Bạo lực gia đình, quy định của pháp luật về bao lực gia đình, nguyên nhân dẫn tới bạo lực gia đình và giải pháp phòng chống, luật Phòng, chống bạo lực gia đình, nghĩa vụ của người có hành vi bạo lực gia đình.
Trang 1PHẦN I: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ BẠO LỰC GIA ĐÌNH HIỆN NAY
1.1 Bạo lực gia đình
Bạo lực gia đình là các hành vi bạo lực xảy ra trong phạm vi gia đình, bao gồm sự xâm phạm và ngược đãi về thân thể, tình cảm giữa các thành viên trong gia đình Bạo lực gia đình là sự lạm dụng quyền lực, một hành động
sử dụng vũ lực nhằm hăm doạ hoặc đánh đập người thân trong gia đình để điều khiển hay kiểm soát người đó (Tạp chí Lý luận chính trị) Luật Gia Đình định nghĩa “bạo hành gia đình” bao gồm những hành vi hay các mối
đe doạ của một người nhắm vào một thành viên khác trong gia đình hoặc tài sản của họ
Bạo lực gia đình dựa trên cơ sở giới là một khái niệm hẹp hơn khái niệm bạo lực chống lại phụ nữ Bạo lực chống lại phụ nữ là bất kỳ hành động bạo lực dựa trên cơ sở giới nào dẫn đến, hoặc có khả năng dẫn đến tổn thất
về thân thể, về tình dục hay tâm lý hay những đau khổ của phụ nữ, cả sự đe doạ, sự cưỡng bức hay tước đoạt một cách tuỳ tiện sự tự do, dù nó xảy ra ở nơi công cộng hay trong cuộc sống riêng tư” (Tạp chí Lý luận chính trị, số 4) Một đặc điểm của bạo lực gia đình là: phần lớn bạo lực gia đình là bạo lực giới, có nghĩa là bạo lực được thực hiện bởi nam giới đối với phụ nữ hoặc ngược lại
1.2 Nguyên tắc phòng, chống bạo lực gia đình
Theo quy định Khoản 1 Điều 3 Luật Phòng, chống bạo lực gia đình, nguyên tắc phòng, chống bạo lực gia đình gồm: “Kết hợp và thực hiện đồng bộ các biện pháp phòng, chống bạo lực gia đình, lấy phòng ngừa là chính, chú trọng công tác tuyên truyền, giáo dục về gia đình, tư vấn, hoà giải phù hợp với truyền thống văn hoá, phong tục, tập quán tốt đẹp của dân tộc Việt Nam”
1.3 Quyền và nghĩa vụ của các chủ thể
Trang 2Quyền và nghĩa vụ của nạn nhân bạo lực gia đình.
Quyền, nghĩa vụ của nạn nhân bạo lực gia đình được quy định cụ thể tại Điều 5 Luật Phòng, chống bạo lực gia đình, bao gồm:
- Nạn nhân bạo lực gia đình có quyền sau: Yêu cầu cơ quan, tổ chức,người
có thẩm quyền bảo vệ sức khỏe, tính mạng, nhân phẩm, quyền và lợi ích hợp pháp khác của mình; áp dụng biện pháp ngăn chặn, bảo vệ, cấm tiếp xúc theo quy định của Luật này; được cung cấp dịch vụ y tế, tư vấn tâm lý, pháp luật; được bố trí nơi tạm lánh, được giữ bí mật về nơi tạm lánh và thông tin khác theo quy định của Luật này; các quyền khác theo quy định của pháp luật
- Nạn nhân bạo lực gia đình có nghĩa vụ cung cấp thông tin liên quan đến bạo lực gia đình cho cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền khi có yêu cầu,
do tính chất nhạy cảm của tội phạm, cũng như mối quan hệ đặc biệt của các chủ thể, pháp luật không đặt ra nghĩa vụ của nạn nhân trong việc phòng chống bạo lực gia đình hay tố giác người có hành vi bạo
Nghĩa vụ của người có hành vi bạo lực gia đình.
Khi thực hiện hành vi bạo lực và bị phát hiện, người có hành vi bạo lực gia đình phải tôn trọng sự can thiệp hợp pháp của cộng đồng; chấm dứt ngay hành vi bạo lực, phải lắng nghe, thực hiện theo những yêu cầu chính đáng của cộng đồng, không được có thái độ hung hãn, chống đối hay có ý định trả thù sự can thiệp đó, phải có thái độ đúng mực với những người can thiệp
Chấp hành quyết định của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền cũng là nghĩa vụ của người có hành vi bạo lực Trong lĩnh vực phòng chống bạo lực gia đình, những chủ thể có thẩm quyền có thể đưa ra những chế tài như: góp ý, phê bình trong cộng đồng dân cư, áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn quy định người có hành vi bạo lực có nghĩa vụ chấp
Trang 3hành quyết định của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền là cần thiết để tạo ra
cơ sở pháp lý mạnh mẽ, buộc chủ thể phải thực hiện, bảo đảm hiệu quả của công tác phòng, chống bạo lực gia đình
Phải kịp thời đưa nạn nhân đi cấp cứu, điều trị; chăm sóc nạn nhân bạo lực gia đình, trừ trường hợp nạn nhân từ chối Đây là điều rất khó thực hiện, người có hành vi bạo lực khi đã nhẫn tâm ra tay thì rất khó có chuyện thương xót, lo lắng cho nạn, do sợ bị phát hiện, sợ phải gánh trách nhiệm nên không dám đưa nạn nhân tới cơ sở chữa trị
Luật Phòng, chống bạo lực gia đình không nhắc tới quyền mà chỉ quy định nghĩa vụ của người có hành vi bạo lực gia đình Điều này trước hết có lẽ bởi vì những người này đã thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, nên họ phải chịu những trách nhiệm nhất định và không được hưởng sự bảo vệ của pháp luật trong lĩnh vực này Tuy nhiên, nếu nhìn nhận theo một khía cạnh thì có thể thấy: nghĩa vụ mà Luật nêu lên cũng đã hàm chứa một số quyền của họ: quyền nhận được sự can thiệp hợp pháp, quyền được thực hiện các hành động nhằm khắc phục hậu quả do hành vi của mình gây ra Có rất nhiều nguyên nhân, do đó pháp luật cũng cần phải cho họ những cơ hội để giác ngộ, sửa chữa sai lầm, cũng là tạo cơ hội cho gia đình của họ được hàn gắn
1.4 Trách nhiệm của cá nhân, gia dình và các cơ quan tổ chức trong phòng, chống bạo lực gia đình
Trách nhiệm của cá nhân, gia đình.
Điều 32 Luật Phòng, chống bạo lực gia đình quy đinh về trách nhiệm gia đình và các thành viên như sau:
- Giáo dục, nhắc nhở thành viên gia đình thực hiện quy định của pháp luật
về phòng, chống bạo lực gia đình, hôn nhân và gia đình, bình đẳng giới, phòng, chống ma túy, mại dâm và các tệ nạn xã hội khác
Trang 4- Hòa giải mâu thuẫn, tranh chấp giữa các thành viên gia đình; can ngăn người có hành vi bạo lực gia đình chấm dứt hành vi bạo lực; chăm sóc nạn nhân bạo lực gia đình Phối hợp với cơ quan, tổ chức và cộng đồng dân cư trong phòng, chống bạo lực gia đình
- Thực hiện các biện pháp khác về phòng, chống bạo lực gia đình theo quy định của Luật này Pháp luật quy định gia đình và các thành viên gia đình
có những trách nhiệm, có sự chủ động nhất định trong phòng, chống bạo lực gia đình: giáo dục, nhắc nhở, hòa giải mâu thuẫn giữa các thành viên, ngăn chặn người có hành vi bạo lực; chăm sóc nạn nhân Pháp luật không quy định đây là nghĩa vụ mà chỉ là trách nhiệm của gia đình và các thành viên
Trách nhiệm của cơ quan, tổ chức khác.
Luật Phòng, chống bạo lực gia đình đã nêu lên trách nhiệm của rất nhiều cơ quan, tổ chức, trong đó có thể kể tới trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên, cụ thể: Tuyên truyền, giáo dục, khuyến khích, động viên hội viên và nhân dân chấp hành pháp luật về phòng, chống bạo lực gia đình, hôn nhân và gia đình, bình đẳng giới, phòng, chống
ma túy, mại dâm và các tệ nạn xã hội khác Kiến nghị những biện pháp cần thiết với cơ quan nhà nước có liên quan để thực hiện pháp luật về phòng, chống bạo lực gia đình, hôn nhân và gia đình, bình đẳng giới, phòng, chống
ma túy, mại dâm và các tệ nạn xã hội khác; tham gia phòng, chống bạo lực gia đình, chăm sóc, hỗ trợ và bảo vệ nạn nhân bạo lực gia đình Tham gia giám sát việc thực hiện pháp luật về phòng, chống bạo lực gia đình (Điều
33 Trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên) Thực hiện trách nhiệm quy định tại Điều 33 của Luật này Tổ chức
cơ sở tư vấn về phòng, chống bạo lực gia đình, cơ sở hỗ trợ nạn nhân bạo lực gia đình Tổ chức các hoạt động dạy nghề, tín dụng, tiết kiệm để hỗ trợ nạn nhân bạo lực gia đình Phối hợp với cơ quan, tổ chức có liên quan để
Trang 5bảo vệ và hỗ trợ nạn nhân bạo lực gia đình (Điều 34 Trách nhiệm của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam)
1.5 Xử lý vi phạm pháp luật về Phòng, chống bạo lực gia đình
Người có hành vi vi phạm pháp luật về phòng, chống bạo lực gia đình tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý vi phạm hành chính, xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật Cán bộ, công chức, viên chức, người thuộc lực lượng vũ trang nhân dân có hành vi bạo lực gia đình nếu bị xử lý
vi phạm hành chính theo quy định của khoản 1 Điều này thì bị thông báo cho người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị có thẩm quyền quản lý người
đó để giáo dục Như vậy, người có hành vi vi phạm pháp luật về phòng, chống bạo lực gia đình có thể bị xử lý bằng các biện pháp khác nhau, cụ thể: Xử lý kỷ luật, Xử lý hành chính; Xử lý theo pháp luật dân sự; Xử lý theo pháp luật hình sự (Điều 42 Luật Phòng chống bạo lực gia đình)
PHẦN II: THỰC TRẠNG BẠO LỰC GIA ĐÌNH HIỆN NAY
2.1 Khái quát tình hình bạo lực gia đình hiện nay
Trong vài năm trở lại đây, bạo lực gia đình một vấn đề có tính toàn cầu, được xem là đề tài thu hút giới nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn Sự tuyệt đối hóa bạo lực giới một chiều: đúng là bạo lực giới nói chung và bạo lực giới trong gia đình nói riêng phần lớn là do nam giới gây ra với phụ nữ Nhưng cần nhận thấy rằng cũng còn có bạo lực của phụ nữ đối với nam giới Nghiên cứu của Bộ Lao động Thương Binh & Xã Hội cho thấy có khoảng 9-10% trường hợp nạn nhân của bạo lực gia đình
là nam giới Nhiều công trình nghiên cứu xã hội học trên thế giới cũng cho thấy đôi khi bạo lực giới trong gia đình là gần ngang nhau giữa nam và nữ
Ở VN, mặc dù đã có nhiều văn bản pháp luật được ban hành (Bộ Luật hình
sự, Luật Hôn nhân và Gia đình, Công ước CEDAW ), cũng như có nhiều cơ
Trang 6quan pháp luật, tổ chức xã hội có chức năng chống bạo hành gia đình (BHGĐ), những tổ chức bảo vệ quyền lợi phụ nữ như Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam các cấp, các tổ chức phi chính phủ như Ford Foundation, mạng lưới DOVIPNET, CSAGA, thế nhưng việc tổ chức thực thi pháp luật trong lĩnh vực này còn gặp rất nhiều khó khăn trở ngại và hầu như không hiệu quả, bởi chưa có những biện pháp chế tài cụ thể
Thống kê ở Việt Nam, 66% các vụ ly hôn liên quan đến bạo hành gia đình,
có 186.954 vụ ly hôn do bạo lực gia đình, hành vi đánh đập, ngược đãi chiếm 53,1% nguyên nhân dẫn tới ly hôn, có tới 39,7 nghìn vụ ly hôn có nguyên nhân từ bạo hành trong tổng số gần 65 nghìn vụ án về hôn nhân và gia đình, chiếm tỷ lệ 60,3% ví dụ: Đồng bằng song Cửu Long có 1.319 ca nhập viện do bạo hành gia đình, trong đó khoảng 1.000 ca tự tử, 30 trường hợp tử vong
Theo số liệu thống kế gần đây, trên thế giới 30% phụ nữ trên thế giới bị bạo hành gia đình, có khoảng 67,399 người lớn tuổi và trẻ em được giúp đỡ, trung bình trong một ngày 24 giờ đồng hồ, nhân viên làm việc trong lĩnh vực chống bạo hành gia đình phục vụ cho trên 67,000 nạn nhân và trả lời trên 22,000 cú điện thoại nạn nhân gọi đến đường dây nóng khẩn cấp, 91% những vụ chết người liên quan đến bạo hành trong gia đình là những người trưởng thành trên 18 tuổi; những người tuổi quá 50 chiếm 13% số người chết nói trên Bốn trẻ em dưới 18 tuổi nằm trong tỷ lệ 9% số người bị mất mạng Ước tính thiệt hại kinh tế do bạo lực gây ra tương đương với 1,8% GDP
2.2 Các hình thức của bạo lực gia đình hiện nay
- Phân chia theo kiểu bạo hành:
+ Thứ nhất, là bạo lực thể xác như: Tát, đấm, cấu véo, kéo tóc, làm bỏng, bóp cổ, đánh, ném đồ vật vào người, nhốt trong phòng hoặc trói, lột
Trang 7quần áo, xô đẩy, đánh đấm, đe dọa, tấn công bằng vũ khí hoặc bằng vật khác, thậm chí có tính hành hung và gây thương tích cho các nạn nhân (Luật Phòng, chống bạo lực gia đình), đây là hình thức bạo lực chủ yếu do dùng sức mạnh của cơ bắp để dạy bảo các thành viên trong gia đình chủ yếu do nam giới sử dụng Theo báo cáo nghiên cứu 5% phụ nữ thường xuyên bị chồng đánh đập, kể cả phụ nữ từng có thai Ở Việt Nam, phụ nữ bị chồng bạo lực nhiều, ngoài ra còn bị bạo hành do các thành viên nam trong gia đình (60,6%)
+ Thứ hai, là bạo lực tình dục chiếm 1,6%/ 100% hình thức này được hiểu bằng việc đánh đập để bắt quan hệ tình dục, sờ vào chỗ kín mà không được cho phép, dùng những lời nói tục tĩu, thô bạo để bắt người khác quan
hệ tình dục, cho thuốc vào đồ uống để dễ dàng quan hệ tình dục với người khác, từ chối không sử dụng biện pháp tránh thai hoặc bao cao su khi quan
hệ tình dục Theo UNICEF, cứ 100 trẻ em thì có 3 em đã bị hiếp dâm hoặc chịu hình thức xâm hại khác, cứ 100 người thì có 9 người gây ra hành vi lạm dụng tình dục được xác định là cha, cha dượng hoặc người tình của
mẹ Theo số liệu điều tra, bạo lực tình dục chiếm khoảng 10-69% tổng số các vụ bạo lực gia đình, 30% cặp vợ chồng xảy ra hiện tượng ép buộc quan
hệ tình dục
Trường hợp, người chồng chỉ cưỡng ép quan hệ tình dục được xếp vô nhóm
“người bình thường”, chủ yếu do nhu cầu sinh lý hoặc rối loạn nhân cách, lo âu, trầm cảm, hoang tưởng, rối loạn khí sắc, tâm thần phân liệt… Những người thật sự mắc bệnh bạo dâm, để thoả mãn khi quan hệ thường đánh đập, làm tổn thương, chửi mắng, la bới, nhục mạ vợ mới cảm thấy vui
+ Thứ ba, là bạo lực về tinh thần, diễn ra một cách âm thầm, chủ yếu
là dùng ngôn ngữ thậm tệ để chiết dạy, dày vò tinh thần, được coi là hình thức bạo lực tinh vi nhất hiện nay Đặc biệt loại bạo lực này có xu hướng
Trang 8ngày càng gia tăng 25% gia đình có hành vi bạo lực tinh thần Theo một nghiên cứu của Trung tâm tư vấn Tình yêu, hôn nhân và gia đình thành phố
Hồ Chí Minh thì trong 1665 vụ bạo hành trong gia đình có 55,3% bị bạo hành về tinh thần, tỷ lệ của bạo lực tinh thần hiện tại của Việt Nam là 25,4% (nông thôn là 27,5% và 20,4% tại thành thị) tỷ lệ bị bạo lực tinh thần đối với phụ nữ do chồng gây ra tại Việt Nam là 53,6% trong cuộc đời, 42,4% tại Bắc Trung bộ, 52% tại Trung du và miền núi phía Bắc và duyên hải miền Trung, tới 70,1% tại Vùng Tây Nguyên, 22% tại Vùng Đồng bằng sông Hồng, bạo lực gia đình là sự phản ánh cuộc khủng hoảng của gia đình, bất đồng trong quan điểm, sa xút về tình cảm và cả sự suy thoái về các chuẩn mực đạo đức
- Phân chia theo nạn nhân
+Thứ nhất, Bạo lực với bạn tình hoặc vợ/chồng, đây là kiểu bạo hành chủ yếu chiếm một phần khá lớn trong cuộc sống, hình thức bạo hành này chỉ tính chung vào nạn nhân của bạo hành là người tình vợ/chồng Người bị bạo hành chịu nhiều hình thức bạo hành như: bị đánh đập, tát, kéo, ép phải quan hệ tình dục mà không muốn, sờ vào cho kín mà không có sự cho phép của chủ… Tại Anh, 37% số phụ nữ bị chết là do bạn tình giết hại, còn đối với nam giới, con số này là 6% Con số này với nữ giới ở các quốc gia Canada, Úc, Nam Phi, Israel và Mỹ đạt từ 40% đến 70% Theo Tổ chức
Y tế thế giới (WHO), con số này tính trung bình trên toàn thế giới là 38%
+ Thứ hai, Bạo lực với trẻ em bao gồm: các hành vi sử dụng bạo lực với trẻ em như: tát, đánh đập các hành vi gây đau đớn về thể xác cũng như tinh thần của trẻ em …trong 5 năm có khoảng 17.586 trường hợp là trẻ
em (11,14%) bị bạo lực gia đình, cứ bốn phụ nữ có con dưới 15 tuổi thì có một người cho biết con của họ đã từng bị chồng họ bạo hành thể xác Theo thống kê của tổ chức Unicef, tỷ lệ trẻ em có độ tuổi từ 2 đến 4 phải chịu bạo lực là ¾, tại Việt Nam có đến gần 70% trẻ em dưới 18 tuổi từng chịu hành vi bạo hành xuất phát từ người thân gia đình Bạo hành trẻ nhỏ thực
Trang 9sự là một hành vi nghiêm trọng Đây cũng là nguyên nhân khiến nhiều đứa trẻ phát tâm lý theo chiều hướng sai lệch
+ Thứ ba, bạo lực với người già là các hành vi như sử dụng sức khoẻ
để doạ lạt, gây áp lực để làm theo ý của mình, các hành vi tác động đến thân thể và tinh thần…thường xảy ra những trường hợp: con dâu bạo hành
mẹ chồng; cha chồng; con cái mắng chửi cha mẹ; con rể bạo hành cha, mẹ vợ,
+ Thứ tư, Bạo lực xã hội: Ngăn không cho tiếp xúc với gia đình, bạn
bè, bao vây kinh tế nhằm hạn chế các hoạt động mang tính cộng đồng, là tình trạng một số thành viên trong gia đình, đặc biệt là người phụ nữ sống trong tình trạng bị cô lập, tách biệt với xã hội bên ngoài, cắt đứt mối quan
hệ với những người thân trong họ hàng nhà vợ, bạn bè thân hữu, không cho giao tiếp với bất cứ ai, không được tham gia hoạt động nào của xã hội như
đi học, đi làm hoặc phải sống phụ thuộc một cách miễn cưỡng vào những thành viên khác, không tham gia các tổ chức xã hội, không được hưởng các quyền lợi chính đáng của mình
+ Thứ năm, Bạo lực kinh tế: Ở Việt Nam loại bạo lực này chưa có thống kê đầy đủ, tuy nhiên thực tế cho thấy đây là hình thức phổ biến rộng rãi, người dân phần lớn sống ở môi trường thiếu kiến thức về bình đẳng giới; quan hệ hôn nhân gia đình, vai trò vợ chồng chỉ được nhìn nhận dưới góc độ các quan niệm phong kiến, tư tưởng Nho giáo như “tam tòng”, “tứ đức”, “trọng nam khinh nữ” Từ lâu, người phụ nữ chỉ biết đến vai trò ở chốn “phòng the, bếp núc” Mỗi ông chồng là một ông vua trong gia đình,
có quyền quyết định mọi việc mà ít khi quan tâm đến ý kiến của người vợ Đối với kinh tế, người đàn ông có nghĩa vụ làm ra tiền cùng người vợ đảm bảo cuộc sống gia đình, một số người lại lo ăn chơi không quan tâm gia đình, dẫn đến mâu thuẫn gia đình xảy ra liên tục
Trang 102.3 Bạo lực trong quan hệ vợ và chồng
BLGĐ giữa vợ và chồng là kiểu bạo hành chủ yếu và chiếm số lượng lớn trong cuộc sống Bạo lực gia đình giữa vợ và chồng có thể hiểu là hành vi
cố ý của vợ hoặc chồng gây tổn hại hoặc có khả năng gây tổn hại về thể chất, tinh thần, kinh tế, cho vợ hoặc chồng trong gia đình, nạn nhân chủ yếu là người vợ
Ở Việt Nam, chưa có các cuộc khảo sát trong cả nước về tình trạng bạo lực gia đình Trên báo chí hàng ngày đã đăng tải nhiều vụ bạo lực rất
dã man trong gia đình như: Bài “khống chế, đổ thuốc diệt cỏ vào miệng vợ!?” (Báo thanh niên), “Kẻ giết vợ dã man” (Báo Giáo dục và Thời đại),
“Cần nghiêm trị kẻ giết vợ dã man” (Báo Phụ nữ Việt Nam), “Đổ xăng đốt vợ” (Báo Công an nhân dân)
Theo số liệu thống kê của Liên Hiệp Quốc, 35% phụ nữ trên thế giới là nạn nhân của bạo lực gia đình, hơn 10 triệu phụ nữ và nam giới ở Mỹ là nạn nhân của bạo lực gia đình Chi phí chăm sóc sức khỏe cho các nạn nhân của bạo lực gia đình ở Mỹ ước tính khoảng 5,8 tỷ USD/năm
Theo thống kê cảnh sát Nhật Bản công bố ngày 4/3, số trường hợp cần tư vấn về bạo lực gia đình tại Nhật Bản đã lên tới con số 82.643 trong năm
2020, theo Cơ quan cảnh sát quốc gia Nhật Bản, số vụ bạo lực gia đình cần
tư vấn năm 2020 tăng 436 vụ so với năm 2019, trong số này 76,4% nạn nhân là phụ nữ, xét theo độ tuổi, có 23,4% nạn nhân trong độ tuổi 20; nạn nhân trong độ tuổi 30 chiếm 27% và độ tuổi 40 chiếm 22,9% Nam giới chiếm 75,9% trong số thủ phạm hành hung, trong đó 26,3% trong độ tuổi
30 và 23,9% trong độ tuổi 40
Không riêng phụ nữ, nam giới cũng là nạn nhân Một nghiên cứu chỉ ra 40% nạn nhân của các vụ bạo lực gia đình là nam giới, người vợ cũng có thể là người lạm dụng chồng của mình khi sống chung trong một gia đình, một số ít người chồng không có được tiếng nói mạnh mẽ và phải chịu sự