- Tình mẫu tử là mạch nguồn tình cảm không bao giờ vơi trong tâm hồn mỗi con người g.Giá trị nội dung và nghệ thuật : - Đoạn trích “Trong lòng mẹ”, trích hồi kí “Những ngày thơ ấu” của N[r]
Trang 1ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP NGỮ VĂN
A.PHẦN VĂN BẢN :
Truyện và kí
Việt Nam
(1930-1945)
Truyện nước
ngoài
Đánh nhau với cối xay gió Xéc-van-téc
Văn bản nhật
dụng
Thông tin về ngày TĐ năm 2000
Ôn dịch , thuốc lá Bài toán dân số Thơ Việt Nam
(1900-1945)
Vào nhà ngục QĐ cảm tác Phan Bội Châu Đập đá ở Côn Lôn Phan Châu Trinh
Hai chữ nước nhà Trần Tuấn Khải
I.Truyện và kí VN (1930-1945) :
1.VB “Tôi đi học” :
a.Tác giả : Thanh Tịnh (1911-1988)
b.Tác phẩm : In trong tập “Quê Mẹ” , xuất bản năm 1941
c.Nội dung :
- Những sự việc khiến nhân vật tôi có những liên tưởng đến ngày đầu tiên đi học của mình :
+ Biến chuyển của vật sang thu
+ Hình ảnh những em bé núp dưới nón mẹ trong lần đầu tiên đến trường
- Những hồi tưởng của nhân vật Tôi :
+ Không khí của ngày hội tựu trường : náo nức , vui vẻ nhưng cũng rât trang trọng
Trang 2+ Tâm trạng , cảm xúc ấn tượng của nhân vật Tôi về thầy giáo , trường lớp , bạn
bè và những người xung quanh trong buổi tựu trường đầu tiên
d.Nghệ thuật :
- Miêu tả tinh tế , chân thực , diễn biến tâm trạng của nhân vật Tôi trong ngày đầu tiên đi học
- Sử dụng ngôn ngữ giàu yếu tố biểu cảm , hình ảnh so sánh độc đáo ghi lại dòng liên tưởng , hồi tưởng của nhân vật Tôi
e.Ý nghĩa :
- Buổi tựu trường đầu tiên sẽ mãi không thể nào quên trong kí ức của nhà văn Thanh Tịnh
g.Giá trị nội dung và nghệ thuật :
- Trong cuộc đời mỗi con người , kỉ niệm trong sáng của tuổi học trò , nhất là buổi tựu trường đầu tiên , thường được ghi nhớ mãi Thanh Tịnh đã diễn tả dòng cảm nghĩ này bằng nghệ thuật tự sự xen miêu tả và biểu cảm , với những rung động
tinh tế qua truyện ngắn “Tôi đi học”
2.VB “Trong lòng mẹ” :
a.Tác giả : Nguyên Hồng (1918-1932)
b.Tác phẩm : Là chương 4 của tập hồi kí “Những Ngày Thơ Ấu”
c.Nội dung :
- Cảnh ngộ đáng thương và nỗi buồn của nhân vật chú bé Hồng
- Nỗi cô đơn , niềm khao khát tình mẹ của chú bé Hồng Bất chấp sự tàn nhẫn , vô tình của bà cô
- Cảm nhận của chú bé Hồng về tình mẫu tử thiêng liêng sâu nặng khi gặp mẹ
d.Nghệ thuật :
- Tạo dựng được mạch truyện , mạch cảm xúc tự nhiên , chân thực
- Kết hợp lời văn kể chuyện với miêu tả , biểu cảm tạo nên những rung động trong lòng độc giả
- Khắc họa hình tượng nhân vật chú bé Hồng qua lời nói , hành động , tâm trạng
e.Ý nghĩa :
Trang 3- Tình mẫu tử là mạch nguồn tình cảm không bao giờ vơi trong tâm hồn mỗi con người
g.Giá trị nội dung và nghệ thuật :
- Đoạn trích “Trong lòng mẹ”, trích hồi kí “Những ngày thơ ấu” của Nguyên Hồng ,
đã kể lại một cách chân thực và cảm động những cay đắng , tủi cực cùng tình yêu thương cháy bỏng của nhà văn thời thơ ấu đối vói người mẹ bất hạnh
3.VB “Tức nước vỡ bờ” :
a.Tác giả : Ngô Tất Tố (1893-1954) là nhà văn hiện thực xuất sắc
b.Tác phẩm : Trích chương XVIII của tiểu phẩm “Tắt đèn”
c.Nội dung :
- Bộ mặt tàn ác , bất nhân của xã hội thực dân phong kiến đương thời được miêu
tả qua lối hành xử của các nhân vật thuộc bộ máy chính quyền thực dân phong kiến đại diện cho giai cấp thống trị
- Sự thấu hiểu , cảm thông sâu sắc của tác giả với tình cảnh cơ cực , bế tắc của người nông dân
- Sự phát hiện của tác giả về tâm hồn yêu thương , tinh thần phản kháng mãnh liệt của người nông dân
d.Nghệ thuật :
- Tạo tình huống truyện có tính kịch “Tức nước vỡ bờ”
- Kể chuyện miêu tả nhân vật chân thực sinh động ( ngoại hình , ngôn ngữ , hành động , tâm lí )
e.Ý nghĩa :
- Với cảm quan nhạy bén , nhà văn đã phản ánh hiện thực về sự phản kháng mãnh liệt , chống lại áp bức của người nông dân hiền lành chất phát
g.Giá trị nội dung và nghệ thuật :
- Bằng ngòi bút hiện thực sinh động, đoạn văn “Tức nước vỡ bờ” (trích tiểu thuyết Tắt Đèn của Ngô Tất Tố) đã vạch trần bộ mặt tàn ác , bất nhân của xã hội thực dân phong kiến đương thời ; xã hội ấy đã đẩy người nông dân vào tình cảnh vô cùng cực khổ , khiến họ phải liều mạng chống lại Đoạn trích còn cho thấy vẻ đẹp
Trang 4tâm hồn của người phụ nữ nông dân , vừa giàu tình yêu thương vừa có sức sông tiềm tàng mạnh mẽ
4.VB “Lão hạc” :
a.Tác giả : Nam Cao(1917-1951)
b.Tác phẩm : Trích trong tác phẩm “Lão Hạc” Đăng báo lần đầu năm 1943
c.Nội dung :
- Tác phẩm phản ánh hiện thực số phận của gười nông dân trước CM tháng 8 Qua tình cảnh của Lão Hạc :
+ Vì nghèo phải bán đi cậu Vàng – kỉ vật của anh con trai , người bạn thân thiết + Không có lối thoát , Lão Hạc phải chọn cái chết để bảo toàn tài sản cho con và không phiền hà đến hàng xóm
- Tác phẩm Lão Hạc thể hiện tấm lòng của nhà văn trước số phận đáng thương của con người :
+ Cảm thông với tấm lòng của người cha rất mực yêu thương con , muốn vun đắp, dành dụm tất cả những gì có thể để cho con có được cuộc sống hạnh phúc
+ Trân trọng, ngợi ca vẻ đẹp tiềm ẩn của người nông dân trong hoàn cảnh khốn cùng vẫn giàu lòng tự trọng , khí khái
d.Nghệ thuật :
- Sử dụng ngôi kể thứ nhất , người kể là nhân vật hiểu và cảm thông với Lão Hạc
- Kết hợp các PTBĐ như tự sự trữ tình , lập luận thể hiện chiều sâu tâm lí nhân vật với diễn biến tâm trạng phức tạp , sinh động
- Sử dụng ngôn ngữ hiệu quả , tạo được lối kể khách quan , xây dựng được hình tượng , có tính cá thể hóa cao
e.Ý nghĩa :
- Văn bản thể hiện phẩm giá của người nông dân không thể bị hoen ố cho dù phải sống trong hoàn cảnh khốn cùng
g.Giá trị nội dung và nghệ thuật :
- Truyện ngắn “Lão hạc” đã thể hiện một cách chân thực , cảm động số phận đau thương của người nông dân trong xã hội cũ và phẩm chất cao quý tiềm tàng của
Trang 5họ Đồng thời , truyện còn cho thấy tấm lòng yêu thương, trân trọng đối với người nông dân và tài năng nghệ thuật xuất sắc của nhà văn Nam Cao , đặc biệt trong việc miêu tả tâm lí nhân vật và cách kể chuyện
*Bài tập bài TĐH :
B1: Thể loại của văn bản TĐH ?
+ Truyện ngắn trữ tình
B2: Nhân vật chính của tác phẩm là ai ?
+ Nhân vật Tôi
B3: Theo em,nhân vật chính của tác phẩm thể hiện theo phương diện nào ?
+ Tâm trạng
B4: Nhận định về chủ đề của tác phẩm ?
+ Tô đậm cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng nhân vật Tôi trong ngày đầu tiên đến trường
B5: Chủ đề của văn bản nằm ở phần nào ?
+ Nhan đề vủa vb
+ Quan hệ giữa các phần của vb
+ Các từ ngữ then chốt trong vb
B6: Tác dụng của biện pháp so sánh được sử dụng trong câu sau “Tôi quên thế nào được những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi như mấy cánh hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng” ?
+ Tô đậm vẻ đẹp của những cánh hoa tươi giữa bầu trời quang đãng
*Bài tập bài TLM :
B1: Thể loại của văn bản TLM ?
+ Hồi kí – là thể văn ghi chép điều xảy ra trong quá khứ mà đồng thời tác giả là người kể , tham gia hoặc chứng kiến
B2: Em hiểu gì về sự kiện được nói tới trong hồi kí ?
+ Là nhứng sự kiện xảy ra trong quá khứ mà tác giả là người kể và tham gia
B3: Nhận định về nội dung của đoạn trích ?
Trang 6+ Trình bày diễn biến tâm trạng của chú bé Hồng
B4: Theo em,cuộc trò chuyện của người cô làm tác giả nhớ lại điều gì ?
+ Cảnh ngộ tội nghiệp của 1 đứa trẻ
+ Cảnh gộ thương tâm của người mẹ hiền từ
B5: Em hiểu từ “rất kịch” trong câu văn “Nhưng nhận ra những ý nghĩa cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch của cô tôi kia , tôi cuối đầu không đáp” nghĩa là gì ?
+ Giả dối
B6: Nhân vật bà cô là người thế nào ?
+ Là người đàn bà xấu xa , xảo quyệt với những rắp tâm tanh bẩn
+ Là người đại diện cho những thành kiến phi nhân cổ hũ của xã hội lúc bấy giờ
B7: Đặc sắc về nghệ thuật trong đoạn trích ?
+ Sử dụng nghệ thuật châm biếm
*Bài tập bài TNVB :
B1: Thể loại của văn bản là gì ?
+ Tiểu thuyết
B2: Điền vào chỗ trống từ thích hợp để được 1 định nghĩa hoàn chỉnh về 1 thể loai văn học ?
“…… là 1 tác phẩm tự sự cỡ lớn có khả năng phản ánh hiện thực đời sống ở mọi giới hạn không gian và thời gian”
+ Tiểu thuyết
B3: Nhận xét về đoạn trích TNVB ?
+ Có giá tri châm biếm sâu sắc
B4: Nhận định về nội dung chính của đoạn trích TNVB?
+ Vạch trần bộ mặt tàn ác của xã hội thực dân phong kiến đương thời
+ Chỉ ra nỗi khổ cực của người ông dân bị áp bức
Trang 7+ Cho thấy vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ nông dân : vừa giàu lòng yêu
thương vừa có sức sống tiềm tàng mạnh mẽ
B5: Cai lệ và người nhà lí trưởng có điều gì giống nhau về mặt nhân cách ?
+ Bất nhân , tàn ác
B6 : Để miêu tả hành động của cai lệ , tác giả đã dùng từ loại nào ?
+ Động từ
B7: Em hiểu từ “hầm hè” trong câu “Cai lệ vẫn giọng hầm hè” nghĩa là gì ?
+ Giọng nói phát ra từ cổ họng
B8: Câu văn nào trong đoạn văn thể hiện thái độ của sự phản kháng của chị Dậu với tên Cai lệ ?
+ Chị Dậu run run
B9: Trong đoạn trích chị Dậu hiện lên là con người như thế nào ?
+ Giàu tình yêu thương với chồng con
+ Căm thù bọn tay sai của thực dân phong kiến
+ Có thái độ phản kháng mạnh mẽ đối với bọn tay sai
B10: Theo em , vì sao chị Dậu được gọi là điển hình về người nông dân trước cách mạng tháng 8 ?
+ Vì chị Dậu là người ông dân mạnh mẽ nhất từ trước đến nay
B11: Nhận định về tư tưởng mà nhà văn muốn gửi gắm qua đoạn văn ?
+ Trong cuộc sống , có 1 quy luật tất yếu : có áp bức là có đấu tranh
Trang 8B.PHẦN TIẾNG VIỆT :
Từ vựng
Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
Trường từ vựng
Từ tượng hình , từ tượng thanh
Từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội
Nói giảm, nói tránh
Ngữ pháp
Thán từ Tình thái từ Câu ghép
Dấu ngoặc kép Dấu 2 chấm
I Từ vựng :
1 Cấp độ khái quát của từ ngữ và trường từ vựng :
– Cấp độ khái quát của từ ngữ
+ Một từ có nghĩa rộng khi phạm vi nghĩa của từ đó bao hàm nghĩa của một số từ ngữ khác
+ Một từ ngữ có nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa của từ ngữ đó được bao hàm trong phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác
+ Nghĩa của một từ ngữ có thể rộng hoặc hẹp hơn nghĩa của từ ngữ khác Một từ ngữ có nghĩa rộng với những từ ngữ này nhưng có thể có nghĩa hẹp đối với một
từ ngữ khác
Ví dụ: Từ “Thầy thuốc’ có nghĩa rộng hơn so với nghĩa của từ bác sĩ, y sĩ, y tá, hộ
lý, nhưng có nghĩa hẹp hơn so với “người”
2.Trường từ vựng :
– Trường từ vựng là tập hợp từ có ít nhất một nét nghĩa chung
Ví dụ: Trường từ vựng chỉ gia cầm: gà, ngan, ngỗng, vịt
2 Từ tượng hình và từ tượng thanh :
Trang 9– Từ tượng hình là từ gợi tả hình ảnh, dáng vẻ, hoạt động, trạng thái của sự vật.
Ví dụ: lòng khòng, ngất ngưởng, ngoằn ngoèo, tha thướt
– Từ tượng thanh là từ mô phỏng âm thanh của tự nhiên, của con người
Ví dụ: ầm ầm, thánh thót, róc rách, xì xì
– Tự tượng hình và từ tượng thanh có giá trị gợi tả và biểu cảm cao, thường được dùng nhiều trong văn miêu tả và tự sự
3 Từ địa phương và biệt ngữ xã hội :
– Từ địa phương là từ ngữ chỉ sử dụng ở một (hoặc một số) địa phương nhất định
Ví dụ: O – cô, bầm – mẹ (Trung Bộ)
Cây viết – cây bút, đậu phộng – lạc (Nam Bộ)
Thưng (dụng cụ đong gạo, thóc), thầy – bố, (Bắc Bộ)
– Biệt ngữ xã hội là các từ ngữ chỉ được dùng trong một tầng lớp xã hội nhất định
4 Một số biện pháp tu từ :
a Nói quá : là biện pháp tu từ phóng đại mức độ, quy mô, tính chất của sự việc, hiện tượng được miêu tả để nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm
Ví dụ:
Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày
(Ca dao)
b Nói giảm nói tránh : là biện pháp tu từ dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển, tránh gây cảm giác quá đau buồn, ghê sợ, nặng nề, tránh thô tục, thiếu văn hóa
Ví dụ:
Bà về năm đói làng treo lưới
Biển động, Hòn Mê giặc bắn vào
(Tố Hữu)
II Ngữ pháp :
Trang 101 Một số từ loại :
a Trợ từ : là những từ chuyên đi kèm một từ ngữ khác trong câu để nhấn mạnh hoặc biểu thị thái độ đánh giá sự việc, sự vật được nói đến ở từ ngữ đó
Ví dụ: Ngay, chính, đích thị, những,
Chiếc mũ này giá những 20 nghìn đồng
b Thán từ : là những từ dùng để bộc lộ tình cảm, cảm xúc của người nói hoặc dùng để gọi đáp Thán từ thường dùng ở đầu câu và có thể được tách thành một câu độc lập
Ví dụ: ái, ôi, chao ôi, trời, trời ơi, hỡi, vâng, dạ, ạ,
Chao ôi! Thầy nó chỉ nghĩ lẩn thẩn sự đời
c Tình thái từ : là những từ được thêm vào câu để cấu tạo câu nghi vấn, cầu khiến, cảm thán và để biểu thị sắc thái tình cảm của người nói
Ví dụ: à, ư, nhỉ, nhé, đi, nào, với, thay, nhé,
Đi đi em! Can đảm bước chân lên!
(Tố Hữu)
2 Câu ghép :
a.Khái niệm : Câu ghép là câu do hai hoặc nhiều cụm từ chủ vị không bao chứa nhau tạo thành Mỗi cụm chủ vị là một vế câu
Ví dụ: Đêm càng khuya, trăng càng sáng
b Cách nối các vế câu trong câu ghép
- Dùng những từ có tác dụng nối
+ Nối bằng một quan hệ từ hoặc một cặp quan hệ từ
Ví dụ: Mây đen kéo kín bầu trời và gió giật từng cơn
Vì trời không mưa nên cánh đồng thiếu nước
+ Nối bằng một phó từ hay một cặp đại từ hô ứng
Ví dụ: Ai làm người ấy chịu
Anh đi đâu, tôi đi đấy
Trang 11- Không dùng từ nối, các vế câu thường sử dụng dấu phẩy, dấu hai chấm.
Ví dụ: Bà đi chợ, mẹ đi làm, em đi học
c Các kiểu quan hệ ý nghĩa giữa các vế của câu ghép thường gặp là: quan hệ nguyên nhân, quan hệ điều kiện (giả thiết), quan hệ tương phản, tăng tiến, lựa chọn, bổ sung, nối tiếp, đồng thời, giải thích
Mỗi mối quan hệ thường được đánh dấu bằng những quan hệ từ, cặp quan hệ từ, cặp từ hô ứng: vì nên, nếu thì, tuy/mặc dù nhưng, không những mà còn, hoặc hoặc
Ví dụ: Tuy lưng hơi còng như bà tôi đi lại vẫn nhanh nhẹn
3 Các loại dấu :
a Dấu ngoặc đơn :
* Công dụng :Dấu ngoặc đơn dùng để đánh dấu phần có chức năng giải thích, bổ sung, thuyết minh thêm
* Ví dụ: Đùng một cái, họ (những người bản xứ) được phong cho cái danh hiệu tối cao là “chiến sĩ bảo vệ công lý và tự do”
(Nguyễn Ái Quốc)
b Dấu hai chấm :
* Công dụng :Dấu hai chấm dùng để đánh dấu phần giải thích, thuyết minh cho phần trước đó, báo trước lời dẫn trực tiếp (dùng với dấu ngoặc kép) hay lời đối thoại (dùng với dấu gạch ngang)
* Ví dụ: + Bà lão láng giếng lại lật đật chạy sang:
- Bác trai khá rồi chứ?
(Ngô Tất Tố)
c Dấu ngoặc kép :
* Công dụng :Dấu ngoặc kép dùng để đánh dấu từ, ngữ, câu, đoạn dẫn trực tiếp; đánh dấu từ ngữ được hiểu theo nghĩa đặc biệt hay có hàm ý mỉa mai;
đánh dấu tên tác phẩm, tờ báo, tập san được dẫn
* Ví dụ: Hai tiếng “em bé” mà cô tôi ngâm dài ra thật ngọt, thật rõ quả nhiên đã xoắn chặt lấy tâm can tôi như ý cô tôi muốn
Trang 12(Nguyên Hồng)