2. Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến: Giải pháp nâng cao hiệu quả giảng dạy môn Vật lí bằng phương pháp kết hợp trò chơi cho học sinh lớp 6 năm học 20192020. 3. Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: 4. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục. 5. Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: Từ ngày 05 tháng 9 năm 2018 đến ngày 30 tháng 6 năm 2020.
Trang 1CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
Kính gửi: Hội đồng xét duyệt sáng kiến cấp cơ sở huyện Sông Mã
1 Tôi ghi tên dưới đây:
Nơi công tác (hoặc
nơi thườngtrú)
Chức danh
Trình độ chuyên môn
Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo ra sáng kiến
(ghi rõ đối vớitừng đồng tácgiả, nếu có)
1 Nguyễn ThịPhường 10.5.1985
TrườngPTDTBTTHCS ĐứaMòn
Giáoviên Đại học 100%
2 Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến: "Giải pháp nâng cao hiệu quả giảng dạy môn Vật lí bằng phương pháp kết hợp trò chơi cho học sinh lớp 6 năm học 2019-2020".
3 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến:
4 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục.
5 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: Từ ngày 05
tháng 9 năm 2018 đến ngày 30 tháng 6 năm 2020
6 Mô tả bản chất của sáng kiến:
6.1 Tình trạng của giải pháp đã biết
Trong những năm gần đây, việc đổi mới sách giáo khoa cũng như đổi mớiphương pháp giảng dạy được triển khai và đã có hiệu quả nhất định, nhưng việcđổi mới nhìn chung vẫn còn ảnh hưởng ít nhiều của phương pháp dạy học cũ, một
số học sinh còn thụ động, chưa phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo Donhiều nguyên nhân khác nhau, việc khai thác và sử dụng trò chơi học tập của một
số giáo viên còn hạn chế, chưa thể hiện tính ưu việt của nó, do chưa đổi mớiphương pháp dạy học một cách triệt để; chưa coi trọng hoạt động học tập của họcsinh là trung tâm của quá trình dạy học; nên việc sửa dụng trò chơi học tập chưaphát huy hết tác dụng Nhiều giáo viên tổ chức trò chơi trong học tập chưa khoahọc, nhiều học sinh chưa thực sự làm việc chỉ dựa vào thành quả hoạt động của
Trang 2bạn khác Việc tổ chức của giáo viên còn mang nặng tính hình thức nên nhiều họcsinh làm việc sai mục đích dẫn đến không hoàn thành nhiệm vụ được giao; cácthành viên trong đội chơi, trong lớp do tâm lý và thiếu tính tích cực nên dẫn đếnmất đoàn kết Nhiều học sinh còn bỡ ngỡ với hoạt động này, chưa mạnh giạn còn
nể nang, tự ái cá nhân, chưa có ý thức tôn trọng ý kiến của bạn trong việc tham giacho nên kết quả chưa đạt được yêu cầu đề ra Một số trò chơi do giáo viên chuẩn bịchưa chu đáo nên tính chất của nó chỉ là vui mà chưa cung cấp được nội dung kiếnthức môn học
Trong nội dung của SGK Vật lí 6 chỉ có duy nhất một loại trò chơi được thểhiện trong phần tổng kết chương I và tổng kết chương II, đó là trò chơi giải ô chữvật lí
Ví dụ: Trong bài " Tổng kết chương I" SGK Vật lí 6, trang 56 có trò chơigiải ô chữ như sau:
Câu 1: Máy cơ đơn giản giúp thay đổi độ lớn của lực ? (11 ô)
Câu 2: Dụng cụ để đo thể tích? (10 ô)
Câu 3: Phần không gian mà vật chiếm chỗ ? (7 ô)
Câu 4: Loại dụng cụ giúp con người làm việc dễ dàng hơn ? (12 ô)
Câu 5: Dụng cụ giúp con người thay đổi độ lớn và hướng của lực ? (15 ô) Câu 6: Lực hút của Trái đất tác dụng lên vật ?(8 ô)
Câu 7: Thiết bị gồm cả ròng rọc động và ròng rộc cố định (6 ô)
Hãy nêu nội dung của từ hàng dọc trong các ô in đậm.
B Ô CHỮ THỨ HAI
Trang 3Câu 1: Lực hút của Trái Đất tác dụng lên vật, (8 ô).
Câu 2: Đại lượng chỉ lượng chất chứa trong vật, (9 ô).
Câu 3: Cái gì dùng để đo khối lượng, (6 ô).
Câu 4: Lực mà lò xo tác dụng lên tay khi tay ta ép lò xo lại, (9 ô)
Câu 5: Máy cơ đơn giản có điểm tựa, (6 ô)
Câu 6: Dụng cụ mà thợ may thường dùng để lấy số đo cơ thể khách hàng, (8
ô)
a) Ưu, nhược điểm của giải pháp đã biết
- Ưu điểm
+ Dễ thực hiện, không mất nhiều thời gian chuẩn bị bài mới
+ Kiến thức học sinh tiếp nhận kiến thức có tính hệ thống, logic
- Nhược điểm
- Các trò chơi còn ít, chưa gây hứng thú học tập cho học sinh
- Học sinh thụ động tiếp thu kiến thức chưa phát huy được tính chủ động,sáng tạo của học sinh
- Học sinh ít hoạt động, trao đổi nên còn hạn chế việc phát triển kĩ năng củahọc sinh, học sinh thiếu tự tin
- Chưa phát huy hết được năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề của họcsinh
- Chưa phát huy hiệu quả việc rèn kĩ năng hợp tác, hoạt động nhóm
6.2 Nội dung của giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến:
Trang 4a) Mục đích của giải pháp:
Với học sinh: Trong giờ học, học sinh đã chủ động, tích cực tự giác tìmkiếm tri thức dưới sự hướng dẫn của giáo viên; vì vậy giờ học đã sôi nổi hơn,sách giáo khoa đã được sử dụng nhiều hơn trong học tập Học sinh vui vẻ tiếpnhận môn học một cách có hứng thú, tiếp thu kiến thức một cách có hiệu quả, giờhọc đã hấp dẫn hơn, lôi cuốn học sinh hơn, học sinh chủ động tìm kiếm tri thức,được hoạt động nhiều hơn, tích cực hơn và tiếp thu bài tốt hơn Học sinh được rèn
kĩ năng hợp tác, hoạt động nhóm, nâng cao năng lực phát hiện và giải quyết vấnđề
Với giáo viên: Tự đúc rút cho bản thân mình những kinh nghiệm để làm luận
cứ cho phương pháp dạy học mới của tôi ở những năm tiếp theo đồng thời cũngchia sẻ kinh nghiệm giảng giảng dạy với đồng nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả dạyhọc nói chung, nâng cao chất lượng giảng dạy môn Vật lí 6 trong trường PTDTBTTHCS Đứa Mòn nói riêng
b) Tính mới của giải pháp:
Việc áp dụng tổ chức trò chơi học tập sẽ là cầu nối giữa người dạy và ngườihọc, giúp cho tư duy và nhận thức của người học phát triển theo chiều hướng lôgíc từ trực quan sinh động đến tư duy trìu tượng đến thực tiễn có thể áp dụng vàthực hiện ở tất cả các môn học
Trong quá trình giảng dạy, tôi cũng quan tâm tới việc hực hiện các trò chơisao cho hiệu quả Học sinh được trình bày, thảo luận tạo không khí thi đua giữ cácnhóm, tổ Mỗi một trò chơi có những ưu nhược điểm riêng, song chúng đều hướngđến mục tiêu phát triển phẩm chất năng lực học sinh một cách toàn diện, tạo hứngthú, động cơ học tập cho học sinh Giúp cho giờ học sôi nổi và không trở nên nhàmchán
Với mục đích nêu trên, giải pháp mà tôi đưa ra nhằm nâng cao hiệu quảgiảng dạy gồm những nội dung sau:
b.1 Tổ chức trò chơi phải đạt một số yêu cầu sau
b.1.1 Trò chơi phải đáp ứng được mục tiêu dạy học
- Ôn tập, củng cố kiến thức cũ
- Khắc sâu được kiến thức vừa học
- Rèn luyện kĩ năng quan sát, tư duy nhanh nhạy và khả năng phán đoán củahọc sinh
- Giáo dục đạo đức, thái độ của học sinh
- Nâng cao tinh thần đoàn kết trong hoạt động nhóm
Trang 5- Học sinh chủ động tiếp thu bài mới.
b.1.2 Trò chơi phải tạo được hứng thú học tập cho học sinh
- Các trò chơi phải được các em hưởng ứng, phải thực hiện được chức năngdạy học thông qua trò chơi để học tập, rèn luyện
- Tạo không khí vui vẻ, hứng thú học tập cho học sinh
b.1.3 Trò chơi phải hướng tới mọi đối tượng học sinh
- Học sinh nào cũng có thể tham gia Giáo viên không nên chỉ tập trung vàonhững học sinh khá giỏi mà còn để ý, mà còn khuyến khích, động viên những họcsinh yếu, học sinh có tác phong chậm hay rụt rè nhút nhát tham gia, tạo điều kiệncho các em rèn luyện tác phong hòa đồng với tập thể
- Trò chơi phải được thiết kế phù hợp với đặc điểm nhận thức và khả năngcủa học sinh Tùy theo độ tuổi, theo lớp mà thiết kế tổ chức các trò chơi
b.1.4 Trò chơi phải được chuẩn bị kĩ càng trước giờ học
- Chuẩn bị về phương tiện, nội dung, cách thức, số lượng người tham gia
b.1.5 Trò chơi phải được tổ chức vào thời điểm phù hợp nhất trong giờ học
- Tùy theo nội dung và mục tiêu từng phần trong bài mà tổ chức hoạt độngtrò chơi cho phù hợp, có thể đầu tiết học hoặc ở phần củng cố
- Không được lạm dụng trò chơi làm ảnh hưởng đến chất lượng dạy học, lấn
át thời gian chính của giờ học
Trang 6- Giáo viên có thể gọi học sinh xung phong tham gia, hoặc tự giáo viên phânnhóm.
- Học sinh trong nhóm chơi phải phù hợp có cả học sinh khá, giỏi, trungbình, yếu
- Giáo viên có thể lựa chọn địa điểm chơi, trong nhà hay ngoài trời, nơi cócây xanh, …
- Thời gian chơi: Giáo viên cần xác định thời điểm tổ chức trò chơi trong tiếthọc hoặc buổi ngoại khóa cho phù hợp Nếu các trò chơi được tổ chức cùng vớiviệc dạy học lí thuyết trên lớp thì thời gian thường ngắn
- Tác dụng, hiệu quả của trò chơi: Giáo viên phải xác định rõ mục tiêu giáodục trong buổi học để lựa chọn trò chơi đáp ứng yêu cầu Lựa chọn trò chơi nào đểđạt được hiệu quả giáo dục đồng thời gây hứng thú, phấn khởi với người chơi, đảmbảo an toàn đoàn kết
- Một số trò chơi cần thêm người giám sát, thường là giáo viên
Vì vậy việc chuẩn bị tốt các trò chơi trước khi tổ chức thực hiện là hết sứcquan trọng quyết định sự thành công của trò chơi, chơi để học, để ghi nhớ, rènluyện
b.2.2 Giai đoạn thực hiện
- Trình bày trò chơi
+ Chọn lối giải thích rõ ràng, ngắn gọn, dí dỏm
+ Có thể làm mẫu, chơi thử để người chơi hiểu luật lệ chơi
- Điều khiển trò chơi
+ Giáo viên hoặc học sinh do giáo viên cử ra điều khiển trò chơi từ châmđến nhanh để tạo sự căng thẳng, hấp dẫn
+ Khai thác sự dí dỏm của trò chơi sao cho vui vẻ, thoải mái mà vẫn khắcsâu được kiến thức
+ Đề cao tinh thần tự giác, thẳng thắn trung thực
+ Khi bắt lỗi phải khách quan, chính xác, công bằng
+ Biết dừng trò chơi đúng lúc, đảm bảo thời gian dự kiến
b.2.3 Giai đoạn kêt thúc
Trang 7- Đánh giá ưu khuyết điểm của trò chơi: Trò chơi cung cấp nội dung thôngtin gì, cần chỉnh sửa gì không về luật lệ cách chơi và tính hấp dẫn, sự giáo dục củatrò chơi.
b.3 Kĩ năng tổ chức trò chơi của giáo viên
- Giáo viên là người quan trọng trong việc tổ chức trò chơi Nếu giáo viênkhông biết cách tổ chức trò chơi thì trò chơi sẽ kém hấp dẫn với học sinh, khóthành công và không mang lại hiệu quả dạy học mong muốn Vì vậy rèn kĩ năngquản trò là một vấn đề hết sức quân trọng đối với người giáo viên
- Sử dụng trò chơi hợp với đối tượng và hợp với nội dung kiến thức, kĩ năng
- Lựa chọn trò chơi đơn giản mà học sinh đều có thể dễ dàng thực hiện được,vừa sức với việc tiếp thu kiến thức của các em và phù hợp với khoảng thời gianngắn trong tiết học Làm sao tạo cho học sinh tham gia chơi cảm giác muốn chơinữa mà học sinh nhớ kĩ, khắc sâu được kiến thức có liên quan
- Bắt đầu cuộc chơi một cách dí dỏm, hài ước
- Để cuộc chơi thành công là người chơi muốn chơi, lắm vững luật chơi, tựnguyện, nhiệt tình chủ động tham gia trò chơi
- Giới thiệu trò chơi ngắn gọn, hài ước, dí dỏm Nêu rõ luật chơi, thưởngphạt
- Nếu là trò chơi mới có thể cho học sinh chơi thử, chơi nháp để lắm vữngluật chơi Giáo viên là người trọng tài bắt lỗi những ai phạm luật
- Dự kiến tình huống và sử lí tình huống một cách hợp lí
- Giáo viên phải di chuyển sao cho quan sát được toàn bộ cuộc chơi
- Nghiêm túc tuân thủ luật chơi đảm bảo sự công bằng mà vẫn vui vẻ, thoảimái, hào hứng
- Tác phong của người điều khiển phải phù hợp với trò chơi
- Dáng điệu, cử chỉ của giáo viên phải gây thiện cảm tạo nên sự gần gũi thânquen trong suốt cuộc chơi
- Giáo viên hành động, nhận xét đúng lúc đúng đối tượng, khích lệ tándương sự cố gắng của học sinh nhằm đảm bảo hiệu quả giáo dục sâu sắc trong vàsau cuộc chơi
- Giáo viên tích lũy kiến thức và kinh nghiệm về tổ chức trò chơi
Trang 8- Quan sát những học sinh chơi giáo viên rút ra những kinh nghiệm bổ íchcho bản thân về các trò chơi, kĩ năng của người tổ chức trò chơi và phong cách củangười quản trò Đồng thời chú ý lắng nghe ý kiến nhận xét, quan sát thái độ củangười chơi để điều chỉnh những gì chưa hợp lí.
b.4 Những điều nên tránh khi tổ chức trò chơi
- Đưa ra trò chơi không phù hợp với đối tượng học sinh, không phù hợp vớikiến thức Học sinh tham gia chơi chưa lắm vững luật chơi
- Trò chơi thiếu tính giáo dục
- Dáng vẻ của giáo viên quá đạo mạo, nghiêm nghị khi điều hành
- Thiên vị hoặc quá dễ dãi bỏ qua hình phạt với người phạm luật
b.5 Quy trình thực hiện trò chơi
*Bước 1: Ổn định: Để tập trung sự chú ý của cả lớp.
*Bước 2: Giới thiệu trò chơi
- Giáo viên giới thiệu ngắn gọn, xúc tích cho học sinh thấy được sự hấp dẫncủa trò chơi
*Bước 3:
- Tùy theo mỗi trò chơi mà giáo viên linh động hướng dẫn Có những tròchơi phức tạp cần phải hướng dẫn đầy đủ mới chơi nhưng có những trò chơi đơngiản thì có thể chơi ngay
*Bước 4: Chơi thử, chơi nháp
- Chơi thử để người chơi nắm được cách chơi
*Bước 5: Tiến hành tổ chức trò chơi
- Học sinh tham gia trò chơi với sự giám sát, điều khiển của giáo viên điềukhiển của giáo viên hoặc học sinh do giáo viên bầu ra
- Khi chơi giáo viên quan sát học sinh để biết được thái độ, cử chỉ, phongcách từ đó điều chỉnh phong cách của mình sao cho phù hợp
- Trong quá trình chơi, giáo viên nên linh động, khéo léo dẫn dắt, không nênquá nguyên tắc
Trang 9- Giáo viên phải công bằng xử lí tình huống một cách khách quan, khôngthiên vị.
- Tác phong người quản trò phải chuẩn mực, ngôn ngữ phải sư phạm, khôngthô thiển, phong cách dí dỏm, vui tươi, duyên dáng
*Bước 6: Nhận xét, đánh giá
- Cần phải biết lúc nào ngừng trò chơi; đảm bảo thời gian tiết học hoặc buổingoại khóa, đảm bảo sức khỏe cho người chơi, tạo sự luyến tiếc cho lần chơi sau
và mang lại hiệu quả giáo dục
- Tiến hành đánh giá nhận xét về kết quả của trò chơi học tập và rút kinhnghiệm những sai phạm có thể tiến hành khen, phạt nhẹ nhàng mang tính chấtkhích lệ học sinh
b.6 Một số trò chơi vật lí 6
b.6.1 Trò chơi truyền thư
*Mục đích giáo dục:
- Ôn tập kiến thức bài cũ
- Tạo cho học sinh khả năng phản ứng linh hoạt trước các câu hỏi mình gặpphải
- Tạo hứng thú cho học sinh, tạo không khí vui tươi, thoải mái
* Chuẩn bị:
- Giáo viên chuẩn bị bì thư, câu hỏi
- Giáo viên yêu cầu học sinh ôn tập các kiến thức có liên quan
* Tiến hành:
- Giáo viên nêu thể lệ chơi: Cho học sinh hát một bài hát ngắn, trong khi hátcho học sinh truyền thư (trong thư có nội dung câu hỏi kiểm tra bài cũ), kết thúcbài hát thư đến tay học sinh nào thì học sinh đó được quyền mở thư, đọc câu hỏi vàtrả lời Nếu trả lời đúng được tuyên dương và ghi điểm, nếu trả lời sai thì nhườngquyền trả lời cho bạn khác
* Những ưu, nhược điểm
- Ưu điểm:
+ Đối với môn Vật lí 6, để vừa tạo hứng thú cho học sinh vừa ôn và kiểm tralại kiến thức cũ
+ Học sinh được chủ động tiếp thu, ôn lại, khắc sâu kiến thức cũ
+ Không mất nhiều thời gian để chuẩn bị và tiến hành chơi
Trang 10- Nhược điểm:
+ Gây ồn ào
Ví dụ: Tiết 4 Bài 3 Đo thể tích chất lỏng
Trò chơi được tổ chức vào phần kiểm tra bài cũ của bài Dự kiến thời gian từ
Câu hỏi:
Giáo viên có thể lựa chọn một trong hai câu hỏi sau để vào bì thư
Câu 1
GHĐ và ĐCNN của thước là gì ?
Tại sao trước khi đo độ dài em thường ước lượng mới chọn thước ?
Câu 2 Trình bày cách đo độ dài ?
Đáp án:
Câu 1:
- Giới hạn đo (GHĐ) của thước là độ dài lớn nhất ghi trên thước.
- Độ chia nhỏ nhất (ĐCNN) của thước là độ đài giữa hai vạch chia liên tiếptrên thước
- Ước lượng độ dài cần đo để chọn thước đo thích hợp
Câu 2: Cách đo độ dài:
+ Ước lượng độ dài cần đo để chọn thước đo thích hợp
+ Đặt thước và mắt nhìn đúng cách
Trang 11+ Đọc, ghi kết quả đo đúng quy định.
- Nếu học sinh trả lời đúng thì ghi điểm, trả lời sai sẽ phạt bằng hình thức bắttriếc tiếng kêu của động vật
- Giáo viên nhận xét về việc chuẩn bị bài cũ và thái độ tham gia trò chơi củahọc sinh
* Trò chơi có thể thực hiện ở phần kiểm tra bài cũ của tất cả các bài
b.6.2 Trò chơi tiếp sức
- Mục đích giáo dục:
+ Ôn tập kiến thức bài cũ hoặc củng cố lại kiến thức toàn bài
+ Giúp học sinh thảo luận nhóm một cách nhẹ nhàng, không bị gò ép, rậpkhuân
+ Tạo hứng thú học tập cho học sinh
+ Trò chơi tạo sự hứng thú học môn vật lý cho học sinh trong luyện kỹ năngphối hợp, cộng tác; tích cực hóa hoạt động nhận thức
Trang 12- Chuẩn bị:
+ Giáo viên chuẩn bị sẵn các câu hỏi ghép đôi
+ Học sinh ôn lại kiến thức bài cũ
- Tiến hành chơi: Giáo viên rán một vế của câu, vế còn lại cho học sinh lựachọn để mang lên bảng ghép sao cho được một câu hoàn chỉnh đúng Mỗi học sinhđược lên thực hiện một lần
* Những ưu, nhược điểm
- Ưu điểm:
+ Đối với môn Vật lí 6, để vừa tạo hứng thú cho học sinh vừa ôn lại kiếnthức cũ, thu hút được nhiều học sinh tham gia
+ Học sinh được chủ động tiếp thu, ôn lại kiến thức cũ
+ Học sinh lựa chọn phương án nhanh, chính xác
- Nhược điểm:
+ Học sinh có thể đoán mò, không cần nhớ kiến thức
* Ưu nhược điểm của trò chơi này:
- Ưu điểm:
+ Gây hứng thú, thu hút được nhiều học sinh tham gia
+ Học sinh được chủ động tiếp thu, ôn lại kiến thức cũ
+ Rèn luyện kĩ năng quan sát, tư duy nhanh nhạy, khả năng phán đoán củahọc sinh Giúp học sinh yếu, trung bình mạnh dạn hơn, có cơ hội ghi điểm
- Nhược điểm:
+ Mất nhiều thời gian, học sinh gây ồn ào
Ví dụ: Tiết 3 Bài 4 Đo thể tích vật rắn không thấm nước
Trò chơi được thực hiện trong phần kiểm tra bài cũ Dự kiến thời gian từ 5đến 6 phút
* Mục đích: Củng cố, ôn lại kiến thức về đo độ dài
Trang 13chỉ được lên thực hiện một lần với gắn một vế của câu Thành viên thứ nhất giánxong về chỗ tiếp theo thành viên thứ hai lên gián, cứ như thế cho đến bạn thứ 5.Đội nào hoàn thành trước và có nhiều đáp án đúng sẽ thắng cuộc.
- Đội thắng được tuyên dương trước lớp và được chấm điểm Đội thua sẽ bắtchiếc động tác đi của động vật
Đơn vị đo thể tích thường dùng là mét khối (m3)
Để đo thể tích chất lỏng có thể dùng bình chia độ, ca đong
1m3=1000 dm3
1dm3=1000 cm3
1dm3=1lít
Trang 14b.6.3 Trò chơi luật hình
- Mục đích giáo dục:
+ Củng cố lại kiến thức cho học sinh trong tiết ôn tập, ôn lại kiến thức cũ.+ Tạo cho học sinh khả năng phản ứng linh hoạt trước các câu hỏi mình gặpphải
+ Học sinh được chủ động tiếp thu, ôn lại kiến thức cũ
+ Học sinh lựa chọn phương án nhanh, chính xác
- Nhược điểm:
+ Học sinh có thể đoán mò, không cần nhớ kiến thức
