CHUYEN DE VAT LY 8

Vì vậy để giúp quá trình lĩnh hội và vận dụng giải các bài tập về “chuyển động học” được tốt hơn nhằm nâng cao chất lượng dạy và học phục vụ công tác bồi dưỡng học sinh giỏi đã thôi thúc[r]

PHÒNG GD&ĐT HUYỆN KIM BÔI

TRƯỜNG TH&THCS LẬP CHIỆNG

CHUYÊN ĐỀ HƯỚNG DẪN HỌC SINH GIẢI BÀI TẬP

VỀ CHUYỂN ĐỘNG THẲNG THƯỜNG GẶP

Người thực hiện: BÙI VĂN NHUẬN

Tổ chuyên môn: Khoa học Tự nhiên

NĂM HỌC: 2015 - 2016

Phần thứ nhất:

MỞ ĐẦU

Căn cứ vào nhiệm vụ bồi dưỡng học sinh giỏi hàng năm của trường THCS nhằm phát hiện những học sinh có năng lực học tập môn vật lý bậc THCS để bồi dưỡng nâng cao năng lực nhận thức, hình thành cho các em những kỹ năng cơ bản và nâng cao trong việc giải các bài tập vật lý Giúp các em tham gia dự các

kỳ thi học sinh giỏi cấp trường, huyện, tỉnh đạt kết quả cao nhất mang lại thành tích cho bản thân, gia đình và thực hiện mục tiêu bồi dưỡng học sinh hàng năm

đã đề ra

Trong số tất cả các bộ môn KHTN: Toán, Lý, Hoá, Sinh… thì Vật lý là 1 trong những môn khoa học khó nhất với các em: Vật lý là một môn khoa học thực nghiệm đã được toán học hoá ở mức độ cao Đòi hỏi các em phải có những kiến thức, kỹ năng toán học nhất đinh trong viêc giải các bài tập vật lý

Việc học tập môn vật lý nhằm mang lại cho học sinh những kiến thức về các sự vật, hiện tượng và các quá trình quan trọng nhất trong đời sống và sản xuất … kỹ năng quan sát các hiện tượng và quá trình vật lý để thu thập các thông tin và các dữ liệ cần thiết… mang lại hứng thú trong học tập cũng như áp dụng các kiến thức và kỹ năng vào các hoạt động trong đời sống gia đình và cộng đồng

Chương trình vật lý THCS gồm 4 mảng kiến thức lớn:

1 Cơ học

2 Nhiệt học

3 Quang học

4 Điện, điện từ học

Trong đó các bài toán “chuyển động” thuộc mảng kiến thức “cơ học” là những bài toán thiết thực gắn bó với cuộc sống hàng ngày của các em Tuy nhiên việc giải thích và tính toán ở loại bài tập này các em gặp không ít khó khăn

Vì vậy để giúp quá trình lĩnh hội và vận dụng giải các bài tập về “chuyển động học” được tốt hơn nhằm nâng cao chất lượng dạy và học phục vụ công tác bồi dưỡng học sinh giỏi đã thôi thúc tôi quyết định xây dựng chuyên đề này để

áp dụng

Phần thứ hai:

NỘI DUNG 2.1 Thực trạng:

2.1.1 Thực trạng:

Qua nghiên cứu trong 1 nhiều năm trở lại đây việc học sinh tiếp thu vận dụng các kiến thức phần chuyển động cơ học còn nhiều hạn chế, kết quả chưa cao Sự nhận thức và ứng dụng thực tế cũng như vận dụng vào việc giải các bài tập Vật lý (Đặc biệt là phần cơ học) còn nhiều yếu kém

2.1.2 Một số thuận lợi và khó khăn:

Những thuận lợi:

Việc thực hiện nhiệm vụ luôn nhận được sự quan tâm giúp đỡ của đồng nghiệp BGH và các cấp lãnh đạo Vì vậy đề tài của tôi nhận được sự chỉ đạo kịp thời

Những khó khăn:

Tài liệu học của các em học sinh chủ yếu là sách giáo khoa và sách bài tập, các tài liệu tham khảo khác các em đều không có

Bên cạnh đó, 1 số học sinh mặc dù trong đội tuyển nhưng những kiến thức

cơ bản của các em về chuyển động cơ học còn thiếu thốn, ý cá nhân lớn, đôi khi còn trây lười Đã gây không ít khó khăn cho tôi thực hiện chuyên đề này

2.2 Những biện pháp tác động.

Qua thực tế giảng dạy, nghiên cứu, tôi đưa ra 1 số các hoạt động của học sinh nhằm nâng cao chất lượng học tập phần “ Chuyển động cơ học” đối với học sinh giỏi cụ thể:

2.2.1 Hoạt động tìm hiểu lý thuyết cơ bản phần chuyển động cơ học:

* Tóm tắt lý thuyết

Thông qua các ví dụ thực tế hình thành cho các em khái niệm về chuyển động cơ học, chuyển động đều, chuyển động không đều…cụ thể

a) Sự thay đổi vị trí của một vật so với vật khác theo thời gian gọi là

chuyển động cơ học

+ Một vật có thể coi là đứng yên so với vật này nhưng lại là chuyển động

so với vật khác

b) Chuyển động đều là chuyển động mà vận tốc có độ lớn không thay đổi

theo thời gian

+ Chuyển động không đều là chuyển động mà vận tốc có độ lớn thay đổi theo thời gian

c) Vận tốc của chuyển động thẳng đều cho biết mức độ nhanh hay chậm

của chuyển động và được đo bằng quãng đường đi được trong 1 đơn vị thời

gian:

v = Trong đó:

s: Quãng đường đi được.(m,km)

t: Thời gian (s, h)

v: Vận tốc: m/s ; km/h

1m/s=100cm/s=3,6km/h

d) Công thức tính vận tốc trung bình (dưới dạng tổng quát)

v =

* Hai dạng bài tập cơ bản thường gặp:

a) Dạng 1: Hai vật cùng xuất phát, chuyển động cùng chiều gặp nhau:

Tổng quát: Hai vật cùng xuất phát từ hai điểm A, B chuyển động cùng

chiều và gặp nhau tại C Dạng toán này thường yêu cầu tìm thời gian t, hoặc tìm

quãng đường AB, hoặc tìm vận tốc v1, v2 khi đã biết các đại lượng khác Cách

giải cho dạng toán này như sau:

B1: Vẽ sơ đồ:

B2: Thiết lập biểu thức quãng đường:

VD: AC = AB + BC hay s1 = s + s2

 v1t = s + v2t  (v1 – v2)t = s (1)

Từ (1) ta tìm được t khi đã biết s và v1, v2 hoặc tìm s khi đã biết t và v1, v2,

B3: Kiểm tra kết quả

Dạng 2: Hai vật cùng xuất phát, chuyển động thẳng ngược chiều và gặp

nhau:

Tổng quát: Giả sử hai vật cùng xuất phát từ hai điểm A và B ngược chiều

nhau và gặp nhau tại C Cách giải bài toán này cũng tương tự như dạng 1:

s 1

s 2

B2: Thiết lập biểu thức quãng đường:

VD: AB = AC + BC hay s = s1 + s2

 s = v1t + v2t  s = (v1 + v2)t (1)

Từ (1) ta tìm được t khi đã biết s và v1, v2 hoặc tìm s khi đã biết t và v1, v2,

B3: Kiểm tra kết quả

2.2.2 Bài giảng minh họa:

HAI DẠNG BÀI TẬP

VỀ CHUYỂN ĐỘNG THẲNG THƯỜNG GẶP

I MỤC TIÊU:

1 Kiến thức:

Nhớ được định nghĩa về chuyển động đều, chuyển động không đều, công

thức tính vận tốc

2 Kỹ năng:

Vận dụng được công thức tính vận tốc và kiến thức toán học để giải được

bài tập về chuyển động

3 Thái độ:

Có ý thức xây dựng bài, tích cực hoạt động nhóm

II CHUẨN BỊ:

1 Giáo viên: Thiết kế bài giảng điện tử, chuẩn bị các bài tập

2 Học sinh: Ôn tập kiến thức về tính tương đối của chuyển động, định

nghĩa và công thức tính vận tốc của chuyển động đều, chuyển động không đều

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC.

1 Ổn định tổ chức: (2 phút)

2 Kiểm tra bài cũ: (3 phút)

- Chuyển động đều là gì?

- Chuyển động không đều là gì?

- Viết công thức tính vận tốc trung bình của chuyển động không đều, giải

thích ý nghĩa và nêu đơn vị tính các đại lượng có mặt trong công thức

3 Bài mới:

s 1

s

s 2

Hoạt động 1: Giới thiệu cách giải dạng bài tập thư nhất (5 phút)

GV: Cho hs quan sát hình

mô tả hai vật cùng xuất

phát, chuyển động cùng

chiều và gặp nhau

- Hướng dẫn học sinh vẽ sơ

đồ và ghi các kí hiệu v, s, t

HS: Thực hiện theo hướng

dẫn

GV: Gợi ý mối liên hệ giữa

các đoạn thẳng trong sơ đồ

HS: Viết biểu thức liên hệ

giữa các đoạn thẳng trên sơ

đồ

GV: Theo dõi và hướng dẫn

học sinh thay thế các đại

lượng vật lý vào biểu thức

để biến đổi

I Dạng bài tập1: Hai vật cùng xuất phát,

chuyển động cùng chiều gặp nhau

B1: Vẽ sơ đồ:

B2: Thiết lập biểu thức quãng đường:

VD: AC = AB + BC hay s1 = s + s2

 v1t = s + v2t  (v1 – v2)t = s (1)

Từ (1) ta tìm được t khi đã biết s và v1, v2 hoặc tìm s khi đã biết t và v1, v2,

B3: Kiểm tra kết quả

Hoạt động 2: Thực hiện thí dụ 1 (7 phút)

GV: Đưa ra thí dụ, yêu cầu học

sinh đọc và phân tích đề bài

HS: Hoạt động nhóm, đọc, phân

tích đề bài, vẽ sơ đồ và ghi các

kí hiệu

GV: Hướng dẫn HS vẽ sơ đồ và

ghi tóm tắt bài toán

HS: Hoạt động cá nhân tóm tắt

bài toán  GV ghi lên bảng

GV: - Em hãy tính quãng

đường AB theo AC và BC

- Trong vật lý quãng đường

được kí hiệu như thế nào?

- Từ công thức vận tốc, em hãy

viết biểu thức xác định quãng

đường

HS: Hoạt động cá nhân làm bài

theo dẫn dắt của giáo viên

Thí dụ 1:

Cho biết:

s = 15km; t = 0,6h; v1 = 2v2 tính: v1 và v2

Bài giải:

Ta có: AB = AC – BC hay s = s1 – s2

 s = v1t – v2 t  s = (v1 – v2)t = v2t

 v2 = = 25 (km/h)

 v1 = 50km/h Đáp số: v1 = 50km/h; v2 = 25km/h

s

s 1

Hoạt động 3: Giới thiệu cách giải dạng bài tập 2 (10 phút)

GV: Cho hs quan sát hình

mô tả hai vật cùng xuất

phát, chuyển động cùng

chiều và gặp nhau

- Hướng dẫn học sinh vẽ sơ

đồ và ghi các kí hiệu v, s, t

HS: Thực hiện theo hướng

dẫn

GV: Gợi ý mối liên hệ giữa

các đoạn thẳng trong sơ đồ

HS: Viết biểu thức liên hệ

giữa các đoạn thẳng trên sơ

đồ

GV: Theo dõi và hướng dẫn

học sinh thay thế các đại

lượng vật lý vào biểu thức

để biến đổi

HS: Hoạt động nhóm thực

hiện thí dụ 2 lên bảng phụ

GV: Theo dõi và hướng dẫn

các nhóm thực hiện thí dụ 2

tương tự như thí dụ 1

HS: Đại diện các nhóm lên

bảng trưng bày bài làm của

nhóm mình  nhóm khác

và giáo viên nhận xét, bổ

sung (nếu cần)

II Dạng bài tập 2: Hai vật cùng xuất phát,

chuyển động thẳng ngược chiều và gặp nhau:

Tổng quát: Giả sử hai vật cùng xuất phát từ hai điểm A và B ngược chiều nhau và gặp nhau tại

C Cách giải bài toán này cũng tương tự như dạng 1:

B1: Vẽ sơ đồ

B2: Thiết lập biểu thức quãng đường:

VD: AB = AC + BC hay s = s1 + s2

 s = v1t + v2t  s = (v1 + v2)t (1)

Từ (1) ta tìm được t khi đã biết s và v1, v2 hoặc tìm s khi đã biết t và v1, v2,

B3: Kiểm tra kết quả

Thí dụ 2:

Cho biết:

s = 75km; v1 = 25km/h; v2 = 12,5km/h tính: t và s1

Bài giải:

- Tính thời gian để hai vật gặp nhau

Ta có: s = s1 + s2  s = (v1 + v2)t

 t = = 2(h)

- Xác định vị trí hai vật gặp nhau:

s1 = v1.t = 25.2 = 50km Vậy: Sau khi xuất phát 2h hai vật sẽ gặp nhau, vị trí gặp nhau cách A 50km

s 1 s

Hoạt động 4: Bài tập vận dụng (10 phút)

GV: Chiếu đề bài tập 1 lên

bảng, yêu cầu học sinh thực

hiện

HS: Hoạt động cá nhân

thực hiện bài tập 1 tương tự

như thí dụ 2  1 hs lên

bảng trình bày  GV và hs

khác nhận xét, bổ sung

III Bài tập vận dụng:

Bài tập 1:

(Bài giải chi tiết ở slide 7)

4 Củng cố: (5 phút)

- GV: Yêu cầu học sinh nhắc lại hai cách giải bài tập về chuyển động thẳng gặp nhau

- HS: 2 học sinh lần lượt nhắc lại cách giải mỗi dạng bài tập

- Nếu còn thời gian, GV giới thiệu và hướng dẫn học sinh làm bài tập 2 và bài tập số 3 để học sinh về nhà tiếp tục thực hiện

5 Hướng dẫn học ở nhà: (3 phút)

- Giao bài tập tương tự cho học sinh về nhà giải

(Các slide hỗ trợ trên bảng chiếu được soạn bằng phần mềm powerpoint)

SLIDE 2

SLIDE 3

SLIDE 4

SLIDE 5

SLIDE 6

Nếu còn thời gian thì thực hiện next tới bài số 3, nếu không thì hướng dẫn về nhà học sinh tiếp tục làm

SLIDE 7

SLIDE 8

SLIDE 9

SLIDE 10

SLIDE 11-a

2.3 Kết quả sau khi sử dụng các biện pháp:

Với phương pháp dạy gắn lý thuyết vào bài tập và gắn bài tập với thực tế cuộc sống chuyển động giúp cho các em tiếp thu kiến thức một cách độc lập tích cực và sáng tạo Do đó học sinh hứng thú hiểu bài sâu sắc từ đó vận dụng linh hoạt nâng cao Qua đối chứng và kinh nghiệm bằng các các bài khảo sát tôi thấy chất lượng học sinh trong đội tuyển Vật lý và lớp bồi dưỡng khi học phần chuyển động cơ học này được nâng lên rõ rệt Các em đã biết tự củng cố ôn luyện các kiến thức bài tập, biết phối hợp kiến thức vào thực hành giải bài tập

2.4 Bài học kinh nghiệm:

2.4.1 Kinh nghiệm cụ thể:

a) Đối với người dạy:

+ Phải nỗ lực, vượt khó, nắm vững kiến thức trong tâm để có đủ năng lực xay dựng hệ thống câu hỏi dẫn dắt một cách khoa học Yêu cầu

+ Nắm bắt kịp thời đổi mới phương pháp trong bồi dưỡng học sinh giỏi + Luôn tìm tòi những dạng bài mới thông qua việc sưu tầm tài liệu tham khảo nhằm nâng cao chuyên môn nghiệp vụ

+ Khuyến khích học sinh, tạo niềm say mê, hứng thú cho học sinh, có hướng “mở” về kiến thức giúp cho học sinh có “yêu cầu” tự đọc sách tự khai thác

b) Đối với trò:

+ Phải nỗ lực, kiên trì, vượt khó và, phải “thực sự “hoạt động trí óc, có óc tương đương tích cực tự nghiên cứu hiểu và giải thích các hiện tượng vật lý + Cần cù chịu khó, ham học hỏi, sử dụng sách tham khảo vừa sức, có hiệu quả

+ Học phải đi đôi với hành để củng cố khắc sâu, nâng cao kiến thức

2.4.2 Cách sử dụng chuyên đề.

Sáng kiến kinh nghiệm: “Phương pháp giải bài toán về chuyển động cơ học

“ Có thể áp dụng cho công tác bồi dưỡng học sinh giỏi các lớp 8,9 bậc THCS

Là tài liệu tham khảo nâng cao chuyên môn cho giáo viên vật lý bậc THCS

SLIDE 11-b

Phần thứ ba:

KẾT LUẬN VÀ Ý KIẾN ĐỀ XUẤT

3.1 Kết luận:

- Bồi dưỡng học sinh mũi nhọn là nhiệm vụ quan trọng của người giáo viên Nhằm phát hiện nuôi dưỡng tài năng cho đất nước Đẩy mạnh sự nghiệp phát triển giáo dục Đáp ứng mục tiêu: Nâng cao dân trí bồi dưỡng nhân tài phục

vụ sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước trong thời kỳ mới

- Kinh nghiệm rút ra từ chuyên đề này có thể áp dụng cho công tác bồi dưỡng học sinh giỏi các lớp 8, 9 bậc THCS Giúp hệ thống hoá cho các em những kiến thức cơ bản 1 cách có hệ thống, sâu rộng, phát triển tư duy vật lý

- Để nâng cao chất lượng giảng dạy phần chuyển động cơ học được nêu ra trong chuyên đề này có sự phối hợp linh hoạt các phương pháp giảng dạy Tuỳ theo từng vùng, miền từng đối tượng học sinh mà người giáo viên có thể áp dụng khác nhau: cho phù hợp

- Chuyên đề này đã được Tổ khoa học Tự nhiên nhà trường thẩm định đưa

ra áp dụng và bước đầu đạt hiệu quả Rất mong được sự quan tâm giúp đỡ và đóng góp xây dựng của Ban lãnh đạo Nhà trường và đồng nghiệp để vận dụng đạt kết quả cao hơn

3.2 Ý kiến đề xuất:

Để tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện, tôi mạnh dạn có 1 số ý kiến

đề xuất như sau:

+ Chuẩn hoá đội ngũ giáo viên trực tiếp bồi dưỡng học sinh giỏi

+ Bồi dưỡng thường xuyên cho đội ngũ giáo viên này

+ Có chế độ về thời lượng dạy đại trà phù hợp với GV bồi dưỡng đội tuyển

+ Tạo điều kiện khích lệ nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn

Tôi xin chân thành cảm ơn !

Tổ trưởng tổ chuyên môn

Lê Hương Vân

Lập Chiệng, ngày 12 tháng 12 năm 2015

Người thực hiện

Bùi Văn Nhuận