về quy mô hoạt động của

bộ máy hành chính nhà nước

• Bộ máy hành chính nhà nước là một hệ thống tổ chức có quy mô rộng lớn nhất cả

về tổ chức cũng như hoạt động trong xã hội

+ Về đối tượng chịu sự chi phối, ảnh hưởng: toàn

xã hội, không loại trừ ai, loại trừ lĩnh vực nào

+ Về số lượng các chức năng, nhiệm vụ: nhiều, đa

dạng, vì cần phải bao quát việc quản lý hành chính toàn bộ mọi lĩnh vực, nhiều đối tượng trong toàn xã hội Đây cũng chính là căn nguyên cần tổ chức có cơ cấu lớn, nhân sự nhiều.

• Về cơ cấu tổ chức: phức tạp với nhiều

phân hệ (các hệ con) Nói đến hệ thống tổ chức nhà nước, bao gồm tổng thể các phần tử cơ quan hành chỉnh nhà nước Tùy theo quốc gia có số lượng phần tử khác nhau

• Về nhân sự của tổ chức: do bộ máy hoạt

động lớn nên số lượng công chức lớn

- Đặc trưng về nguồn lực của của

bộ máy hành chính nhà nước

• Nguồn nhân lực: đó là con người làm việc trong các cơ quan tổ chức của bộ máy hành chính nhà nước Những người làm việc trong các cơ quan, tổ chức của bộ máy hành chính nhà nước là những người thực thi những công việc đặc biệt: thực thi công vụ, họ được nhà nước quản lý và sử dụng theo các quy định riêng của pháp luật

• Nguồn tài chính: nguồn tài chính để cho các tổ chức hành chính nhà nước hoạt động cũng như chi trả lương cho đội ngũ công chức lấy từ ngân sách của nhà nước Các hoạt động chi tiêu liên quan đến hoạt động quản lý hành chính nhà nước được tuân thủ theo pháp luật, được kiểm soát chặt chẽ bởi kiểm toán nhà nước

1.3 Các chức năng cơ bản của

bộ máy hành chính nhà nước

- Chức năng chính trị

Nhiệm vụ cơ bản của hành chính nhà nước là thực hiện các mục tiêu chính trị Đây là chức năng cơ bản của tổ chức hành chính nhà nước, còn gọi là chức năng thống trị

- Chức năng kinh tế

• Thông qua các bộ phận quản lý kinh tế của bộ máy hành chính nhà nước (các Bộ, các ngành) để lãnh đạo, tổ chức và quản

lý kinh tế - xã hội

• Chức năng kinh tế được thể hiện thông qua các hoạt động: Định ra chiến lược, kế hoạch phát triển xã hội và nền kinh tế quốc dân

- Chức năng văn hóa

• Định ra chiến lược, quy hoạch, kế hoạch tổng thể phát triển khoa học, văn hóa, giáo dục;

• Định ra và ban bố các chính sách, văn bản pháp quy quan trọng trong quản lý khoa học, kỹ thuật;

• Chỉ đạo, giám sát, hiệp đồng các ngành nghiên cứu khoa học - kỹ thuật và các đơn vị giáo dục;

• Phát triển đội ngũ cán bộ có năng lực nhằm nâng cao hiệu quả của chức năng văn hóa của bộ máy hành chính nhà nước, thúc đẩy sự phát triển của khoa học, văn hóa, giáo dục;

• Nâng cao chất lượng văn hóa, tư tưởng của toàn dân tộc, xây dựng xã hội văn minh.

- Chức năng xã hội

• Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác, tất cả những chức năng quản lý của bộ máy hành chính nhà nước đối với các “công việc chung” trên một phạm

vi rộng đều được gọi là chức năng xã hội

• Chức năng này được thể hiện thông qua việc xây dựng các bộ máy chuyên ngành để thực thi sự quản lý đối với các công việc như phúc lợi xã hội, bảo hiểm xã hội và cung cấp dịch vụ công cộng như y tế, bảo vệ trẻ em, bảo vệ môi trường và xây dựng các công trình phúc lợi công cộng

1.4 Cơ cấu tổ chức bộ máy hành

chính nhà nước

Bộ máy hành chính nhà nước là một hệ thống cơ cấu các mối quan hệ trong hoạt động thực hiện chức năng hành chính nhà nước – hoạt động thực thi quyền hành pháp

Cơ cấu tổ chức bộ máy hành chính nhà nước là một hệ thống thứ bậc, được phân định theo các tiêu chí khác nhau

- Cơ cấu tổ chức theo cấp bậc hành

• Bộ máy hành chính địa phương, bao gồm cáctổ chức hành chính Nhà nước tại địa phương nhằm thực thi nhiệm vụ quản lý hành chính nhà nước tại địa phương.

- Cơ cấu tổ chức theo chức năng

• Cơ cấu tổ chức theo chức năng là cơ cấu tổ chức được phân định theo chức năng và được chuyên môn hoá, tạo thành những cơ quan quản lý các ngành, các lĩnh vực khác nhau của nền hành chính nhà nước

• Theo khái niệm này, bộ máy hành chính Trung ương (Chính phủ) chia ra thành các bộ; bộ máy hành chính của tỉnh chia ra nhiều

Sở, Ban Tương tự như vậy, cơ cấu tổ chức của từng cơ quan, tổ chức thuộc bộ máy hành chính nhà nước

2 Tổ chức bộ máy hành chính nhà nước Cộng hòa xã hội chủ

nghĩa (CHXHCN) Việt Nam

2.1 Các nguyên tắc trong tổ chức và hoạt động của bộ máy hành chính nhà

nước nước CHXHCN Việt Nam

- Đảng lãnh đạo đối với hành chính nhà nước

•Sự lãnh đạo của Đảng là cơ sở bảo đảm sự phối hợp của các cơ quan nhà nước và tổ chức xã hội, lôi cuốn được đông đảo nhân dân tham gia thực hiện các nhiệm vụ QLNN

•Đảng lãnh đạo nhưng không làm thay các cơ quan nhà nước Chính vì vậy, việc phân định chức năng lãnh đạo của Đảng và chức năng quản lý của cơ quan nhà nước là vấn đề vô cùng quan trọng và cũng là điều kiện cơ bản để nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng và hiệu lực, hiệu quả quản lý của các

cơ quan nhà nước.