Lịch sử văn minh ai cập cổ đại

Có những nền văn minh đã và đang còn tồn tại, phát triển đến ngày nay nhưng có những nền văn minh đã sớm lụi tàn - một trong số đó là nền văn minh Ai Cập cổ đại.. vẫn tồn tại cùng thời g

TIỂU LUẬN GIỮA KỲ Học phần: Lịch sử Văn minh Thế giới Giảng viên: Nguyễn Thị Minh Nguyệt Sinh viên: Nguyễn Văn Dương

Mã sinh viên: 21031252

Đề bài: Dựa trên những kiến thức đã học, anh/chị hãy phân loại và nêu lên các đặc

điểm cơ bản của một nền văn minh mà mình quan tâm Trình bày lý do tại sao chọn nền văn minh đó?

Bài làm

I Lý do chọn đề tài

Trong xuyên suốt quá trình hình thành và phát triển của loài người, lịch sử đã chứng kiến biết bao thăng trầm của các nền văn minh lớn trên thế giới Tiêu biểu là nền văn minh Ai Cập cổ đại, văn minh Lưỡng Hà cổ đại, văn minh Ấn Độ, văn minh Trung Quốc và văn minh Hy Lạp - La Mã Có những nền văn minh đã và đang còn tồn tại, phát triển đến ngày nay nhưng có những nền văn minh đã sớm lụi tàn - một trong số đó

là nền văn minh Ai Cập cổ đại Lớp bụi thời gian có thể phủ mờ đi tất cả nhưng đối với nền văn minh Ai Cập lớp bụi thời gian ấy càng dày bao nhiêu thì càng làm cho nền văn minh tỏa sáng bấy nhiêu bởi những Kim Tự Tháp, tượng SphunX, vẫn tồn tại cùng thời gian.Ngoài ra, nền văn minh Ai Cập cổ đại còn là nền văn minh sớm nhất trên thế giới với những thành tựu quan trọng để lại cho nhân loại Tuy nhiên, khi tìm hiểu về một nền văn minh chúng ta không nên chỉ nhìn vào những thành tựu mà nó đã đóng góp cho nhân loại mà chúng ta cần nghiêm túc nhìn vào quá trình mà nó được xây dựng, tồn tại và phát triển Vì vậy em chọn đề tài “Văn minh Ai Cập cổ đại” để phân loại và tìm hiểu những đặc điểm cơ bản của nền văn minh này

II Phân tích vấn đề

1 Phân loại

Để phân loại các nền văn minh, chúng ta cần phải dựa theo các đặc điểm sau: Quy luật phát triển, quy mô văn hóa và khu vực tiêu biểu

a) Quy luật phát triển

Văn minh Ai Cập là một văn minh được hình thành từ rất sớm do được thừa hưởng những điều kiện thuận lợi mà tự nhiên mang lại Nền văn minh này đã đạt được rất nhiều những thành tựu có thể nói là tạo nên bước ngoặt cho nhân loại Mặc dù đạt được nhiều thành tựu phát triển là thế nhưng nền văn minh Ai Cập cũng chịu không ít những tác động từ bên ngoài khiến nó ngày càng suy yếu và lụi tàn Thời kỳ Tảo vương quốc, sau cuộc đấu tranh giữa hai miền Thượng và Hạ Ai Cập mới thống nhất thành nhà nước

Ai Cập Tiếp đến là thời kì Cổ vương quốc kinh tế được phát triển hơn trước, các Pharaông cho xây dựng những Kim Tự Tháp đồ sộ Kim tự tháp được coi là kết tinh của tinh hoa văn minh Ai Cập Kim Tự Tháp thể hiện rõ rệt đặc tính văn minh Ai Cập: được xây dựng bên bờ Tây sông Nile, nguyên liệu vận chuyển từ Thượng Ai Cập, là nơi chôn cất Pharaoh, đươc xây dựng trên cơ sở thành tựu về vật lí học, hình học, là nơi lưu giữ

chữ tượng hình, xác ướp Tại thời kỳ Trung vương quốc, năm 1710 TCN miền Bắc Ai Cập bị người Híchxốt ở Palextin chinh phục thống trị 140 năm Đến thời kì Tân vương quốc, Ai Cập được khôi phục trở lại thậm chí còn được mở rộng do chính sách xâm lược bên ngoài của các vị vua đầu vương triều XVIII Sau vương triều XVIII, Ai Cập ngày càng suy yếu và đến năm 30 TCN, Ai Cập trở thành một tỉnh của đế quốc La Mã Chấm dứt một thời kì văn minh huy hoàng

b) Quy mô văn hóa

Dựa vào quy mô văn hóa, nhà sử học phương Tây Arnold Toynbee phân chia các nền văn minh theo tính chất ảnh hưởng của chúng thành 2 loại: văn minh trung tâm và văn minh vệ tinh Nền văn minh Ai Cập cổ đại là một nền văn minh trung tâm bởi những thành tựu của nó mang tính chất ảnh hưởng đến toàn cầu Từ thời Tảo vương quốc (khoảng 3200 - 3000 TCN) người cổ Ai Cập đã biết sử dụng đồng đỏ Đến thời kỳ Trung vương quốc đồng thau đã ra đời nhưng chất lượng còn kém và có rất ít Đến mãi thời kì Tân vương quốc (khoảng 1570 -1100 TCN) đồng thau mới được sử dụng rộng rãi và sắt đã bắt đầu xuất hiện nhưng còn rất hiếm Những thành tựu về công cụ sản xuất của nền minh Ai Cập đã đóng góp rất lớn cho các nền văn minh sau này Nó không chỉ thay thế cho những công cụ lao động thô sơ mà còn giúp giải phóng sức lao động của con người thời kì này

c) Khu vực tiêu biểu

Có hai khu vực văn minh tiêu biểu: văn minh phương Đông và văn minh phương Tây Văn minh Ai Cập là một trong bốn nền văn minh lớn của văn minh phương Đông Giống với các nền văn minh phương Đông khác, toàn bộ lịch sử Ai Cập gắn liền với dòng sông Nin Sông Nin có chiều dài gần 6500km, không chỉ tạo nên ở vùng thung lũng một dải đất phù sa màu mỡ, có nơi dày tới 10m, mà hằng năm còn mang nước tưới cho cây cối hoa màu tươi tốt Nước lũ của sông Nin càng có ý nghĩa đặc biệt vì khí hậu của Ai Cập rất nóng nực lại khô hạn, quanh năm nắng ráo, hầu như không có mưa Vì thế hằng năm sau khi mùa nước lũ rút đi là mùa gieo hạt và mùa lúa chín, cả thung lũng rực rỡ như một vườn hoa Sông Nin còn là tuyến đường giao thông huyết mạch của đất nước Với tất cả những điều kiện tự nhiên thuận lợi, sông Nin không chỉ có ảnh hưởng

to lớn đến quá trình phát triển lịch sử Ai Cập mà nó còn ảnh hưởng đến mọi mặt đời sống chính trị, xã hội, văn hóa, dân cư của Ai Cập Khi nông nghiệp được phát triển thì

tổ chức xã hội cũng dần phát triển, dẫn đến việc xã hội sớm phân hóa thành giai cấp và

hệ quả là nhà nước ra đời Đứng đầu là các Pharaoh nắm trong tay mọi quyền lực Dưới vua có bộ máy nhà nước để giúp việc cho vua Dưới đó còn có nhiều tầng lớp khác như: binh sĩ, tăng lữ, thương nhân, thợ thủ công, nông dân và nô lệ Về khía cạnh chính trị, nhà nước Ai Cập cổ đại phải đấu tranh mới có được sự thống nhất Tiêu biểu là cuộc đấu tranh giữa hai miền Thượng và Hạ Ai Cập Tôn giáo, văn hóa ở nhà nước Ai Cập còn có mối liên kết chặt chẽ và mật thiết đối với người cầm quyền Việc các Pharaoh xuất thân từ vùng nào thì thần địa phương của vùng đó sẽ trở thành vị thần quốc gia và

nó thay đổi theo từng thời kỳ mà các Pharaoh cai trị Trong thời kỳ khởi nguyên, lúc

Menes thống nhất miền thượng và hạ Ai cập để xây dựng triều đại đầu tiên thì thần chim ưng Horus trở thành thần quốc gia và được thờ phượng nhiều nhất Nhưng qua triều đại thứ 5 khi các Pharaoh xuất thân từ vùng Heliopolis là vùng tôn thờ thần mặt trời thì thần Ra trở thành thần đứng đầu các thần của Ai Cập

2 Đặc điểm chứng minh nền văn minh Ai Cập cổ đại là nền văn minh phát triển

a) Về kinh tế

Nhờ công cụ sản xuất bằng đồng được người Ai Cập tìm ra từ sớm kết hợp với nền nông nghiệp được hưởng những điều kiện tự nhiên thuận lợi cho nên những sản phẩm

dư thừa đã được sản xuất ra Các ngôi đền là nơi không chỉ để thờ cúng mà chúng còn nhiệm vụ thu gom và tích trữ của cải của vương quốc trong một hệ thống các kho thóc

và kho bạc được quản lý bởi những đốc công, họ giữ trọng trách phân phối thóc lúa và hàng hóa Sản phẩm dư thừa được sản xuất, nền kinh tế phát triển nên dần già, sự phân hóa giàu nghèo cũng bắt đầu phát triển theo Nông dân chiếm phần đông trong xã hội Nghề chính của họ là làm ruộng và chăn nuôi gia súc Họ được tự do sản xuất và phải nộp tô thuế cho nhà nước thông qua các công xã Nông dân phải chịu nghĩa vụ lao dịch

để xây dựng công trình thủy nông, các công trình kiến trúc như đền miếu, lăng mộ Thợ thủ công lại có địa vị cao hơn nông dân, nhưng họ cũng nằm dưới sự kiểm soát của nhà nước, làm việc tại các phân xưởng gắn với những ngôi đền và được trả lương trực tiếp

từ quốc khố Các viên ký lục và quan lại hình thành nên tầng lớp thượng lưu ở Ai Cập

cổ đại Tầng lớp thượng lưu này làm nổi bật địa vị xã hội của họ thông qua nghệ thuật

và văn học Tầng lớp cuối cùng của xã hội Ai Cập cổ đại là nô lệ Người Ai Cập cổ đại gọi nô lệ là “Giét” (Jets) có nghĩa là con vật Nô lệ được sử dụng chủ yếu như những người hầu và chịu sự ràng buộc bởi khế ước nô lệ Họ thậm chí còn bị coi như món đồ

bị mua đi bán lại Sự chênh lệch địa vị xã hội ngày càng cao và vị trí của các nhà vua ngày càng được thần thánh hóa khiến cho các tầng lớp dưới của xã hội ngày càng bị bóc lột nặng nề Mâu thuẫn giai cấp ngày càng một gay gắt năm 1750 TCN, ở Ai Cập đã nổ

ra một cuộc khởi nghĩa của dân nghèo

b) Về chính trị, xã hội

Sản xuất phát triển dẫn đến sự phân hóa xã hội, xuất hiện kẻ giàu người nghèo nên giai cấp nhà nước đã được ra đời Thiên niên kỷ thứ IV TCN, trên lưu vực sông Nin, cư dân Ai Cập cổ đại sống tập trung theo từng công xã Các công xã kết hợp với nhau thành các liên minh công xã, còn được gọi là các “Nôm” Khoảng năm 3200 TCN, một quý tộc thế lực có tên là Menes đã chinh phục được hết tất cả các “Nôm” thành lập nhà nước Ai Cập thống nhất Nhà nước được lập ra để điều hành và quản lý xã hội Cơ cấu

bộ máy nhà nước mang tính chất một nhà nước chuyên chế trung ương tập quyền, đứng đầu là các Pharaoh Sự xuất hiện của xã hội có giai cấp và nhà nước không chỉ dẫn đến

áp bức bóc lột đấu tranh mà nó còn là biểu hiện sự phát triển của một thời đại văn minh

c) Văn tự và chữ viết

Là một nền văn minh phát triển, văn tự và chữ viết là phần không thể thiếu Chữ viết

của Ai Cập lúc đầu là chữ tượng hình, tức là muốn viết chữ để biểu thị một vật gì thì vẽ

hình thù của vật ấy Vì vậy, nhìn vào các bản chữ viết Ai Cập cổ đại, ta thấy các hình vẽ như người, các loại động vật (chim, gia súc, dã thú, côn trùng), cây cối, mặt trời, mặt trăng, sao nước, núi non….Trong nhiều năm văn tự chữ tượng hình sớm nhất là bảng đá Narmer, được tìm thấy trong những cuộc khai quật tại Hierakonpolis trong thập niên

1890, đã xác định niên đại 3200 TCN Tuy nhiên, khi xã hội phát triển hơn, có những khái niệm mà chữ tượng hình không thể biểu đạt hết ý nghĩa Vì vậy, dần dần hình vẽ biểu thị âm tiết xuất hiện Những hình vẽ biểu thị âm tiết này vốn là những chữ biểu thị một từ nhưng đồng âm với âm tiết mà người ta muốn sử dụng Vào thiên niên kỷ II TCN, người Hichxot đã học tập chữ cái của người Ai Cập để ghi ngôn ngữ của mình

Về sau, loại chữ viết ấy được truyền sang Phenixi, trên cơ sở ấy, người Phenixi đã sáng tạo ra vần chữ cái đầu tiên trên thế giới Chữ viết cổ của Ai Cập thường được viết trên

đá, gỗ, đồ gốm, vải gai, da… nhưng chất liệu dùng để viết phổ biến nhất là giấy papyrus Đó là loại giấy sớm nhất thế giới Nhiều tờ giấy dán lại với nhau thành một cuốn sách dài, có cuốn dài tới 40m Để viết trên loại giấy đó, người Ai Cập cổ dùng bút làm bằng thân cây sậy, còn mực thì làm bằng bồ hóng

d) Sự xuất hiện của hệ thống thành thị

Theo quan điểm của Mác - Lê, thành thị ra đời là sản phẩm của thủ công nghiệp và

thương nghiệp và dựa trên sự thỏa mãn các nhu cầu đó nên thành thị được xây dựng Đi đôi với sự phát triển của nông nghiệp, sản xuất thủ công nghiệp và thương nghiệp cũng được đẩy mạnh nhờ những điều kiện thuận lợi mà dòng sông Nin mang lại Thời kỳ Trung vương quốc, người Ai Cập đã có quan hệ buôn bán hai chiều thường xuyên với Syria, Palestine, cả với Babylon và vùng biển Egiê nữa Ở Gezera gần Jerusalem, người

ta đã tìm thấy những bức tượng Ai Cập và các sản phẩm từ ngà voi Những bình gốm với hoa văn linh xảo và chữ tượng hình khắc tên các Pharaoh Amênêmhet III và IV đã được tìm thấy ở Biblôs (Xiri)

e) Tâm lý tập thể

Tôn giáo Ai Cập cổ đại là một hệ thống phức tạp của các tín ngưỡng và nghi lễ đa thần, tạo thành một phần không thể thiếu của nền văn hóa Ai Cập cổ đại Nó tập trung vào sự tương tác của người Ai Cập với nhiều vị thần được cho là hiện diện và kiểm soát thế giới Các nghi lễ như cầu nguyện và cúng dường được cung cấp cho các vị thần để

có được sự ưu ái của họ Các Pharaong, những người cai trị Ai Cập, được cho là sở hữu quyền năng thần thánh nhờ chức vụ của họ Họ đóng vai trò trung gian giữa người dân của họ và các vị thần, và có nghĩa vụ duy trì các vị thần thông qua các nghi lễ và lễ vật Nhà nước dành nguồn lực to lớn cho các nghi lễ tôn giáo và xây dựng các ngôi đền

III Kết luận

Ai Cập là khu vực đặc biệt với nền văn minh phát triển từ rất sớm Điều kiện tự nhiên của Ai Cập vừa thuận lợi vừa khắc nghiệt đã tạo nên nét đặc trưng trong văn hóa và kiến trúc Có thể nói Ai Cập sớm bước vào xã hội văn minh cùng thành tựu vô cùng to lớn trên mọi lĩnh vực đời sống, bao gồm: chữ viết, văn hóa, tôn giáo, khoa học tự

nhiên… mà ngày nay con người không thể phủ nhận Tất cả đều do sự sáng tạo thần kỳ của con người thuở đó

Tài liệu tham khảo

1 Vũ Dương Ninh (chủ biên), Lịch sử văn minh Thế giới, Nxb Giáo dục Việt Nam,

1998

2 Lương Ninh (chủ biên), Lịch sử thế giới cổ đại, Nxb Giáo dục, 1997

3 https://bienniensu.com/thegioi/su-phat-trien-cua-cac-nganh-kinh-te-thoi-trung-vuong-quoc-ai-cap/