Nghĩa hàm ý là phần thông báo tuy không được diễn đạt trực tiếp bằng những từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ những từ ngữ ấy... Cũng giống như những con đường trên mặt đất; kì [r]
Trang 1Kiểm tra bài cũ:
- Em hãy phân biệt nghĩa tường minh và hàm ý ?
- Nêu một ví dụ về hàm ý?
Trang 2- Nghĩa tường minh: là phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.
- Hàm ý: là phần thông báo tuy không đựơc diễn đạt trực tiếp trong câu nhưng có thể
suy ra từ những từ ngữ ấy.
Phân biệt:
Trang 3Tiết 128:
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
(TIẾP THEO)
Trang 4I Điều kiện sử dụng hàm ý:
* Đọc đoạn trích và trả lời câu hỏi:
Chị Dậu vừa nói vừa mếu:
- Thôi u không ăn, để phần con Con chỉ được ăn ở nhà bữa này
nữa thôi U không muốn ăn tranh của con Con cứ ăn thật no, không phải nhường nhịn cho u
Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:
- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?
Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó liệng củ
khoai vào rổ và òa lên khóc:
- U bán con thật đấy ư ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u
đừng bán con đi, tội nghiệp U để cho con ở nhà chơi với em con
( Ngô Tất Tố, Tắt đèn )
Trang 5Hàm ý của những câu in đ m: ậm:
- Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi.
-> Sau bữa này con không còn được ở nhà với thầy mẹ và các em nữa Mẹ đã bán con.
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
-> Mẹ đã bán con cho nhà cụ Nghị thôn Đoài.
Trang 6
I Điều kiện sử dụng hàm ý:
* Đọc đoạn trích và trả lời câu hỏi:
Chị Dậu vừa nói vừa mếu:
- Thôi u không ăn, để phần con Con chỉ được ăn ở nhà bữa này
nữa thôi U không muốn ăn tranh của con Con cứ ăn thật no, không phải nhường nhịn cho u
Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:
- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?
Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó liệng củ
khoai vào rổ và òa lên khóc:
- U bán con thật đấy ư ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u
đừng bán con đi, tội nghiệp U để cho con ở nhà chơi với em con
( Ngô Tất Tố, Tắt đèn )
Trang 7Vậy để sử dụng hàm ý có hiệu quả, cần có
những điều kiện gì?
Trang 8Để sử dụng hàm ý, cần có hai điều kiện sau đây:
- Người nói (người viết) phải có ý thức đưa hàm ý vào câu nói.
- Người nghe (người đọc) phải có năng lực giải đoán hàm ý.
Ghi nhớ:
Trang 9Xác định hàm ý của câu in đậm? Vì sao em bé không nói
thẳng được mà phải sử dụng hàm ý? Việc sử dụng hàm ý có thành công không? Vì sao?
Nó nhìn dáo dác một lúc rồi kêu lên:
- Cơm sôi rồi, chắt nước dùm cái ! – Nó cũng lại nói trỏng.
Tôi lên tiếng mở đường cho nó:
- Cháu phải gọi “Ba chắt nước dùm con”, phải nói như vậy.
- Nó như không để ý đến câu nói của tôi, nó lại kêu lên:
- Cơm sôi rồi, nhão bây giờ !
- Anh Sáu vẫn ngồi im […].
(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)
-Cơm sôi rồi, nhão bây giờ !
Trang 10- Hàm ý : chắt giùm nước để cơm khỏi nhão.
- Em bé dùng hàm ý vì:
+ Đã có lần nói thẳng rồi mà không hiệu quả + Lần nói thứ hai này có thêm yếu tố thời gian bức bách để yêu cầu người nghe làm theo ý
mình.
- Việc sử dụng hàm ý không thành công vì “ Anh
Sáu vẫn ngồi im” , tức là tỏ ra không cộng tác.
Trang 11Bài 1:
- Người nói, người nghe trong những câu in đậm là ai?
- Xác định hàm ý của mỗi câu ấy?
- Theo em, người nghe có hiểu hàm ý của người nói không? Những chi tiết nào chứng tỏ điều đó?
Trang 121 Người nói, người nghe những câu in đậm dưới đây là ai? Xác định hàm ý của mỗi câu ấy Theo em, người nghe có hiểu hàm ý của người nói không? Những chi tiết nào chứng tỏ điều đó?
a) – Anh nói nữa đi – Ông giục.
– Báo cáo hết ! – Người con trai vụt trở lại
giọng vui vẻ – Năm phút nữa là mười Còn hai
mươi phút thôi Bác và cô vào trong nhà Chè đã
ngấm rồi đấy.
Thì giờ ngắn ngủi còn lại thúc giục cả chính
người hoạ sĩ già Ông theo liền anh thanh niên
vào trong nhà, đảo nhìn qua một lượt trước khi
ngồi xuống ghế.
(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)
Trang 131 Người nói, người nghe những câu in đậm dưới đây là ai? Xác định hàm ý của mỗi câu ấy Theo em, người nghe có hiểu hàm ý của người nói không? Những chi tiết nào chứng tỏ điều đó?
b) – […] Anh Tấn này ! Anh bây giờ sang trọng rồi, còn cần quái gì đến các thứ đồ gỗ hư hỏng này nữa Chuyên chở lại lịch kịch lắm Cho chúng tôi khuân đi thôi Chúng tôi nhà nghèo dùng được tất.
– Có gì đâu mà sang trọng ! Chúng tôi cần phải bán các thứ này đi để…
– Ái chà ! Anh bây giờ làm quan rồi mà bảo không sang trọng ?
Những ba nàng hầu Mỗi lần đi đâu là ngồi kiệu lớn tám người
khiêng, còn bảo là không sang trọng ? Hừ! Chẳng cái gì giấu nổi
chúng tôi đâu!
Tôi biết không thể nói làm sao được đành ngậm miệng, đứng trầm ngâm
– Ôi dào ! Thật là càng giàu có càng không dám rời một đồng xu !
Càng không dám rời một đồng xu lại càng giàu có !
(Lỗ Tấn, Cố Hương)
Trang 14- “ Thật là càng giàu
có, càng không dám rời một đồng xu! Càng không dám rời đồng
xu lại càng giàu có ”.
Bài tập 1
Trang 151 Người nói, người nghe những câu in đậm dưới đây là ai? Xác định hàm ý của mỗi câu ấy Theo em, người nghe
có hiểu hàm ý của người nói không? Những chi tiết nào chứng tỏ điều đó?
c) Thoắt trong nàng đã chào thưa:
“ Tiểu thư cũng có bây giờ tới đây !
Đàn bà dễ có mấy tay, Đời xưa mấy mặt đời này mấy gan !
Dễ dàng là thói hồng nhan,
Càng cay nghiệt lắm càng oan trái nhiều.”
Hoạn Thư hồn lạc phách xiêu, Khấu đầu dưới trướng liệu điều kêu ca.
(Nguyễn Du, Truyện Kiều)
Trang 16Bài 3: Điền vào lượt lời của B trong đoạn thoại sau
đây một câu có hàm ý từ chối.
A: Mai về quê với mình đi !
B:………
A: Đành vậy.
* Điền: - Mình còn rất nhiều bài tập.
- Mai mình phải trông nhà.
- Mình sắp thi rồi.
- Mình phải đi thăm bà ốm ở bệnh viện.
Trang 17Bài 5: Tìm câu có hàm ý mời mọc , câu có hàm ý từ chối
trong đoạn đối thoại giữa em bé với mây và sóng
- Câu có hàm ý mời mọc:
+ “ Bọn tớ chơi từ khi thức dậy cho đến lúc chiều tà…” + “ Bọn tớ ca hát từ sáng sớm cho đến hoàng hôn…”
- Câu có hàm ý từ chối:
+ “ Mẹ mình đang ở đợi ở nhà.”
+ “ Làm sao có thể rời mẹ mà đến được?”.
* Viết thêm câu có chứa hàm ý mời mọc rõ hơn.
-“Chơi với bọn tớ vui lắm đấy.”
- “Có ai muốn chơi với bọn tớ không?”
- “Các bạn nhỏ mà đi cùng thì thích lắm đấy.”
Trang 18Bài tập :
Em hãy tạo lập một đoạn hội thoại ngắn có sử
dụng hàm ý ? Cho biết hàm ý đó là gì?
Bài làm:
Tài: - Cậu có thích môn cờ vua không?
Lộc:- Tớ chỉ thích môn bóng đá thôi
Tài: - Vậy à.
thích môn cờ vua.
Trang 19Bài tập làm thêm: Tìm hàm ý trong truyện cười dân gian sau:
Xin nước lạnh
Chủ nhà dọn cơm đãi khách, mang thiếu một đôi
đũa Ai nấy đều cầm đũa mời nhau, còn người khách
không có đũa đứng dậy nói với chủ nhà rằng:
Chủ nhà hỏi:
- Hả, để làm gì vậy?
chu đáo của gia chủ.
Trang 20Sơ đồ kiến thức bài học
Điều kiện sử dụng hàm ý
Ng ười nghe (ngư ời đọc)
Ng ười nói (ngư ời viết)
Có ý thức đ ưa hàm ý
vào cõu núi
Có năng lực giải đoán
hàm ý
Trang 21Nghĩa hàm ý là phần thông báo tuy không được
diễn đạt trực tiếp bằng những từ ngữ trong câu nhưng
có thể suy ra từ những từ ngữ ấy
Trang 22Bài 4: Tìm hàm ý của Lỗ Tấn qua việc ông so
sánh “hy vọng” với “con đường”
nói đâu là thực, đâu là hư Cũng giống như những con đường trên mặt đất; kì thực trên mặt đất vốn làm gì có đường Người ta đi
mãi thì thành đường thôi.
- Hàm ý: Tuy hi vọng chưa thể nói là thực hay
hư, nhưng nếu cố gắng thực hiện thì có thể đạt được.