Những sáng kiến tiền đề đó dã chỉ ra các cách điều hành tổ chức hoạt động học sinh Tuy nhiên chưa đi sâu vào việc thiết kế bài dạy của giáo viên và định hướng của giáo viên vào việc thiế
Trang 1TỔNG QUAN
1 Cơ sở lý luận
Hiện nay công nghệ thông tin nói chung và Tin học nói riêng là công cụ hỗ trợ đắc lực cho công việc quản lý và giảng dạy trong các cơ sở giáo dục, trong hầu hết mọi lĩnh vực CNTT đã được ứng dụng, với những tính năng ưu việt, sự tiện dụng, tin học đã là một phần không thể thiếu được trong nhiều ngành cũng như sự phát triển
Không như những môn học khác Đặc trưng của môn Tin học là lí thuyết đi đôi với thực hành Thời lượng thực hành thông thường ít nhất là 50%, mức thời gian tốt nhất là khoảng 75%, học sinh có thể học lý thuyết ngay trên phòng máy tính để nhận biết các thao tác cũng như các lệnh và nút lệnh một cách trực quan và
rõ ràng hơn
Qua quá trình giảng dạy môn tin học THCS với những kinh nghiệm rút ra được sau mỗi tiết học cũng như các tiết ôn tập và dựa trên kết quả bài kiểm tra, bài thi của học sinh Tôi nhận thấy rằng mức độ ghi nhớ các thao tác trên máy và các bước thực hiện khi làm lý thuyết còn chưa tốt Khi được hỏi các em hầu như đều
có cùng ý kiến là học lý thuyết rất ngại, thích học thực hành hơn Đặc biệt trong môn Tin học thì các lệnh trong các bước thực hiện lại đều là Tiếng Anh vì thế để nhớ được bằng cách học thông thường là khó, học sinh đều muốn là được học lý thuyết trên phòng máy để ghi nhớ các lệnh và các thao tác thực hiện được nhanh và
dễ dàng hơn
Dựa trên thực tế và từ những mong muốn của học sinh, tôi luôn muốn trong quá trình giảng dạy làm thế nào để giúp các em có thể tư duy tốt, ghi nhớ được lý thuyết song song với kỹ năng thực hành Vì thế tôi đã chọn phướng pháp dạy tiết lý thuyết trực tiếp trên phòng máy với một số bài trong chương trình học và đặc biệt
là những tiết Ôn tập cuối kỳ Mục đích là cho các em có thể quan sát các bước thực hiện ngay trên máy sau khi nhắc lại lý thuyết, để các em có thể ghi nhớ lâu hơn và
kỹ hơn các lệnh đồng thời cũng giúp học sinh rèn được kỹ năng thực hành tốt hơn
2 Phương pháp tiếp cận tạo ra sáng kiến
Các phương pháp được áp dụng xuất phát từ thực tế giảng dạy học sinh lớp 7A3 ở Trường THCS Đa Phúc - trường có điều kiện kinh tế đặc biệt khó khăn
Tổng hợp điều tra về mức độ học sinh thích học, mức độ học sinh hiểu bài trong các giờ học lý thuyết có sử dụng dụng cụ máy chiếu;
Kiểm tra việc học tập của học sinh (bài cũ, bài mới);
Trang 2Kiểm tra chất lượng sau giờ học.
Tận dụng tối đa các buổi học thực hành để các em được làm quen và luyện tập thật tốt các bài học lý thuyết
3 Mục tiêu của sáng kiến
Nghiên cứu nội dung của các hoạt động trong tiết Ôn tập, nội dung của các bài dạy học có liên quan Tổng hợp các bài tập thực hành có liên quan đến nội dung tiết Ôn tập
Thiết kế và xây dựng giáo án phù hợp với nội dung và yêu cầu của tiết Ôn tập Phù hợp với đối tượng học sinh và học sinh có thể tiếp thu được kiến thức một cách hiệu quả nhất
Cho học sinh Ôn tập lý thuyết kết hợp thực hành trên phòng máy Phát huy tính tự giác, tinh thần sáng tạo và chủ động của học sinh với môn học
Sử dụng một số phương pháp, hệ thống các câu hỏi và bài tập nhằm tổng hợp kiến thức để học và dạy học nhằm góp tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh
Vì những lý do trên, đồng thời để áp dụng tốt kiến thức vào quá trình giảng
dạy, tôi đã chọn và áp dụng sáng kiến "Một số biện pháp nâng cao chất lượng tiết
ôn tập lý thuyết tin học 7" Thời gian áp dụng: Năm học 2019 – 2020 tại trường
THCS Đa Phúc, huyện Yên Thủy, tỉnh Hòa Bình
4 So sánh sáng kiến đối chứng:
Phương pháp nâng cao chất lượng tiết dạy lý thuyết môn tin học lớp 7 đã được nhiều người nghiên cứu Những sáng kiến tiền đề đó dã chỉ ra các cách điều hành tổ chức hoạt động học sinh Tuy nhiên chưa đi sâu vào việc thiết kế bài dạy của giáo viên và định hướng của giáo viên vào việc thiết kế và điều hành tổ chức hoạt động học tập của học sinh trên lớp nên chưa đạt được kết quả tốt nhất
Chính vì vậy tôi đã tìm tòi, phát triển từ ý tưởng đó và đã áp dụng thành công tại đơn vị trường học mà tôi công tác Đặc biệt trong sáng kiến nghiên cứu của tôi đã mạnh dạn đưa dự án chương trình tin học ứng dụng và khoa học máy tính YuothSpark (dự án tăng cường kỹ năng công nghệ thông tin cho giới trẻ hội nhập và phát triển) do trung tâm công nghệ thông tin – truyền thông Vietnet phát động vào giảng dạy và đã đạt được những kết quả tích cực
Chương II
Trang 3MÔ TẢ SÁNG KIẾN
1 Nêu vấn đề
Một tiết ôn tập trong các môn học nói chung và của môn tin học nói riêng đều rất quan trọng Ôn tập là tổng hợp lại toàn bộ kiến thức trong phần, trong chương hoặc trong cả một kì để giúp học sinh hệ thống lại toàn bộ kiến thức phục
vụ làm bài thi của mình
Trong một tiết ôn tập, học sinh được nhớ lại các nội dung, các thao tác thực hiện và thêm một lần khắc sâu kiến thức trọng tâm trong chuỗi nội dung các bài đã học
Đối với môn Tin học, thực hành trên máy tính là bắt buộc và là một cấu thành của bài giảng lý thuyết Môn tin học rất khó dạy khi giáo viên hoàn toàn không được dùng máy tính để minh họa hay thực hành các thao tác mẫu của bài học Học sinh không nhìn thấy trực quan các thao tác thực hiện sẽ khó có thể nhớ
rõ các bước và hạn chế kỹ năng thực hành Nếu thày và trò trên lớp được học tập hoàn toàn với phấn và bảng (học chay), việc tiếp thu kiến thức bài học có thể suy giảm đến 90%
Tin học là một môn học đã được đưa vào giảng dạy tại trường THCS Đa Phúc từ năm 2013 đến nay tuy nhiên do số lượng giáo viên còn thiếu nên chưa đưa
bộ môn tin học vào học tập ở phạm vi toàn trường mà chỉ áp dụng được mỗi khối một lớp Chính vì thế so với các đơn vị trường học khác thì cũng có thể nói là đang còn chậm, một thực tế khác là ý thức học tập của một số học sinh không cao, không hứng thú trong học tập, lười hoạt động, không tích cực tự giác, ý thức tự học, tự rèn luyện yếu
Trong quá trình học tập, sau mỗi chương và mỗi kỳ học sinh đều được làm bài kiểm tra đầy đủ để đánh giá mức độ kiến thức cũng như khả năng ghi nhớ và tổng hợp kiến thức của mình
Qua điều tra những tiết học đầu tiên về cả lý thuyết và thực hành tôi tiến hành tổng hợp và đã thu được kết quả như sau:
Kết quả chất lượng bài kiểm tra đầu năm
Trang 4Lớp Tổng số Giỏi Khá Trung bình Yếu
Qua kết quả các bài kiểm tra, tôi thấy nhiều em làm bài còn chưa tốt Bài kiểm tra lý thuyết thì có những yêu cầu các em không làm được và không nắm chắc được kiến thức lý thuyết
Do vậy tôi đã lựa chọn một số biện pháp để nâng cao chất lượng tiết Ôn tập cho học sinh là cho các em học tiết Ôn tập lý thuyết kết hợp trên phòng máy
2 Giải pháp thực hiện
Dựa vào tình hình thực tế học sinh học môn Tin học, tôi áp dụng sáng kiến vào học sinh lớp 7A3 năm học 2019-2020 của trường THCS Đa Phúc
a) Thiết kế bài dạy thực hành phù hợp với đối tượng học sinh:
Ngay từ khi bắt đầu soạn nội dung bài ôn tập, giáo viên cần phải xác định rõ: Các nội dung trong tiết ôn tập
Phương pháp thực hiện trong tiết ôn tập đó
Bài tập tổng hợp cho học sinh ghi nhớ kiến thức
Cụ thể, trong tiết 67, Ôn tập học kỳ II (Tin học lớp 7)
Một bài Ôn tập phải thiết kế phù hợp với đối tượng học sinh và tổng hợp được đủ nội dung kiến thức cũng như phương pháp để học sinh tiếp cận nhanh nhất
và khắc sâu nhất là rất quan trọng Thiết kế chu đáo một bài dạy giúp giáo viên chuẩn bị kỹ hơn về kiến thức, kĩ năng, phương pháp, tiến trình và tâm thế để thực hiện một tiết dạy đạt kết quả cao nhất và học sinh thu nhận được kiến thức tốt nhất Điều này đòi hỏi giáo viên phải biết kết hợp giữa dạy lý thuyết và thực hành sao cho phù hợp Kiến thức đưa ra cho học sinh không phải chỉ hoàn toàn là lý thuyết nhưng cũng không phải chỉ thực hành
Giáo viên sử dụng những phương tiện có sẵn của môn tin học (như máy tính, máy chiếu) áp dụng vào giảng dạy lý thuyết để học sinh dễ ghi nhớ, dễ nhận biết giúp cho buổi ôn tập có hiệu quả cao hơn
Trang 5Vì thế để thiết kế một bài dạy ôn tập lý thuyết trên phòng máy sao cho phù hợp với đối tượng học sinh theo tôi cần làm một số việc sau:
+) Xác định được mục tiêu trọng tâm của bài học về kiến thức, kĩ năng Tìm
ra được những kĩ năng cơ bản dành cho đối tượng học sinh yếu và kiến thức, kĩ năng nâng cao dành cho học sinh khá giỏi
+) Tham khảo một số nguồn tài liệu để mở rộng và đi sâu hơn vào bài giảng, giúp giáo viên nắm một cách tổng thể, để giải thích cho học sinh khi cần thiết và
mở rộng cho học sinh những kiến thức liên quan trong bài học
+) Chuẩn bị tốt phòng thực hành và các thiết bị dạy học
b) Điều hành tổ chức hoạt động của học sinh
Trong một tiết Ôn tập, việc quan trọng đầu tiên của giáo viên là phải đưa ra cách tổng hợp được kiến thức dễ hiểu và đầy đủ nhất cho học sinh cung cấp các lệnh và các cách khác nhau để thực hiện một công việc theo yêu cầu của nội dung bài học Phải hướng dẫn học sinh các thao tác kết hợp nhắc lại lệnh sau mỗi phần nội dung thông qua việc yêu cầu học sinh thực hiện trực tiếp trên máy của mình và giáo viên chiếu phần học sinh thực hiện cho cả lớp quan sát dựa trên phần mềm quản lý các máy con từ máy chủ của giáo viên
Với việc cho học sinh vừa trả lời, vừa nghe và vừa quan sát thông qua hướng dẫn trực tiếp từ máy chủ của giáo viên, học sinh có thể ghi nhớ các bước thực hiện
và nhìn thấy các thao tác khá rõ ràng, rất trực quan
Cho nội dung hoạt động để học sinh trao đổi nhóm sẽ biến bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau, học sinh ghi nhớ kiến thức một cách tự nhiên, khắc sâu chứ không chỉ là sự tiếp nhận thụ động từ giáo viên
Để học sinh nắm bắt tốt, ghi nhớ kiến thức một cách tổng hợp, có trình tự, logic và thực hành tốt, yêu cầu giáo viên phải lựa chọn phương pháp phù hợp và bài tập phù hợp cho tiết Ôn tập của mình
c) Định hướng về thiết kế và điều hành tổ chức hoạt động của học sinh ôn tập trực tiếp trên máy tính
Giáo viên đưa ra hệ thống câu hỏi và tình huống mang tính gợi mở để học sinh phát triển năng lực tu duy và giải quyết được tình huống có vấn đề dựa trên những kiến thức đã được học trong SGK và qua bài giảng của giáo viên
Gọi học sinh nhắc lại nội dung (các lệnh) cụ thể theo từng yêu cầu và kết hợp thao tác trên máy
Giáo viên có thể đưa ra nhiều cách khác ngoài cách đã có trong SGK để giúp các em rèn luyện và có thêm kỹ năng trong tiết thực hành
Trang 6Để tiết học Ôn tập lý thuyết có hiệu quả cao và để kiểm tra mức độ tiếp thu kiến thức của các em sau tiết học, giáo viên có thể gọi 1 số học sinh trong các nhóm nhắc lại các bước của các nội dung và thực hiện các thao tác đã trên máy chủ của giáo viên để các bạn khác cùng quan sát và ghi nhớ
Cho nội dung để học sinh thực hành sau khi đã được tổng hợp lại kiến thức để học sinh rèn thêm được kỹ năng thực hành
Nhận xét, đánh giá kết quả giờ học:
+) Giáo viên tổng kết và nhắc lại nội dung đã học một lần nữa trước khi kết thúc giờ học để học sinh nắm bài kỹ hơn
+) Nhận xét những ưu điểm và những nhược điểm mà học sinh đã đạt được hay còn mắc phải trong tiết ôn tập để rút kinh nghiệm cho học sinh
* Ví dụ minh hoạ về thiết kế và tổ chức các hoạt động của tiết học Ôn tập
lý thuyết trên phòng máy (lớp 7).
Tiết 67: Ôn tập học kỳ II (Tiết 1)
1)Thiết kế bài dạy:
a) Xác định mục tiêu trọng tâm của bài:
- Kiến thức:
+) Tổng hợp kiến thức về trình bày và in trang tính
+) Sắp xếp và lọc dữ liệu
- Kĩ năng:
+) Biết trình bày và in một trang tính hoàn chỉnh
+) Biết sắp xếp và lọc dữ liệu trên máy và trình bày được các bước thực hiện trên giấy
- Thái độ:
+) Học sinh nghiêm túc, tích cực
+) Yêu thích môn học
- Phát triển năng lực của học sinh:
+) Năng lực tư duy, ghi nhớ +) Năng lực quan sát
+) Năng lực giải quyết vấn đề + )Năng lực thực hành
Trang 7b) Chuẩn bị của giáo viên: giáo án, bài tập, phòng máy, thiết bị dạy học
(máy tính, máy chiếu, bảng phụ)
2) Điều hành tổ chức hoạt động học tập của học sinh
Hoạt động 1: Tìm hiểu các thao tác trình bày và in trang tính
Mục tiêu: Học sinh biết xem trang tính trước khi in
Biết điều chỉnh ngắt trang khi cần Biết đặt lề, hướng giấy in và biết in trang tính
a Xem trước khi in.
GV; chiếu một trang tính đã được nhập sẵn
(trên máy chiếu và máy học sinh để cả lớp quan sát)
? Với một trang tính mới được nhập vào như thế này, nếu thực hiện in ngay thì sẽ như thế nào?
(Bảng tính được in ra có thể bị thiếu, bị lệch…)
? Để không xảy ra hiện tượng như vậy ta phải làm gì?
(Xem trang tính trước khi in)
Trang 8? Để xem trang tính trước khi in ta làm thế nào?
(Học sinh đưa ra lệnh xem trang tính trước khi in)
+ Nhấn nút print preview trên thanh công cụ
Giáo viên yêu cầu học sinh nêu các cách khác để có thể thực hiện xem trang tính
(ví dụ: File\Print preview)
Gọi học sinh thực hiện lại thao tác trực tiếp trên máy tỉnh của mình, giáo viên chiếu phần thực hiện của học sinh cho cả lớp quan sát
? Mục đích của việc xem trang tính trước khi in là để làm gì?
- Giáo viên chốt ý và chuyển sang phần nội dung tiếp theo
b Điều chỉnh ngắt trang.
Giáo viên chiếu một bảng tính có dữ liệu ở 2 trang
? Với một bảng tính có dữ liệu nằm trong 2 trang, muốn dữ liệu nằm trong 1 trang ta phải làm thế nào?
-> Phải điều chỉnh ngắt trang
? Vậy có thể điều chỉnh ngắt trang trong trường hợp nào?
? Nêu các bước để thực hiện ngắt trang?
+ Nhấn View\Page Break Preview
Trang 9? Thực hiện các thao tác ngắt trang trên máy tính?
GV yêu cầu học sinh thực hiện trên máy của mình và gọi học sinh thực hiện trên máy cho cả lớp quan sát
Giáo viên chuyển ý (thông qua thao tác thực hiện trên máy)
c Đặt lề, hướng giấy in và in trang tính.
Yêu cầu học sinh quan sát giáo viên thực hiện một số thao tác trên máy
Trang 10? Hãy cho biết cô giáo đang làm gì?
Giáo viên chuyển ý
Cho bài tập để học sinh tự nhớ lại được các bước thực hiện trong việc đặt lề
và hướng giấy
Câu 1: Để thay đổi lề cho trang tính ta chọn đáp án nào?
A Vào File \chọn Page setup\margins
B Vào File\chọn Print Preview
C Vào File\chọn Open\ margins
(Đáp án A)
Trang 11Câu 2: Nối các lựa chọn ở cột A tương ứng với các lệnh trong cột B cho
đúng
Footer
(Đáp án: Lề trái – Left; Lề phải – Right; Lề Dưới – Bottom; Lề Trên – Top)
Câu 3: Để đặt hướng giấy đứng ta thực hiện như thế nào?
A File\Page setup\page\ Portrait
B File\Page setup\page\Print
C File\Page setup\Landscape
(Đáp án A)
Câu 4: Để đặt hướng giấy ngang ta thực hiện chọn đáp án nào sau đây:
A File\Page setup\ Landscape
B File\Page setup\page\ Landscape C.File\Page setup\page\Print
(Đáp án B)
Câu 5: Để in trang tính ta nhấn nút lệnh nào trên thanh công cụ.
A Nút lệnh Open
B Nút lệnh Print
C Nút lệnh Print Preview
(Đáp án B)
? Để đặt lề cho trang tính ta thực hiện như thế nào?
* Đặt lề:
- Vào File \chọn Page setup\margins:
Trang 12+ Left + Right + Top + Bottom
? Để đặt hướng giấy in cho trang tính ta mở hộp thoại nào?
- File\ Page setup\ page:
+ Portrait (đứng) + Landscape (ngang)
? Chức năng của Portrait và Landscape?
? Một trang tính sau khi đã được trình bày hoàn chỉnh ta có thể làm gì?
? Để in trang tính ta thực hiện như thế nào?
* In:
Nhấn Print trên thanh công cụ
? Còn cách nào khác để thực hiện lệnh in không?
- File\ Print (Ctrl + P) Giáo viên gọi học sinh lên thực hành các nội dung (Đặt lề, hướng giấy, in trang tính) trên máy tính để cả lớp quan sát
Giáo viên nhận xét và hướng dẫn học sinh những bước học sinh còn chưa thực hiện thành thạo
Hoạt động 2: Sắp xếp và lọc dữ liệu
Mục tiêu: - Học sinh biết sắp xếp dữ liệu
- Biết lọc dữ liệu theo các điều kiện và giá trị
- Giáo viên chia lớp thành 3 nhóm
- Giáo viên triển khai nội dung của hoạt động 2
? Vẽ sơ đồ nội dung kiến thức trong bài: Sắp xếp và lọc dữ liệu
Gọi học sinh đọc lại nội dung thảo luận nhóm
GV Phát bảng phụ và cho thời gian thảo luận
- Hướng dẫn HS thảo luận theo nhóm với yêu cầu của nội dung câu hỏi
- Kết thúc thời gian thảo luận, GV gọi đại diện nhóm lên trình bày bài của nhóm mình